Psychotropowe środki 

farmakologiczne

                 Michał Wiciński

Podstawy psychopatologii

- u podstaw chorób psychicznych leżą 

zaburzenia funkcjonowania 
neuroprzekaźników w OUN:

    D, NA, 5HT
- schizofrenia  
- depresja

Podział leków psychotropowych

Zaburzenia psychiczne

• Do głównych zaburzeń psychicznych, pod 

względem zachorowalności należą: 
zaburzenia nastroju, zaburzenia nerwicowe 
oraz schizofrenia.

• Schizofrenia dotyka 1% populacji
• mężczyźni zaczynają chorować wcześniej 

(mężczyźni – 15–24 r.ż., kobiety – 25–34 r.ż.)

• Ryzyko samobójstwa chorych ocenia się na 

10%

• ryzyko nawrotu szacuje się na 60–80%

• Jak donosi raport 

Światowej 
Organizacji Zdrowia 
(WHO) choroby 
psychiczne stanowią 
coraz większy 
odsetek wszystkich 
schorzeń. Problem 
ten dotyczy również 
Polski

Powinowactwo receptorowe 

neuroleptyków

Neuroleptyki - działania niepożądane 

Neuroleptyki - działania 

niepożądane

Neuroleptyki – grupa pochodnych 

fenotiazyny

Właściwości farmakologiczne 

pochodnych fenotiazyny

Pochodne butyrofenonu

Pochodne butyrofenonu

haloperidol
- silniejszy od chlorpromazyny
- posiada działanie przeciwwymiotne
- skuteczny w przypadku chorób ukł. 

nerwowego z hiperkinezami

- podawany doustnie, biodostępność 50%
   

Pochodne difenylobutyropiperydyny

Neuroleptyki atypowe

- nie wywołują pozapiramidowych 

motorycznych działań nieożądanych 

- częstym działaniem niepożądanym jest 

zwiększenie masy ciała

   

klozapina

- Blokuje D4, 5HT2, M
-   może powodować agranulocytozę 

Atypowe neuroleptyki

Atypowe neuroleptyki 

Schemat leczenia schizofrenii  

(WHO 2001)

• Farmakoterapia w celu opanowania 

objawów i zapobiegania nawrotom

• Psychoedukacja pacjentów i rodzin

• Rehabilitacja w celu ułatwienia powrotu 

do samodzielnego życia

Zasady leczenia 

przeciwpsychotycznego: 

• Pierwszy ostry epizod psychotyczny - 

rozpocząć leczenie jak najwcześniej, 
preferowane są neuroleptyki atypowe
(olanzapina, risperidon , kwetiapina), 
podawane doustnie w najmniejszej 
skutecznej dawce 
Po ustąpieniu objawów psychotycznych 
leczenie profilaktyczne przez 12-24 
miesiące

Zasady leczenia 

przeciwpsychotycznego c.d.

• Po kolejnym epizodzie psychotycznym 

profilaktyka powinna być kontynuowana przez 

min. 2 lata, a po trzecim epizodzie do końca 

życia                                      

• Ostra interwencja- pacjent pobudzony, w silnym 

lęku, agresywny - Haloperydol + 

 

benzodiazepiny

 i.m.             

• Schizofrenia lekooporna – klozapina (konieczne 

jest wykonywanie morfologii raz na tydzień 

przez pierwsze 18tyg. ze względu na możliwość 

wystąpienia agranulocytozy!), ew. łączenie 

neuroleptyków

Złośliwy zespół neuroleptyczny

• Występuje u 1% leczonych neuroleptykami 
• Nieleczony w 5-20% kończy się śmiercią
• Patofizjologia: Blokada aktywności 

dopaminergicznej podwzgórza i prążkowia

• Predysponowani: młodzi mężczyźni, osoby z 

uszkodzeniem OUN, osoby odwodnione, 
osoby z zaburzeniami afektywnymi, częściej 
po silnych neuroleptykach

 

Złośliwy zespół  neuroleptyczny 

c.d.

 

• Objawy: zaburzenia świadomości, 

wzmożony tonus mięśniowy, hipertermia, 
zaburzenia rytmu serca, wzrost RR, 
zaburzenia czynności wątroby i nerek

• W badaniach laboratoryjnych: leukocytoza, 

wzrost CPK-MM najczęściej ponad 
1000jm/l, wzrost AspAT i ALAT, 
mioglobinuria.

Złośliwy zespół  neuroleptyczny 

c.d.

   Leczenie: 

odstawić neuroleptyk, 
monitoring RR, HR, temp, leukocytozy, CPK-

MM, enzymów wątrobowych 

    płyny dożylnie
    leki: Benzodiazepiny, pancuronium, 

bromokryptyna, Dantrolen

• Jeżeli pacjent wymaga dalszego leczenia 

p/psychotycznego po okresie ok. 2 tygodni 

włączamy klozapinę lub olanzapinę