Deficyt demograficzny w UE – Znikające społeczeństwo?

Prognozy na 2050 rok.

Jeszcze sto lat temu ludność Europy stanowiła 15 %

światowej populacji.
Do roku 2050 aż trzykrotnie zmniejszy się udział

Europejczyków w ludności świata. Spadek zaludnienia

w Europie kontrastuje z gwałtownym przyrostem w

krajach rozwijających się.
Już teraz odpowiadają one za 95% światowej dynamiki

demograficznej.
W 1950 roku na Ziemi żyło 2,5 miliarda ludzi, dziś -

6,6 miliarda.
W 2050 r. ma być 9,1 miliarda ludzi na świecie.

Co składa się na przyrost
populacji?

Wzrost populacji = przyrost naturalny
– saldo migracji
Przyrost naturalny= narodziny – zgony

Obecnie w Europie panuje ujemny przyrost
naturalny, oznacza to, iż codziennie więcej ludzi
umiera niż się rodzi. Wynika to z niskiej dzietności
w Europie.

Saldo migracji =imigrujący -
emigrujący

Czemu tak mało dzieci?

Współczynnik dzietności

(

W skrócie pokazuje on, ile dzieci

wydaje na świat statystyczna kobieta w wieku rozrodczym

): Statystycznie

każda kobieta w UE rodzi

1,52 dziecka

. Współczynnik

dzietności, czyli liczba dzieci przypadająca na jedną

kobietę w wieku rozrodczym, musiałby wzrosnąć do 2,1,

abyśmy mogli liczyć na całkowite odtwarzanie się
populacji.

Wartość ta oscyluje w zależności od kraju, przy czym jest

niższa w państwach, które weszły do UE po ostatnich

rozszerzeniach.

W ciągu stu lat pozostanie zaledwie jedna czwarta

obecnej populacji, jeśli dzietność spadnie poniżej 1,3.

Przyczyny spadku
dzietności

1. Przemiany kulturowe

Ponowocześni rodzice – Za spadkiem liczby dzieci stoi ogromna

zmiana społeczna, jaka dokonała się w ciągu ostatnich dekad. Równość

kobiet i mężczyzn w dziedzinie edukacji i zatrudnienia powoduje, iż

wykształcone kobiety są zmuszone równoważyć karierę zawodową i

macierzyństwo. Coraz trudniej zrezygnować im z satysfakcjonującej i

dobrze płatnej pracy.

-> późniejszy wiek urodzenia pierwszego dziecka
i późniejszy wiek zawarcia związku małżeńskiego

2. Niewystarczająca polityka społeczna wspierająca

dzietność

3. Brak poczucia stabilizacji i pewności co do

przeszłości

Przemiany społeczne i
kulturowe:

Postawienie na „jakość” dzieci, a nie ich ilość
( dziecko staje się dobrem produkcyjnym a nie
konsumpcyjnym)

Chociaż coraz więcej dzieci rodzi się poza małżeństwem,
spadek liczby zawieranych małżeństw i wzrost liczby
rozwodów mają ujemny wpływ na przyrost naturalny.

Dzięki antykoncepcji prokreacja mogła wejść w sferę
świadomych decyzji a posiadanie dziecka można dowolnie
przemieszczać na liście życiowych priorytetów.

Do czego to prowadzi?

Spadek rozrodczości w ciągu kilku ostatnich dziesięcioleci nastąpił po

powojennym okresie gwałtownego wyżu demograficznego, tak zwanego

"baby boomu". Dzieci narodzone w tym czasie to pokolenie dzisiejszych

50-60-latków wchodzące w wiek emerytalny.
Wraz z odejściem na emeryturę powojennego wyżu, znacząco wzrośnie
odsetek ludzi, którzy będą finansowo zależni od kurczącej się, aktywnej
zawodowo części społeczeństwa

W październiku 2006 Komisja Europejska opublikowała dokument, w

którym znalazła się analiza demograficznej przyszłości UE. Komisarz

Špidla przedstawiał zagrożenie czekające Europę: "dziś na jedną osobę

powyżej 65 roku życia przypadają 4 osoby w wieku produkcyjnym. W

2050 r. na jednego emeryta będzie pracowało tylko 2 zatrudnionych".

Średnia wieku w Europie wynosi obecnie 39
lat

. Do roku 2050, przeciętny Europejczyk może

postarzeć się aż o całą dekadę. Wówczas 10%
mieszkańców UE będzie miało 80 lub więcej lat.

Wydłuża się także oczekiwana długość życia. W ciągu
nadchodzącego półwiecza oczekiwana długość życia
mężczyzn wzrośnie o sześć a kobiet o pięć lat.
Spowodowane jest to znaczącym postępem
gospodarczym, społecznym oraz rozwojem medycyny,
które dają Europejczykom szansę na dożycie sędziwych
lat.

Jakie są tego
konsekwencje?

Starzejące się społeczeństwo wymaga znacznego

zwiększenia nakładów na opiekę zdrowotną, wpływa

niekorzystnie na funkcjonowanie opieki socjalnej oraz

stwarza ryzyko dla stabilności systemu emerytalnego.

Zmiany w strukturze demograficznej zagrażają dynamice

gospodarczej, mogą spowolnić postęp intelektualny i

technologiczny, co odbije się na spadku unijnego PKB.

Utrata konkurencyjności oraz zahamowanie wzrostu

gospodarczego będą szczególnie widoczne w porównaniu z

regionami świata doświadczającymi obecnie znaczącego

wzrostu zaludnienia.

Piramida Wieku

Struktura wieku Europejczyków nie jest
korzystna – przeważają społeczeństwa starzejące
się, o niskim przyroście naturalnym.

Przekonują o tym przedstawione piramidy wieku,
które przeważnie są zwężone u podstawy. Dotyczy to
zwłaszcza państw Europy Wschodniej, w tym także Polski.
Nieliczne kraje – np. Francja, Dania, Finlandia – mają
piramidy o w miarę wyrównanej strukturze wieku (i to jest
dla nich korzystne). Z kolei piramidy wybrzuszone u dołu są
charakterystyczne dla Turcji i Irlandii. W państwach tych od
lat utrzymuje się znaczny przyrost naturalny, przy czym
w przypadku Turcji jest on niebezpiecznie wysoki (11,3‰),
zaś w przypadku Irlandii jak najbardziej odpowiedni (6,6‰).

Obecnie rozważa się co najmniej kilka
sposobów przeciwdziałania negatywnym
trendom demograficznym w UE:

Zwiększenie napływu imigrantów pozwoliłoby odświeżyć strukturę

wiekową UE. Jednak imigranci również się starzeją, z czasem im też

będzie potrzebne wsparcie socjalne. Pozostają również kwestie

asymilacji oraz możliwych napięć społecznych, których źródłem mogą

być różnice kulturowe. Niemniej, debata nad poziomem imigracji do UE

z każdym rokiem zabiera coraz więcej miejsca w przestrzeni publicznej.

Polityka "prorodzinna", zmierzająca do zwiększenia liczby narodzin

również ma tyleż samo zwolenników, co przeciwników. Jak pogodzić

równość kobiet i mężczyzn, przede wszystkim w dziedzinie

zatrudnienia, z faktem, iż ciąża i wychowanie dziecka utrudniają

karierę zawodową wyłącznie kobiecie. (Konieczne urlopy ojcowskie ,

Mama na uniwersytecie)

Przesunięcie wieku emerytalnego, co pozwoliłoby zwiększyć

produktywność . Jednak kłóci się znowu z rosnącym zapotrzebowaniem

Europejczyków na spędzanie czasu wolnego.

Próba walki z pogarszającym

się trendem

Pomimo, że na niską dzietność cierpi cała
Unia, niektórym krajom udało się zahamować
ten niekorzystny trend.
Kraje i regiony Europy, w których obecnie
rodzi się najwięcej dzieci to: Francja, Irlandia,
Skandynawia i kraje Beneluksu.
Najmniej dzieci rodzi się w: Polsce, na
Słowacji, Słowenii, Litwie i Łotwie.
Dzietność kobiet w Polsce – najniższy poziom
w UE.

Polityka rodzinna w krajach UE

–

dlaczego jednym krajom udaje się to, co nie
udaje się innym?

W państwach Skandynawii i Beneluksu
polityka rodzinna przejawia się w trzech
wymiarach życia obywateli.
1. Po pierwsze – za najważniejsze uznano,
aby w społeczeństwie wzrastało poczucie
poprawy jakości życia i bezpieczeństwa
socjalnego (

w krajach byłego bloku

wschodniego warunek najtrudniejszy do
spełnienia

2. Po drugie – ułatwienia dla rodzin – zrównywanie szans

kobiet i mężczyzn na rynku pracy.
Od pracodawców wymaga się tworzenia przejrzystych

ścieżek kariery i awansu, zmniejszania różnic płac na tych

samych stanowiskach, wprowadzania elastycznego czasu

pracy, niezbędnego dla osób posiadających małe dzieci.
Kobietom zapewnia się poczucie niezależności

ekonomicznej i gwarancje, że po przerwie zawodowej

związanej z urodzeniem dziecka będą mogły wrócić do

pracy.
nie promuje się na siłę tradycyjnych rozwiązań z

tradycyjnym małżeństwem na czele. Zamiast tego nacisk

kładzie się, aby różne modele życia i różne wzorce

funkcjonowania w rodzinie (dzielenie się rodziców

obowiązkami, urlopy tacierzyńskie etc.) zostały społecznie

zaakceptowane.

3. Po trzecie – wprowadza się odpowiednie
rozwiązania na poziomie państwa np. tworzenie
systemów podatkowych neutralizujących wydatki
związane z posiadaniem dzieci, rozwój usług
opiekuńczych, etc.
Pieniądze przeznaczone na pomoc społeczną idą na
rozwój usług pomocniczych (tj. żłobki, przedszkola,
świetlice, pomoce szkolne dla każdego dziecka, obiady
dla uczniów w szkole, pracownicy socjalni, etc.)
Np. w Danii wydatki budżetu na usługi społeczne =
wydatkom na emerytury, podczas gdy Polsce wynoszą
jedynie 1/30 kosztów emerytur, a w Niemczech 1/6.

Finansowe „zachęty” do rodzenia dzieci wprowadza się
w całej Europie

We  Francji  rodziny,  które  zdecydują  się  na  trzecie
dziecko  przez  rok  otrzymują  ok.  900  euro  miesięcznie,
rodzina  z  dwojgiem  dzieci  dostaje  450  euro.  Rodziny
wielodzietne  do  ukończenia  przez  dzieci  18  lat
korzystają z  wielu zniżek.
W  Norwegii  po  urodzeniu  dziecka  dostaje  się  80%
pensji  przez  12  miesięcy  lub  100  %  przez  10  miesięcy.
Ojciec ma 4 tygodnie urlopu macierzyńskiego.
We Włoszech za urodzenie drugiego dziecka rodzina
otrzymuje tysiąc euro.

Na Łotwie każde z rodziców (matka albo ojciec), jeśli

zajmuje się dzieckiem w domu przez rok, otrzymuje

miesięcznie 70% swoich dotychczasowych poborów.
W Niemczech (niski poziom dzietności) – za dziecko

urodzone po 1.01.2007 można dostać nawet do 25

200 euro w 14-tu ratach, jednak jest to uzależnione

od wysokości dochodów (poniżej 2,7 tys. euro

miesięcznie).
W krajach, gdzie takie finansowe „zachęty” nie

istnieją, wskaźnik urodzeń jest dużo niższy i nie

widać symptomów poprawy sytuacji.

Propozycje KE

Jak dotychczas wszelkie koncepcje polityki rozwoju
konstruowane

były

oparciu

paradygmat

powiększających się liczebnie społeczeństw. W nowej
sytuacji

konieczna

będzie

zatem

zmiana

tego

paradygmatu. Przyszły wzrost gospodarczy uzależniony
będzie zaś od spełnienia czterech następujących
warunków:

1) Po pierwsze, konieczna będzie aktywizacja zawodowa

tych grup społecznych, których potencjał dotychczas nie
był w pełnym stopniu wykorzystywany. Chodzi tu o
realizację priorytetów dotyczących ogólnego poziomu
zatrudnia, zatrudnienia kobiet oraz zatrudnienia osób w
przedziale wiekowym 55-64 lata

Cd. Warunków wzrostu
gospodarczego w przyszłości.

2) Po drugie, konieczne jest zwiększenie dynamiki wzrostu
wydajności pracy osób zatrudnionych.

3) Po trzecie, trzeba przedłużyć aktywność zawodową

pracowników poza 64 rok życia.

4) Po czwarte, na pewnym etapie istnieje potrzeba

skorzystania z zasobów ludzkich rekrutowanych poza
granicami UE.

W zakresie polityki rodzinnej czas skończyć z mitem, że
posiadanie, czy nieposiadanie dzieci to prywatna sprawa
jednostki (zazwyczaj kobiety), że to nie jest żadna wartość
społeczna. To sprawa każdego państwa i UE.

Dlaczego Francja ma
najwyższy wskaźnik
dzietności w Europie?

We Francji 50% małżeństw kończy się rozwodem,
w 25% rodzin brakuje jednego z rodziców,
prawnie dozwolone są małżeństwa homoseksualne,
aborcja jest legalne,
szeroko stosowana i upowszechniana jest
antykoncepcja.

A jednak spośród wszystkich państw europejskich
najwięcej dzieci rodzi się właśnie we Francji.
Na początku lat 90. – najniższe wskaźniki urodzeń w
Europie

1.Polityka rodzinna we Francji:

wysokie zasiłki, zwolnienia podatkowe dla rodzin wielodzietnych,
umożliwienie pogodzenia ról rodzicielskich i zawodowych
- znakomicie rozwinięty system opieki nad dziećmi (zróżnicowane formy,
powszechnie dostępne ośrodki,
Najwięcej dzieci rodzi się w rodzinach najbogatszych i najbiedniejszych.
Mitem jest opinia, że najliczniejsze są rodziny imigrantów. Tylko 20%
obecnie rodzacych się dzieci, to dzieci imigrantów.
Zasiłki: Premia z powodu urodzenia: - 855 euro i 1710 euro przy
adopcji.
Zasiłek na dziecko do 3 lat –  171 euro miesięcznie przez 3 lata.
Zasiłek dla rodziców, którzy rezygnują z pracy, by być w domu z
dzieckiem 160-375 euro
Zasiłek dla rodzin wielodzietnych z dziećmi poniżej 20 lat: na dwoje
dzieci 119 euro miesięcznie;  na troje dzieci 271 euro miesięcznie; na
każde następne 152 euro miesięcznie.

Jeśli dzieci są w wieku od 11 do 20 lat, suma zasiłku wzrasta: o
33 euro miesięcznie na dziecko w wieku 11-16 lat; o 59 euro
miesięcznie na dziecko powyżej 16 lat.

Zasiłek na dziecko niepełnosprawne - 119 euro miesięcznie.

Oraz wiele innych form pomocy finansowej (zasiłki mieszkaniowe,
ulgi transportowe etc)
Stosowane są dopłaty do pensji z przeznaczeniem na opiekę w
państwowych ośrodkach oraz ulgi podatkowe. Wraz z urodzeniem
trzeciego dziecka, rodzice osiągający średnie dochody otrzymują
całkowite zwolnienie z podatku od zarobków. We Francji tylko
50% gospodarstw domowych płaci ten podatek! Także
przedsiębiorstwom państwo refunduje do 60% wydatków na cele
przyzakładowej opieki nad dziećmi

Document Outline