Polityka pieniężna
Narodowego
Banku Polskiego
Polityka pieniężna
Narodowego
Banku Polskiego
Plan wykładu
Formy pieniądza i jego kreacja przez
banki
Charakterystyka polityki pieniężnej
Cele polityki pieniężnej
Instrumenty polityki pieniężnej
Formy pieniądza
Pieniądz gotówkowy
–
–
banknoty i bilon
(wartość symboliczna);
środek płatniczy, którego wartość przewyższa
koszt jego wykonania lub wartość jako towaru
w innych niż pieniądz zastosowaniach;
Pieniądz bezgotówkowy
–
–
pieniądz żyrowy
(wkładowy, księgowy)
depozyty na żądanie i terminowe
Podaż pieniądza
–
statystyczne definicje pieniądza
Statystyczne def. pieniądza powstały po II
wojnie światowej, utożsamiają pieniądz z
zasobem pozostającym do dyspozycji
podmiotów niefinansowych (podmiotów
gospodarczych i gospodarstw domowych).
Podstawą tych definicji są agregaty pieniężne
obejmujące różny zakres zasobów
pieniężnych.
Pieniądz (podaż pieniądza) mierzy się w
agregatach pieniężnych: M0, M1, M2, M3
.
.
Agregaty pieniężne
Im wyższy M tym:
definicja pieniądza
szersza,
mniejsza płynność
pieniądza,
mniejsza możliwość
oddziaływania na
pieniądz za pomocą
instrumentów
polityki pieniężnej
.
.
M3
M2
M1
M0
Agregaty pieniężne NBP
M0
-pieniądz gotówkowy wyemitowany przez bank
centralny
-wartość rachunków bieżących banków
komercyjnych
w banku centralnym oraz rachunków rezerwy
obowiązkowej
M1
M0 plus wartość depozytów na żądanie
M2
M1 plus depozyty w bankach komercyjnych o
terminie zwrotu do 2 lat włącznie
M3
M2 plus bankowe papiery dłużne o terminie zwrotu
nie przekraczającym 2 lata oraz zobowiązania
banków z tytułu operacji z przyrzeczeniem odkupu,
jednostki uczestnictwa w funduszach rynku
pieniężnego
Agregaty pieniężne w Polsce
(dane w mln zł)
Kreacja pieniądza (1)
1) Pierwotna kreacja pieniądza
– dokonywana
przez bank centralny, polega na udzielaniu przez
bank centralny kredytów bankom operacyjnym
oraz na emitowaniu przez bank centralny
pieniądza gotówkowego.
M
0
= R + G
R – rezerwy banków w banku centralnym: obowiązkowe
oraz nadwyżkowe
G - pieniądz gotówkowy
M
0
–
baza monetarna
Kreacja pieniądza (2)
2) Wtórna kreacja
pieniądza
– dokonywana w
bankach depozytowo-kredytowych udzielających
kredytów i pożyczek swoim klientom
.
Banki nie utrzymują 100% pokrycia wkładu
pierwotnego w postaci gotówki w banku.
Środki w banku muszą być zagospodarowane,
co oznacza że bank utrzymuje jedynie część
wkładu pierwotnego w postaci zapasu gotówki
lub rezerwy w banku centralnym, resztę
przeznacza na akcję kredytową.
Tworzy się wkład pochodny, który uznaje się
jako nowo kreowany pieniądz
.
Operacje banków kreujące pieniądz
Rezerwa
Kredyty
Depozyt
y
Wkład początkowy
2.000
Etap I
+400
+1.600
+1600
400
1600
3600
Etap II
+ 320
+ 1280
+ 1280
720
1880
4880
Etap III
+ 256
+ 1024
+ 1024
976
2904
5904
...
...
...
Po końcowym etapie
2000
8000
10000
Kreacja pieniądza - koncepcja
bazy monetarnej
Odwołuje się do pieniądza rezerwowego banku
centralnego.
Podaż pieniądza znacznie przewyższa wielkość
pieniądza banku centralnego gdyż mamy do czynienia
z efektem mnożnika pieniężnego (M).
M = 1/r,
gdzie r – stopa rezerw obowiązkowych
Mnożnik kreacji pieniądza wskazuje na wielkość
zmiany ilości pieniądza spowodowanej zmianą bazy
monetarnej:
Podaż pieniądza = mnożnik kreacji pieniądza baza
monetarna
Istota polityki pieniężnej
Polityka pieniężna to oddziaływanie na
podaż pieniądza oraz na regulowanie jego
obiegu
w celu zapewnienia równowagi pieniężnej
w gospodarce,
która to równowaga umożliwia stabilizację
prowadzenia działalności gospodarczej
oraz podejmowania decyzji dotyczących
inwestowania i konsumpcji.
Charakter polityki pieniężnej
Polityka pieniężna z punktu widzenia
oddziaływania na gospodarkę może być:
ekspansywna (łatwego pieniądza)
-
wspomaganie aktywności gospodarczej,
wzrost podaży pieniądza
restrykcyjna (trudnego pieniądza)
–
ograniczanie podaży pieniądza
neutralna
– pozostawienie rynkowi swobody
działania, nie przesądzenie o przyjęciu żadnej
z powyższych opcji
.
„Jastrzębie" i "gołębie"
w odniesieniu członków RPP
Jastrzębie - "twardziele" - życzą sobie
twardej polityki pieniężnej, "trudnego
pieniądza„.
Gołębie chciałyby niskich stóp
procentowych, łagodnej polityki
pieniężnej, "łatwego pieniądza".
Cechy polityki pieniężnej
na cele gospodarcze wpływa nie tylko polityka
pieniężna ale polityka fiskalna, socjalna itp.
oddziaływanie banku centralnego ma charakter
pośredni
; impulsy pieniężne wywołują reakcje
ze strony podmiotów gospodarujących
oddziaływanie na rynek następuje z
opóźnieniem.
Cele polityki pieniężnej – cele
finalne, pośrednie i operacyjne
Cele finalne:
stabilność cen
wysoki poziom zatrudnienia
wzrost gospodarczy
Cele pośrednie – mogą być częściowo
kontrolowane przez bank centralny np. podaż
pieniądza, kurs walutowy, agregaty pieniężne,
stopy procentowe, wielkość kredytów
Cele operacyjne – cele te bank centralny stara się
zrealizować; mogą być kontrolowane przez bank
centralny np. wybrane stopy procentowe, rezerwy
obowiązkowe
Cel finalny może być
realizowany
Polityka pieniężna w Polsce
CPI
po wyłączeniu
cen
administrowan
ych
po wyłączeniu
cen
najbardziej
zmiennych
po wyłączeniu
cen żywności i
energii
15% średnia
obcięta
zmiany do analogicznego miesiąca poprzedniego roku (w %)
04/2011
4,5
4,3
2,9
2,1
3,6
05/2011
5
4,8
3,2
2,4
4
06/2011
4,2
4
3,2
2,4
3,8
07/2011
4,1
3,7
3,3
2,4
4
08/2011
4,3
3,9
3,6
2,7
4,2
09/2011
3,9
3,5
3,5
2,6
4,2
Instrumenty polityki
pieniężnej
Instrumenty administracyjne – nakazy i zakazy:
pułapy kredytowe, kontrola poziomu stóp
procentowych (max stopy procentowe), stopa
rezerwy obowiązkowej
Instrumenty perswazyjne: wysyłanie sygnałów
przez bank centralny dot. polityki pieniężnej np.
wypowiedzi prezesa
Instrumenty pośrednie (rynkowe)– rynkowa
interwencja, bank centralny jako podmiot
gospodarujący ustalający warunki transakcji:
operacje depozytowo- kredytowe, operacje
otwartego rynku
Instrumenty polityki pieniężnej w
Polsce
Rezerwa obowiązkowa
Rezerwą obowiązkową jest wyrażona w złotych
część wkładów klientów (a precyzyjniej część
środków pieniężnych przyjętych przez bank i
podlegających zwrotowi) ulokowana w banku
centralnym.
Stopa rezerw może być zróżnicowana w zależności
od terminu wkładów (terminowe i bieżące) oraz
waluty.
Jeśli rezerwa obowiązkowa jest nieoprocentowana
stanowi quasi podatek.
Zmiany stopy rezerw
obowiązkowych
Im wyższa rezerwa obowiązkowa tym
mniejsze możliwości kreowania pieniądza
przez banki.
obniżenie stopy rezerw obowiązkowych –
mniejsze rezerwy w banku centralnym –
bezpośredni wpływ na bazę monetarną-
większe możliwości kreacji pieniądza przez
banki – zwiększanie aktywności
gospodarczej
Rezerwa obowiązkowa w
Polsce
max stopa rezerw 30% od depozytów na
żądanie; 20% od depozytów terminowych
(według ustawy)
od 31 grudnia 2010 r. stopa rezerwy
obowiązkowej wynosi:
3,5% dla wszystkich rodzajów depozytów
0% od środków ze sprzedaży papierów wart. z
udzielonym przyrzeczeniem odkupu;
Środki rezerwy obowiązkowej od 1 maja 2004 r.
są oprocentowane (0,9 stopy redyskontowej
weksli).
Banki pomniejszają kwotę rezerwy o
równowartość 500 tys. euro.
Operacje kredytowo-
depozytowe
Polegają na przyjmowaniu depozytów i
udzielaniu kredytów bankom
komercyjnym.
Są to operacje prowadzone z bankami
komercyjnymi z ich inicjatywy:
kredyt redyskontowy, kredyt lombardowy
lokaty terminowe banków w NBP (depozyt
na koniec dnia).
RPP ustala podstawowe stopy
procentowe: stopę lombardową, stopę
redyskontową, stopę depozytową.
Kredyt redyskontowy
Kredyt redyskontowy polega na skupie przez bank
centralny weksli handlowych wykupionych od
klientów (oddanych do dyskonta).
Wzrost stopy redyskontowej ogranicza skłonność
banków do sprzedaży weksli w banku centralnym
(nie opłaca się) – pogarsza się płynność banków –
ograniczeniu ulega możliwość udzielania nowych
kredytów
.
Kredyt lombardowy
NBP udziela bankom kredytu lombardowego pod
zastaw :
skarbowych papierów wartościowych (bonów i
obligacji skarbowych),
od 2008r. w ramach Pakietu zaufania mogą to
być również listy zastawne, obligacje
komunalne, obligacje korporacyjne emitentów
krajowych, obligacje EBI itp.
Termin spłaty kredytu przypada w następnym dniu
operacyjnym po dniu jego udzielenia.
Warunkiem udzielenia kredytu jest uprzednia spłata
wcześniej zaciągniętego kredytu.
Od 2002 r. kredyt techniczny – nieoprocentowany
kredyt udzielany pod zastaw papierów
wartościowych spłacany do końca dnia
operacyjnego – służy potrzebom płynności banku,
nie jest instrumentem polityki pieniężnej.
Depozyt w NBP
Narodowy Bank Polski oferuje też bankom
możliwość składania krótkookresowego
(jednodniowego) depozytu w banku centralnym.
Lokaty przyjmowane są do końca dnia
operacyjnego, a zwrot kwoty depozytu wraz z
należnymi odsetkami następuje w kolejnym dniu
operacyjnym
.
Stopy bazowe w Polsce w 2011
r.
Stopy procentowe banku
centralnego
a stopy rynku międzybankowego
Banki mogę uzyskiwać środki pieniężne albo w banku
centralnym albo na rynku międzybankowym
Stąd stopy rynku międzybankowego (w Polsce WIBOR i
WIBID) są porównywalne ze stopami banku centralnego.
Stopa lombardowa jest wyższa od stóp WIBOR
jednodniowych.
Stopa depozytowa jest niższa od stóp rynku
międzybankowego.
Stopy rynku międzybankowego wahają się między stopą
lombardową (sufit) a stopą depozytową (podłoga).
Operacje otwartego rynku
Operacje otwartego rynku to transakcje zakupu lub
sprzedaży papierów wartościowych lub dewiz
dokonywane z inicjatywy banku centralnego z
bankami komercyjnymi, a także emisje własnych
papierów dłużnych banku centralnego.
Przedmiotem transakcji są papiery wartościowe o
terminie zwrotu do 1 roku.
Kupno papierów wartościowych od banków – wzrost
środków pieniężnych (płynności) banków
komercyjnych – wzrost możliwości kreacji pieniądza
Warunkowe operacje
otwartego rynku
Repo - operacja repo ma miejsce gdy bank
centralny kupuje warunkowo papiery
wartościowe od banków komercyjnych (zasila
system bankowy w środki pieniężne),
jednocześnie jednak banki zobowiązują się do
ich ponownego nabycia po ustalonej z góry
cenie
Reverse repo - bank centralny sprzedaje
warunkowo papiery wartościowe do systemu
bankowego (absorbuje płynność), z
jednoczesnym zawarciem umowy ich odkupu
po ustalonej z góry cenie.
Cechy operacji otwartego
rynku
Inicjowane przez bank centralny
Możliwość szybkiego oddziaływania
na rynek
Nie występują opóźnienia w czasie
Operacje otwartego rynku w
Polsce
Emisja bonów pieniężnych
emisji 7-dniowych bonów pieniężnych.
stopa referencyjna (interwencyjna) – główna stopa
procentowa NBP - minimalna stopa dochodowości
7 dniowych bonów pieniężnych sprzedawanych
bankom przez bank centralny
Repo
w okresie kryzysu - zasilanie sektora bankowego w
płynność poprzez operacje repo z terminem
zapadalności 3 mies. i 6 mies. (od 2008 r. do 2010
r.)
Niestandardowe
instrumenty polityki
pieniężnej
Swapy walutowe - umowy, w których dwie strony
postanawiają wymieniają między sobą określoną
kwotę waluty na równowartość w innej walucie, na
określony czas. Z góry ustalany jest kurs wymiany
walut (terminowy) po zakończeniu umowy (brak
płatności odsetek); w NBP swapy od paźdz. 2008
r. – na parach walut: CHF/PLN, USD/PLN, EUR/PLN –
do 2010 r.
kredyty dyskontowe – w 2010 r. brak
zainteresowania banków – wycofano od 2011 r.
Nadpłynność a stopy
procentowe NBP
Nadpłynność w sektorze bankowym oznaczała,
że na rachunkach w banku centralnym
ulokowane było więcej środków niż wynikałoby to
z rezerwy obowiązkowej.
Banki nie były finansowo zależne od banku
centralnego. Nadwyżka płynności banków
„zamrażana” poprzez emisje bonów pieniężnych.
Oddziaływanie banku centralnego przy pomocy
stóp procentowych – znaczenie psychologiczne.
Dziękuję