Modelowe struktury

rynków

Decyzje produkcyjne

przedsiębiorstwa na rynku

Ogólna charakterystyka rynków

Konkurencj

doskonała

Konkurencja

monopolistyczn

Oligopol

Monopol

Liczba

firm

Dużo

niezależny

ch firm

Dużo firm,

produkcja

podobnych dóbr

Kilka dużych

firm

Jedna duża

firma

Kontrola

cen

Rynek

determinuj

e ceny

Ograniczona ze

względu na

substytuty

Duży wpływ

cen lidera

Bardzo

duża

Zróżnico

wanie

prod.

Bardzo

małe

Duże; produkty

dla różnych

segmentów

zróżnicowane

i niezróżn.

Żadne

Wejście

na rynek

Brak barier

wejścia/
wyjścia

Duża łatwość

wejścia na

rynek

Trudne, liczne

bariery

Bariery

wejścia

przykład

GPW

usługi

Samochody,

stal, żarówki

Konkurencja doskonała

• Wielu niezorganizowanych nabywców
• Wielu niezorganizowanych producentów
• Produkt homogeniczny
• Brak ograniczeń wejścia/wyjścia
• Doskonała przewidywalność – dostęp do informacji

 Prawo popytu i prawo podaży
 Determinanty cenowe i pozacenowe
 Równowaga i stany nierównowagi
rynkowej

Konkurencja – zał.: cena jest zmienną

niezależną od decyzji pojedynczych

podmiotów.

Przedsiębiorstwo:
• Krzywa popytu na produkty firmy pozioma, doskonale

elastyczna

• Krótkookresowa równowaga gałęzi i przedsiębiorstwa

MC = MR = P

• Podaż pojedynczej firmy wyznaczana jako część

krzywej MC (podaż gałęzi = suma podaży
indywidualnych)

• Długi okres: zysk normalny
• Konkurencja doskonała istnieje w gałęziach, w

których nie ma korzyści skali

Cechy monopolu czystego

•

Jeden sprzedawca (producent) produktu

•

Wielu rozdrobnionych nabywców

•

Znaczące bariery wejścia na rynek
(naturalne lub sztuczne)

•

Brak bliskich substytutów dla produktu
monopolisty

•

Doskonała przejrzystość rynku

Monopol czysty – wstępne wnioski

•

Popyt rynkowy tożsamy z popytem na
produkty monopolisty

•

Żaden nabywca nie ma wpływu na cenę
rynkową

•

Monopolista jest cenodawcą!

Bariery wejścia na rynek

•

Bariery legislacyjne: prawnie
usankcjonowany monopol – konieczność
posiadania koncesji, zezwolenia, etc.

•

Bariery technologiczne – ochrona rozwiązań
technologicznych

(patenty – innowacyjność

kontra monopolizacja)

•

Bariery ekonomiczne – bardzo wysokie
nakłady kapitałowe lub

•

Monopol naturalny – spirala korzyści skali

Maksymalizacja zysku

•

Monopolista – cenodawca

•

Ustalanie ceny na dowolnym poziomie

• Na dowolnym poziomie?

• NIE!

•

Kontrola ze strony państwa – UOKiK

•

Ograniczenia ze strony rynku

•

Cel:

)

(

)

(



Przychody monopolisty

• Koszty monopolisty:

– Znany kształt krzywych
– Koszt marginalny

– rezerwowe moce produkcyjne

• Przychody monopolisty:

– Gdzie przychody osiągają wartość

maksymalną?

– Czy cena rynkowa jest tożsama z

przychodem marginalnym?

Przychód całkowity monopolisty

Przychód marginalny w monopolu

• W warunkach monopolu

cena rynkowa różni się od
przychodu marginalnego:

– Przychód marginalny może

przyjąć wartość ujemną

– Aby sprzedać więcej, należy

obniżyć cenę



Obraz maksymalizacji zysku



)

(

)

(



AC(Q

)



Maksymalizacja zysku - konkluzje

• Monopolista ustala wielkość dostaw na rynek, a

następnie określa najwyższą możliwą cenę, po

jakiej rynek jest w stanie wchłonąć dostarczony

towar

• Optimum produkcji leży na lewo od optimum

technologicznego

(inaczej niż w konkurencji

doskonałej)

• Dodatni koszt krańcowy, dodatni przychód

krańcowy – duża elastyczność cenowa popytu

Elastyczność cenowa popytu na

produkt monopolisty







Monopol a konkurencja doskonała

Konkurencja doskonała

Monopol a konkurencja doskonała

• Monopol prowadzi do:

• niższej produkcji

• wyższego poziomu cen

• Monopolista osiąga wysokie zyski w

długim okresie poprzez ignorowanie
optimum technologicznego.

• Poziom zysków a wydatki R&D

Utrzymanie monopolu

• Zagrożenia:

• wejście konkurenta (konkurentów) na rynek,
• przejęcie monopolisty (przypadek spółki publicznej)

• Obrona status quo:

• bariery formalne, kwoty produkcyjne, cła etc.
• dumping
• samoograniczenie cenowe – rezygnacja z

maksymalizacji zysku

• „ucieczka do przodu” – rozwój technologii i możliwości

produkcyjnych

Strata w monopolu

• Monopolista nie jest „skazany na sukces”
• Możliwości osiągania zysku zależą od

wzajemnego położenia krzywych popytu i
kosztów

• Decyzje dotyczące zawieszenia produkcji i

likwidacji przedsiębiorstwa są analogiczne
do decyzji w konkurencji doskonałej:

P<AVC(Q)

Konkurencja monopolistyczna – szczególne
cechy:

 wielu niezorganizowanych nabywców;
 duża liczba niewielkich firm z małym udziałem w
rynku;
 możliwość oddziaływania na ceny; dawca ceny
nie uwzględnia reakcji swoich konkurentów; jego
zachowanie nie ma bezpośredniego wpływu na
kształt krzywej popytu na wyroby innych firm w
krótkim okresie;
 swoboda wejścia na rynek (szczególnie w
długim okresie)
 dobra zróżnicowane pod względem jakości
estetyki, stopnia promocji, opakowania;

 przykłady: lokalnie – restauracje, salony
kosmetyczne, warsztaty; rynek krajowy –
fabryki mebli czy odzieży;
 związek klienta z firmą i jej wyrobami
(marką) powoduje, że firma podnosi ceny nie
obawiając się utraty wszystkich klientów
 opadająca krzywa popytu;
 element monopolizacji na rynkach
lokalnych – jedna szczególnie usytuowana
firma w stosunku do innych konkurencyjnych
(stacja benzynowa, apteka)
 max zysku przy MC=MR

KRÓTKI OKRES
– niezmienność kapitału rzeczowego i liczby firm w
branży, krzywa popytu wysoce elastyczna (wielu
konkurentów);
im mniej rywali tym większy zysk ekonomiczny;
DŁUGI OKRES
• możliwość przechwycenia części klientów przez
firmy wchodzące na rynek (spada popyt na produkty
firm istniejących);
• wzrost elastyczności cenowej popytu na wyroby
pojedynczej firmy
• zysk ekonomiczny wyeliminowany wskutek napływu
nowych konkurentów
• równowaga długookresowa firmy przy P=AC
• zmienność czynników produkcji – wzrost produkcji
przy zyskach ekon. , spadek przy pogarszaniu się
wyników finans.

Słabości analizy konkurencji monopolistycznej:

 niedoskonała informacja - firmy niewłaściwie

szacują popyt na swoje wyroby oraz nie są

świadome zysków ekonomicznych w innych

branżach;

 zróżnicowanie produktów utrudnia wyznaczenie

krzywej popytu rynkowego, stąd analizuje się tylko

pojedynczą firmę;

 istotne różnice w wielkości firm i strukturze

kosztów; firmy poza decyzjami o poziomie produkcji

i cenie muszą określać m.in. również strukturę

produkcji i poziom wydatków na reklamę;

CECHY OLIGOPOLU:

• Produkty jednorodne lub zróżnicowane (będące w

stosunku do siebie bliskimi substytutami), np.:

paliwa, samochody, usługi lotnicze, piwo, stal,

tytoń, elektronika.

• Niewielka liczba producentów/sprzedawców

posiadających znaczące udziały na rynku. Silna

współzależność między przedsiębiorstwami –

jakakolwiek zmiana u jednego z producentów

wywołuje reakcję konkurentów. Wyznaczona cena i

wielkość produkcji w przedsiębiorstwie zależy od

zachowań konkurencji.

• Wielu kupujących.
• Względna stabilność cen.

5. Konkurencja niecenowa (pozacenowa):

różnicowanie produktów, jakość produktu i
obsługi, reklama, marka – znak firmowy,
dystrybucja.

6. Ograniczony dostęp do rynku. Bariery:

technologiczne, kapitałowe i kosztowe.

7. Brak jednoznacznych rozwiązań

optymalizacyjnych dla przedsiębiorstwa.

8. Bodźce do zmowy dotyczącej podziału produkcji,

rynków zbytu i zysku monopolowego. Kartel (np.
OPEC – Organizacja Państw Eksporterów Ropy
Naftowej) – forma umowy monopolowej.

9. Pełna informacja o rynku.

Duopol – forma rynku, w której dwaj producenci

sprzedają ten sam produkt, przy założeniu

współzależności dotyczącej wielkości produkcji i

ceny produktu.

OLIGOPOL – sposoby zachowań firm

Współzależność

decyzyjna

firm

oligopolu – zachęta do zmowy, aby:
• działając jak monopol obniżyć stopień

konkurencji i zwiększyć zyski
• obniżyć stopień niepewności zachowania

rywali
• stworzyć bariery wejścia na rynek;

II. Niezależne działanie oligopolu – brak

porozumienia powoduje relatywnie długo trwającą

sztywność cen, przerywaną wojnami cenowymi;

• stabilność cen na dobrze rozwiniętym rynku;

• konkurencja pozacenowa;

• przewidywanie reakcji konkurentów na prowadzoną

politykę cenową;

• konkurenci naśladują jedynie obniżki cen

Document Outline