5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
1
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
TEMAT:
PKB (DN) MIERNIKIEM
SPOŁECZNEJ WYDAJNOŚCI PRACY
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
1
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
TEMAT:
PKB (DN) MIERNIKIEM
SPOŁECZNEJ WYDAJNOŚCI PRACY
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
2
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
CEL - ZAPOZNAĆ Z:
podstawowymi pojęciami
makroekonomicznymi;
PNB i DN;
produktem i DN jako miarą poziomu rozwoju
gospodarczego;
dylematy pomiary wydajności pracy;
czynniki wzrostu wydajności pracy.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
3
AKADEMIA MARYNARKI WOJENNEJ
LITERATURA:
•
Praca zbiorowa pod red. Milewskiego R.:
Podstawy ekonomii. Praca zbiorowa pod red.
Milewskiego R.: Podstawy ekonomii. PWN:
Warszawa 2006.
•
Czarny B.: Wstęp do ekonomii. PWE: warszawa
2006.
•
Bremond J., Couel J., Salot M.: Kompedium
wiedzy
o ekonomii. PWN: Warszawa 2006.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
4
POJĘCIE I PROBLEMY MAKROEKONOMII
MAKROEKONOMIA – zajmuje się badaniem
sposobu funkcjonowania gospodarki jako całości.
Bada zjawiska i procesy zachodzące w skali
gospodarki.
Do makrowielkości gospodarczych zalicza się:
produkcję, zatrudnienie, bezrobocie, inwestycje,
popyt, konsumpcję, poziom cen, IM, EX itp.
Makroekonomia – zajmuje się próbą określenia
czynników decydujących o poziomach i zmianach
makrowielkości
oraz
wyjaśnić
mechanizmy
dotyczące wzajemnych powiązań między nimi.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
5
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
PKB jest miarą (wartością) wielkości
produkcji
i usług finalnych wytworzonych przez
czynniki produkcji wszystkich działów i
sektorów gospodarki w danym kraju,
wyrażoną w bieżących cenach, niezależnie
od tego, czy czynniki produkcji są własnością
rodzimego, czy zagranicznego kapitału.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
6
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Do podstawowych kategorii makroekonomicznych
należ PKB, będący syntetyczną miarą wartości
produkcji wytworzonej w gospodarce w ciągu roku.
Rozróżnia się trzy metody obliczania PKB:
sumując wartość produktów i usług wytworzonych
w kraju – metoda sumowania produktów;
sumując
dochody
powstające
przy
jego
wytwarzaniu
– metoda sumowania dochodów;
sumując
wydatki
ponoszone
na
zakup
wytworzonych produktów i usług – metoda
sumowania wydatków
.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
7
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Obliczanie PKB metodą sumowania produktów
– polega na sumowaniu wartości produkcji i usług
wytworzonych w danej gospodarce w ciągu roku.
Sposoby uniknięcia wielokrotnego liczenia tych samych
elementów:
sumowanie wartości dóbr finalnych - dobra finalne
nabywane są przez ostatecznego użytkownika;
wartość dodaną – oblicza się przez odjęcie od wartości
dóbr wytwarzanych w danym przedsiębiorstwie sumy
kosztów rzeczowych czynników produkcji zużytych przy
wytwarzaniu tych dóbr.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
8
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Obliczanie PKB metodą sumowania dochodów
– polega na dodawaniu dochodów czynników produkcji
(płace, procenty, zyski), powstających w procesie
wytwarzania produktów i usług w danym roku.
PKB = Σ wartości dodanych = Σ dochodów
czynników produkcji
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
9
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Obliczanie PKB metodą sumowania wydatków
– polega na sumowaniu wydatków na dobra finalne
wytworzone przedsiębiorstwa krajowe, czyli:
PKB = C + I + G + EX
gdzie: C – konsumpcja, I – inwestycje,
G – zamówienia rządowe (z wyłączeniem wydatków
transferowych), EX – dobra eksportowane.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
10
PRODUKT KRAJOWY BRUTTO
Taki sam rezultat otrzymamy, dodając poszczególne
wydatki na dobra krajowe i importowane (IM), czyli:
PKB = C + I + G + E + EX – IM
gdy różnice między eksportem (EX) a importem (IM)
oznaczymy przez X , czyli eksport netto, otrzymamy:
PKB = C + I + G + E + X
Ta właśnie metoda jest najczęściej wykorzystywana
w praktyce statystycznej.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
11
PNB i DN
PNB jest miarą łącznych dochodów osiąganych
przez obywateli danego kraju, niezależnie od
miejsca świadczenia usług przez czynniki
produkcji. PNB jest równy PKB powiększonemu
o dochody netto z tytułu własności za granicą.
PNB w cenach czynników produkcji =
PKB w cenach czynników produkcji +
dochody netto
z tytułu własności za granicą
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
12
PNB i DN
PKB
i
PNB
są
miarami
produkcji
uwzględniającymi inwestycje brutto. Miarą
produkcji uwzględniającej inwestycje netto
jest PNN, nazywany również DN, oznaczany
najczęściej symbolem (Y), można przedstawić
następująco:
PNN w cenach czynników produkcji = DN
= PNB w cenach czynników produkcji
– amortyzacja
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
13
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Praca – to użytkowanie czasu, kwalifikacji i
wysiłku dla uzyskania oczekiwanych wyników.
Nakład pracy jest środkiem a wyniki – celem.
Praca staje się coraz bardziej zespołowa i
wzajemnie
uzależniona,
a
obliczanie
indywidualnych wyników coraz bardziej złożone.
PKB miernikiem społecznej wydajności pracy.
Wyniki pracy ogółu pracujących mierzone są w
skali roku.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
14
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Wyniki pracy ogółu pracujących – to wytworzone
dobra i usługi w firmach, instytucjach, w GD.
Większość z nich sprzedawana jest na rynku.
Suma wartości tworzy tzw. wartość globalną,
która jest przeszacowana.
Stąd do pomiarów stosuje się PKB, obliczany
metodą wydatków lub sumowania dochodów.
Społeczna wydajność pracy – PKB przeliczony
na mieszkańca (wydajność pracy – wynik pracy
człowieka osiągnięty w jednostce czasu).
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
15
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Koszty pracy (wynagrodzenie, ubezpieczenie
podatki = wartość dodana).
Gdy koszty pracy są wysokie, wtedy:
1.
zwiększa się wydajność pracy, aby koszty
rozłożyły się np. na większą ilość produktów;
2.
obniża się wydatki na pracę przez zmniejszenie
płac, podatków, ubezpieczeń.
Pracodawca
zazwyczaj
wybiera
pierwsze
rozwiązanie, dlatego m.in. istnieje powszechne
dążenie do wzrostu wydajności pracy.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
16
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Wzrost wydajności pracy jest jednym z
podstawowych sposobów na wzrost efektywności
ogółu zasobów użytkowanych w gospodarce.
Aby wiedzieć, kiedy i o ile podnieść wydajność
pracy należy ją ciągle analizować zarówno w
skali mikro, jak i makroekonomicznej.
Analiza makro dostarcza informacji o przeciętnej
wydajności w skali kraju.
Analiza mikro dostarcza obrazuje wydajność
pracy stanowisk, zespołów, firm.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
17
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Wydajność PKB obliczana na jednego
mieszkańca
obrazuje
społeczną
wydajność
pracy,
będący
sumą
wartości
dodanej
(wynagrodzenie,
ubezpieczenie podatki).
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
18
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Społeczna wydajność pracy jako iloraz PKB i liczby
pracujących w cenach stałych z 1990 r. w latach 1990 –
1992
(w mln zł)
Wyszczególnienie
1990
1991
1992
Ogółem
34.0
33,0
35,4
Rolnictwo
9,5
10,5
9,7
Przemysł
54,2
49,0
54,9
Budownictwo
38,9
41,9
56,4
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
19
DYLEMATY POMIARU WYDAJNOŚCI PRACY
Każdy dział GN osiąga inny wskaźnik społecznej
wydajności, dlatego wydajność średnia ogółu nie
może
stanowić
normy
dla
wszystkich
pracujących.
Normy wydajności pracy należy poszukiwać w
sektorach.
Statystycznie
liczy
się
wskaźnik
średniej
wydajności ogółu pracujących – „zbiera” on
wyniki pracy i służy do porównań w czasie, w tym
z innymi państwami oraz przewidywaniu trendów.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
20
CZYNNIKI WZROSTU WYDAJNOŚCI
Czynniki wpływające na wydajność pracy
w skali makro i mikro.
1.
Czynniki
ogólne
–
klimat,
zasoby
surowców,,
ludność,
rynek,
poziom
wykształcenia, stan rozwoju, infrastrukturę,
wpływy i dochody budżetu itp.
2.
Czynniki organizacyjno – techniczne –
zdolność produkcyjna w GN i stopień jej
wykorzystania, informacja, standaryzacja
materiałów, rozwój usług, narzędzia i poziom
techniki stanowisk pracy, czas pracy itp.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
21
CZYNNIKI WZROSTU WYDAJNOŚCI
3.
Czynniki ludzkie – stosunki pracodawca –
pracobiorca, społeczne warunki pracy, płace,
zadowolenie z pracy, zdrowie, strukturę
demograficzną i zawodową pracujących,
sytuację związków zawodowych itp.
Koncepcję
przedstawionych
czynników
wydajności pracy trudno zastosować w
badaniach i analizach empirycznych w skali
mikro i makro.
Najczęściej stosowano konkretne czynniki.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
22
CZYNNIKI WZROSTU WYDAJNOŚCI
W Polsce wielu ludzi pragnących wzrostu
dochodów nie osiąga tego celu przez wzrost
wydajności
pracy,
lecz
przez
wyzysk
współpracowników i okradanie społeczeństwa
(nie płaci np. podatków, zaciąga kredyty i ich nie
spłaca itp.).
Wzrost dochodów, w tym akumulacji i spożycia
zbiorowego, powinno osiągać się poprzez wzrost
indywidualnej i społecznej wydajności pracy.
Stąd
wydajność
pracy
ludzkiej
jest
podstawowym
problemem
ekonomii
i
zarządzania.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
23
PNB i DN
Do miary poziomu rozwoju gospodarczego
i dobrobytu wykorzystuje się kategorie DN czy
PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca.
Niedoskonałość tych wskaźników wynika z tego,
że:
nie uwzględniają nierejestrowanej produkcji np.
nieopodatkowana produkcja (praca nielegalna
10 – 30 %);
nie uwzględniają nie rejestrowanej, choć legalnej,
produkcji
wykonywanej
samodzielnie
dla
własnych potrzeb w domu;
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
24
PNB i DN
nie uwzględniają czasu wolnego, mającego
istotne znaczenie dla dobrobytu ludności.
Nie
obejmują
bezpieczeństwa
pracy,
stresów, poziomu wolności obywatelskich
itp.;
nie uwzględniają „efektów zewnętrznych”
produkcji np. ubocznych skutków wzrostu
produkcji
dla
środowiska
naturalnego,
zanieczyszczenie wody, powietrza, lądu,
wzrost natężenia hałasu, zatłoczenia ulic,
wypadków i związanych z nimi kosztów itp.;
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
25
PNB i DN
obejmują antydobra z punktu widzenia
społecznego np. produkcję broni, koszty
walki ze zjawiskami patologicznymi
(budowa więzień, szpitali wojennych
itp.), koszty prowadzenia wojen itp.
dobra te prowadza do wzrostu PNB, ale
nie do wyższego dobrobytu.
5.06.21
Dr Zbigniew witaszek
26
DOCHÓD NARODOWY
DN jest o około 1/3 niższy od wartości PKB (10 %
amortyzacja, 25 % podatki pośrednie).
DN stanowią produkty przekazane społeczeństwu do
konsumpcji (nie są to wartości przekazane do
przeróbki produkcyjnej w procesach technologicznych.
Podział DN (proporcje dla krajów rozwiniętych):
a) DN wytworzony (100 %) – spożycie 75 %
(indywidualne – 60 %, zbiorowe 15 %); akumulacja
(inwestycje 16 %, zapasy 1 %, obsługa długu
publicznego 8 %).