Uczeń zdolny

Uczeń zdolny

 w procesie edukacyjnym

 w procesie edukacyjnym

 

 

 

 

Według Pani/a 

Według Pani/a 

uczeń zdolny to 

uczeń zdolny to 

…?

…?

Uczeń, który ………….

Uczeń, który ………….

 

 

 

 

Akty prawne

Akty prawne



Konwencja o Prawach Dziecka

Konwencja o Prawach Dziecka



Ustawa o systemie oświaty

Ustawa o systemie oświaty



Rozporządzenia Ministra Edukacji 

Rozporządzenia Ministra Edukacji 

Narodowej i Sportu

Narodowej i Sportu

 

 

 

 

„Jeśli chodzi o identyfikację, to o wiele 

lepiej jest, 

gdy na właściwie postawione pytanie 

otrzymamy nieprecyzyjną odpowiedź, 
niż gdybyśmy na złe pytanie otrzymali 

odpowiedź precyzyjną”

Joseph S. 

Renzulli

 

 

 

 

W przypadku nauczyciela możemy wskazać 
zasadnicze cele jego działania, 
ustrukturyzować je. Temat „nauczyciel” 
sugeruje, że osoba wykonująca tę rolę 
organizuje i kieruje procesem 
dydaktycznym, organizuje pracę 
pozalekcyjną uczniów, współpracuje z 
instytucjami społecznymi, pogłębia własną 
wiedzę i doskonali umiejętności 
pedagogiczne.

 

 

 

 

ponadprzecięt

ne zdolności

zaangażowani

e 

w zadanie

twórczość

Triadyczny model struktury 

Triadyczny model struktury 

zdolności J. S. Renzulliego

zdolności J. S. Renzulliego

 

 

 

 

Triadowy model struktury zdolności F. J. 

Triadowy model struktury zdolności F. J. 

M

M

ö

ö

nksa oparty o teorię 

nksa oparty o teorię 

J. S. Renzulliego

J. S. Renzulliego

szkoła

rówieśnic
y

rodzin
a

zaangażowa

nie w 

zadanie

ponadprzecięt

ne zdolności

twórczość

 

 

 

 

„Zdolności to zespół właściwości 

złożonych, angażujących wiele sfer 

osobowości, a także wchodzących 

w interakcje ze środowiskiem 

społecznym”

F.J. Mönks

 

 

 

 

 

„Przez pojęcie zdolności wielu 

psychologów 

rozumie indywidualną 

właściwość osobowości 

człowieka, 

której nie można sprowadzić do 

wykształconych nawyków, 

ale dzięki której można 

kształtować różnego rodzaju 

nawyki, sprawności i 

umiejętności”   

Hornowski 

1978

 

 

 

 

„Zdolnościami nazywamy: takie różnice 

indywidualne,

 które sprawiają, że przy jednakowej 

motywacji i uprzednim przygotowaniu 

poszczególni ludzie osiągają                     

             w porównywalnych warunkach 

zewnętrznych niejednakowe rezultaty w 

uczeniu się i działaniu”. 

Z. Pietrasiński 

1976

 

 

 

 

„Uczeń zdolny to ten, który w sytuacjach szkolnych 

wykazuje lepsze przystosowanie się do nich dzięki 

stosunkowo dużej zdolności rozwiązywania 

problemów, myśleniu twórczemu, osiąganiu wysokich 

rezultatów w nauce, wykazywaniu wszechstronnych 

lub specjalnych uzdolnień, żywej wyobraźni, bogatym 

lecz ukształtowanym zainteresowaniom oraz 

specyficznemu sposobowi uczenia się, powiązanemu z 

umiejętnością korzystania z ponadobowiązkowych 

źródeł wiedzy” 

W. Panek

 

 

 

 

Uczeń 

zdolny 

„ 

przewyższa 

swoich 

rówieśników  uzdolnieniami  innymi  niż  tylko 
fizyczne; 

charakteryzują 

go 

wysokie 

możliwości  intelektualne  i  wysokie  wyniki    w 
nauce;  szybciej  niż  rówieśnicy  rozwija  się 
umysłowo;  ma  ponadprzeciętne  uzdolnienia 
ogólne                                                lub 
specjalne;  ma  dzięki  uzdolnieniom  duże 
szanse uzyskania 
wysokich  osiągnięć  o  znacznej  wartości 
społecznej” 
 

 G. Hildreth

 

 

 

 

 

Za uczniów zdolnych uważa jednostki :    

                                     o ponadprzeciętnych a 
także  wybitnych  zdolnościach  umysłowych, 
ogólnych, równoważnych – z wysokim ilorazem 
inteligencji  –  lub  zdolnościach  kierunkowych 
(specjalnych).

Tyszkowa M 1990

 

 

 

 

E. Gondzik uczniami zdolnymi nazywa tych, 

którzy „poza wysoką inteligencją ogólną 

wyróżniają się w karierze szkolnej możliwością 
osiągnięć twórczych w jakiejkolwiek dziedzinie 

społecznie użytecznej (udział w konkursach, 

olimpiadach); wyróżniają się ponadto twórczą 

wyobraźnią, wybitnymi zdolnościami 

specjalnymi, łatwością uczenia się, szerokimi 

zainteresowaniami oraz dużą dozą 

samokrytycyzmu i pracowitością” 

 

 

 

 

Cechy charakterystyczne 

Cechy charakterystyczne 

ucznia zdolnego

ucznia zdolnego



osiąga wysoką inteligencję

osiąga wysoką inteligencję



posiada silną motywację do zajmowania się wybranymi dziedzinami 

posiada silną motywację do zajmowania się wybranymi dziedzinami 

działalności 

działalności 



posiada twórczą wyobraźnię, szerokie zainteresowania  

posiada twórczą wyobraźnię, szerokie zainteresowania  



osiąga wyższy poziom zdolności do uważnego analizowania otoczenia 

osiąga wyższy poziom zdolności do uważnego analizowania otoczenia 



poznaje przyczyny interesujących go rzeczy i zjawisk

poznaje przyczyny interesujących go rzeczy i zjawisk



potrafi dostosowywać swoje czynności uczenia się do różnych sytuacji 

potrafi dostosowywać swoje czynności uczenia się do różnych sytuacji 

i wymagań 

i wymagań 



umie przeprowadzić rozumowanie na temat wielu spraw i różnych 

umie przeprowadzić rozumowanie na temat wielu spraw i różnych 

problemów 

problemów 



jest ciekawy, ujawnia wysoki stopień oryginalności

jest ciekawy, ujawnia wysoki stopień oryginalności



pragnie eksperymentować

pragnie eksperymentować



nie boi się posługiwać dobrymi, choć niepełnymi metodami myślenia 

nie boi się posługiwać dobrymi, choć niepełnymi metodami myślenia 

bądź pomysłami

bądź pomysłami



lubi uczyć się przedmiotów trudnych, gdyż uczenie sprawia mu 

lubi uczyć się przedmiotów trudnych, gdyż uczenie sprawia mu 

przyjemność

przyjemność



analizuje szybko problemy mechaniczne, łamigłówki i pytania 

analizuje szybko problemy mechaniczne, łamigłówki i pytania 

podchwytliwe

podchwytliwe 

 

 

 

 

 

Według Pani/a 

Według Pani/a 

uczeń zdolny 

uczeń zdolny 

to …?

to …?

Uczeń, który ………….

Uczeń, który ………….

 

 

 

 

Cechy charakterystyczne uczniów zdolnych

Cechy charakterystyczne uczniów zdolnych

Liczba 

Liczba 

udzielonych 

udzielonych 

odpowiedzi 

odpowiedzi 

na tak

na tak

Liczba 

Liczba 

udzielonych 

udzielonych 

odpowiedzi 

odpowiedzi 

na nie

na nie

-

wysoka inteligencja 

wysoka inteligencja 

-

osiągnięcia twórcze

osiągnięcia twórcze

-

 

 

silna motywacja do zajmowania się wybranymi 

silna motywacja do zajmowania się wybranymi 

dziedzinami działalności, które interesują go w 

dziedzinami działalności, które interesują go w 

sposób szczególny

sposób szczególny

-

 

 

wyróżnia się twórczą wyobraźnią

wyróżnia się twórczą wyobraźnią

-

 

 

szerokimi zainteresowaniami i pracowitością 

szerokimi zainteresowaniami i pracowitością 

-

osiąga wyższy poziom zdolności do uważnego 

osiąga wyższy poziom zdolności do uważnego 

analizowania otoczenia  

analizowania otoczenia  

-

chce znać przyczyny interesujących go rzeczy i 

chce znać przyczyny interesujących go rzeczy i 

zjawisk 

zjawisk 

-

potrafi dostosowywać własne czynności uczenia 

potrafi dostosowywać własne czynności uczenia 

się do różnych sytuacji i wymagań 

się do różnych sytuacji i wymagań 

-

jest ciekawy, ujawnia wysoki stopień 

jest ciekawy, ujawnia wysoki stopień 

oryginalności 

oryginalności 

-

pragnie eksperymentować 

pragnie eksperymentować 

-

lubi uczyć się przedmiotów trudnych, gdyż 

lubi uczyć się przedmiotów trudnych, gdyż 

uczenie sprawia mu przyjemność. 

uczenie sprawia mu przyjemność. 

Razem:

Razem:

 

 

 

 

„ Uzdolnione i utalentowane dzieci 

to te, które zostały zidentyfikowane przez 
osoby o odpowiednich kwalifikacjach jako 
te, które mają predyspozycje do wybitnych 
osiągnięć. Są to dzieci, które wymagają 
zróżnicowanych programów nauczania 
i/lub dodatkowych możliwości poza tymi, 
których dostarczają normalne programy 
szkolne. Do grupy tej zalicza się zarówno 
te dzieci, które mają już na swym koncie 
wybitne osiągnięcia, jak i te, które mają ku 
temu predyspozycje”. 

 

 

 

 

Czynniki nieuświadomione i 

Czynniki nieuświadomione i 

świadome:

świadome:

Wpływy nieuświadomione:

Wpływy nieuświadomione:

- zdrowe odżywianie, 

- zdrowe odżywianie, 

- atmosfera domu dająca poczucie 

- atmosfera domu dająca poczucie 

bezpieczeństwa,

bezpieczeństwa,

- różnorodne bodźce stymulujące 

- różnorodne bodźce stymulujące 

wrażenia           i doświadczenia.

wrażenia           i doświadczenia.

Wpływy świadome:

Wpływy świadome:



akceptacja dziecka w domu 

akceptacja dziecka w domu 

rodzinnym, zaspokajanie jego potrzeb 

rodzinnym, zaspokajanie jego potrzeb 

emocjonalnych i uczenie bycia z 

emocjonalnych i uczenie bycia z 

ludźmi, korygowanie egoizmu, agresji;

ludźmi, korygowanie egoizmu, agresji;



wsparcie psychiczne w chwilach 

wsparcie psychiczne w chwilach 

niepowodzeń;

niepowodzeń;



wspomaganie rozwoju umysłowego i 

wspomaganie rozwoju umysłowego i 

zainteresowań dziecka przez 

zainteresowań dziecka przez 

rodziców, poświęcenie czasu na 

rodziców, poświęcenie czasu na 

rozmowy (od pierwszych lat życia), 

rozmowy (od pierwszych lat życia), 

wspólne zabawy, spacery, hobby, 

wspólne zabawy, spacery, hobby, 

rozmowy o książkach, filmach, 

rozmowy o książkach, filmach, 

szukanie odpowiedniej literatury;

szukanie odpowiedniej literatury;



dostrzeganie prac i pomysłów 

dostrzeganie prac i pomysłów 

dziecka, wyrażanie akceptacji bądź 

dziecka, wyrażanie akceptacji bądź 

konstruktywnej krytyki, zachęcanie do 

konstruktywnej krytyki, zachęcanie do 

twórczej pracy;

twórczej pracy;



korzystna, stymulująca rozwój 

korzystna, stymulująca rozwój 

intelektu i zainteresowań atmosfera w 

intelektu i zainteresowań atmosfera w 

szkole;

szkole;



otoczenie ucznia zdolnego mądrą 

otoczenie ucznia zdolnego mądrą 

opieką pedagogiczną

opieką pedagogiczną

 

 

 

 

Negatywne cechy spotykane            

Negatywne cechy spotykane            

                                        u 

                                        u 

niektórych dzieci zdolnych :

niektórych dzieci zdolnych :



Zarozumiałość, okazywanie lekceważenia 

Zarozumiałość, okazywanie lekceważenia 

rówieśnikom             i nauczycielom.

rówieśnikom             i nauczycielom.



Trudności w przystosowaniu do grupy, np. 

Trudności w przystosowaniu do grupy, np. 

postawa rywalizacyjna lub chęć stałego 

postawa rywalizacyjna lub chęć stałego 

imponowania lub dominowania.

imponowania lub dominowania.



Demonstrowanie wiedzy encyklopedycznej, 

Demonstrowanie wiedzy encyklopedycznej, 

trudności w przechodzeniu od wiadomości do 

trudności w przechodzeniu od wiadomości do 

umiejętności.

umiejętności.



Egocentryzm, koncentracja na sobie, „zamęczanie 

Egocentryzm, koncentracja na sobie, „zamęczanie 

nauczyciela”.

nauczyciela”.



Chwiejność emocjonalna, nieśmiałość lub 

Chwiejność emocjonalna, nieśmiałość lub 

nadpobudliwość psychoruchowa, zachowania 

nadpobudliwość psychoruchowa, zachowania 

agresywne bądź lękowe.

agresywne bądź lękowe.

 

 

 

 

Niektóre z cech powodują, że uczniowie 
zdolni często funkcjonują w grupach 
rówieśniczych nieodpowiednio. Zdarza 
się, że są oni wyobcowani, odizolowani 
od pozostałych kolegów, nie znajdują 
wśród nich partnerów o podobnym 
poziomie intelektualnym. 
Niejednokrotnie bywa tak, że uczeń np. 
z powodu częstego zadawania pytań 
jest kłopotliwy dla nauczyciela, co 
wpływa na sposób jego oceniania.

 

 

 

 

 

Fundamentem nauczycieli niech będzie przekonanie, że:

Fundamentem nauczycieli niech będzie przekonanie, że:

 na funkcjonowanie ucznia zdolnego w szkole wpływa 
zarówno poziom rozwoju intelektualnego jak i zdolność do 
twórczego myślenia,

 najkorzystniejszy z punktu widzenia przyszłości ucznia 
zdolnego jest rozwój wszechstronny i harmonijny, 

 zakłócenia w jednej dziedzinie mogą powodować bowiem 
ograniczenia w pozostałych,
 najważniejszym etapem życia, w którym można wpływać na 
wszechstronny rozwój ucznia zdolnego, jest okres od 
urodzenia do 10 roku życia,

 kształtowanie potrzeb poznawczych w tym przedziale czasu 
daje najlepsze efekty,

 „dzieci zdolne” wdrożone do twórczego myślenia na 
początku swojej kariery szkolnej nabierają nawyków 
samodzielnej, twórczej aktywności  w różnych dziedzinach.

 

 

 

 

Uczeń zdolny,                                 

                       to nie tylko wysoki 

iloraz inteligencji –       

        to bogata wyobraźnia, 

oryginalne pomysły, 

potrzeba ukazania i obrony swoich 

myśli, wrażeń, emocji, niezależna 

postawa.

 

 

 

 

Kwestionariusz wielorakiej inteligencji

Wypełnij poniższy kwestionariusz, 

przypisując wartość liczbową każdemu 

stwierdzeniu, które twoim zdaniem jest 

prawdziwe w odniesieniu do ciebie. Jeśli 

w pełni się  z nim zgadzasz, postaw cyfrę 

5. Jeżeli sądzisz, że nie masz z nim nic 

wspólnego - wstaw 0. Użyj cyfr od 5 do 

O, aby określić stopień prawdziwości 

poszczególnych stwierdzeń.

 

 

 

 

1. Posiadam uzdolnienia manualne 
2. Posiadam dobre wyczucie kierunku
3. Posiadam naturalną umiejętność rozwiązywania sporów między 

przyjaciółmi 

4. Łatwo zapamiętuję słowa piosenek
5. Potrafię wyjaśniać w prosty sposób trudne zagadnienia
6. Robię wszystko krok po kroku

                                     

7. Dobrze znam samego siebie i rozumiem, dlaczego postępuję tak, a nie 

inaczej

8. Lubię ćwiczenia grupowe i spotkania towarzyskie
9. Dobrze uczę się, słuchając wykładów i wywodów innych ludzi
10. Słuchając muzyki, doznaję zmian nastroju
11. Lubię krzyżówki, łamigłówki i problemy logiczne
12. Tablice, zestawienia i pomoce wizualne odgrywają dla mnie ważną rolę 

podczas uczenia się

13. Jestem wrażliwy na nastroje i uczucia otaczających mnie ludzi
14. Najlepiej uczę się, kiedy muszę wziąć się w garść i zrobić coś samemu
15. Zanim zechcę się czegoś nauczyć, muszę zobaczyć, jaką będę miał z 

tego korzyść

16. Podczas nauki i rozmyślań lubię spokój i samotność
17. Potrafię usłyszeć poszczególne instrumenty w złożonych utworach 

muzycznych

18. Łatwo przychodzi mi wywołanie w wyobraźni zapamiętanych i 

wymyślonych obrazów

19. Posiadam bogaty język i potrafię się nim posługiwać
20. Lubię robić notatki
21. Posiadam dobre poczucie równowagi i lubię ruch fizyczny
22. Potrafię dostrzegać strukturę przedmiotów i związki między różnymi 

rzeczami

23. Potrafię pracować w zespole i korzystać z cudzych doświadczeń
24. Jestem dobrym obserwatorem i często zauważam rzeczy uchodzące 

uwadze innych 

25. Często bywam niespokojny
26. Lubię pracować lub uczyć się niezależnie od innych
27. Lubię komponować muzykę
28. Potrafię radzić sobie z liczbami i problemami matematycznym

 

 

 

 

 

KLUCZ DO KWESTIONARIUSZA WIELORAKIEJ 

INTELIGENCJI

 typy inteligencji

stwierdzenia suma  

punktów

Lingwistyczna

5  9  19  20

Punkty         ........................

Matematyczno- logiczna

6  11 22  28

Punkty         ........................

Wizualno- przestrzenna

2  12  18  24

Punkty         ........................

Muzyczna

4  10 17  27

Punkty         ........................

Interpersonalna

3  8  13  23

Punkty         ........................

Intrapersonalna

7  15  16  26

Punkty         ........................

Kinestetyczna

1 14  21  25

Punkty         ........................

 

 

 

 

Koło wielorakiej inteligencji

Koło wielorakiej inteligencji

      Howarda Gardnera

      Howarda Gardnera

 

 

 

 

Celem pracy z uczniami zdolnymi jest:

zdiagnozowanie klasy pod względem ich zdolności, zainteresowań 

oraz problemów ich dotykających, 

zadawanie uczniom zdolnym dodatkowych zadań podczas prac klasowych i domowych, 

korygowanie przez uczniów zdolnych błędów kolegów 

(szukanie błędów w rozumowaniu), 

prowadzenie przez uczniów zdolnych fragmentów lekcji 

(czasami przygotowywanie całej lekcji), 

zachęcanie ich do czytania czasopism związanych z danym przedmiotem, 

zwiększanie wymagań, co do ścisłości i precyzji ich wypowiedzi, 

organizowanie konkursów w rozwiązywaniu zadań trudniejszych, 

samodzielne poznawanie przez ucznia zdolnego nowego materiału 

(ewentualne niejasności konsultuje z nauczycielem), 

przekazywanie pod opiekę stałą lub doraźną uczniów słabych uczniom zdolnym, 

powierzanie im przewodnictwa w grupach lekcyjnych.

 

 

 

 

Nauczyciel pracując z uczniem zdolnym (…), 

„powinien”

wyznaczyć m.in. takie cele:

1. Rozbudzanie wśród uczniów zainteresowania ………

2.Wykrywanie i rozwijanie zdolności...............

3.Rozwijanie umiejętności szybkiego i 

poprawnego…...............

4.Zapewnienie możliwości osiągnięcia sukcesu …….

5.Szukanie uczniów zdolnych ……………………….

6.Rozwijanie pamięci i myślenia logicznego

7.Doskonalenie języka …………

8.Przygotowanie do samodzielnego pogłębiania wiedzy i 

szukania informacji

9.Kształcenie umiejętności stawiania hipotez i formułowania 

wniosków

10.Nabycie umiejętności argumentacji

11.Obserwowanie przyczyn i przewidywanie skutków

12.Zastosowanie ….. w życiu codziennym i nietypowych 

sytuacjach.

 

 

 

 

Odkryć takiego ucznia możemy 

Odkryć takiego ucznia możemy 

poprzez:

poprzez:

 

 



testy osiągnięć szkolnych 

testy osiągnięć szkolnych 



grupowe i indywidualne testy inteligencji 

grupowe i indywidualne testy inteligencji 



nominacje rodziców 

nominacje rodziców 



nominacje nauczycieli 

nominacje nauczycieli 



nominacje ekspertów (pedagog) 

nominacje ekspertów (pedagog) 



nominacje rówieśników

nominacje rówieśników



osiągnięcia w konkursach i olimpiadach

osiągnięcia w konkursach i olimpiadach

 

 

 

 

Strategie nastawione na szybsze 

Strategie nastawione na szybsze 

rozwijanie zdolności

rozwijanie zdolności

1.strategia wcześniej 

1.strategia wcześniej 

wcześniejsze posyłanie dziecka do szkoły, indywidualny tok nauki 

wcześniejsze posyłanie dziecka do szkoły, indywidualny tok nauki 

2.strategia więcej 

2.strategia więcej 

wyposażenie w większy zasób wiedzy 

wyposażenie w większy zasób wiedzy 

3.strategia inaczej 

3.strategia inaczej 

umożliwianie uzyskania wiedzy o większym poziomie złożoności 

umożliwianie uzyskania wiedzy o większym poziomie złożoności 

4.strategia lepiej i mądrzej 

4.strategia lepiej i mądrzej 

rozwijanie myślenia twórczego 

rozwijanie myślenia twórczego 

 

 

 

 

Najnowsze badania potwierdzają:

wykład,

 

jako metoda nauczania powoduje zapamiętywanie tylko 5% treści,

czytanie – 10%,

stosowanie pomocy audiowizualnych – 20%,

prezentacja graficzna – 30%,

dyskusja w grupie zwiększa zapamiętywanie do 50%,

działania praktyczne – 70%,

uczenie innych pozwala na zapamiętywanie 90% treści.

 Rodziewicz 

 

 

 

 

Sposoby wzbogacania treści kształcenia.

programy specjalne – przygotowywane głównie dla uczniów szkół 

średnich i studentów, w których najwięcej uwagi poświęca się 

treściom z zakresu matematyki, nauk społecznych i języków 

obcych. Wyniki kształcenia po zastosowaniu programów 

specjalnych są nadspodziewanie dobre. Uczniowie z powodzeniem 

uczą się trudnych i nowych treści, na co ma wpływ także silna 

motywacja związana z zainteresowaniem danym przedmiotem. 

Dużo wspólnego z powyższym programem mają tworzone  

programy nauczania dla klas z rozszerzonym językiem niemieckim 

czy angielskim,

zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne – znaczna część działań 

dydaktyczno – wychowawczych, które poszerzają wiedzę 

uczniów, odbywa się jednak poza czasem przewidzianym w 

planach nauczania. Są to dodatkowe zajęcia prowadzone 

głównie w godzinach popołudniowych w szkołach lub też w 

klubach, towarzystwach, organizacjach, centrach sportowych i 

młodzieżowych,

indywidualna praca nauczyciela z uczniem zdolnym jest 

realizowana częściowo na lekcji (dodatkowe zadania, metody 

pracy motywujące do twórczego i oryginalnego myślenia, 

twórcze prace domowe), jak również poprzez przygotowywanie 

danego ucznia do udziału w konkursach przedmiotowych lub 

olimpiadach.

 

 

 

 

Nowe rozwiązania sprzyjające przyspieszonemu rozwojowi 

                     uczniów zdolnych 

wcześniejsze podejmowanie nauki szkolnej, czyli przyjmowanie do 

szkoły dzieci, które nie osiągnęły jeszcze obowiązku szkolnego

szybsze opanowanie procesu nauczania „klasy półroczne – 

semestralne” – uczniom uczącym się szybciej umożliwia się 

wcześniejsze zrealizowanie programu nauczania danej klasy 

„podwójna promocja” – najmniej zalecana, uczeń we własnym 

zakresie opanowuje materiał następnej klasy i będąc w klasie, np. I 

otrzymuje promocję do klasy II,

uczenie się zgodnie z indywidualnym tempem – w niektórych 

szkołach stosuje się indywidualny tok nauczania, pozwala on na 

uczenie się w dowolnym tempie i zaliczanie materiału nauczania 

danej klasy w dowolnym czasie – takie zróżnicowanie tempa 

kształcenia związane jest z koniecznością uelastycznienia 

organizacji pracy, zmianę form organizacyjnych i zmusza do 

zerwania z systemem klasowo – lekcyjnym,

przyspieszenie „częściowe” – w kształceniu uczniów zdolnych 

jest jednym ze sposobów umożliwienia uczniom uczenia się różnych 

treści programowych (treści z zakresu poszczególnych 

przedmiotów nauczania) w różnym tempie.  

 

 

 

 

PRACA NAUCZYCIELA Z UCZNIEM ZDOLNYM:

1.Opracowanie indywidualnych planów pracy

2.Opracowanie, dobór skutecznych form i metod pracy

3.Motywowanie, aktywizowanie uczniów

4.Wykorzystanie intelektualnego potencjału ucznia zdolnego 

5.Analizowanie osiągnięć

6.Dzielenie się uwagami, doświadczeniami, spostrzeżeniami

7.Nakłanianie uczniów zdolnych do samorealizacji

8.Opracowanie narzędzi badań uczniów uzdolnionych

9.Przyjmowanie roli doradcy, moderatora 

i organizatora procesu uczenia się

10.Pomoc uczniowi w prawidłowej i szybkiej ocenie swoich pomysłów

11.Korelownie treści przedmiotowych

12.Współpraca z rodzicem ucznia zdolnego

 

 

 

 

METODY

1.Metody problemowe

2.Metody kształcące poszukiwanie, porządkowanie 

i wykorzystywanie informacji z różnych źródeł

3.Metody stosowania zdobytej wiedzy w praktyce

4.Metody rozwijania zainteresowań

5.Metody skutecznego porozumiewania się w różnych sytuacjach

6. Metody prezentowania własnych poglądów

7.Metody kształcące umiejętność argumentacji

8.Metody kształcące prawidłowe stosunki interpersonalne

9.Metody aktywizujące

10.Metody pozwalające uczniowi ocenić stan swojej wiedzy

 

 

 

 

technika swobodnego tekstu 

metoda rozwijająca ekspresję literacką uczniów. Jest to metoda 

tworzenia tekstów, w których uczeń ma chęć zapisania swoich 

myśli, wrażeń, przeżyć. Rozwija wyobraźnię, wdraża do twórczej 

aktywności, pomaga w śmiałym            i swobodnym wyrażaniu 

swoich myśli 

i pragnień, a przez to przyczynia się do kształtowania osobowości

metoda nauczania aktywizującego myślenie uczniów 

technika kładąca nacisk na samodzielną pracę uczniów i 

wyrabianie umiejętności samokształcenia. Tu istotną rolę odgrywa 

samodzielne dochodzenie do wiedzy, by na podstawie źródeł uczeń 

sam dochodził do sedna tematu poprzez logiczne wnioskowanie, 

kojarzenie zjawisk i szukanie między nimi zależności. Uczą się oni 

samodzielnej pracy i skutecznego myślenia.                           

metoda myślenia konwergencyjnego 

polega na tym, że uczniowie rozwiązują 

i przewidują, jaki może być wynik rozwiązania

metoda pytań problemowych 

metoda polegająca na tym, iż pytania pomagają uczniom z 

obserwowanej rzeczy lub zjawiska wyodrębnić poszczególne cechy 

pośród których mogą znaleźć cechy istotne, pozwalają też uczniom 

uchwycić właściwe stosunki między rzeczami lub zjawiskami. Na 

podstawie pytań zauważa się zbieżność pewnych zjawisk, odkrywa 

ich współzależność dochodząc 

w ten sposób do poznania praw naukowych

 

 

 

 

wspólne rozwiązywanie zadań tekstowych 

metoda mająca duży wpływ na rozwój uczniów zdolnych. Uczniowie 

zdolni otrzymują zadnia trudniejsze. W ten sposób przyzwyczajają się do 

obmyślenia każdego kroku 

w rozwiązywaniu zadania. Przy błędnych odpowiedziach nauczyciel 

wymaga samodzielnego poprawiania błędów (a więc samokontrola 

uczniów). Aby pomóc uczniom w osiąganiu tej sprawności nauczyciel 

może zadawać pytania pomocnicze typu: „Dlaczego tak sądzisz ? 

Przekonaj nas, że tak jest rzeczywiście” 

metoda zwana myśleniem dywergencyjnym 

metoda polegająca na podaniu kilku poprawnych  odpowiedzi na pytanie 

i wyborze najodpowiedniejszego pomysłu, sprawia, że uczniowie 

wpadając na pomysł kilku rozwiązań wzajemnie się uzupełniają, a także 

współdziałają ze sobą. Ćwiczeniom w myśleniu dywergencyjnym pomaga 

zaangażowanie pamięci, zdolności poznawcze, doświadczenie dzieci w 

myśleniu konwergencyjnym. Ćwiczenie jednych operacji jest 

równocześnie przygotowaniem innych, bardziej złożonych

rozwiązywanie łamigłówek matematycznych

a jeszcze bardziej samodzielne układanie ich także pobudza myślenie 

uczniów zdolnych

samodzielne układanie zadań na z góry określoną 

trudność

 metoda polegająca na tym, że uczniowie zdolni zdobywają się na 

układanie zadań oryginalnych i ciekawych. Są to zadania wymagające 

głębszego zastanowienia się. Dzięki samodzielnej pracy wzrastają 

ambicje ucznia

 

 

 

 

technika podziału klasy na grupy i samodzielna praca w 

grupach

 

metoda indywidualizowanego nauczania. Stosuje się różne warianty podziału na 

grupy

nauczanie wielopoziomowe

 

polega na podziale klasy na trzy poziomy: uczniów zdolnych, przeciętnych i słabych – 

poniżej średniego poziomu. Nauczyciel opracowuje ten sam temat lekcji, jednak 

stawiając pytania lub wyznaczając zadania do samodzielnego rozwiązania, 

dostosowuje wymagania do poszczególnych poziomów

. 

indywidualizacja zadań domowych

 

metoda polegająca na tym, że uczniowie zdolniejsi otrzymują zadania trudniejsze od 

pozostałych uczniów. Wykonane zadania domowe prezentowane są na kolejnej lekcji. 

Nauczyciel wykorzystuje pomoc uczniów zdolnych, którzy wyjaśniają błędne 

rozwiązania innych, jak i także swoich prac. Uczniowie uczą się oceniać zarówno 

cudze, głośno odczytywane prace, jak również zadania własne. W ten sposób rozwija 

się ich myślenie krytyczne

zajęcia pozalekcyjne i pozaszkolne

 

to metoda dająca większe możliwości kształcenia uczniów zdolnych. Uczniowie ci 

biorą udział w pracach różnych kół naukowych oraz w organizacjach dziecięcych, w 

pracach młodzieżowych domów kultury, uczeniu się języków obcych itd.

konkursy i olimpiady przedmiotowe

promocje to wyjątkowe przypadki kształcenia stosowane wobec uczniów zdolnych. 

Pomoc wobec ucznia z wcześniejszą promocją polega na podsuwaniu mu 

odpowiednich testów podręcznikowych, ćwiczeń lub dodatkowych objaśnień 

starszych uczniów i nauczyciela

uczenie się do mistrzostwa

 

metoda, która pozwala uczniom opanowywać we własnym tempie wiedzę, głównie w 

przedmiotach o charakterze sekwencyjnym. Uczniowie o dużych zdolnościach i 

zainteresowaniach w jakiejś dziedzinie nauki mogą szybko przemierzyć materiał, 

który jest już im znany. 

 

 

 

 

Formy pracy

-          krótkie, kilkuminutowe

 

rozmowy nauczyciela z 

uczniem, 

zwykle komentujące w sposób rozszerzający bieżący 

materiał lub kończące się sformułowaniem problemu, a 

potem rozwiązaniem go, 

-          zadawanie dodatkowych zadań  podczas prac 

klasowych i domowych, 

-          przygotowanie przez ucznia referatów po 

przeczytaniu  odpowiedniej literatury, 

-          korygowanie błędów kolegów (szukanie błędów w 

rozumowaniu), 

-          prowadzenie przez uczniów fragmentów lekcji 

(czasami przygotowanie całej lekcji), 

-          zachęcanie do czytanie fachowych czasopism, 

-          zwiększanie wymagań, co do ścisłości i precyzji ich 

wypowiedzi, 

-          stworzenie uczniom okazji do swobodnego  wyboru 

zadań trudniejszych, swobodnej decyzji w podejmowaniu 

dodatkowych zadań, 

-          organizowanie konkursów w rozwiązywaniu zadań 

trudniejszych,

-          praca w grupach o podobnym poziomie uzdolnień, 

gdzie zadawane są zadania trudniejsze dla grup 

zdolniejszych, 

-          praca w grupach, w których uczniowie zdolni pełnią 

rolę liderów, a praca może być formą konkursów. 

  

 

 

 

 

Praca indywidualna

Praca w parach

Stwarzanie uczniom zdolnym sytuacji wyboru zadań, 

ćwiczeń o większej skali trudności lub prac dodatkowych

Różnicować stopnia trudności prac domowych i prac klasowych

Stopniowe zwiększanie wymagań

Przydzielanie uczniom zdolnym specjalnych ról: asystenta, itp.

Praca pozalekcyjna

 

 

 

 

Liczne eksperymenty wskazują,    

                          że aktywne 

postawy umysłowe wywołują 

tylko te sytuacje szkolne, które 

wprowadzają uczniów w stan 

intelektualnego zakłopotania, 

budzą spontaniczną ciekawość 

otaczającego świata na lekcjach 

biologii, chemii, fizyki, języku 

polskim i in.

 

 

 

 

DZIĘKUJĘ

Violetta 
Tyborowska