Emocje jako rodzaj 

zjawisk 

świadomych.

Teoria Jamesa – 

Langego

 

 

 

 

Teoria Jamesa – Langego jest 

najbardziej znaczącą koncepcją 

emocji , nieco odbiegającą od 

tradycyjnej psychologii 

świadomości. W podręcznikach 

psychologii zwykle przytaczana 

jest jako pierwsza, gdyż jest po 

prostu najwcześniejsza 

 

 

 Teoria ta została sformułowana 

niezależnie przez ojca psychologii 

amerykańskiej Wiliama Jamesa 

oraz duńskiego fizjologa Carla 

Langego i od nazwisk swoich 

twórców przybrała nazwę teorii 

Jamesa-Langego 

 

 

 Rozumowanie Jamesa opierało 

się na założeniu, że działanie 

człowieka poprzedza odczucie 

stanu emocjonalnego. Jamesowi 

chodziło głównie o działania 

instrumentalne oaz ekspresyjne .

 

 

Istotę myślenia Jamesa oddaje 

następujący cytat : ,,Moja teza 

stwierdza, że zmiany fizjologiczne 

wynikają bezpośrednio ze 

spostrzeżenia pewnego 

pobudzającego faktu i odczucie 

(feeling) tych zmian jest emocją”

 

 

EMOCJA – to świadomość zmian 

cielesnych, które zdaniem 

badaczy są specyficzne dla 

poszczególnych emocji.

 

 

 

 

 

Otóż powszechnie uważa się, że 

emocje są spowodowane 

uświadomieniem sobie jakiegoś  

bodźca znaczącego (np. 

zagrażającego - niedźwiedzia), co z 

kolei powoduje zmiany somatyczne 

(np. przyspieszone bicie serca) i 

zmiany behawioralne (np. ucieczkę). 

 

 

Teoria Jamesa-Langego proponuje inną kolejność 

występowania tych czynników:

1.

Najpierw zauważony zostaje bodziec (np. niedźwiedź). 

2.

To spostrzeżenie powoduje zmiany somatyczne 

(przyspieszone bicie serca) i behawioralne (ucieczka) 

3.

Zmiany somatyczne i behawioralne są interpretowane 

przez podmiot jako emocja (strach). 

Oznacza to, że według tej teorii, nie uciekam bo boję 

się niedźwiedzia, lecz boję się niedźwiedzia, ponieważ 

uciekam. 

 

 

Sekwencja zdarzeń prowadzących do 

pojawienia się emocji w świetle teorii  

Jamesa – Langego : 

Zdarzenie (wyzwanie adaptacyjne) 

->

 

Spostrzeżenie zdarzenia 

->

 Pobudzenie 

ośrodkowego układu nerwowego 

->

 

Pobudzenie autonomicznego układu 

nerwowego 

->

 Uczucie- spostrzeżenie 

odpowiedzi peryferyjnej 

->

 Odpowiedź 

peryferyjna (np.wzrost tętna, pocenie się) 

 

 

James posługiwał się przykładem 

niedźwiedzia :

- po odebraniu informacji na temat jakiegoś 

bodźca (np. widok niedźwiedzia),  

- następuje jego interpretacja  (np. że 

niedźwiedź może nas rozszarpać )

- Pojawia się pobudzenie OUN, które 

przekłada się na pobudzenie AUN 

(sterującego pracą narządów wew.).

 

 

Przejawia się to w :

  - przyspieszeniu lub zwolnieniu akcji 

serca,

- we wzroście ciśnienia krwi,

- zmianach rytmu oddychania,

- zmianach elektrycznego przewodnictwa 

skóry.

Po zarejestrowaniu i zinterpretowaniu tych 

zmian jednostka zaczyna doznawać 

specyficznych uczuć

 

 

Ponieważ w teorii Jamesa – Langego  

określona jest ścisła sekwencja czasowa 

wymienionych zmian, próby jej weryfikacji 

odwoływały się do sytuacji, w których w 

skutek pewnych uszkodzeń 

neurologicznych niemożliwe było 

spostrzegania zmian sterowanych przez 

AUN. Takie sytuacje występują u ludzi z 

uszkodzeniami rdzenia kręgowego. 

Badania tego typu prowadziło wielu 

autorów. 

 

 

Badanie Hohmana :

 

 

 

Stwierdził on,że osoby z uszkodzeniami rdzenia 

kręgowego przejawiały pewne upośledzenie 

przeżywania emocji. Oto przykład wypowiedzi jednego z 

jego badanych, który w czaie burzy wypadł z łódki do 

wody : ,,Wiedziałem, że tonę i oczywiście czułem obawę 

lecz nie czułem, że jestem w szponach panicznego 

strachu, w których jak przypuszczam, znalazłbym się 

wcześniej.” Badani Hohmana wspominali także o tym, 

że ich gniew nie był gniewem ,,gorącym”. Wiedzieli że 

są rozgniewani, ale nie wybuchali. 

Badania Hohmana potwierdziły teorię Jamesa – 

Langego.

 

 

Badanie Bermonda, 

Nieuwenhuyse, 

Fasottiego i 

Schuermana :

 

 

 

Stwierdzono, że osoby nie mogące 

spostrzegać swojego pobdzenia 

AUN zachowywały się dokładnie 

odwrotnie w stosunku do 

oczekiwań wyprowadzonych z 

teorii Jamesa – Langego. Zamiast 

odczuwać słabsze doznania 

emocjonalne, badani doświadczali 

silniejszych uczuć.

 

 

 

Badanie Deady, North i 

O’carroll :

 

 

 

Nie wykryli oni istotnych różnic między osobami z 

uszkodzeniami rdzenia kręgowego a osobami z 

grupy kontrolnej pod względem poziomu 

świadomości emocjonalnej oraz ekspresyjności. 

Warto dodać, że ważną rolę odgrywa tu czas jaki 

upłynął od uszkodzenia rdzenia. Bezpośrednio 

po uszkodzeniu rdzenia zmiany w 

funkcjonowaniu emocjonalnym są bardzo duże, 

ale można je przypisać oddziaływaniu traumy, a 

nie brakowi informacji zwrotnej z narządów wew. 

Po 4 latach życie emocjonalne i społeczne 

badanych pacjentów wracało do normy

.

 

 

 

 Istnieją dwa ujęcia emocji 

jako rodzaju zjawisk 

świadomych  :

 

 

 

Ujęcie introspekcjonistyczne :

Głównym przedmiotem zainteresowań 

introspekcjonistów była analiza świadomości 

uwzględniająca wzajemne relacje pomiędzy 

uczuciami a innymi procesami psychicznymi. 

Godne uwagi jest wskazanie w koncepcjach 

introspekcjonistycznych na związek uczuć z 

czynnościami narządów wew. 

Najbardziej znaczącą koncepcją emocji jest 

właśnie TEORIA JAMESA – LANGEGO.

 

 

Ujęcie fenomenlogiczne :

Emocje są tu określane jako świadome 

przeżycia pełne przedmiotowych 

treści. Odmienność tej koncepcji 

wynika ze specyficznego podejścia 

do problemów źródeł poznania. 

 2 główne koncepcje :

 

 

M. Scheler wyróżnia 2 formy poznania : 

intelektualną i emocjonalną. 

Największe znaczenie dla Schelera 

mają wartości. Emocje są formą 

poznania wartości. Emocja poznaje 

wartość w sposób aprioryczny i 

bezpośredni. Wartość jest dostępna 

naocznemu oglądowi emocjonalnemu. 

 

 

  Buytedijk – celem psychologii 

fenomenologicznej jest analiza 

przeżywania uczuć  w różnych sytuacjach, 

obejmująca łącznie percepcję, myślenie i 

uczucia. W odróżnieniu od Schelera 

Budytedijk uważa uczucia za 

spontaniczne i nieintencjonalne 

,pokrewne wrażeniu lub pobudzeniu.

 

 

Koncepcja Jamesa – Langego 

spotkała się z licznymi zarzutami 

krytycznymi lecz uważa się,że 

sformułowane w niej poglądy stały 
się inspiracją do badań nad naturą 

emocji i związkami pomiędzy 

procesami emocjonalnymi i 

fizjologicznymi.

 

 

 

Teorię tą uparcie krytykował 

Walter Cannon. Zwrócił on 

uwagę na to, że siedliskiem 

emocji nie jest AUN i narządy 

wewnętrzne  lecz mózg. 

 

 

 

 

 

 

Koniec