Zespół Stresu
pourazowego
Zespół Stresu
pourazowego
Odkrycie stresu pourazowego
Ludzkości od początku istnienia towarzyszyło doświadczanie
wydarzeń traumatycznych. W małym stopniu zmienił się ich
rodzaj : wojny, trzęsienia ziemi , klęski żywiołowe, wypadki. U
ofiar tych sytuacji wywoływały bardzo przykre emocje: panikę,
lęk, bezsilność, doprowadzały nieraz do załamania i
przedwczesnej śmierci. Zachowanie ludzi przezywających
traumatyczne wydarzenia zaczęło budzić zainteresowanie
naukowców w trakcie I wojny światowej, kiedy ogromna
liczba żołnierzy przeżyła załamanie nerwowe. Podobne
zaburzenia zauważono po II wojnie światowej oraz wojnie
wietnamskiej. Zauważono że część weteranów wojny
wietnamskiej po powrocie do kraju zaczęła przejawiać liczne
patologie: agresje, depresje, nadużywanie alkoholu i
narkotyków, samobójstwa. W latach 70 -80 przeprowadzono
badania nad ofiarami holokaustu. Okazało się że mimo
upływu wielu lat, znaczna liczba osób cierpi z powodu zaburzeń
psychicznych, silnego lęku, koszmarnych snów. Przejawiali oni
tendencje do izolowania się od społeczeństwa, stępienie reakcji
uczuciowych i niezdolność mówienia o swoich przeżyciach.
Stres pourazowy
Współcześnie stres traumatyczny definiuje się jako
… przeżycie lub bycie świadkiem, wydarzenia
związanego z zagrożeniem życia lub fizycznej
integralności, któremu towarzyszy intensywny
lęk, poczucie bezradności lub przerażenia.
Do sytuacji traumatycznych zalicza się też poważna
chorobę somatyczna ( np. zawał serca), zarażenie
wirusem HIV, transplantację.
Przeżycie sytuacji traumatycznej może doprowadzić
do wystąpienia stresu pourazowego, czyli trwałej i
ciężkiej reakcji, upośledzającej życie człowieka na
wiele lat, a nieraz na całe życie.
Kryteriami
zespołu stresu
pourazowego
są
Niemożność
przypomnienia sobie
ważnych szczegółów
traumatycznego
wydarzenia
Ograniczenie
zainteresowań i
aktywności, poczucie
wyobcowania
Utrzymywanie się
wymienionych
objawów przez ponad
miesiąc
Doświadczenie
objawów lęków i
pobudzenia, które
nie występowały
przed urazem, np.
zaburzenia snu,
trudności w
koncentracji uwagi,
nadmiernej
czujności,
wybuchów
emocjonalnych
Przeżywanie urazu
na nowo w snach,
przebłyskach
pamięci i
rozmyślaniach
Obojętność na świat,
unikanie
bodźców( myśli,
uczuć, miejsc ludzi)
przypominających o
urazie
Zespół stresu pourazowego u
osób z amnezją po urazie
czaszkowo-mózgowym
• Badania przeprowadziła mgr JUSTYNA CHABROS
z Centrum Psychologiczno Terapeutycznego Compos
Mentis w Lubartowie
• Główny cel badania stanowi próba rozstrzygnięcia
kwestii, czy u pacjentów po urazie mózgu, którzy
przejawiają amnezję pourazową może wystąpić
PTSD. Uzyskane wyniki z Kwestionariusza Badania
PTSD (Pąchalska i Chabros 2006), dowiodły, iż
niektóre objawy zespołu stresu pourazowego mogą
występować nawet u tych pacjentów, którzy
deklarują niepamięć szczegółów wypadku.
Czym jest uraz czaszkowo-
mózgowy ( traumatic brain injury- TBI)?
Uraz czaszkowo-mózgowy powstaje w
następstwie nagłego zadziałania na czaszkę
energii mechanicznej o sile przekraczającej
zdolności adaptacyjne czaszki i opon
mózgowych. Powoduje on znaczne zmiany w
funkcjonowaniu ośrodkowego układu
nerwowego (Pąchalska, 2007), W przypadku
ciężkich urazów możemy zaobserwować szereg
zaburzeń, takich jak: zaburzenia świadomości,
orientacji, procesów pamięci i uczenia się,
uwagi, funkcji wykonawczych, percepcji,
praksji, mowy, tożsamości oraz zaburzenia
natury emocjonalnej (Pąchalska, 2007).
Czym jest amnezja pourazowa (posttraumatic amnesia-
PTA)?
Zaburzenia pamięci należą do jednych z najczęstszych
następstw uszkodzenia mózgu. Występująca zarówno po
ciężkich jak i lekkich urazach czaszkowo-mózgowych
amnezja pourazowa jest jednym z najbardziej użytecznych
wskaźników jego ciężkości. Pąchalska (2007) podaje, że
zapominanie w amnezji pourazowej może przyjmować
postać:
• (1) amnezji następczej (AA- amnesia anterograda),
obejmującej jakiś czas po urazie i przejawiającej się
trudnością w zapamiętaniu nowych faktów przy względnym
zachowaniu pamięci o wydarzeniach sprzed urazu;
• (2) amnezji wstecznej (RA- amnesia retrograda)
odnoszącej się do okresu przed wypadkiem i objawiającej
się trudnościami w przypominaniu sobie wydarzeń przed
nim;
• (3) amnezji całkowitej (globalnej) odnoszącej się do
całego przedwypadkowego życia.
Charakterystyka osób badanych
Grupę badanych stanowiło 40 pacjentów po urazie czaszkowo-
mózgowym leczonych w Oddziale Rehabilitacji Medycznej
Krakowskiego Centrum Rehabilitacji oraz Samodzielnym
Publicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej w Lubartowie i Radzyniu
Podlaskim. Dokonano podziału na dwie grupy: A i B.
• A - pacjenci, którzy pamiętali traumatyczne wydarzenie
(wypadek), na skutek którego nastąpił uraz czaszkowo-mózgowy
• B - pacjenci z amnezją pourazową, którzy nie pamiętali
traumatycznego wydarzenia
Metody badań
• W niniejszych badaniach do oceny stanu pacjenta zastosowano
analizę dokumentacji, wywiad kliniczny oraz Kwestionariusz
Badania Zespołu Stresu Pourazowego.
• Analiza dokumentacji obejmowała historię choroby, wyniki badań
w tym badań neuroobrazowych, tomografii komputerowej (TK)
oraz rezonansu magnetycznego (MRI).
• Kwestionariusz Badania Zespołu Stresu Pourazowego W celu
zdiagnozowania objawów PTSD zastosowano Kwestionariusz
Badania Zespołu Stresu Pourazowego, który został opracowany w
Zakładzie Psychologii Klinicznej i Neurolingwistyki Instytutu
Psychologii UG (Pąchalska i Chabros 2006). Kwestionariusz
koresponduje z kryteriami PTSD z DSM-IV i dostarcza zarówno
podstaw do decyzji diagnostycznej, jak też wskaźnika nasilenia
objawów.
Wnioski z badań
1. U nieomal wszystkich badanych pacjentów po ciężkim urazie
czaszkowo-mózgowym występują w różnym nasileniu objawy zespołu
stresu pourazowego.
2. Objawy te nasilają się w przypadku tych osób, które pamiętają
okoliczności doznania urazu czaszkowo-mózgowego, w porównaniu do
osób, które z powodu amnezji pourazowej nie pamiętają, co im się stało.
3. U tych pacjentów, którzy nie pamiętają wypadku, albo przynajmniej
deklarują taką niepamięć, można zauważyć niektóre objawy zespołu
stresu pourazowego.
Na podstawie wyników powyższych badań nie można odpowiedzieć
wprost na pytanie, jak wspomnienia, które według deklaracji pacjenta
po prostu nie istnieją, mogą nawracać i powodować objawy PTSD,
chociażby takie, jak ataki panicznego lęku w okolicznościach
przypominających wypadek.
Nie wykluczono, że w pamięci przynajmniej niektórych z tych pacjentów
istnieją fragmenty wspomnień tego wydarzenia, które nie składają sie
jednak na „epizody" w obrębie świadomej pamięci, a jednak istnieją w
zasobach pamięci długotrwałej.
Innym, możliwym tłumaczeniem tego paradoksalnego zjawiska jest
wyparcie. Mechanizm ten, opisany przez Freuda (2004) wyjaśnia, jak
psychika w obliczu czegoś przekraczającego nasze możliwości
zrozumienia i radzenia sobie z traumą, może wypierać pewne treści
bolesne z domeny świadomej pamięci do nieświadomości. Jeszcze inna
możliwość to działanie pamięci niejawnej (Pąchalska, 2007).
Stres pourazowy u dzieci
wykorzystywanych seksualnie
badani: dzieci i młodzież
cel: Bezpośrednie konsekwencje wykorzystywania
seksualnego dzieci
narzędzia badawcze: Lista Zachowań Dziecięcych
(Child Behavior Checklist CBCL) Inwentarz
Dziecięcych Zachowań Seksualnych (Child Sexualvior
Inventory CSBI) metoda self-report można użyć dwóch
kwestionariuszy : Kwestionariusza Problemów
Seksualnych Młodzieży (Adolescent Sexual Concerns
Questionnaire) (Hussey, Singer 1993) oraz Inwentarza
Zachowań Seksualnych Młodzieży (Adolescent Sexual
Behavior Inventory) (Friedrich, Lysne, Shamos w druku
Listy Objawów Traumatycznych u Dzieci (Trauma
Symptom Checklist Children TSCC) (Briere 1996)
Koncentrowano się na badaniach, w których ofiary
wykorzystywania seksualnego (dzieci lub młodzież)
porównywano z osobami, wobec których nie dopuszczono
się wykorzystania. Tylko dwa objawy ujawniły się istotnie
częściej u dzieci wykorzystywanych seksualnie niż w
klinicznych grupach badanych: stres pourazowy (PTSD) i
seksualizacja zachowań. (Kendall-Tackett, Williamsi
Finkelhor (1993)
W badaniu starano się również odpowiedzieć na pytanie
czy stres pourazowy ma jakiś specyficzny związek z
wykorzystywaniem seksualnym. McLeer, Deblinger, Henry
i Orvaschel (1992) podają, że duża część dzieci, wobec
których dopuszczono się wykorzystywania seksualnego
(43,9%), skierowanych do poradni zdrowia psychicznego
cierpi na pełnoobjawowy stres pourazowy, a ogromna
większość pozostałych (nie leczących się w poradni
zdrowia psychicznego) ma niektóre oznaki tego zaburzenia
Wniosek: nastoletnie ofiary
wykorzystywania seksualnego wskazywały
więcej objawów stresu pourazowego na Skali
Stresu Pourazowego (podskala TSCC) niż
rówieśnicy z zaburzeniami psychicznymi nie
będący ofiarami (Sadowski, Friedrich 2000)
Do rozwoju stresu pourazowego u dzieci
przyczyniają się trzy czynniki: po pierwsze
na ile poważny był doznany uraz, po drugie
na ile poważnie przeżyli to rodzice i po
trzecie ile czasu minęło od traumatycznego
zdarzenia. Dotyczy to zwłaszcza przemocy
seksualnej. Wsparcie uzyskane od rodziców
zapobiega rozwojowi stresu pourazowego.
Zespół stresu pourazowego
u kobiet po porodzie
• Stres pourazowy bardzo często
występuje wśród kobiet po
urodzenia dziecka. kierujący
badaniami prof. Rael Strous z
Uniwersytetu w Tel Awiwie.
Razem ze swoimi kolegami
przebadał on 89 kobiet w
wieku 20-40 lat, które właśnie
urodziły dziecko. Pierwsze
badania przeprowadzona
między 2 a 5 dniem po
porodzie, następne miesiąc po.
• Poród nie jest jak wypadek
zdarzeniem nagłym, ale
wywołuje poczucie zagrożenia
i lęku o własne dziecko.
Czynniki ryzyka wystąpienia stresu pourazowego po porodzie
• poród naturalny
• brak znieczulenia przy porodzie
• powikłania podczas poprzedniego porodu i wynikające z
nich depresja i lęki
• kryzysy psychiczne podczas ciąży
• strach przed porodem i bólem porodowym
• skrępowanie z powodu nagości podczas porodu
• krwotok okołoporodowy
• użycie kleszczy lub próżnociągu
Wsparcie drugiej osoby np. Położnej, status ekonomiczny,
społeczny, stan cywilny, przekonania religijne nie mają
wpływu na występowanie stresu pourazowego.
80 proc. pań, które miały częściowe lub pełne symptomy
PTSD rodziło w sposób naturalny i nie zastosowano u nich
żadnej metody przeciwbólowej. W grupie, która nie miała
żadnych objawów stresu pourazowego tylko 48 proc.
urodziło w naturalny sposób.
Jak przeciwdziałać PTSD po porodzie?
• Pracownicy medyczni powinni wcześniej
identyfikować ciężarne narażone na
wystąpienie PTSD, poprzez przeprowadzanie
szczegółowego wywiadu z pacjentkom na
temat poprzedniej ciąży i porodu, pytać o lęk
ciężarnej przed bólem porodowym i
informować o sposobach jego łagodzenia. W
czasie porodu personel medyczny powinien
dbać o to, by rodząca była lepiej zakryta. Ma
to ogromne znaczenie dla jej psychiki. Po
urodzeniu dziecka kobieta powinna wypełnić
krótki kwestionariusz, dzięki któremu można
by było szybko rozpoznać objawy stresu
pourazowego i zastosować terapię.
Mozliwosc leczenia stresu
pourazowego
• terapia EMDR eye-movement-desensitization and reprocessing
therapy - odwrażliwnienie za pomocą ruchu gałek ocznych
wymaga się od pacjenta aby przypomniał sobie traumatyczne
wydarzenia które wywołują problem. Pacjent ma starać się
utrzymać obraz przeżycia w pamięci podczas gdy terapeuta
zmusza go do 20-30 sekundowego szybkiego ruchu gałek
ocznych. Po tym czasie pacjent ma opowiedzieć o
wspomnieniach uczuciach i myślach jakie sie pojawiły. (książka:
Psychopatologia)
• Terapia przez ekspozycję polega na prezentowaniu osobie
leczonej zagrażającego bodźca, przy jednoczesnym dbaniu o
brak bodźca bezwarunkowego. W praktyce, metodę stosuje się w
laboratorium lub (znacznie rzadziej) w środowisku pacjenta.
Przykładowo, osobę z lękiem przed wodą można tak długo
zmuszać do przebywania w wodzie, aż jej lęk ustąpi. W terapii
ważną rolę odgrywa stworzenie atmosfery ciepła współczucia i
zrozumienia. Temu celowi służa sesje terapeutyczne z udziałem
rodziny i przyjaciół
Bibliografia
• prof. William N. Friedrich -Mayo Clinic, Minesota, USA - Bezpośrednie
konsekwencje wykorzystywania seksualnego dzieci– przegląd literatury
• http://www.dlarodzinki.pl/ciaza-i-porod/porod/zespol-stresu-pourazowego-ptsd-
po-porodzie-dotyka-co-trzecia-kobiete,153_3249.html badania prof. Rael Strous
z Uniwersytetu w Tel Awiwie
• http://zlydotyk.pl/tl_files/artykuly/Friedrich_W_Bezposrednie_konsekwencje_ses
kulanego_wykorzystywania_dzieci.pdf
• http://www.wirtualnyneurolog.pl/pl_inne_4_68.html
• http://www.psychosfera.net/terapia-behawioralna-i-jej-rodzaje
• Pąchalska, M. (2003). Zaburzenia neurobehawioralne a jakość życia pacjentów
po urazach czaszkowo-mózgowych. [w:] A. Herzyk, B. Daniluk, M. Pąchalska,
B.D. MacQueen (red.). Neuropsychologiczne konsekwencje urazów głowy:
Jakość życia pacjentów.Lublin, Wydawnictwo UMCS, 51-82
• 5. Pąchalska, M. (2007). Rehabilitacja neuropsychologiczna. Procesy poznawcze
i emocjonalne. Lublin: Wydawnictwo UMCS
• 6. Pąchalska M., Chabros J. (2006) Kwestionariusz Badania Zespołu Stresu
Pourazowego. Gdańsk: Zakład Psychologii Klinicznej i Neurolingwistyki
Instytutu Psychologii UG
• 7. Pąchalska, M., Grochmal- Bach, B. (2003). Zespół stresu pourazowego u osób
po rozległym urazie mózgu. [w:] A. Herzyk, B. Daniluk, M. Pąchalska, B.D.
MacQueen (red.). Neuropsychologiczne konsekwencje urazów głowy: Jakość
życia pacjentów. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 83-98.