BILANS

Wykład

 

 

Bilans to dwustronne zestawienie wartości zasobów 

majątkowych, czyli aktywów oraz źródeł ich 
finansowania, czyli pasywów  sporządzone na określony 
dzień i w określonej formie.

 
A.

Bilanse zestawia się według znormalizowanego wzoru 
opublikowanego w załączniku ustawy o rachunkowości.

B.

Bilans zestawia się na koniec każdego roku obrotowego.

C.

Rokiem obrotowym jest rok kalendarzowy lub inny okres 
trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, 
stosowany również dla celów podatkowych.

 
Jednostka, która w roku obrotowym, za który sporządza 

sprawozdanie, spełniła co najmniej dwa z następujących 
warunków:

1.

średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty 
wyniosło nie więcej niż 50 osób,

2.

suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego 
stanowiła równowartość nie więcej niż 2.000.000 EURO,

3.

przychody ze sprzedaży produktów i towarów oraz 
operacji finansowych-nie więcej niż 4.000.000 EURO

może sporządzić je w formie uproszczonej 

 

 

Aktywa jednostki to kontrolowane przez nią zasoby majątkowe o 

wiarygodnie określonej wartości, powstałe w wyniku 
przeszłych zdarzeń, które spowodują w przyszłości wpływ do 
jednostki korzyści ekonomicznych.

 
Zasoby wykazywane w bilansie podzielone są na dwie grupy 

oznaczone literami.Są to:

A.

Aktywa trwałe

B.

Aktywa obrotowe.

 
Aktywa obrotowe stanowią tę część aktywów jednostki, które w 

przypadku:

 aktywów rzeczowych - przeznaczone są do zbycia lub zużycia w 

ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego lub w ciągu 
normalnego cyklu operacyjnego właściwego dla danej 
działalności,

 aktywów finansowych – są płatne i wymagalne w ciągu 12 

miesięcy od dnia bilansowego lub od daty ich założenia (np. 
lokaty), wystawienia (weksle), lub nabycia (np. opcje)

 
Aktywa trwałe to ta część aktywów jednostki, które nie są zaliczane 

do aktywów obrotowych. Będą one wykorzystywane w 
jednostce przez okres dłuższy niż 12 miesięcy od dnia 
bilansowego .

 

 

Trwałe
 
I.

Wartości niematerialne i prawne

II.

Rzeczowe aktywa trwałe

III.

Należności długoterminowe

IV.

Inwestycje długoterminowe

V.

Długoterminowe rozliczenia
międzyokresowe

Obrotowe

I.

Zapasy

II.

Należności krótkoterminowe

III.

Inwestycje krótkoterminowe

IV.

Krótkoterminowe rozliczenia
międzyokresowe

AKTYWA

Aktywa – Zobowiązania = Kapitał własny

 

 

I. Wartości niematerialne i prawne
Zalicza się do nich:

1. prawa spełniające następujące warunki:
•

zostały nabyte przez jednostkę ( a więc nie są przez nią 
wytworzone)

•

zaliczone zostały do aktywów trwałych (a więc o 
przewidywanym okresie 

            ekonomicznej użyteczności dłuższym niż rok)
•

przeznaczone są do wykorzystania na własne potrzeby:

-autorskie prawa majątkowe i prawa pokrewne (w tym 

oprogramowanie komputerów), 

  licencje, koncesje
-prawa do wynalazków, patentów, znaków towarowych, wzorów 

zdobniczych

-wartość stanowiącą równowartość know-how

2. nabytą wartość firmy-stanowiącą nadwyżkę ceny nabycia 

określonej jednostki lub 

zorganizowanej jej części, nad wartością godziwą przejętych 

aktywów netto

3. koszty zakończonych prac rozwojowych- prowadzonych przez 

jednostkę we 

własnym zakresie, poniesionych przed rozpoczęciem produkcji 

nowych wyrobów lub 

stosowaniem nowej technologii .

Aktywa trwałe

 

 

II. Rzeczowe aktywa trwałe
Rzeczowe aktywa trwałe to zasoby mające postać rzeczy, zaliczone do 

aktywów 

trwałych, którymi są:
1.      Środki trwałe
2.      Środki trwałe w budowie

 

A. Środki trwałe - to rzeczowe aktywa trwałe spełniające następujące 

warunki:
       są kompletne i zdatne do użytku
       przewidywany okres ich ekonomicznej użyteczności jest 

dłuższy niż rok
       przeznaczone są na potrzeby jednostki

 

Zalicza się do nich:
  nieruchomości: grunty, prawo wieczystego użytkowania gruntów, 

budynki, lokale, 

   obiekty inżynierii lądowej i wodnej, spółdzielcze - własnościowe prawo 

do lokalu

  maszyny i urządzenia
  środki transportu
  ulepszenia w obcych środkach trwałych
  inwentarz żywy 

 

B. Środki trwałe w budowie - zaliczone do aktywów trwałych:
-przyszłe środki trwałe w okresie ich budowy i montażu,
-ulepszenia już istniejących środków trwałych ( w trakcie modernizacji 

czy przebudowy)

.

Aktywa trwałe

 

 

Aktywa trwałe

III. Należności długoterminowe

Należności długoterminowe - to ta część należności 
jednostki, które stają się wymagalne po upływie 12 miesięcy 
od dnia bilansowego. 

Uwaga:
Nie zalicza się do nich należności z tytułu dostaw i usług, 
które w całości 
(niezależnie od terminu wymagalności) stanowią składnik 
aktywów krótkoterminowych 

 

 

Aktywa trwałe

IV. Inwestycje długoterminowe
Inwestycje - to aktywa nabyte w celu osiągnięcia korzyści ekonomicznych 
wynikających z następujących okoliczności:
      przyrostu wartości nabytych aktywów,

      uzyskania z nich przychodów w formie odsetek, dywidend,

 

Do inwestycji zalicza się:
1. nieruchomości (grunty, budynki i inne obiekty)
2. wartości niematerialne i prawne, które nie są użytkowane przez 
jednostkę, lecz zostały    
    nabyte w celu osiągnięcia korzyści majątkowych;
3. długoterminowe aktywa finansowe, którymi są
         a. udziały lub akcje w obcych jednostkach nabyte w celu 
sprawowania nad nimi kontroli,  
         współkontroli lub wywierania znaczącego wpływu oraz osiągania 
innych korzyści,
         
         b. papiery wartościowe nabyte w celu osiągania przychodów w 
formie odsetek, dywidend  
          i innych pożytków (obligacje, listy zastawne, skrypty dłużne, 
certyfikaty inwestycyjne),
          udzielone pożyczki,

         c. inne długoterminowe aktywa finansowe (np. lokaty bankowe, 
odsetki które staną się   
          wymagalne po upływie 12 miesięcy naliczone od aktywów 
finansowych,   
          długoterminowe należności z tytułu leasingu finansowego),

4.inne inwestycje długoterminowe, do których zalicza się inwestycje w 
metale czy dzieła sztuki. 

 

 

V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe

1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
Występują wtedy gdy wartość podatkowa aktywów przewyższa ich wartość 

bilansową, a wartość 

podatkowa zobowiązań jest niższa od ich wartości bilansowej i w związku z tym 

występują 

ujemne różnice przejściowe, które spowodują w przyszłości zmniejszenie podstawy 

obliczenia 

podatku dochodowego oraz straty podatkowej możliwej do odliczenia.
Do różnic przejściowych ujemnych powodujących powstanie ,,aopd’’ zalicza się 

m.in..:

-

odpisy amortyzacyjne dokonywane w ciężar kosztów – w wielkości 
przewyższającej amortyzację uznawaną przez przepisy podatkowe za koszt 
uzyskania przychodów,

-

rezerwy z tyt. napraw gwarancyjnych,

-

naliczone odsetki z tyt. zwłoki w zapłacie zobowiązań,

-

naliczone ujemne różnice kursowe

2. Inne rozliczenia międzyokresowe
Obejmują poniesione w bieżącym okresie koszty (poniesione z góry), dotyczące 

przyszłych 

okresów jeżeli ich aktywowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy od dnia bilansowego, 

czyli te które 

kwalifikują się do czynnych rozliczeń międzyokresowych długoterminowych, np..:

-

opłacony za dwa lata czynsz za wynajem powierzchni

-

zapłacone z góry odsetki od wieloletniej umowy pożyczki

Moment poniesienia tych kosztów znacznie wyprzedza ich wpływ na osiągnięte 

efekty 

gospodarcze w postaci przychodów.

Aktywa trwałe

 

 

Aktywa obrotowe

I.  Zapasy
Zapasy to aktywa rzeczowe:
 przeznaczone do sprzedaży w toku zwykłej działalności gospodarczej,

 będące w trakcie produkcji przeznaczonej na sprzedaż,

 mające postać materiałów lub dostaw surowców zużywanych w procesie 
produkcyjnym lub w  
   trakcie świadczenia usług,

 

Na zapasy składają się:
1. materiały - nabyte w celu zużycia na własne potrzeby (głównie 
przetworzenia) lub też zużywane na inne potrzeby, np. konserwacji i 
remontów maszyn, na utrzymanie czystości i higieny, na potrzeby 
administracji itp. Materiały zużywają się całkowicie w jednym cyklu 
produkcyjnym.
2. półprodukty i produkty w toku - niegotowe jeszcze produkty własnej 
produkcji oraz wykonane roboty i usługi przed ich zakończeniem. 
        półprodukty - przeszły określone etapy przetwarzania w danym 

podmiocie i są składowane   
          przejściowo przed przekazaniem do kolejnej fazy obróbki. 
        produkty w toku to ta część produktów pracy, która w danym 

momencie znajduje się w  
          pewnym nie zakończonym etapie przerobu i podlega dalszemu 
przetwarzaniu.
3. produkty gotowe - wyroby gotowe, zakończone usługi i roboty 
odpowiadające warunkom odbioru przez kupujących (w danym podmiocie 
przeszły już wszystkie etapy przetwarzania).
4. towary - składniki majątku nabyte w celu odsprzedaży w stanie 
nieprzetworzonym.
5. zaliczki na dostawy – zaliczki wypłacane kontrahentom na poczet dostaw 
towarów, materiałów, produktów, które do dnia bilansowego nie zostały 
rozliczone
 

 

 

Aktywa obrotowe

II. Należności krótkoterminowe

Należności krótkoterminowe - ogół należności z tytułu dostaw i usług, a 
także całość lub ta część pozostałych należności, które mają zostać zapłacone 
w ciągu 12 miesięcy.

W zależności od tytułu, z jakiego wynika należność jednostki wyróżnia się:
a. należności z tytułu dostaw i usług

b. należności z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń ( od 
budżetów, urzędu  
    celnego, ZUS ),

c. inne należności ( np. od pracowników z tytułu pobranych przez nich 
zaliczek oraz innych osób 
    fizycznych i prawnych, np. ubezpieczycieli, związków zawodowych),

d. należności dochodzone na drodze sądowej. 
 

 

 

Aktywa obrotowe

 III. Inwestycje krótkoterminowe
To nabyte aktywa w celu osiągnięcia korzyści finansowych, przeznaczone do 
obrotu w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego. Zalicza się do nich :
                                1.      Krótkoterminowe aktywa finansowe
                                2.      Inne inwestycje krótkoterminowe (np. niezaliczane 
do długoterm.  
                                         inwestycje w metale szlachetne)
 
Krótkoterminowe aktywa finansowe to przeznaczone do obrotu w ciągu 12 
miesięcy od dnia bilansowego:
                         udziały lub akcje

                         inne papiery wartościowe (np.: obligacje, bony pieniężne i 

skarbowe)
                         udzielone pożyczki, których spłata przypada w okresie nie 

dłuższym niż 12 m.
                         inne – płatne i wymagalne w okresie dłuższym niż 3 m-ce, lecz 

nieprzekraczającym 

    12 m-cy od dnia bilansowego ( np.: lokaty 

terminowe) 
Do krótkoterminowych aktywów finansowych zalicza się również:
środki pieniężne i inne aktywa pieniężne:

•  środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych,

•  inne środki pieniężne: środki pieniężne w drodze, czeki i weksle obce, płatne 
w okresie nie  
   dłuższym niż 3 miesiące od dnia bilansowego oraz lokaty terminowe w banku 
o terminie  
   zapadalności krótszym niż 3 miesiące,

•  inne aktywa pieniężne: np.: należne dywidendy z tytułu posiadanych 
udziałów lub akcji. 

 

 

 
B.IV Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
Obejmują poniesione w bieżącym okresie koszty (poniesione z góry), dotyczące 

przyszłych 

okresów jeżeli ich aktywowanie trwa w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego, 

czyli te które 

kwalifikują się do czynnych rozliczeń krótkoterminowych, np.: opłacone przez 

jednostkę  z góry za rok 

czynsze, ubezpieczenia majątkowe i osobowe, prenumerata czasopism

 

 

Kapitał własny
 
1. Kapitał podstawowy
2. Kapitał zapasowy
3. Kapitał rezerwowy
4. Zysk (strata) netto

Zobowiązania i 

rezerwy 

na zobowiązania

1. Rezerwy
2. Zobowiązania

a. krótkotermino

we

b. długotermino

we

PASYWA

Aktywa – Zobowiązania = Kapitał własny

 

 

Pasywa - kapitały

I. Kapitał ( fundusz ) podstawowy, którym jest:
-       kapitał zakładowy - w spółkach akcyjnych, będący równowartością 
określonej w statucie i  
        zgodnej z wpisem do rejestru handlowego kwoty, która podlega wpłaceniu 
przez akcjonariuszy ( w  
        formie pieniężnej lub aportów niepieniężnych ), stanowiąc podstawę działania 
spółki
-       kapitał zakładowy ( udziałowy) - w spółkach z ograniczoną 
odpowiedzialnością, będący   
         równowartością udziałów wniesionych przez wspólników zgodnie z umową 
spółki oraz wpisem do  
         rejestru handlowego,
-        fundusz udziałowy - w spółdzielniach, będący równowartością wniesionych 
udziałów 
          członkowskich, w wysokości określonej w statucie spółdzielni,
-        fundusz założycielski - w przedsiębiorstwach państwowych, stanowiący 
równowartość majątku 
          przekazanego przedsiębiorstwu do jego dyspozycji, jako część mienia 
będącego własnością SP.
 
II. Kapitał ( fundusz ) zapasowy - tworzony ustawowo (w spółkach akcyjnych) 
lub zgodnie ze statutem lub umową spółki, z następujących źródeł:ze sprzedaży 
akcji powyżej wartości nominalnej, z innych źródeł ( np. z dopłat wspólników, z 
zysku). Kapitał zapasowy można przeznaczyć na pokrycie strat, zwrot dopłat lub 
podwyższenie kapitału podstawowego ( zakładowego).
III. Kapitał (fundusz ) z aktualizacji wyceny- tworzony ustawowo w momencie 
przeszacowania środków trwałych, a także inwestycji długoterminowych
IV.Pozostałe kapitały ( fundusze ) rezerwowe, których tworzenie jednostka 
może przewidywać w statucie lub umowie celem zatrzymania w spółce zysku netto 
przeznaczonego do stabilizowania wysokości dywidendy w latach przyszłych lub na 
pokrycie zadań specjalnych ( np. prac badawczych ).
V.Zysk ( strata ) z lat ubiegłych - niepodzielony zysk ( lub niepokryta strata ) 
osiągnięty w latach poprzedzających rok obrotowy, za który sporządzane jest 
sprawozdanie finansowe.
VI.Zysk ( strata ) netto - czyli wynik finansowy netto, jaki jednostka osiągnęła w 
roku obrotowym, za który sporządzane jest sprawozdanie 

 

 

 

Rezerwy na zobowiązania

I. Rezerwy na zobowiązania

1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
Jednostki posiadające osobowość prawną tworzą rezerwę z tyt. odroczonego 

podatku dochodowego w 

wysokości kwoty podatku wymagającej zapłaty, w związku z występowaniem 

dodatnich różnic 

przejściowych, tj. różnic które spowodują zwiększenie podstawy  obliczenia 
podatku dochodowego w przyszłości..
Do różnic przejściowych dodatnich powodujących powstanie rezerwy  z tyt. 

odroczonego podatku 

dochodowego zalicza się m.in..:

-

należne jednostce (ale jeszcze niezrealizowane) odsetki przy wycenie 
udzielonych pożyczek, należność, lokat bankowych,

-

naliczone dodatnie różnice kursowe

2. Rezerwy na świadczenia emerytalne i podobne

3. Pozostałe rezerwy
Utworzone rezerwy na pewne lub o dużym stopniu prawdopodobieństwa 

zobowiązania. 

Są to rezerwy utworzone jako bierne rozliczenia międzyokresowe – tzw. koszty 

poniesione z dołu, 

stanowiące pewną formę wiarygodnie oszacowanych zobowiązań przypadających 

na bieżący okres, 

które nie podlegają obowiązkowi fakturowania przed dniem bilansowym, np.: 

-

 rezerwy na poczet planowanych kosztów zużycia energii, 

-

 kosztów związanych ze świadczeniami pracowniczymi jak premie, nagrody, 
odprawy emerytalne i   
 rentowe

 

 

Pasywa - zobowiązania

II. Zobowiązania długoterminowe
Część zobowiązań jednostki, które są wymagalne po upływie 12 miesięcy 

od dnia bilansowego.

 
Uwaga: 
         Do zobowiązań długoterminowych nie zalicza się zobowiązań z tytułu 

dostaw i usług, zobowiązań wobec pracowników i innych, które wiążą się 
z normalnym cyklem operacyjnym. 

         Zaliczane są one w całości do zobowiązań krótkoterminowych, nawet 

jeśli są wymagalne po upływie 12 miesięcy od dnia bilansowego.

 
 
Zobowiązania długoterminowe wykazuje się w podziale na następujące 

grupy:

a. kredyty i pożyczki,
b. z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych ( obligacji, 

skryptów dłużnych, bonów, weksli własnych ),

c. inne zobowiązania finansowe ( z tytułu opcji )
d. inne zobowiązania długoterminowe ( z tytułu umów leasingu 

finansowego).

 

 

Pasywa - zobowiązania

III. Zobowiązania krótkoterminowe
Ogół zobowiązań z tytułu dostaw i usług, a także całość lub ta  część 

pozostałych zobowiązań, 

które są wymagalne w ciągu 12 miesięcy od dnia bilansowego.

Na zobowiązania krótkoterminowe składają się:
a. kredyty i pożyczki
b. zobowiązania z tyt. emisji dłużnych papierów wartościowych
c. inne krótkoterminowe zobowiązania finansowe
d. zobowiązania z tytułu dostaw i usług ( tę grupę zobowiązań stanowią 

głównie zobowiązania wobec dostawców),

-

do 12 miesięcy

-

powyżej 12 miesięcy

e. zaliczki otrzymane na dostawy – wykazuje się zainkasowane od 

nabywców, także potwierdzone Fa Vat zaliczki (zadatki, przedpłaty) na 
poczet dostaw i usług

f.

zobowiązania wekslowe

g. zobowiązania z tytułu podatków, ceł i ubezpieczeń ( wobec 

budżetów, urzędu celnego, ZUS i innych instytucji publicznych),

h. zobowiązania z tytułu wynagrodzeń - będące zobowiązaniami wobec 

pracowników za wykonaną na rzecz jednostki pracę,

i.

inne zobowiązania - np. z tytułu ubezpieczeń majątkowych ( wobec 
ubezpieczycieli), wobec pracowników z tytułu należnych im 
ekwiwalentów za używanie prywatnych samochodów do celów 
służbowych, z tytułu kosztów podróży służbowej i inne.

 

 

Pasywa – zobowiązania krótkoterminowe

Fundusze specjalne tworzone są poprzez zaliczenie ich równowartości do 

kosztów działalności 

                                  lub z zysku pozostającego do dyspozycji jednostki, z 

przeznaczeniem ich na  

                                  określone cele, np.:

           A.     zakładowy fundusz świadczeń socjalnych - przeznaczony na 

finansowanie   

                   działalności mającej na celu zaspokojenie potrzeb socjalnych 

pracowników i ich rodzin

      
           B.      inne fundusze specjalne, np. fundusz nagród i premii .

 

 

IV. Rozliczenia międzyokresowe

1. Ujemna wartość firmy
Stanowi różnicę powstałą przy zakupie jednostki między cena nabycia, a wyższą od 

niej wartością 

godziwą przejętych aktywów netto.

2. Inne rozliczenia międzyokresowe
Obejmują m.in.. następujące rozliczenia międzyokresowe przychodów:

-

środki pieniężne, w tym subwencje i dopłaty, otrzymane na sfinansowanie 
nabycia lub budowy środków trwałych,

-

przyjęte nieodpłatnie, w tym także w drodze darowizny środki trwałe, środki 
trwałe w budowie oraz WNP,

-

objęte ugodą zobowiązania przewidziane do umorzenia