plik

Ex contractu

G.  3.89-90:  Lecz  najpierw  rozważmy  te,  które
powstają  z  kontraktu.  Tych  zaś  są  cztery  rodzaje:
zaciąga  się  bowiem  zobowiązanie  albo  rzeczą,  albo
słowami, albo pismem, albo [tylko] zgodą.

Kontrakty:

realne (re)

słowne (werbalne - verba)

literalne (literae)

konsensualne (consensus)

Kontrakty:

realne (re)

słowne (werbalne - verba)

literalne (literae)

konsensualne (consensus)

KontRakty Słowne

Stypulacja (stipulatio)

Sponsio - Ustawa XII Tablic

Fideipromissio

Fideiussio

Cautio

Stypulacja (stipulatio)

Sponsio - Ustawa XII Tablic

Fideipromissio

Fideiussio

Cautio

Stipulatio - forma

G.  3.92:  Zobowiązanie  ze  słów  powstaje  z  zapytania  i
odpowiedzi, na przykład:  DARI SPONDES? SPONDEO!;
DABIS?  DABO!;  FIDEIUBES?  FIDEIUBEO!;  FACIES?
FACIAM!  Ale  to  zobowiązanie  ze  słów  dari  spondes?
spondeo!  jest  właściwe  dla  obywateli  rzymskich,
pozostałe  zaś  należą  do  prawa  narodów;  przeto  są
skuteczne  pomiędzy  wszystkimi  ludźmi,  czy  to
obywatelami  rzymskimi,  czy  peregrynami.  I  choćby
zostały  wypowiedziane  po  grecku,  na  przykłąd  tak:
ΔΩΣΕΙΣ,  ΔΩΣΩ;  ΟΜΟΛΟΓΕΙΣ?  ΟΜΟΛΟΓΩ;  ΠΙΣΤΕΙ
ΚΕΛΕΥΙΣ?  ΠΙΣΤΕΙ  ΚΕΛΕΥΩ;  ΠΟΙΗΣΕΙΣ?  ΠΟΙΗΣΩ;  są
skuteczne  także  między  obywatelami  rzymskimi,  jeśli
tylko posiadają zrozumienie mowy greckiej.

Stipulatio

Ustne przyrzeczenie spełnienia świadczenia, złożone w
formie bezpośredniej wymiany pytania i odpowiedzi
pomiędzy

wierzycielem

(stipulator)

dłużnikiem

(promissor) z użyciem identycznego czasownika w pytaniu
i odpowiedzi, przy zachowaniu jedności aktu (unitas actus)

utroque loquente - obie strony musiały się wypowiedzieć
- niedostępna dla niesłyszących i niemych

zgodność verbum obligationis oraz zgodność treści w
pytaniu i odpowiedzi

obecność stron - odpowiedź udzielana bezpośrednio po
pytaniu - niemożliwa do zawarcia pomiędzy nieobecnymi

Ustne przyrzeczenie spełnienia świadczenia, złożone w
formie bezpośredniej wymiany pytania i odpowiedzi
pomiędzy

wierzycielem

(stipulator)

dłużnikiem

(promissor) z użyciem identycznego czasownika w pytaniu
i odpowiedzi, przy zachowaniu jedności aktu (unitas actus)

utroque loquente - obie strony musiały się wypowiedzieć
- niedostępna dla niesłyszących i niemych

zgodność verbum obligationis oraz zgodność treści w
pytaniu i odpowiedzi

obecność stron - odpowiedź udzielana bezpośrednio po
pytaniu - niemożliwa do zawarcia pomiędzy nieobecnymi

Interpretacja stypulacji

Celsus,  D.  45.1.99  pr.  Cokolwiek  zwiększa  obowiązki,  to
należy  uznać  za  nie  dodane,  chyba  że  zostało  wyraźnie
zastrzeżone:  dalej  interpretujemy  to  na  korzyść
przyrzekającego,  ponieważ  adresat  przyrzeczenia  ma
sowbodę ujęcia w słowa.

Stypulacja interpretowana w oparciu o kryterium favor
debitoris - tłumaczenie niejasności na korzyść dłużnika,
ale nie powinna naruszać ona interesu wierzyciela przez
zbyt daleko idące ograniczenie obowiązków dłużnika.

Zobowiązanie jednostronne ścisłego prawa

Stipulatio

Czynność  abstrakcyjna  -  dla  swojej  ważności
wymagała  jedynie  zachowania  formy,  która  nie
ograniczała  treści  przyrzeczeń  składanych  w  ten
sposób. Nie był ujawniany w niej powód, dla którego
doszło do złożenia przyrzeczenia.

Stipulatio

Sposoby

uwzględnienia

przyczyny

zawarcia

stypulacji do oceny jej skuteczności:

wskazanie causa w samej stipulatio – Ulpian D.
23.3.21

Stypulacje

zawierane

celem

ustanowienia posagu uważa się za zawarte pod
warunkiem, że małżeństwo zostanie zawarte, stąd
tylko

wówczas

można

prowadzić

niej

postępowanie, jeśli zawarto małżęństwo.

Sposoby

uwzględnienia

przyczyny

zawarcia

stypulacji do oceny jej skuteczności:

wskazanie causa w samej stipulatio – Ulpian D.
23.3.21

Stypulacje

zawierane

celem

ustanowienia posagu uważa się za zawarte pod
warunkiem, że małżeństwo zostanie zawarte, stąd
tylko

wówczas

można

prowadzić

niej

postępowanie, jeśli zawarto małżęństwo.

Exceptio doli

G. 4.116 - Na przykład, jeślibym odebrał

od  Ciebie  formalne  przyrzeczenie    co  do  pieniędzy,
jako  mający  (je)  wypłacić  w  celu  udzielenia  pożyczki,
a  nie  wypłaciłbym.  Bo  jest  pewne,  że  można  się
domagać  tych  pieniędzy    od  ciebie,  powinieneś
bowiem  je  dać,  skoro  jesteś  zobowiązany  z
formalnego  przyrzeczenia,  lecz  ponieważ  byłoby
niesłuszne,  byś  podlegał  z  tego  tytułu  zasądzeniu,
przyjmuje  się,  że  powinieneś  być  broniony  przez
zarzut podstępnego działania.

Exceptio doli

G. 4.116 - Na przykład, jeślibym odebrał

Szczególne zastosowania stipulatio

Dotis promissio - posag

Novatio - odnowienie zobowiązania, poprzez umorzenie
dotychczasowego i zastąpieniu go nowym zobowiązaniem
o treści identycznej z poprzednim, ale z dodaniem
nowego elementu

Stipulatio poenae - ustanowienie kary umownej

Umacnianie zobowiązań - ustanowienie ręczyciela

Ustanowienie obowiązku płacenia odsetek

Stworzenie zobowiązania solidarnego

Dotis promissio - posag

Novatio - odnowienie zobowiązania, poprzez umorzenie
dotychczasowego i zastąpieniu go nowym zobowiązaniem
o treści identycznej z poprzednim, ale z dodaniem
nowego elementu

Stipulatio poenae - ustanowienie kary umownej

Umacnianie zobowiązań - ustanowienie ręczyciela

Ustanowienie obowiązku płacenia odsetek

Stworzenie zobowiązania solidarnego

Stipulatio

Alteri  nemo  stipulari  potest  -  niemożliwość
zawarcia  stipulatio,  z  której  korzyść  miała  odnieść
osoba  trzecia,  co  wynikało  z  konstrukcji  formułki
procesowej,  w  której  powód  twierdził,  że  coś
powinno być uczynione w jego interesie.

Osoba trzecia nie mogłą żądać ochrony prawnej.

Stipulatio - skargi

Legis actio per iudicis postulationem

Actio ex stipulatu - przedmiotem świadczenie,
którego wartość należało ustalić w postępowaniu
sądowym.

Condictio (actio):

Certae creditae pecuniae - przedmiotem stypualcji
określona suma pieniędzy

Certae creditae rei - przedmiotem stypulacji
określona ilość rzeczy zamiennych

Legis actio per iudicis postulationem

Actio ex stipulatu - przedmiotem świadczenie,
którego wartość należało ustalić w postępowaniu
sądowym.

Condictio (actio):

Certae creditae pecuniae - przedmiotem stypualcji
określona suma pieniędzy

Certae creditae rei - przedmiotem stypulacji
określona ilość rzeczy zamiennych

Określoność

świadczenia

Określoność

świadczenia

Marcellus  D.  45.1.94:  Ktoś  odebrał  przyrzeczenie,  że
zostanie  mu  dana  pszenica  (Triticum  dare  oportere
stipulatus  est  aliquis).  Jest  to  kwestia  faktów  a  nie  prawa.
Jeśli myślałeś o jakiejś określonej pszenicy, tj. o określonym
rodzaju  i  określonej  ilości,  uznaje  się  to  za  dodane
(postanowienie). Inaczej jeśli dopiero miał określić rodzaj i
ilość,  ale  tego  nie  uczynił,  uważa  się,  że  nic  mu  nie
przyrzeczono, nawet jednej miary.

Venuleius D. 45.1.137.1: Jeśli przyrzekłeś mi niewolnika i ja
myślałem o innym, a ty o innym, nic nie zostało zdziałane,
gdyż stypulacja dochodzi do skutku za zgodą stron.

Określoność

świadczenia

Określoność

świadczenia

Paulus D.45.1.22: Gdybym przyjął od ciebie przyrzeczenie
stypulacji jakiejś rzeczy, o której sądziłbym, że jest ze
złota, a [w rzeczywistości] byłaby brązowa, powinieneś mi
z tej przyczyny świadczyć brązową, bowiem zgadzamy się
co do corpus [postaci]. Lecz jeśli świadomie mnie
wprowadziłeś w błąd, będę mógł prowadzić postępowanie
z tobą ex doli mali clausula.

Paulus D. 45. 1.83.1: Nie dojdzie do zawarcia czynności
prawnej, jeśli przyrzekniesz mi stypulacyjnie Stichusa, w
sytuacji gdy ja myślę o jednym, a ty o innym Stichusie.

Stipulatio

Wykonanie  zobowiązania  z  kontraktu  werbalnego
powinno  być  potwierdzone  przez  formalny  akt
stwierdzający przyjęcie świadczena -  acceptilatio

„Czy

otrzymałeś

to,

przyrzekłem?

Otrzymałem!”

Wykonanie  zobowiązania  z  kontraktu  werbalnego
powinno  być  potwierdzone  przez  formalny  akt
stwierdzający przyjęcie świadczena -  acceptilatio

„Czy

otrzymałeś

to,

przyrzekłem?

Otrzymałem!”

Kontrakty realne -

geneza

Kontrakty realne -

geneza

Fiducia cum amico contracta ---> depositum
(depozyt, przechowanie), commodatum (użyczenie)

nieodpłatne przeniesienie własności na drugą
osobę z dodaniem pactum fiduciae o jej zwrot

Fiducia cum creditore contracta --> pignus (zastaw
ręczny)

Nexum --> mutuum (pożyczka)

Fiducia cum amico contracta ---> depositum
(depozyt, przechowanie), commodatum (użyczenie)

nieodpłatne przeniesienie własności na drugą
osobę z dodaniem pactum fiduciae o jej zwrot

Fiducia cum creditore contracta --> pignus (zastaw
ręczny)

Nexum --> mutuum (pożyczka)

kontrakty realne

Zawierane w wyniku wydania rzeczy, połączonego z
nieformalnym porozumieniem określającym w jakim
celu rzecz została wydana.

Podstawowy obowiązek dłużnika - zwrot rzeczy

Zawierane w wyniku wydania rzeczy, połączonego z
nieformalnym porozumieniem określającym w jakim
celu rzecz została wydana.

Podstawowy obowiązek dłużnika - zwrot rzeczy

Mutuum

G.  3.90:  Rzeczą  zaciąga  się  zobowiązanie  na
przykład  dając  pożyczkę;  danie  pożyczki  możliwe
jest  tylko  w  tych  rzeczach,  które  można  zważyć,
policzyć  i  zmierzyć,  na  przykład:  policzonym
pieniądzu,  winie,  oliwie,  ziarnie,  spiżu,  srebrze  czy
złocie.  Te  zaś  rzeczy  licząc,  mierząc  lub  ważąc
dajemy  po  to,  aby  stały  się  [własnością]
przyjmującego  i  aby  zostały  nam  oddane  nie  te
same,  lecz  inne  tej  samej  natury.  Stąd  też  nazywa
się pożyczkę (mutuum), bo tak tobie dano, aby moje
stało się twoje.

Essentialia negoti

pożyczki

Essentialia negoti

pożyczki

Przekazanie  pożyczkobiorcy  (mutuum  accipiens)
przez  pożyczkodawcę  (mutuum  dans)  na  własność
pieniedzy  lub  innych  rzeczy  oznaczonych  co  do
gatunku,  w  tym  celu  aby  biorący  mógł  je  zużyć  we
własnym interesie, a następnie oddać pożyczkodawcy
tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku.

Zobowiązanie  jednostronne  ścisłego  prawa,  w
zwiazku  z  czym  pożyczkobiorca  nie  ma  skargi  nawet
w  sytuacji,  jeśli  rzecz  pożyczona  mu  wyrządziła
szkodę w jego majątku.

Zasadnicze elementy

pożyczki

Zasadnicze elementy

pożyczki

Porozumienie (conventio) o zawarciu danego kontraktu

Wydanie rzeczy (datio) - ma prowadzić do

przeniesienia własności (dopiero wówczas dochodzi

do skutku):

pożyczkodawca musi być właścicielem pieniędzy

lub pożyczonych rzeczy

muszą być spełnione pozostałe przesłanik traditio

pożyczkobiorca nabywa własność, a zatem ponosi

ryzyko przypadkowej utraty rzeczy (zwłoka

zaostrza jego odpowiedzianość)

Główny obowiązek dłużnika - zwrot tych samych

rzeczy lub takiej samej ilości rzeczy tego samego

gatunku (od Justyniana ponadto tej samej jakości)

Porozumienie (conventio) o zawarciu danego kontraktu

Wydanie rzeczy (datio) - ma prowadzić do

przeniesienia własności (dopiero wówczas dochodzi

do skutku):

pożyczkodawca musi być właścicielem pieniędzy

lub pożyczonych rzeczy

muszą być spełnione pozostałe przesłanik traditio

pożyczkobiorca nabywa własność, a zatem ponosi

ryzyko przypadkowej utraty rzeczy (zwłoka

zaostrza jego odpowiedzianość)

Główny obowiązek dłużnika - zwrot tych samych

rzeczy lub takiej samej ilości rzeczy tego samego

gatunku (od Justyniana ponadto tej samej jakości)

Mutuum - kontrakt

ścisłego prawa, relacjia

-conventio-datio

Mutuum - kontrakt

ścisłego prawa, relacjia

-conventio-datio

Ulpian  D.  12.1.11.1:  Jeśli  dam  ci  dziesięc,  tak  abyś
był mi winny dziewięc, Prokulus twierdzi - i słusznie
-  że  tym  prawem  nie  jestem  ci  winien  więcej  niż
dziewięć. Lecz jeśli dam w taki sposób, abyś był mi
winien  jedenaście,  Prokulus  sądzi,  że  więcej  niż
dziesięć żądać nie mogę.

Relacja conventio-datio

Żądać można tylko tyle, ile przeszło z jadnego majątku
do drugiego

Datio stanowi górną granicę odpowiedzialności
dłużnika

Conventio nie może zwiększyć tej odpowiedzialności,
natomiast może ją zmniejszyć

Zwiększenie odpowiedzialności dłużnika możliwe jest
tylko w dordze osobnego kontraktu (stipulatio
traktowane jako stipulatio usurarum)

Żądać można tylko tyle, ile przeszło z jadnego majątku
do drugiego

Datio stanowi górną granicę odpowiedzialności
dłużnika

Conventio nie może zwiększyć tej odpowiedzialności,
natomiast może ją zmniejszyć

Zwiększenie odpowiedzialności dłużnika możliwe jest
tylko w dordze osobnego kontraktu (stipulatio
traktowane jako stipulatio usurarum)

D.12.1.15:  Ulpian:  Szczególne  reguły  ustaliły  się  w  odniesieniu
do  pożyczek  udzielonych  w  pieniądzach.  Jeśli  bowiem  mojemu
dłużnikowi  polecę  wypłacenie  ci  pieniędzy,  jesteś  zobowiązany
wobec  mnie,  chociaż  nie  wziąłeś  moich  pieniędzy.  Co  zaś
przyjęto dla dwóch osób, to należy przyjąć także dla jednej i tej
samej  osoby,  aby,  gdy  ze  zlecenia  jesteś  mi  winien  i  umówimy
się,  że  tytułem  pożyczki  zatrzymasz  to,  co  jesteś  mi  winien,
można  było  uznać,  że  pieniądze  zostały  mi  wydane  i  trafiły  do
ciebie.

Pytania:
Odtwórz przedstawioną w tekście sytuację. Czym różni się ona od

zwyczajnego mutuum?

Pytania:
Odtwórz przedstawioną w tekście sytuację. Czym różni się ona od

zwyczajnego mutuum?

Odsetki

Odsetki (usurae) nie są naturalia negotii pożyczki

Nie można ich zastrzec przez pactum

Można je zastrzec tylko stypulacyjnie (ich
dochodzenie jest wówczas możliwie na podstawie
odrębnego kontraktu)

Odsetki (usurae) nie są naturalia negotii pożyczki

Nie można ich zastrzec przez pactum

Można je zastrzec tylko stypulacyjnie (ich
dochodzenie jest wówczas możliwie na podstawie
odrębnego kontraktu)

Pożyczka morska

Pożyczka morska (pecunia traiecticia) - gdy np. bankier
pożyczał armatorowi lub magister navis pieniądze na zakup
towarów.

Można zastrzec wyższe niż zwykłe odsetki, ponieważ wierzyciel
ponosił ryzyko (pełne lub częściowe) nieudanego rejsu

Obowiązek zwrotu pożyczki powstaje tylko gdy statek dobije
do portu przeznaczenia

Pożyczkobiorca - w przypadku katastrofy - żeby nie płacić,
musi udowodnić, że płynął ustaloną trasą w wyznaczonym
terminie

Pożyczka morska (pecunia traiecticia) - gdy np. bankier
pożyczał armatorowi lub magister navis pieniądze na zakup
towarów.

Można zastrzec wyższe niż zwykłe odsetki, ponieważ wierzyciel
ponosił ryzyko (pełne lub częściowe) nieudanego rejsu

Obowiązek zwrotu pożyczki powstaje tylko gdy statek dobije
do portu przeznaczenia

Pożyczkobiorca - w przypadku katastrofy - żeby nie płacić,
musi udowodnić, że płynął ustaloną trasą w wyznaczonym
terminie

Condictio

Condctio certae creditae pecuniae (o pieniądze)

Sędzią niech będzie Titus. Jeśli się okaże, że
Numerius

Negidius

powinien

wedle

prawa

cywilnego dać 1000 Aulusowi Ageriusowi, to niech
sędzia zasądzi od Numeriusa Negidiusa dla Aulusa
Ageriusa 1000, jeśli się nie okaże niech uwolni.

Condctio certae rei (o rzeczy)

Sędzią niech będzie Titus. Jeżeli się okaże, że pozwany

winien zwrócić powodowi 100 miar pszenicy, to ty
sędzio zasądź od pozwanego na rzecz powoda 100
miar pszenicy. Jeżeli się nie okaże, uwolnij.

Condctio certae creditae pecuniae (o pieniądze)

Sędzią niech będzie Titus. Jeśli się okaże, że
Numerius

Negidius

powinien

wedle

prawa

cywilnego dać 1000 Aulusowi Ageriusowi, to niech
sędzia zasądzi od Numeriusa Negidiusa dla Aulusa
Ageriusa 1000, jeśli się nie okaże niech uwolni.

Condctio certae rei (o rzeczy)

Sędzią niech będzie Titus. Jeżeli się okaże, że pozwany

winien zwrócić powodowi 100 miar pszenicy, to ty
sędzio zasądź od pozwanego na rzecz powoda 100
miar pszenicy. Jeżeli się nie okaże, uwolnij.

Depositum- cechy

charakterystyczne

Depositum- cechy

charakterystyczne

Przekazanie detencji rzeczy innej osobie w tym
celu, aby jej strzegła w interesie powierzającego.

Kontrakt

nieodpłatny

zawierany

jedynie

interesie deponenta

Przedmiotem rzecz oznaczona indywidualnie

Przekazanie detencji rzeczy innej osobie w tym
celu, aby jej strzegła w interesie powierzającego.

Kontrakt

nieodpłatny

zawierany

jedynie

interesie deponenta

Przedmiotem rzecz oznaczona indywidualnie

Depositum- essentialia

negotii

Depositum- essentialia

negotii

Nieodpłatne oddanie rzeczy

indywidualnie oznaczonej, ruchomej

przez deponensa w faktyczne władztwo (detencję)
depozytariusza

w celu jej przechowania

Nieodpłatne oddanie rzeczy

indywidualnie oznaczonej, ruchomej

przez deponensa w faktyczne władztwo (detencję)
depozytariusza

w celu jej przechowania

Deponens

Depositarius

conventio

datio (detentio)

Depositum -prawa i

obowiązki stron

Depositum -prawa i

obowiązki stron

Depozytariusz:

obowiązek zwrotu na każdorazowe wezwanie deponensa

(nawet jeśli istniał ustalony umownie termin odebrania

rzeczy)

obowiązek utrzymania rzeczy w stanie niepogorszonym -

troska w granicach zwykłej staranności

brak prawa do używania rzeczy oddanej w depozyt

(furtum usus)

odpowiedzialność jedynie za dolus i culpa lata (brak po

jego stronie korzyści z kontraktu)

wyjątek - Casus mixtus - jeśli depozytariusz skorzystał z

rzeczy w sposób niezgodny z umową przechodziło na

niego ryzyko przypadkowej jej utraty

Depozytariusz:

obowiązek zwrotu na każdorazowe wezwanie deponensa

(nawet jeśli istniał ustalony umownie termin odebrania

rzeczy)

obowiązek utrzymania rzeczy w stanie niepogorszonym -

troska w granicach zwykłej staranności

brak prawa do używania rzeczy oddanej w depozyt

(furtum usus)

odpowiedzialność jedynie za dolus i culpa lata (brak po

jego stronie korzyści z kontraktu)

wyjątek - Casus mixtus - jeśli depozytariusz skorzystał z

rzeczy w sposób niezgodny z umową przechodziło na

niego ryzyko przypadkowej jej utraty

Casus mixtus

Ulpian  D.  16.3.1.25:  Jeżeli  zdeponowaną  rzecz
sprzedałeś,  a  następnie  tę  samą  rzecz  odkupiłeś,
aby  mieć  ją  jako  depozytariusz,  chociażby  później
rzecz  uległa  zniszczeniu  bez  twojego  podstępnego
działania,  jesteś  odpowiedzialny  z  depozytu,
ponieważ dopuściłeś się podstępu sprzedając rzecz.

Depozytariusz odpowiedzialny również za vis maior

Ochrona depozytu

Deponens: actio depositi directa (infamia):

o zwrot rzeczy

o odszkodowanie za nieprawidłowe wykonanie
kontraktu (zniszczenie lub utratę rzeczy zawinioną
przez depozytariusza, a także jej uszkodzenie)

Depozytariusz: actio depositi contraria

o zwrot nakładów koniecznych poczynionych na rzecz
i odszkodowanie w przypadku szkód wyrządzonych
przez rzecz jeśli powstały one z winy deponenta

do czasu ich zwrotu: ius retentionis

Deponens: actio depositi directa (infamia):

o zwrot rzeczy

o odszkodowanie za nieprawidłowe wykonanie
kontraktu (zniszczenie lub utratę rzeczy zawinioną
przez depozytariusza, a także jej uszkodzenie)

Depozytariusz: actio depositi contraria

o zwrot nakładów koniecznych poczynionych na rzecz
i odszkodowanie w przypadku szkód wyrządzonych
przez rzecz jeśli powstały one z winy deponenta

do czasu ich zwrotu: ius retentionis

Szczególne rodzaje

depozytu

Szczególne rodzaje

depozytu

Depozyt nieprawidłowy (depositum irregulare)

Przedmiot: pieniądze lub inne rzeczy zamienne (obowiązek

zwrotu takiej samej ilości rzeczy tego samego gatunku)

Przeniesienie własności - ryzysko przypadkowej utraty

rzeczy

może korzystać z rzeczy

Możliwość nieformalnego zastrzeżenia odsetek (pactum)

Depozyt konieczny (depositum miserabile):

odpowiedialność depozytariusza na podwójną wysokość

szkody

Depozyt

sekwestrowy

(sequestrum)

ochronę

interdyktalną

Depozyt nieprawidłowy (depositum irregulare)

Przedmiot: pieniądze lub inne rzeczy zamienne (obowiązek

zwrotu takiej samej ilości rzeczy tego samego gatunku)

Przeniesienie własności - ryzysko przypadkowej utraty

rzeczy

może korzystać z rzeczy

Możliwość nieformalnego zastrzeżenia odsetek (pactum)

Depozyt konieczny (depositum miserabile):

odpowiedialność depozytariusza na podwójną wysokość

szkody

Depozyt

sekwestrowy

(sequestrum)

ochronę

interdyktalną

Commodatum

-essentialia negotii

Commodatum

-essentialia negotii

Nieodpłatne przekazanie przez oddającego w
użyczenie (commodans) biorącemu w użyczenie
(commodatarius)

władztwo

faktyczne

(detencja)

czasowego

używania

rzeczy

indywidualnie oznaczonej niezużywalnej.

Rzeczy

zużywalne

mogły

być

przedmiotem

użyczenia tylko, gdy miały być użyte w celach
wystawowych - „na pokaz” (ad pompam vel
ostentationem)

Nieodpłatne przekazanie przez oddającego w
użyczenie (commodans) biorącemu w użyczenie
(commodatarius)

władztwo

faktyczne

(detencja)

czasowego

używania

rzeczy

indywidualnie oznaczonej niezużywalnej.

Rzeczy

zużywalne

mogły

być

przedmiotem

użyczenia tylko, gdy miały być użyte w celach
wystawowych - „na pokaz” (ad pompam vel
ostentationem)

Commodatum -prawa i

obowiazki

Commodatum -prawa i

obowiazki

Komodant:

Brak prawa żądania zwrotu rzeczy przed czasem,

ale nie popełnia furtum rei suae, chyba że

komodatariuszowi przysługiwało ius retentionis

Jeśli użyczona rzecz wyrządziła szkodę

świadomość wady rzeczy użyczonej rodzi

odpowiedzialność

szkody

przez

nią

wyrządzone

komodant odpowiada tylko jeśli wiedział o wadzie

(dolus, culpa lata)

Actio commodati directa

Komodant:

Brak prawa żądania zwrotu rzeczy przed czasem,

ale nie popełnia furtum rei suae, chyba że

komodatariuszowi przysługiwało ius retentionis

Jeśli użyczona rzecz wyrządziła szkodę

świadomość wady rzeczy użyczonej rodzi

odpowiedzialność

szkody

przez

nią

wyrządzone

komodant odpowiada tylko jeśli wiedział o wadzie

(dolus, culpa lata)

Actio commodati directa

Commodatum -prawa i

obowiazki

Commodatum -prawa i

obowiazki

Komodatariusz:

prawo używania rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem i
umową (przekroczenie = furtum usus)

brak prawa do pobierania pożytków

nieodpłatność

ponosił zwykłe koszty utrzymania rzeczy

obowiązek zwrotu rzeczy w terminie w stanie
niepogorszonym

odpowiedzialność za custodia

Komodatariusz:

prawo używania rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem i
umową (przekroczenie = furtum usus)

brak prawa do pobierania pożytków

nieodpłatność

ponosił zwykłe koszty utrzymania rzeczy

obowiązek zwrotu rzeczy w terminie w stanie
niepogorszonym

odpowiedzialność za custodia

Commodatum -prawa i

obowiazki

Commodatum -prawa i

obowiazki

Komodatariusz

Actio commodati contraria

prawo  rządania  zwrotu  nakładów  koniecznych
poczynionych na rzecz, ale nie tych związanych
z  jej  utrzymaniem  (brak  np.  możliwość  żądania
zwrotu  kosztów  żywienia  zwierzącia  oddanego
w użyczenie)

prawo retencji do czasu zwrotu nakładów

Komodatariusz

Actio commodati contraria

prawo retencji do czasu zwrotu nakładów

Commodatum -

odpowiedzialność

Commodatum -

odpowiedzialność

D.  13.6.18  pr:  Przy  użyczeniu  należy  dołożyć  takiej  staranności,
jaką  zachowuje  najbardziej  staranny  ojciec  rodziny  przy
prowadzeniu swoich spraw. Jednakże nie jest się odpowiedzialnym
za  zdarzenie  przypadkowe,  któremu  nie  można  się  oprzeć,  np.
śmierć  niewolników,  która  następuje  bez  podstępu  i  winy;  napad
rozbujników  czy  wrogów,  napad  piratów,  katastrofa  statku,  pożar,
ucieczka  niewolników,  których  zwykle  się  nie  pilnuje.  Co  zaś  w
odniesieniu  do  rozbójników,  piratów  i  rozbicia  statku  zostało
powiedziane, jest milcząco akceptowane, jeśli użyczenie zostało tak
zawarte,  żeby  użyczjącemu  wolno  było  rzecz  zabrać  ze  sobą  w
podróż. W przeciwnym razie, jeśli komuć użyczę srebrne naczynia,
ponieważ  prosił  mnie  o  to  ze  wzgęldu  na  ucztę,  którą  chce  wydać
dla  przyjaciół,  a  następnie  zabierze  moje  srebra  w  podróż,  bez
najmnijszej watpliwości jest odpowiedzialny także za przypadkową
utratę  rzeczy  na  skutek  napadu  piratów,  rozbójników,  czy  w
katastrofie morskiej. (casus mixtus - skorzystał z rzeczy niezgodnie
z umową)

Commodatum -

odpowiedzialność

Commodatum -

odpowiedzialność

D.  13.6.18  pr:  Ta  odpowiedzialność  ma  miejsce,  o  ile
rzecz  została  użyczona  w  wyłącznym  interesie
komodatariusza. Jeśli zaś użyczenie leży w interesie obu
stron  umowy,  np.  kiedy  zapraszamy  na  ucztę  naszego
wspólnego przyjaciela i ty bierzesz na siebie obowiązek
przygotowania uczty, a ja użyczam tobie srebra, zostało
napisane u niektórych autorów, że jesteś odpowiedzialny
tylko  za  dolus.  Należy  jednak  sprawdzić,  czy  nie  jesteś
odpowiedzialny  także  za  winę,  którą  ocenia  się  w  taki
sam sposób, jak zwykło się robić przy zastawie i posagu.

Redukcja do winy umyślnej jeżeli kontrakt zawarty
także w interesie użyczającego

Elementy

charakterystyczne

Elementy

charakterystyczne

Przeniesienie posiadania naturalnego (detencji)
przez

zastawcę

zastawnika

celu

zabezpieczenia określonej wierzytelności

Zobowiązanie

dwustronne

nierównoczesne,

dobrej wiary

Przeniesienie posiadania naturalnego (detencji)
przez

zastawcę

zastawnika

celu

zabezpieczenia określonej wierzytelności

Zobowiązanie

dwustronne

nierównoczesne,

dobrej wiary

Obowiązki Zastawnika

Obowiązek utrzymania rzeczy w należytym stanie

Zwrot rzeczy po wypełnieniu zobowiązania

Odpowiedzialność za custodia - odpowiadał za
przypadkową utratę rzeczy

Nie miał prawa używania rzeczy - furtum usus (żeby
pobierać pożytki trzeba było zawrzeć specjalny kontrakt
(zastaw antycheretyczny)

Ochrona interdyktalna

Obowiązek utrzymania rzeczy w należytym stanie

Zwrot rzeczy po wypełnieniu zobowiązania

Odpowiedzialność za custodia - odpowiadał za
przypadkową utratę rzeczy

Nie miał prawa używania rzeczy - furtum usus (żeby
pobierać pożytki trzeba było zawrzeć specjalny kontrakt
(zastaw antycheretyczny)

Ochrona interdyktalna

Różnice

MUTUUM

DEPOSITUM,

COMMODATUM, PIGNUS

Jednostronnie

zobowiązujące

(potencjalnie) dwustronnie

zobowiązujące

Rzeczy oznaczone

gatunkowo

Rzeczy oznaczone

indywidualne

Oparte na ius strictum

Prawo klasyczne - oparte na

dobrej wierze

Zobowiązanie do dania

(dare)

Zbowiązanie do uczynienia

(facere)

Przeniesienie własności

Przeniesienie detencji

Podzielne

Niepodzielne

Odpowiedzialność

dłużnika

Odpowiedzialność

dłużnika

Mutuum - dłużnik ponosi ryzyko kontraktowe (jako
właściciel rzeczy)

Depositum - odpowiedzialność za dolusi za culpa lata

Pignus/commodatum - odpowiedzialność za custodia i
oczywiście za dolus i omnis culpa

Depositum i commodatum - jeżeli dłużnik korzysta z
rzeczy w sposób niezgodny z umową - odpowiedzialność
za przypadkową utratę rzeczy oraz zniszczenie jej na
skutek siły wyższej

Mutuum - dłużnik ponosi ryzyko kontraktowe (jako
właściciel rzeczy)

Depositum - odpowiedzialność za dolusi za culpa lata

Pignus/commodatum - odpowiedzialność za custodia i
oczywiście za dolus i omnis culpa

Depositum i commodatum - jeżeli dłużnik korzysta z
rzeczy w sposób niezgodny z umową - odpowiedzialność
za przypadkową utratę rzeczy oraz zniszczenie jej na
skutek siły wyższej

Actiones

Mutuum: condictio certae creditae pecuniae/rei

Actio depositi directa/contraraia

Actio commodati directa/contraria

Actio pigneraticia directa/contraria

Mutuum: condictio certae creditae pecuniae/rei

Actio depositi directa/contraraia

Actio commodati directa/contraria

Actio pigneraticia directa/contraria

Document Outline