Maria Gordon

Psychologia penitencjarna – 

wykład 4

„Pojęcie 

resocjalizacji”

Socjalizacja

 

– proces internalizacji 

wartości i norm, introjekcji superego 
rodziców, kształtowania pozytywnych 
cech charakteru, kształtowania się 
prawidłowej samooceny, tożsamości, 
realistycznego poziomu aspiracji, 
postaw prospołecznych, struktur 
poznawczych, zwłaszcza moralnych.

Zaburzenia procesu socjalizacji:

- trudności wychowawcze zaburzenia 

zachowania okresu rozwojowego

- niedostosowanie społeczne

Kontinuum asocjalności

przestępstwa niezamierzone ------ 

czyny 

asocjalne nieprzestępcze ---- 

asocjalność

przestępcza

Uwarunkowania zaburzeń w zachowaniu 
(zachowań asocjalnych)

-

warunki opiekuńczo – wychowawcze w 
rodzinie (predyktory rodzinne)

-

funkcjonowanie w asocjalnych grupach  

  podkulturowych

-

zaburzenia osobowości

-

zaburzenia funkcji poznawczych

-

uzależnienia

-

choroby psychiczne

Resocjalizacja:

-

wtórne uspołecznienie osób wykazujących 

skłonności asocjalne. (Lewicki)

-

pomoc osobom nieprzystosowanym społecznie 

przez korekcyjnie modyfikowaną zmianę 

negatywnych cech osobowych oraz form i 

sposobów  prezentowania postaw społecznych. 

(Urban)

-

ogół oddziaływań wychowawczych i 

psychokorekcyjnych stosowanych wobec osób 

nieprzystosowanych społecznie, których celem 

jest ich  uspołecznienie (przyswojenie 

społecznych norm i standardów 

postępowania). (Jaśkiewicz)

Cztery koncepcje resocjalizacji:

1.

 

Behawioralna, oparta na teorii uczenia się  

    społecznego (Malewski)

Nieprzystosowanie społeczne

 – niepożądane, 

zaburzone formy zachowań, kłopotliwe dla 

otoczenia i dla osób je przejawiających, nabyte w 

procesie uczenia się 

Resocjalizacja

 – uczenie form zachowania 

akceptowanych społecznie - metody treningowe, 

zewnętrzna perspektywa poznawcza, wyjaśnianie 

zewnętrznych form zachowań.

Cztery koncepcje resocjalizacji:

2.

 

Interakcyjna (M. Konopczyński).

Odwołanie się do stosunków międzyludzkich
Człowiek jest istota społeczną i  wszystkie 
jego zachowania należy rozpatrywać w 
kategoriach pełnionych ról społecznych.
Role narzucają sposoby zachowań od 
prospołecznych poprzez aspołeczne do 
antyspołecznych.

Cztery koncepcje resocjalizacji:

3. Wielowymiarowa (wielodyscyplinowa), oparta 

na teoriach kontroli społecznej (Le Blanc, Pytka, 

Urban)

Zachowania przestępcze są uwarunkowane 

socjalizacyjnie – przebieg procesu socjalizacji.

   Każdy człowiek może podejmować zachowania 

przestępcze w sytuacjach zerwania lub 

osłabienia więzów społecznych  (przywiązanie, 

zobowiązanie, zaangażowanie, przekonania).

Indywidualne programy – tendencja 

korekcyjno - naprawcza (podejście 
socjologiczno – 

psychologiczno – kryminologiczne):

- profilaktyczne

- korekcyjno – naprawcze

- terapeutyczne 

Cztery koncepcje resocjalizacji:

4. Poznawcza (G. Kelly – poznawcza teoria 

osobowości).

Informacyjno – semantyczne uwarunkowania 

ludzkich zachowań  społecznych. Czynności ludzkie 

wynikają z procesów przyjmowania i przetwarzania 

informacji przez ludzki umysł przez struktury 

poznawcze i twórcze (percepcja, emocje, motywacje, 

pamięć, myślenie, wyobraźnia).
Skrypty poznawcze (sieć operacyjna, sieć wartości).
Wadliwa socjalizacja – fałszywe skrypty, wrogie 

zniekształcenie atrybucji.

Indywidualne programy resocjalizacji

-

cel minimum – możliwość funkcjonowania 

-

bez naruszania norm prawnych

-

cel maksimum – możliwość 
funkcjonowania respektującego także 
normy moralne (Machel)

-

zadania przygotowujące do pełnienia ról 
społecznych

-

zadania przygotowujące do osiągania 
satysfakcji życiowej

Resocjalizacja



Możliwości i ograniczenia wynikające z:



własności osobistych skazanych



norm podkulturowych



własności osobistych personelu



organizacji więzienia



warunków materialnych

Zasady resocjalizacji



Zasada humanitaryzmu 

– 

każdy człowiek 

posiada niezbywalną godność stanowiącą źródło 
jego wolności i podmiotowości



Zasada indywidualizacji 

– 

każdy człowiek 

posiada indywidualne wła

ściwości



Zasada odpowiedzialności 

- 

człowiek jest 

zdolny do odpowiedzialności za wybór 
dokonywany świadomie (należy stworzyć szanse 
osobom, które chcą zmienić swój styl życia)

Zasady resocjalizacji



Zasada wolnej progresji 

- 

zwiększenie stopnia 

samokontroli zachowania prowadzi do 
zwiększenia uprawnień (ważny czynnik 
mobilizujący do pracy nad sobą)



Zasada udziału społeczeństwa w 
wykonywaniu kary i readaptacji skazanych 

- 

wprowadzenie społecznej kontroli (zapewnienie 

jawności wykonywania orzeczeń sądów)

 

Zasady resocjalizacji



Zasada ochrony społeczeństwa 

– 

ograniczenie możliwości popełnienia przestępstw 



Zasada bezpieczeństwa w zakładach 
karnych 

- 

podejmowanie działań 

zapewniających więźniom realizację prawa do 
bezpieczeństwa osobistego (odpowiedzialność 
karna personelu)

Resocjalizacja



Oddziaływania redukujące deficyty wychowawcze



zdobywanie wiedzy o samym sobie (akceptacja siebie, 
wzrost samooceny, pozytywne przekonania, radzenie 
sobie z negatywnymi emocjami) 



trening umiejętności społecznych (komunikacja 
interpersonalna, zachowania asertywne, konstruktywne 
wyrażanie uczuć)



kształtowanie umiejętności interpersonalnych (prawidłowe 
relacje międzyludzkie, rozwiązywanie konfliktów)

Redukowanie deficytów 
wychowawczych



Wypełnianie i wzmacnianie ról społecznych 
(związanych z życiem rodzinnym, 
zawodowych)



Przygotowanie do życia na wolności 
(relacje z rodziną, praca, mieszkanie, 
zdrowie psychiczne i fizyczne, 
uzależnienia)

Resocjalizacja



Oddziaływania psychokorekcyjne



profilaktyka agresji i autoagresji



sposoby reagowania w sytuacjach trudnych



skuteczne radzenie sobie z negatywnymi emocjami



profilaktyka przemocy w rodzinie



profilaktyka uzależnień



terapia sprawców przestępstw seksualnych



profilaktyka i edukacja zdrowia

Resocjalizacja



Oddziaływania edukacyjne przez kulturę



racjonalne wypełnianie czasu



kształtowanie nawyków językowych i kulturowych



rozwijanie zdolności i zainteresowań



uczenie zasad społecznego współżycia



kształtowanie postaw



( edukacja kulturalno - oświatowa, aktywizacja 
kulturowa, rozwijanie twórczości własnej)

Resocjalizacja



Oddziaływania poprzez kulturę fizyczną i 
sport



podtrzymanie i rozwijanie sprawności fizycznej



utrzymanie zdrowia psychofizycznego



poprawa wyglądu



kształtowanie i rozwój zainteresowań



(programy aktywności sportowo - rekreacyjnej, 
rehabilitacji psychoruchowej)