PowerPoint Presentation

Sekcja Profilaktyki i Epidemiologii

Nowotworów

Wielkopolskie Centrum Onkologii

im. M. Skłodowskiej – Curie

ul. Garbary 15, 61-866 Poznań

Narodowy Program Zwalczania

Nowotworów

Program Prewencji Pierwotnej

…obecna publikacja stanowi trzecią wersję
kodeksu

…w opracowaniu niniejszej wersji Kodeksu
uczestniczyło
ponad 100 naukowców z dziedziny medycyny

„

EUROPEJSKI KODEKS WALKI

Z NOWOTWORAMI ZŁOŚLIWYMI”

… został sporządzony, przez Komisję Ekspertów
Onkologii
Unii Europejskiej w roku 1987

Rozszerzenie Unii Europejskiej zwiększa zróżnicowanie
społeczności europejskiej pod względem:

 stylu życia

 ryzyka zachorowań

Austria

Belgia

Dania

Finlandia

Francja

Grecja

Hiszpania

Holandia

Irlandia

Luksemburg

Niemcy

Portugalia

Szwecja

Wielka Brytania

Włochy

Mówiąc o Unii Europejskiej (UE), mamy na myśli 15 starych
krajów członkowskich:

oraz 10 krajów przyjętych w 2004 roku:

Cypr

Czechy

Węgry

Estonia

Malta

Litwa

Łotwa

Polska

Słowacja Słowenia

WYSTĘPOWANIE NOWOTWORÓW
ZŁOŚLIWYCH W UNII
EUROPEJSKIEJ

Dane szacunkowe dotyczące całego obszaru Unii Europejskiej

2000 ROK

ZACHOROWALNOŚ

UMIERALNOŚĆ

KOBIETY

878 000

504 000

MEŻCZYŹNI

1 014 000

651 000

OGÓŁEM

1 892 000

1 156 000

NAJCZĘŚCIEJ ROZPOZNAWANE TYPY

NOWOTWORÓW W UE W 2000 ROKU

L.p

Typ nowotworu

MĘŻCZYŹNI

KOBIETY

Zachorowania

Zgony

Zachorowania

Zgony

rak jelita

grubego i
odbytnicy

123 000

70 000

135 000

68 000

około 258 000 nowych przypadków zachorowań

Liczba zgonów 138 000

rak płuca

192 000

183 000

49 000

około 241 000 nowych zachorowań

szacunkowa liczba zgonów z powodu raka płuca wyniosła 231 000

rak żołądka

57 000

45 000

38 000

32 500

Szacunkowa liczba nowych zachorowań na raka żołądka wyniosła 95 500

Liczbę zgonów z powodu raka żołądka oszacowano na 78 000

Pierwszą zasadą

„Europejskiego Kodeksu Walki

z Nowotworami Złośliwymi”

jest:

Nie pal.

Jeśli palisz – rzuć.

Jeśli nie uda Ci się rzucić – nie

pal w obecności niepalących.

do 30% wszystkich zgonów z powodu choroby

nowotworowej ma związek z paleniem tytoniu

do 91% zachorowań na raka płuca u mężczyzn

do 86% u kobiet można przypisać paleniu

tytoniu

do 60% zachorowań kobiet i mężczyzn na raka

przełyku, gardła i jamy ustnej

spowodowanych

jest działaniem dymu tytoniowego, w

połączeniu

z alkoholem

Na skutek palenia tytoniu

zwiększa się także ryzyko
zachorowania na:



raka pęcherza,



trzustki,



nerki,



żołądka,



szyjki macicy



nosa,



białaczkę szpikową.

Dym

tytoniowy

wydychany

przez

palaczy do otoczenia jest przyczyną
przymusowego “biernego palenia”,
ma szereg niekorzystnych oddziaływań
i jest szczególnie szkodliwy dla dzieci,



palenie papierosów przez kobiety w
ciąży,

zwiększa

ryzyko

porodu

martwego, obniża wagę urodzeniową i
upośledza rozwój fizyczny,



palenie

tytoniu

przez

rodziców

dziecka,

zwiększa

ryzyko

śmierci

niemowlęcia,

infekcji

dróg

oddechowych, astmy.

Palenie cygar, jak również fajki

powoduje porównywalne zagrożenie

rakiem jamy ustnej, gardła, krtani i

przełyku.

Ocenia się, że z powodu palenia

tytoniu w latach 90. każdego roku

na całym świecie umierało 4 miliony

ludzi.

Co to jest otyłość?



Nadwaga i otyłość to problem znaczącej części

społeczeństwa. Otyłość jest chorobą

spowodowaną nadmierną podażą energii zawartej

w pokarmach w stosunku do zapotrzebowania

organizmu, skutkiem czego jest magazynowanie

nadmiaru w postaci tkanki tłuszczowej.



Czynniki, na które mamy bezpośredni wpływ:



siedzący tryb życia i związana z tym mała

aktywność fizyczna



wpływ rodziny, społeczeństwa, uwarunkowań

kulturowych na sposób odżywiania



stereotypy związane z jedzeniem (np. o jedzeniu

„za dwoje” podczas ciąży)

BMI (Body Mass Index)



BMI = masa ciała (kg)/ wzrost
(m)2



relacja między masą ciała a wzrostem.
Obliczając BMI możemy określić ilość tkanki
tłuszczowej w organizmie



osoby o BMI przekraczającym 25 mają
nadwagę, przy BMI od 30 mówimy o otyłości



Niedowaga <18,5 - Norma 18,5 – 25 -

Nadwaga > 25 - Otyłość > 30



Im wyższy wskaźnik BMI

- tym większe

ryzyko zachorowania na różne choroby

cywilizacyjne.



Dotyczy to szczególnie takich chorób jak:

nadciśnienie tętnicze, choroba

niedokrwienna serca, cukrzyca typu II,

nowotwory złośliwe - rak jelita

grubego, piersi, trzonu macicy,

nerki

KODEKS - codziennie

zażywaj ruchu i uprawiaj

ćwiczenia fizyczne!



minimum:

3 razy w tygodniu x 30 minut



regularne ćwiczenia fizyczne mają związek z

obniżeniem ryzyka zachorowania na raka j.

grubego, piersi, trzonu macicy, stercza…



częstsze, bardziej forsowne ćwiczenia mogą

być bardziej korzystne z punktu widzenia

profilaktyki chorób nowotworowych

Kalkulator spalania kalorii

Aktywność 30 minut:



pisanie długopisem : 45 kcal



poprawianie makijażu : 180 kcal



ćwiczenie na siłowni

: 200 kcal



jazda na nartach : 255,5 kcal



zmywanie naczyń : 72 kcal

(16 - 20 lat dziewczęta 2700 kcal
16 - 20 lat chłopcy 3700 kcal)

KODEKS – spożywaj więcej

owoców i warzyw!



Jedz co najmniej

5 x warzywa i owoce dziennie



Nasza dieta oraz sposób
odżywiania jest drugą (po paleniu)
najważniejszą przyczyną
powstawania chorób
nowotworowych

Spożywanie 500 g warzyw i owoców dziennie

przedłuża życie o 1,5 roku, zmniejsza ryzyko

nowotworów o 22% i zmniejsza ryzyko chorób

serca o 17%



Polacy spożywają średnio 1,5 porcji
warzyw i owoców dziennie, a
zaledwie 5% Polaków zjada 5
zalecanych porcji



Polska nadal pozostaje krajem o zbyt
niskim spożyciu warzyw i owoców (w
Polsce około 150 kg/osobę/rok, a w
Grecji 400 kg/osobę/rok)

Dlaczego 5 razy dziennie?



Człowieka nie potrafi magazynować

niektórych substancji, dlatego dla dobrego

ich wykorzystania powinniśmy spożywać

niewielkie ilości warzyw i owoców

wielokrotnie w ciągu dnia. Dzięki temu

organizm przez cały dzień może korzystać

z zawartych w nich cennych składników.

Im większa będzie różnorodność zjadanych

produktów, tym więcej potrzebnych

składników otrzyma organizm.

Jakie warzywa…



sałata,



por,



papryka,



marchew,



kapusta,



kalafior,



czosnek,



cykoria,



cebula,



pomidor,



brokuły,



buraczki…

I owoce…



winogrona,



pomarańcza,



kiwi,



gruszka,



grapefruit,



brzoskwinia,



banany…

Jabłko



Dzięki

błonnikowi, witaminom

i innym aktywnym biologicznie

substancjom (np. polifenolowym) jabłka są eliksirem zdrowia.

Badania naukowe wskazują, że jabłka zapobiegają chorobom serca

i nowotworom. Jabłka to jedno z najbogatszych źródeł włókna

roślinnego (błonnika), który poprawia prawidłowy ruch jelit i

zapobiega chorobom układu pokarmowego (także nowotworowym).

Właściwości pęczniejące składników włókna roślinnego zapewniają

uczucie sytości, a niska kaloryczność pozwala na zachowanie

szczupłej sylwetki nawet przy dużym spożyciu jabłek. Wysoka

zawartość

pierwiastków zasadotwórczych, w tym głównie

potasu

, pozwala na zachowanie równowagi kwasowo-zasadowej

organizmu. Obecne w jabłkach

cukry (fruktoza i glukoza)

powoli

i bezpiecznie podnoszą zawartość cukru (glukozy) we krwi,

utrzymując go na stałym poziomie przez dłuższy czas.

Substancje

pektynowe

jabłek

(rozpuszczalne w wodzie składniki włókna

roślinnego) obniżają poziom cholesterolu i pochłaniają

niekorzystne, także toksyczne substancje, np. metale ciężkie. Do

zalet jabłek należy także wysoka zawartość

substancji

polifenolowych

, w tym naturalnych antyoksydantów, którym

przypisuje się korzystne działanie na organizm (ograniczają ilość

substancji wywołujących raka i choroby serca).

Wzajemny wpływ picia alkoholu i

palenia tytoniu na wystąpienie

raka

•

alkohol „ułatwia” działanie

karcynogennych czynników, szczególnie
palenia tytoniu

• nałogowi palacze pijący alkohol mają 100-
krotnie wyższy wskaźnik ryzyka
zachorowania na raka niż abstynenci

• w przypadku całkowitej
abstynencji alkoholowej i
tytoniowej przypadki raka jamy
ustnej, gardła czy krtani są bardzo
rzadkie

Rodzaj wypitego alkoholu nie ma

znaczenia – głównym czynnikiem

zwiększonego ryzyka jest ilość

spożywanego etanolu !

Dzienne limity spożycia alkoholu:

• dla mężczyzn – 20 g etanolu (ok. 2
piwa, 2 lampki wina lub 2 kieliszki
mocnego alkoholu

• dla kobiet - 10 g etanolu
                ( ok. 1 piwo, 1 lampka wina
                             lub 1 kieliszek
mocnego                               alkoholu

Czerniak złośliwy:

• 1960-1990 podwoiła się częstość
zachorowań, spowodowana wzrostem
ekspozycji na promienie słoneczne w XX w.

• bardzo silnym czynnikiem ryzyka
zachorowania jest obecność dużej liczby
  znamion barwnikowych na skórze

• liczba znamion jest uwarunkowana
genetycznie, natomiast narażenie na
promienie słoneczne ma udział dodatkowy

EKSPOZYCJ
A

środowiskowa

zawodo
wa

czynniki

środowiskowe, na

który nie mamy

bezpośredniego

wpływu

Czynniki

zwiększające

ryzyko

zachorowania na

nowotwór

występujące w

miejscu pracy

Ekspozycja

środowiskowa:

ekspozycja środowiskowa to

ekspozycja całej populacji, na którą

pojedyncza osoba nie ma

bezpośredniego wpływu

Czynniki rakotwórcze

zanieczyszczenia powietrza i wody pitnej,
bierne palenie,
substancje chemiczne emitowane przez

przemysł,

skażenia pożywienia (pestycydy, estrogeny czy

dioksyny)

•SKÓR
Y

•PŁUCA

•PĘCHERZA
MOCZOWEGO

•JAMY NOSA

Ekspozycja zawodowa:

… to narażenie na czynniki wywołujące

wzrost ryzyka zachorowania na

nowotwór, związane z wykonywanym

zawodem…

Najczęstsze
nowotwory:

Promieniowanie

jonizujące

Wzrost ryzyka zachorowania na
raka:

promienie Roentgena

, które

mają

zastosowanie m.in. w

medycynie

(zdjęcia rtg, mammografia)

Wiele dowodów oddziaływania

promieniowania jonizującego na ludzi

uzyskano na podstawie obserwacji

ludzi, którzy przeżyli wybuch

bomby atomowej

w Hiroszimie i

Nagasaki

Jod a rak tarczycy

promieniowanie jonizujące

jest

jedyną ustaloną przyczyną

raka tarczycy

radioaktywny

izotop

jodu

awaria elektrowni

atomowej w Czarnobylu

w 1986 roku

Wirusy, bakterie, pasożyty a

zachorowania na

nowotwory…

W UE ok. 10% nowotworów przypisuje

się przewlekłym infekcjom wirusowym,

bakteryjnym i pasożytniczym.

Są to przede wszystkim:

rak szyjki macicy,
rak wątroby,
rak żołądka.

Bierz udział w programach

szczepień ochronnych przeciwko

wirusowi zapalenia wątroby typu

Rak Wątroby

W Unii Europejskiej co roku

rejestruje się ok. 30 000 nowych

przypadków.

Przyczyną są przewlekłe zakażenie

wirusem wątroby typu B (WZW B) oraz C

(WZW C).

W Polsce:

wszystkie dzieci są obowiązkowo

szczepione

WZW

–

kalendarz szczepień
szczepienia

przed

każdym

zabiegiem w szpitalu
żółte tygodnie – WZW B + WZW

www.zoltytydzien.pl

Hormony

egzogenne

Doustne środki antykoncepcyjne

Wzrost

zachorowania

Działanie ochronne

rak sutka

(do 10 lat po

zaprzestaniu

stosowania tej formy

antykoncepcji)

rak szyjki

macicy

(kobiety z dodatnim

wynikiem testu na

HPV)

rak wątroby

rak trzonu macicy

rak jajnika

rak jelita grubego i

odbytnicy

efekt ochronny utrzymuje się

nawet do 20 lat po

zaprzestaniu jej stosowania.

Genety

W ostatnich 10 latach odkryto wiele genów

odpowiedzialnych za dziedziczne postacie

nowotworów.

Badania te umożliwiają rozpoznanie nowotworu

jeszcze

przed wystąpieniem objawów.

Przykładami są:

RAK PIERSI
RAK JELITA GRUBEGO

Co najmniej 5% najczęściej występujących

nowotworów złośliwych, z wyłączeniem raka płuca,

jest związanych z mutacjami pojedynczych genów.

Ma to znaczenie

prognostyczne i stwarza

możliwości lepszej prewencji i leczenia.

Programy profilaktyczne

(skrining)

skierowane do dużej części

populacji

proste, tanie, nieinwazyjne,

akceptowalne przez pacjentów

Ważnym czynnikiem obniżającym

umieralność z powodu nowotworów

złośliwych jest wczesne wykrycie

nowotworu.

Choroby wykrywane we

wczesnym

stadium są wyleczalne

Programy

profilaktyczne :



rak szyjki macicy





rak piersi





rak jelita grubego i

odbytnicy



Badanie profilaktyczne –

rak

szyjki macicy

KTO?

Kobiety

w wieku

25-59 lat

Profilaktyczne badania cytologiczne

mogą zmniejszyć umieralność z powodu raka

szyjki macicy o ok.

80%.

JAK?

bezbolesny

wymaz z szyjki

macicy (cytologia)

GDZIE?

co 3 lata

w trakcie wizyty u

ginekologa

Badanie profilaktyczne– rak

piersi

KTO?

Kobiety w wieku

50-69 lat

JAK?

Zdjęcie mammograficzne

piersi

W Polsce rak piersi jest

najczęstszym

nowotworem występującym u

kobiet

GDZIE?

Placówki medyczne wykonujące

darmową mammografię – bez

skierowania, bez czekania

Badanie profilaktyczne – rak

jelita grubego i odbytnicy

KTO?

Kobiety i mężczyźni po 50. roku życia

JAK?

nieinwazyjne i bezbolesne

testy na krew utajoną w kale

kolonoskopia

lub

sigmoidoskopia

GDZIE?

W czasie badań okresowych lub

w warunkach domowych (FOB

Test).

Trendy umieralności z powodu

nowotworów złośliwych

W 2015 roku - 1.250.000 zgonów z

powodu nowotworów złośliwych.

Wzrost zgonów będzie większy u

mężczyzn

nowych

krajach

członkowskich UE.

Wzrost zachorowań

spowodowany starzeniem

się społeczeństwa

Spadek umieralności na

raka

płuca u mężczyzn

raka piersi

u kobiet

Zdrowie

to…

A nie tylko brak choroby

…dobrostan…

PSYCHICZNY

FIZYCZNY

SPOŁECZNY

Document Outline