Biologiczne Środki Masowego Rażenia

Bioterroryzm

celowo wykorzystuje

substancje zakaźne (biologicznie czynne

substancje toksyczne lub patogenne

drobnoustroje)

w celu rozprzestrzeniania

chorób, a nawet śmierci wśród ludzi lub

zwierząt wywołując katastrofę i panikę w

społeczeństwie. Zamierzone użycie

mikroorganizmów i toksyn staje się coraz

bardziej niepokojące ze względu na: łatwość

produkcji, szeroką dostępność czynników

biologicznych oraz wiedzy technologicznej.

Niemal od zawsze wykorzystywano

czynniki biologiczne w walce z

przeciwnikiem, np.

plemiona zatruwały strzały

wyciągami roślin lub zanurzały groty

w rozkładających się szczątkach

zwierząt.

W średniowieczu ciała zmarłych na

dżumę przerzucane były przez

fortyfikacje obronne nieprzyjaciela.

Wszelkie środki, materiały oraz technologie

niezbędne do wytworzenia środków

biologicznych mają podwójne przeznaczenie:

1. zastosowanie cywilne- badania naukowe,

których rezultatem są szczepionki mają na celu

zwalczanie i kontrolowanie różnych epidemii

2.użyte do celów wojskowych-w połączeniu z

technikami inżynierii genetycznej do produkcji

opornych na działanie surowicy szczepów,

używanych następnie w działaniach wojennych

bądź operacjach terrorystycznych.

3 kategorie czynników

biologicznych, które mogą być

użyte jako broń biologiczna:

: Patogeny wywołujące śmiertelne choroby, łatwo

rozprzestrzeniające się, które stanowią poważne

zagrożenie dla zdrowia publicznego i w związku z tym

wymagają stałego nadzoru:



wirus ospy prawdziwej



Bacillus anthracis

(wąglik)



Yersinia pestis

(dżuma)



Francisella tularensis

(tularemia)



egzotoksyna

Clostridium botulinum

(botulina, jad

kiełbasiany)



Filoviridae

: wirusy gorączek krwotocznych - wirus Ebola,

wirus Marburg



Arenaviridae

: wirus gorączki Lassa, wirusy krwotocznych

gorączek południowo-amerykańskich - wirus Junin,

Mapucho, Sabial

: Czynniki wywołujące groźne choroby o

umiarkowanej śmiertelności, wymagające

ścisłego nadzoru:



Coxiella burnetii

(gorączka Q)



bakterie z rodzaju

Brucella

(brucelozy)



Burkholderia mallei

(nosacizna)



gronkowcowa enterotoksyna B



toksyna ε

Clostridium perfringens



rycyna



alfawirusy: wenezuelskie zaplanie mózgu

Ponadto mikrorganizmy

przenoszone drogą

pokarmową:



bakterie z rodzaju

Salmonella



higella dysenteriae



Escherichia coli

O157:H7



Vibrio cholerae



Cryptosporidium parvum

C: Nowo pojawiające się patogeny lub patogeny

uzyskane na drodze inżynierii genetycznej:



wirus Nipah



Bunyaviridae

: wirus Hanta



wirus żółtej febry



wielooporne szczepy

Mycobacterium

tuberculosis



wirus kleszczowego zapalenia mózgu



wirus kleszczowej gorączki krwotocznej

W przypadku ataku

biologicznego

Do pełnej gotowości powinny być

zobowiązane: wojsko, wywiad, urzędy,

instytucje i służby państwowe

odpowiedzialne za sprawy zdrowia

i medycyny.

Szybkie rozpoznanie nietypowej epidemii

ma zasadnicze znaczenie dla

wprowadzenia antybiotykoterapii lub

szczepień. Konieczna jest znajomość

zasad dochodzenia epidemiologicznego.

Zaletami broni biologicznej

dla terrorystów są:

1. Niskie koszty wytworzenia. Na podstawie analizy

przeprowadzonej w 1969 r. przez ekspertów dla

ONZ stwierdzono, że koszt wywołania tych samych

strat w ludności cywilnej przy użyciu broni:



konwencjonalnej- wynosi 2000$/km²



atomowej- 800$/km²



chemicznej- 600$/km²



biologicznej- 1$/km²

2. Dostępność. Wiele czynników biologicznych

występuje naturalnie w środowisku

(np. Bacillus anthracis, Francisella tularensis

Clostridium botulinum).

3. Produkcję można łatwo ukryć. Może być

prowadzona w zwykłym laboratorium lub

zakładach przemysłu farmaceutycznego.

4. Masowość rażenia. Szacuje się, że

rozpylenie 100 kg wąglika nad

Waszyngtonem w sprzyjających warunkach

atmosferycznych doprowadziłoby do

śmierci 300 tys.-3 mln osób. Dla

porównania głowica atomowa o mocy 1 Mt

zabiłaby ok. 700 tys.-1,9 mln ludzi.

5. Trudności z wykryciem ataku. Sprzęt do

wykrywania broni biologicznej w czasie

rzeczywistym nie jest tak powszechny, jak

rentgenoradiometry do wykrywania

promieniowania, czy przyrządy chemicznego

rozpoznania do wykrywania bojowych środków

trujących.

6. Łatwość rozprzestrzeniania się czynników

zakaźnych. Użycie broni biologicznej nie jest trudne,

skutki jej użycia nie są natychmiast zauważalne, są

niewidoczne i opóźnione w działaniu ze względu na

okres inkubacji (wystąpienie symptomów może

wystąpić od kilku godzin do kilku tygodni).



Wraz z rozwojem biotechnologii,

prawdopodobieństwo użycia broni

biologicznej może wzrosnąć i osiągnąć

wymiar strategiczny.



Inżynieria genetyczna rozwinęła

mikroorganizmy, w której geny produkują

śmiertelne toksyny w innych komórkach,

uaktywniające się pod wpływem skoku

temperatury, obecności lub braku składnika

pokarmowego lub substancji chemicznej.



Biotechnologia uczyniła tę broń

bardziej śmiercionośną. Przykładem

mogą być eksperymenty z chimerą

środka biologicznego i niezłośliwymi

mikroorganizmami, z których

poprzez manipulację genetyczną

wytworzone zostały patogeny.



Chimera środka biologicznego to środek

biologiczny, w którym może być zapisana w

kodzie genetycznym charakterystyka różnych

patogenów.



Rozprzestrzenienie się w postaci aerozolu

chimery środka biologicznego z wirusa Ebola i

ospy powoduje 100% śmiertelności. Kolejnym

przykładem jest wirus wytworzony z jądra wirusa

HIV otoczonego proteinami wirusa Ebola – nowa

hybryda miała zdolność infekcji tkanki płucnej.



Kolejnym sposobem wytwarzania broni

biologicznej jest modyfikowanie

niezłośliwych mikroorganizmów do postaci

patogenu. Obecnie znane są kody

genetyczne 600 wirusów oraz 30 bakterii i

liczba ta ma tendencję wzrostową.

Amerykańska agenda

Centers for Disease

Control (CDC)

opublikowała listę

drobnoustrojów, które mogą zostać użyte do

ataku biologicznego po modyfikacji

genetycznej.



Szczepionki i antybiotyki zmniejszają

efektywność użycia broni

biologicznej poprzez zmniejszenie

działania czynnika biologicznego na

populację oraz poprzez zapobieganie

działaniu innego rodzaju środka

biologicznego….

…

ale



Naukowcy odkryli mutacje patogenów

odporne na działanie antybiotyków lub

szczepionek uprzednio stosowanych. Yersinia

pestis jest odporna na 16 typów

antybiotyków, Bacillus anthracis jest odporna

na 5 antybiotyków. Poprzednio stosowano

antybiotyki do zmniejszenia skutków użycia

broni biologicznej, teraz niektóre z nich

dzięki rozwojowi biotechnologii straciły

swoje działanie lecznicze

W perspektywie najbliższych lat

przewiduje się wprowadzenie do

arsenału biologicznego takich

nowości jak:

- binarna broń biologiczna, która jest połączeniem

dwóch środków biologicznych wirus + wirus

pomocniczy np. WZW typ D + dżuma,

- nowo wytworzone geny czy tez inne formy życia –

syntetyczne geny, sieci genowe. Ich wytworzenie

byłoby możliwe dzięki inżynierii genetycznej,

- bronie genowe – użycie wirusów czy tez ich

nośników dla zmiany kodu genetycznego

zaatakowanego organizmu,

- niewidzialne wirusy – egzystujące wewnątrz

organizmu ludzkiego i ewoluujące po kilkunastu

latach w śmiercionośne formy.

Tularemia

( tularaemia )



Jest to choroba zakażna pochodzenia odzwierzęcego, wywoływana przez

drobnoustroje ( Francisella tularensis ).

Występowanie



Przeważnie na półkuli północnej w strefie klimatu umiarkowanego – w

Europie, Azji, Japonii, Kanadzie, Stanach Zjednoczonych i w Meksyku.



W Polsce endemiczne ogniska tularemii występują głównie w północnej

części kraju.



Rezerwuarem zarazków w przyrodzie jest wiele gatunków zwierząt:

ssaków, ptaków, owadów, płazów, a także ryb. Najczęściej są to: króliki,

zające, wiewiórki, chomiki, świstaki, lisy, wilki, nutrie oraz ptactwo

domowe.



W Polsce źródłem zakażenia sa przede wszystkim zające, więc

zachorowania na tularemię obserwuje się głównie wśród myśliwych oraz

członków ich rodzin.



Możliwość –przenoszenia zakażenia drogą inhalacyjną sprawia, iż pałeczki

tularemii coraz częściej są uznawane jako potencjalnie groźna broń

biologiczna.

Patogen



Czynnikiem etiologicznym choroby jest Gram-ujemna pałeczka

tularemii.



Do zakażenia dochodzi w wyniku kontaktu bezpośredniego z

zakażonymi zwierzętami, poprzez wodę lub żywność

zanieczyszczoną wydalinami zwierząt.



Źródłem zakażenia może być również materiał biologiczny

pochodzenia zwierzęcego.



Przenosicielami zarazków mogą być kleszcze.

Wrota zakażenia to



skóra



spojówki



błony śluzowe dróg oddechowych



przewód pokarmowy



Inkubacja - 3-5 dni, maksymalnie do 10 dni



Początek choroby:



Rozpoczyna się nagle: ogólne osłabienie, gorączka, dreszcze,

nasilone bóle głowy, bóle stawowo-mięśniowe



Objawy:



Po wniknięciu bakterii do organizmu, namnażają się w okolicznych

węzłach chłonnych i drogą naczyń krwionośnych i limfatycznych

przedostają się do różnych narządów, w których powodują nacieki

zapalne.



Postacie tularemii



- skórne



- węzłowe



- oczne



- ustno-gardłowe



- oskrzelowo-płucne



- żołądkowo-jelitowe



- wrzodziejąco - gruczołowe



- trzewne

Rokowanie

Ze względu na zastosowanie antybiotyków rokowanie jest dobre

Różnicowanie

: z

- mononukleozą zakaźną

- toksoplazmozą

- choroba kociego pazura



W rozpoznaniu należy uwzględnić dane epidemiologiczne np.: pobyt

w terenie endemicznym, kontakt ze zwierzętami lub materiałem

pochodzenia zwierzęcego, kontakt z kleszczami.



Diagnostyka

- badania serologiczne (testy immunofluorescencyjne)

- wykrywanie materiału genetycznego bakterii techniką PCR

- hodowla bakterii na specjalnych podłożach



Leczenie –

antybiotyki

Zapobieganie

- unikanie kontaktu z gryzoniami oraz kleszczami

- stosowanie odpowiedniej diety ochronnej podczas prac polowych

oraz leśnych

- zachowanie szczególnej ostrożności podczas kontaktu z

materiałem pochodzenia

zwierzęcego.

Wąglik - Anthrax



Jest to ostra, zakaźna choroba odzwierzęca przebiegająca głównie

pod postacią skórną, tzw. czarna krosta.



Występowanie



Choroba ta występuje na całym świecie. Rezerwuarem są zwierzęta

roślinożerne. Do zachorowania człowieka dochodzi w środowiskach

przemysłowych. Zachorowalność na wąglik zmniejsza się w krajach

rozwiniętych. Endemicznie występuje w Afryce, Azji, Ameryce

Południowej. W Polsce wąglik notowany jest sporadycznie.



Patogen



Laseczka wąglika jest Gram-dodatnia. W obecności tlenu wytwarza

formy przetrwalnikowe umiejscowione centralnie wewnątrz laseczki.

Postacie zarodnikujące charakteryzują się opornością na środki

dezynfekujące, temperaturę niską poniżej 10

C i wysoką powyżej

C oraz wpływ środowiska. Zarodniki w sprzyjających warunkach

mogą przetrwać nawet kilkadziesiąt lat, zachowując pełną zdolność

do zakażania. Rezerwuarem tych bakterii są zwierzęta roślinożerne.



Inkubacja

– 2 – 7 dni

Początek choroby

- nagły, po kilku dniach nieswoistych dolegliwości pojawiają się

charakterystyczne objawy



Objawy

Około 95% przypadków choroby stanowi - postać skórna, zwana

czarną krostą

- 5% płucna

- sporadycznie jelitowa



Miejsce

Objawy wąglika skórnego występują na odsłoniętych

powierzchniach ciała: dłonie, twarz, szyja

Początkowo powstaje grudka, która powiększa się w ciągu 24-48

godzin, tworząc pęcherzyk, krostę a następnie owrzodzenie o

średnicy 1-3 cm z charakterystycznym centrum wypełnionym

masami martwiczymi i obrzękiem otaczającej skóry. Po 7-14 dniach

owrzodzenie ulega wygojeniu, pozostawiając trwałą bliznę.

Cechą typową zmian skórnych spowodowanych wąglikiem jest

bezbolesność. Powiększeniu ulegają okoliczne węzły chłonne.



Postać płucna: przebiega dwufazowo

I faza – występują nieswoiste objawy rzekomo grypowe: jak suchy kaszel,

bóle mięśniowe, osłabienie. Po 2-4 dniach stan chorego przejściowo

poprawia się.

II faza – objawia się nagłymi zaburzeniami oddychania, którym towarzyszy

hipoksja (wzrasta częstość tętna, oddechów i temperatura ciała)



Postać jelitowa

Rozpoczyna się gorączką, wymiotami, chudnięciem. Pojawiają się

fusowate wymioty, krwista biegunka, posocznica i wstrząs. Zmiany

umiejscawiają się najczęściej w jelicie ślepym. Chory może umrzeć w

czasie 2-5 dni.



Rokowanie

Niepomyślnie rokuje 20% nieleczonych skórnych postaci wąglika.

Postacie płucne, nawet te niepowikłane, niemal zawsze rokują źle. Postać

płucna i jelitowa powikłane posocznicą zazwyczaj kończą się zgonem.



Różnicowanie:

z różą,

zapaleniem płuc

biegunkami i etiologii bakteryjnej i wirusowej

czyrakami,

półpaścem



Diagnostyka



metoda Elisa – stwierdzenie przeciwciał



metoda PCR – czuła i swoista metoda



preparat bezpośredni z owrzodzenia i krwi



Leczenie

– antybiotyki



Zapobieganie



Profilaktyka zakażenia u ludzi jest ściśle związana z nadzorem

weterynaryjnym chorych zwierząt (niszczenie zwłok padłych

zwierząt – spalanie, zakopywanie na głębokości co najmniej 2

metrów). Dezynfekcja zakażonej odzieży, wełny i sierści parami

formaldehydu



Osoby narażone na środowiskowy kontakt z zakażonym

materiałem zwierzęcym powinny być szczepione. Szczepienia są

skuteczne w około 92% przypadków.



Wiele państw prowadzi badania nad wykorzystaniem wąglika jako

broni biologicznej.

Zgorzel gazowa - Gangrena



Zgorzel gazowa to gwałtownie rozwijająca się zagrażająca życiu

martwica tkanek miękkich z ogólnoustrojową toksemią na skutek

zakażenia beztlenowymi laseczkami z rodzaju clostridium.



Występowanie

Zachorowania na całym świecie

Stanowią zakażenia przyranne na skutek urazów, jako powikłania po

zabiegach diagnostycznych i chirurgicznych .



Patogen

Gram- dodatnie laseczki występujące w: glebie, osadach dennych

mórz i oceanów, w przewodzie pokarmowym ludzi zwierząt

kręgowych

Istotnym czynnikiem predysponującym do rozwoju zgorzeli gazowej

są rany tłuczone, miażdżone, kłute, szarpane, zanieczyszczone ziemią



Inkubacja

Osiem minut od zanieczyszczenia sporami rany do rozwoju form

wegetatywnych. Pierwsze objawy mogą wystąpić już po 6 godzinach.



Początek choroby:

nagły ból w okolicy zakażonej rany

wrażenie ciężaru, ucisku



Objawy



w okolicy zakażonej po 6-10 godzinach obrzek i zblednienie skóry



tworzą się krwotoczne pęcherze i sącząca treść o słodkawym

zapachu ( tzw. posoka)



przy ucisku okolicy rany wyczuwa się obecność gazu jako

crepitatio – trzeszczenie, jest to najbardziej typowy objaw zgorzeli

gazowej



objawy toksemii wielonarządowej



Rokowania



Zależy od postaci klinicznej oraz od czasu wdrożenia właściwego

postępowania. Chirurgiczne usunięcie martwych tkanek wraz ze

stosowaniem antybiotyków oraz hiperbarii tlenowej zmniejsza

śmiertelność do 20-25%



Diagnostyka



badanie treści wydobywającej się z rany i jej barwienie ujawnia

obecność Gram – dodatnich bakterii



hodowla w warunkach bezwzględnie beztlenowych



Leczenie



w przypadku martwicy mięśni niezbędne jest jak najszybsze

usunięcie zmienionych tkanek



chemioterapeutyka



Zapobieganie



rola właściwego chirurgicznego opracowania rany, czyli usunięcie

martwych tkanek,

nacięcie skóry i tkanki podskórnej



skuteczny drenaż celem udostępnienia dopływu tlenu

Zatrucia jadem kiełbasianym - Botulismus



Jest to groźna toksoinfekcja wywołana neurotoksynami wykazującymi

powinowactwo do układu cholinergicznego, czego wynikiem jest

symetryczny, postępujący niedowład mięśni



Występowanie



Na całym świecie. Pojawia się gdzie stosowane są nieprawidłowe

metody przechowywania żywności oraz domowe sposoby pasteryzacji

produktów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego w tzw. Wekach



Powodem zachorowania może być spożycie produktów

konserwowanych lub pakowanych próżniowo np.. żółtych serów,

wędlin, ryb, jaj.



Patogen



Toksyny A,B,C1, C2, D, E, F, G wytwarzane są przez Gram-dodatnie

laseczki



Bombaż, czyli rozdęcie konserw wywołany jest obecnością gazów

wytwarzanych na skutek proteolizy.



Inkubacja



Okres wylęgania choroby wynosi kilka dni, ale w przypadkach

skrajnych objawy zatrucia mogą wystąpić już po kilku godzinach.



Początek choroby



Choroba rozpoczyna się nudnościami i wymiotami a także biegunką



Objawy



- zaburzenia widzenia (widzenie przez mgłę, dwojenie)



- suchość w ustach, zaparcia



- zaburzenia w połykaniu



- zatrzymanie moczu



- niedrożność porażenna jelit i mięśni oddechowych zagrażające

bezpośrednio



życiu



Rokowanie



Im krótszy okres wylegania choroby, tym gorsze bywa rokowanie.

Porażenie mięśni oddechowych rokuje bardzo niepomyślnie.



Różnicowanie



Uwzględnić należy zatrucia pochodnymi atropinowymi, alkoholem

metylowym



Diagnostyka



- wykrycie toksyn we krwi



- próba biologiczna na zwierzętach



Leczenie



Rozpocząć jak najwcześniej



Podać surowicę przeciwbotulinową po uprzednim wykonaniu próby

uczuleniowej



Dostępne są surowice



- monowalentne A,B,E



- poliwalentne A+B, A+B+E



Chorym którzy nie spożywali ryb, należy podać surowicę przeciw jadowi

kiełbasianemu typu A i B



W przypadku spożycia ryb podaje się dodatkowo surowicę typu E



Aktualnie dostępna jest w Polsce jedynie poliwalentna (A+B+E)

surowica końska.



Zapobieganie



zwracać uwagę na skuteczną pasteryzację konserw i przetworów

owocowo-warzywnych



unikać spożywania pokarmów nieświeżych



nie karmić miodem pszczelim niemowląt i małych dzieci



gotowanie produktów spożywczych w temperaturze 100

C przez

10 minut inaktywuje neurotoksyny.

Dżuma - Pestis



To ostra ,gorączkowa choroba zakaźna o bardzo ciężkim przebiegu,

szerząca się wśród zwierząt, przenoszona na ludzi przez pchły.



Występowanie



Stwierdzona w Azji, Afryce, Ameryce. W Polsce nie występuje od 250 lat.

Może być zawleczona przez turystów poza tereny endemiczne. Może być

także bronią biologiczną.



Patogen



Gram- pałeczka. Na ludzi zakażenie jest przenoszone przez pchły szczurze.

Chorzy z postacią płucną dżumy zakażają innych drogą kropelkową



Inkubacja 5-7 dni



Początek choroby:



- nagła wysoka gorączka



- bóle pleców



- zaburzenia orientacji



- senność



Objawy



- powiększenie i bolesność węzłów chłonnych (pachwinowych,

pachowych, szyjnych)



- powiększenie wątroby i śledziony



Postać płucna dochodzić może do ostrej niewydolności oddechowej z

nasiloną dusznością z obfitą wydzieliną – plwociną często krwistą



Rokowanie



Dżuma płucna jest jedną z najcięższych i najbardziej zaraźliwych

chorób ludzi. Nie leczona postać jest śmiertelna w 50% przypadków



Różnicowanie:

z zapaleniami płuc i posocznicami i innej etiologii



Diagnostyka



Badanie plwociny i krwi, odczyny hemaglutynacji biernej,

precypitacji i wiązania dopełniacza



Leczenie



W przypadku podejrzenia dżumy leczenie powinno być rozpoczęte

natychmiast. Stosuje się antybiotyki



Zapobieganie



Obecnie trwają prace nad wyprodukowaniem szczepionki.

Cholera - cholera



Jest to ostra choroba zakaźna charakteryzująca się intensywną

biegunką i wymiotami, prowadząca do niebezpiecznego odwodnienia

organizmu.



Występowanie



Rzadko występuje w krajach rozwiniętych, natomiast stanowi poważny

problem krajów rozwijających się : Ameryki Południowej, Bangladeszu,

Indii.



Towarzyszy kataklizmom: trzęsieniom ziemi, powodziom.



Patogen



Gram-ujemny przecinkowiec. Bakterie posiadają zdolność wytwarzania

silnej enterotoksyny, będącej przyczyną intensywnej, groźnej dla życia

biegunki typu sekrecyjnego



Inkubacja



Najczęściej 1-3 doby, może być wydłużona do 5-6 dni



Początek choroby - nagły



Objawy:



1.postać poronna objawia się nieżytem żołądkowo-jelitowym



2.postać typowa objawia się:



a/ nagłą obfitą biegunką bez parcia, która jest wodnisto-brunatna,

nastepnie staje się wodnista z białawym zabarwieniem, przypomina

odwar po ugotowaniu ryżu („stolec ryżowaty”)



b/ wymiotami



Prowadzi to do szybkiego odwodnienia organizmu. Stan ten objawia

się :



- suchością jamy ustnej



- pragnieniem



- głos staje się piskliwy



- skóra nieelastyczna



- zaostrzają się rysy twarzy



- powstają duże zaburzenia elektrolitowe



Rokowanie



Niepewne. W 3-5 dniu choroby może chory zginąć. Choroba jest

szczególnie groźna dla małych dzieci oraz osób starszych.



Różnicowanie



- z zakażeniami bakteryjnymi wywołanymi przez pałeczki Shigella i

Salmonella oraz Escherichia coli



- z Rota – Entero- i Parwowirusami



Diagnostyka



Badanie mikroskopowe świeżego kału lub wymiocin, które

uwidacznia charakterystyczny świdrowaty ruch bakterii ustający po

podaniu swoistej surowicy.



Badaniem potwierdzającym zakażenie jest hodowla na podłożach

selektywnych (bulion peptonowy, agar z tiosiarczanem, cytrynian)



Leczenie



Podstawową metodą jest jak najszybsze nawodnienie chorego wraz z

uzupełnieniem elektrolitowym:



- roztwór glukozy zawierający elektrolity podawany dożylnie



- w przypadkach ciężkich – antybiotyki



Zapobieganie



- dbanie o higienę



- spożywanie tylko gotowanych jarzyn i owoców morza oraz picie

pasteryzowanych napojów

Bruceloza - Brucellosos



Jest zoonozą powodującą liczne uszkodzenia wielonarządowe.



Proces choroby przebiega:



- ostro



- przewlekle



Występowanie



- Europa – państwa basenu Morza Śródziemnego



- Kraje arabskie



- Stany Zjednoczone



- Meksyk



- Peru Argentyna



W Polsce w roku 2000 wykazano występowanie zakażenia typem

II u 1,8% zajęcy i 12,3% dzików.



Patogen



Przyczyną choroby są pałeczki Gram-ujemne



Rezerwuarem tych bakterii a jednocześnie źródłem zakażenia

ludzi są zwierzęta: owoce, kozy i bydło, czasami dziki, jelenie i

bizony. Bakterie wydalane są z mlekiem, moczem i kałem zwierząt.



Zakażenie człowieka następuje poprzez:



- uszkodzoną skórę



- lub drogą pokarmową



Namnażanie bakterii występuje w węzłach chłonnych, które

następnie przedostają się do narządów bogatych w komórki

układu siateczkowo - śródbłonkowego.



Inkubacja

5- 21 dni



Początek choroby



- nagłe bóle głowy



- gorączka z dreszczami



Objawy



- bóle stawów i kręgosłupa lędźwiowego



- sztywność poranna



- zaburzenia snu



Bruceloza może przebiegać jako postać zagrażająca życiu



- neurobruceloza



- zapalenie wsierdzia



- ropień ośrodkowego układu nerwowego



Rokowanie



Liczne uszkodzenia wielonarządowe mogą prowadzić do trwałego

inwalidztwa



Różnicowanie



- z boreliozą



- z chorobą reumatyczną



Diagnostyka



- testy aglutynacyjne – Wrighta (zawiesina pałeczek)



- odczyny wiązania dopełniacza Burneta i Coombsa



- testy Elisa – są one najbardziej swoiste



Leczenie



- objawowe (niesteroidowe leki przeciwzapalne, psychotropowe,

nasenne)



- przyczynowe (antybiotyki + leki niszczące bakterie)

SARS – zespół ostrej niewydolności

oddechowej

Severe Acute Respiratory Syndrome



SARS jest gwałtownie przebiegającą chorobą wirusową, objawiającą

się zapaleniem płuc z często współistniejącą niewydolnością

oddechową, która u około 8% chorych kończy się niepomyślnie.



Występowanie



Pierwsze przypadki SARS rozpoznano w Chinach pod koniec 2002r.

Choroba rozprzestrzeniała się bardzo szybko do wielu krajów Azji:

Hongkongu, Wietnamu, Tajwanu, Singapuru a drogą lotnicza

przedostała się do Ameryki Północnej, Kanady i krajów Europy:

Francji, Niemiec, Włoch, Wielkiej Brytanii.



Patogen



Przyczyną choroby są koronawirusy. Wirusy przenoszone są

bezpośrednio od człowieka do człowieka. Dostają się do organizmu

drogą inhalacyjną z cząsteczkami wody lub kurzu. Wykrywane są w

wydzielinie z dróg oddechowych, krwi, pocie, moczu i stolcu.

Aktualnie nie stwierdza się nosicielstwa SARS.



Inkubacja -

od kilku godzin do 10 dni



Początek choroby



- gorączka powyżej 38



- kaszel, duszność



Objawy



- wydzielina z nosa



- bóle gardła



- dreszcze i bóle głowy



- bóle i uczucie sztywności mięśni



Rokowanie



Bardzo poważne wśród chorych, u których rozwija się

niewydolność oddechowa. Zgony dotyczą około 8% chorych.



Różnicowanie



- z wirusowymi infekcjami grypopodobnymi, grypą



Epidemiologiczne kryteria rozpoznania



Pobyt lub tylko przejazd tranzytowy przez kraj w którym występują

zachorowania na SARS albo kontakt z chorym na SARS. Istotny

jest odstęp pomiędzy podróżą do kraju występowania SARS lub

kontaktu z chorym na SARS dłuższy niż 10 dni.



Diagnostyka



- wykrycie w surowicy swoistych przeciwciał anty-SARS-CoV (testy

Elisa lub IFA)



- stwierdzenie obecności wirusów w hodowlach tkankowych



Wykluczeniem choroby jest nieobecność przeciwciał anty – SARS-

COV po 28 dniach lub więcej od wystąpienia objawów choroby.



W badaniach morfologicznych chorych na SARS obserwuje się



- limfopenię



- małopłytkowść



- wzrost aktywności fosfatazy kreatyninowej, dehydrogenazy

mleczanowej



- aminotransferaz asparginianowej i alaninowej.



Leczenie



I objawowe:



- wspomagające krążenie



- wyrównjace gospodarkę wodno- elekrolitową i kwasowo-

zasadową



- glikokortykostereoidy



II zakażenia bakteryjne towarzyszące często chorobie podstawowej

– antybiotykoterapia



III przyczynowe: leki wirusowe



Zapobieganie



- rozwaga wyjazdów do krajów, w których występuje SARS



- chorzy hospitalizowani powinni być izolowani w pomieszczeniach

wyposażonych w system podciśnienia



- osoby kontaktujące się z chorymi powinni używać masek

ochronnych oraz odzieży specjalnej



- skrupulatne przestrzeganie zasad higieny osobistej



W Polsce pełny system zabezpieczający pobyt chorych i

bezpieczeństwo personelu obsługującego zainstalowano w

Instytucie Chorób Zakaźnych przy ul. Wolskiej w Warszawie

Wirusowe gorączki krwotoczne



Mianem wirusowej gorączki krwotocznej – VHF (viral memorrhagic

fever) określa się ciężką chorobę ogólnoustrojową, przebiegającą z

uszkodzeniem układu naczyniowego, prowadzącym do zaburzenia

homeostazy organizmu i ( najczęściej) towarzyszącymi objawami skazy

krwotocznej.



Wirusowe gorączki krwotoczne bardziej rozpowszechnione są w krajach

subtropikalnych i tropikalnych.



Są chorobami odzwierzęcymi, których rezerwuar zakażenia znajduje się

w środowisku naturalnym zwierząt dziko żyjących, szczególnie gryzoni i

małp.



Zarażenie przenoszone jest przez komary i kleszcze drogą kropelkową

albo przez bezpośredni kontakt z materiałem zakaźnym.



W przebiegu zakażenia niektórymi z wirusów, odpowiedzialnych za

gorączki krwotoczne, choroba może się przenosić z człowieka (chorego)

na człowieka , dotycz to szczególnie gorączek afrykańskich:



- Lassa



- Marburg i Ebola



- krymsko- kongijskiej wirusowej gorączki krwotocznej CCHF



- oraz tzw. Postaci miejskich gorączek arbowirusowych



Przebieg kliniczny



- okres wylęgania 3-21 dni (średnio-7 dni)



- początek jest ostry



- wysoka gorączka (4-5 dni) (39-41



- tzw. Uczucie rozbicia



- dreszcze



- bóle głowy i mięśni, okolicy krzyżowej



- kaszel



- bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka



W fazie drugiej choroby dołączą się objawy skazy krwotocznej, z

krwawieniami z różnych narządów i układów, związane z

uszkodzeniem i wzrostem przepuszczalności ścian drobnych

naczyń krwionośnych.



W tej fazie występują objawy niewydolności nerek, hipotensja

oraz zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej.



Rokowanie



Rokowanie jest zależne od:



- rozległości, lokalizacji i nasilenia skazy krwotocznej



- występowanie powikłań ogólnoustrojowych np.: wstrząsu



- stopnia nasilenia patologii narządowych (np.: niewydolności nerek)



- chorób pierwotnie współistniejących



Śmiertelność w wirusowych gorączkach krwotocznych jest wysoka,

osiąga wartość 50% a nawet 90% (gorączka Ebola i choroba

Marburg)



Profilaktyka



1. osoby udające się w rejony tropikalne i subtropikalne powinny

zostać szczepione przeciwko gorączce krwotocznej



2. unikanie kontaktu z gatunkami będącymi znanym rezerwuarem

zakażenia – głównie gryzoniami



3. kontrola populacji stawonogów, uniknięcie ukąszenia przez owady

(stosowanie moskitierów oraz siatek w oknach)



4. stosowanie właściwej odzieży (długie rękawy i nogawki

wieczorami)



5. przestrzeganie podstawowych rygorów sanitarnych



a/ unikanie kontaktu z chorymi, ich wydalinami i płynami ustrojowymi



b/ ścisła izolacja chorych i ich kontaktu



c/ ścisłe przestrzeganie zasad higieny podczas opieki nad chorymi, a

w tym prawidłowe stosowanie sprzętu ochrony osobistej, sprzętu

jednorazowego użytku oraz środków dezynfekcyjnych



d/ zgodne z przepisami utylizacje odpadów niebezpiecznych oraz

zużytego sprzętu jednorazowego użytku



e/ właściwa dezynfekcja sprzętu wielorazowego użytku



6. chemioprofilaktyka po ekspozycji na patogen



Leczenie



1. kontrola bilansu płynów i uzupełnienie poziomu elektrolitów



2. leczenie przeciwwstrząsowe



3. leczenie powikłań: skazy krwotocznej, niewydolności nerek,

zaburzeń neurologicznych, płucno- oddechowych

Żółta gorączka (żółta febra) - YF (ang. yellow

fever)



Choroba występuje w strefie tropikalnej i subtropikalnej głównie

w centralnej i zachodniej Afryce oraz południowej i środkowej

Ameryce.



Czynnikiem etiologicznym jest wirus żółtej gorączki (YF) należący

do rodziny Flaoivividae, rodzaj Flavivirus.



Postacie gorączki



1. forma miejska, z której rezerwuarem zakażenia jest człowiek, a

wektorem komar z rodzaju Aedes



2. forma leśna klasyczna, w której rezerwuarem zakażenia są

naczelne, a wektorami komary z rodzaju Haemagogus



Okres wylęgania



3 – 6 dni, a początek choroby jest nagły , bez zwiastunów



Objawy



- złe samopoczucie, ogólne rozbicie



- gorączka do 40

C z dreszczami



- bóle głowy ból gałek ocznych



Przypadki ciężkie

– przebieg zakażenia jest 3- fazowy



1. objawy ogólne, które mogą ulegać remisji w ciągu 1-2 dni, kiedy

temperatura ciała normalizuje się



2. ponowny wzrost gorączki przebiega zwykle z towarzyszącą

żółtaczką



3. objawy skazy krwotocznej (wymioty krwawe, krwawienia do

przewodu pokarmowego, wybroczyny i wylewy do błon śluzowych i

narządów wewnętrznych oraz niewydolność nerek. Wystąpienie

tych objawów jest niepomyślne rokowniczo.



W przypadkach łagodnych dominuje jednofazowy przebieg choroby,

a objawy ustępują po około 1 tygodniu.



Do zgonów dochodzi najczęściej w trakcie 3 fazy choroby (4-9

dzień).



Rozpoznanie



- dodatnie odczyny serologiczne



- izolacje wirusa z krwi chorego



- zmiany w obrazie krwi – leukopenia, wzrost poziomu bilirubuny,

wzrost transaminaz, wydłużenie czasu krzepnięcia, wydłużenie czasu

protrombinowego



Leczenie



- objawowe w szpitalu



W ciężkich przypadkach konieczne jest intensywne i zdecydowane

leczenie powikłań choroby oraz prawidłowa pielegnacja.



Zwalczanie i profilaktyka



Zapobieganie i zwalczanie regulują przepisy o zwalczaniu chorób

zakaźnych w Polsce oraz Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne.

Zapobiegawczo stosuje się szczepionkę z żywego atenuowanego

wirusa, podawana podskórnie, która zapewnia odporność na 10 lat.

Ważność szczepienia w kontaktach międzynarodowych liczy się od 10

dnia po pierwszym szczepieniu i następnego dnia po szczepieniach

kolejnych. Fakt zaszczepienia przeciwko żółtej febrze podlega

obowiązkowi wpisu do Międzynarodowego Świadectwa Zdrowia.

Dur powrotny – Febris recurrens



Endemiczna choroba gorączkowa wywołana przez krętki

przenoszone przez wszy i kleszcze



Występowanie



Gorączka powrotna występuje w krajach Afryki, Azji oraz Ameryce

Środkowej i Południowej, skąd może być zawleczona do Europy



Patogen



Krętki Borrelia przenoszone są przez wirusy oraz przez kleszcze.

Dostają się do organizmu człowieka wraz ze śliną owada lub w

wyniku wtarcia jego szczątków w uszkodzoną skórę.



Inkubacja



5 15 dni od chwili zakażenia



Początek choroby



Występuje nagle – gorączka około 40

C, dreszcze, gwałtowne bóle

mięśniowe



Objawy



- gorączka 5 – 7 dni o charakterze ciągłym po czym ustępuje na 2-5

dni i ponownie powraca. Zwykle występuje 3-10 epizodów

gorączkowych, każdy następny krótszy od wcześniejszych.



Rokowanie



Uosób nieleczonych śmiertelność wynosi 2-10 %



Różnicowanie



- posocznica



- dur brzuszny



- choroba Denego



- choroby nowotworowe



- AIDS



Diagnostyka



- obecność krętków we krwi obwodowej pobranej podczas

gorączki



- testy serologiczne



Leczenie



- antybiotyki



Zapobieganie



- brak możliwości czynnego i biernego uodpornienia



- stosowanie repelentów zapewnia ochronę indywidualnie

Ospa prawdziwa – Variola Vera



Choroba zakwalifikowana do grupy chorób kwarantannowych.

Umowna data eradykacji tej ciężkiej choroby zakaźnej przyjmuje

się 26 X 1978r.



Źródłem zakażenia ospą prawdziwą jest człowiek. Zakażenie

przenosi się na drodze kropelkowej i kontaktowej przez:



- złuszczony naskórek



- treść pęcherzyków i krost



- strup



- przedmioty osobiste i ubrania (skażone koce i odzież)



Okres wylegania

7-17 dni (średnio !2)



Przebieg kliniczny



1. okres wiremii



2. okres wysypkowy



Objawy



- nagłe uczucie rozbicia



- wysoka gorączka sięgajaca 40



- bóle głowy karku,kończyn, stawów, krzyża (w nocy), jąder u

mężczyzn



- objawy infekcji wirusowej ( nieżyt gardła, nosa, oskrzeli)



- 2-3 dzień na skórze wysypka plamista – grudkowa na twarzy

( okolice czoła, nosa, wargi górnej), owłosina skóra głowy,

przedramion, pas barkowy ud i podudzi



Wykwity wykazują tendencję do zlewania się, tworzą się

owrzodzenia, strupy i blizny



Rozpoznanie



- badanie serologiczne i badanie wirusologiczne( wykonuje się w

wytypowanych laboratoriach na świecie), próby biologiczne



Materiał zakaźny (krew, treść pęcherzyków i krost, strupy,

wymazy, popłuczyny)



Leczenie



Objawowe, ze szczególnym uwzględnieniem zabiegów

pielęgnacyjnych oraz intensywnych działań mających na celu

zapobieżenie rozwojowi powikłań.



W związku z rozkwitem światowego terroryzmu istnieje obecnie

realne ryzyko wykorzystania wirusa ospy prawdziwej jako środka

ataku bioterrorystycznego i w związku z czym powrócił problem

szczepień ochronnych społeczeństwa.

Malaria



Jest chorobą wywołana przez 4 gatunki zarodźców



- Plasmodium vivax (zarodziec ruchliwy)



- Plasmodium malariae (zarodziec pasmowaty)



- Plasmodium falciparum (zarodziec sierpowaty)



- Plasmodium ovale (zarodziec owalus)



Są to pierwotniaki pasożytujące u człowieka w wątrobie i krwinkach

czerwonych krwi obwodowej



W krajach europejskich spotykana w Turcji i Grecji i południowych

republikach byłego Związku Radzieckiego



Około 40% ludności świata żyje w rejonach endemicznego występowania

choroby (2-2,5 mld narażonych na zachorowanie)



Na zimnice rocznie zapada 300-500 mln ludzi z czego 1,5-2,7 mln umiera



W Polsce notuje się rocznie kilkadziesiąt przypadków zachorowań,

dotyczących osób powracających z pracy i sporadycznie żołnierzy misji

pokojowych.



Malaria przenoszona jest przez samice komarów, w których ciele

zachodzi cykl rozwojowy. Człowiek zostaje zarażony w trakcie

ssania krwi przez samicę widliszka.



Przebieg kliniczny



Napad malarii przebiega w trzech fazach:



1/ faza zimna – uczucie zimna, dreszcze



2/ faza gorąca – gorączka powyżej 40

C, uczucie goraca, suchość

skóry i błon śluzowych, zaburzenia świadomości, śpiączka, bóle

brzucha związane z powiększeniem śledziony



3/ faza ustępowania objawów – gwałtowne obniżenie temperatury

ze zlewnymi potami



W przypadku zarażenia zarodźcem ruchliwym i owalnym napady

występują co 48 godzin (trzeciaczka), zarodziec pasmowaty

powoduje czwartaczkę (napady co 72 godzin), natomiast w

zarażeniu sierpowatym napady są nieregularne.



Zagrożenia

dla życia stanowią objawy takie, jak:



- śpiączka, napady drgawkowe, objawy ogniskowe uszkodzenia

ośrodkowego układu nerwowego (malaria mózgowa)



- ciężka niedokrwistość (normocytarna, normochromiczna)



- zaburzenia w układzie krzepnięcia ze skazą krwotoczną

małopłytkową lub DJC



- niewydolność serca, obrzęk płuc



- ostra niewydolność nerek z hemoglobinurią (objaw czarnego

moczu)



- wstrząs, kwasica, hipoglikemia



Głównym mechanizmem jest rozpad zarażonych erytrocytów

(wywołujący charakterystyczny napad gorączkowy)



Niszczone są również prawidłowe erytrocyty i płytki krwi.



Istotna rolę w patogenezie zmian narządowych odgrywa

uogólnione reakcje zapalne stymulowane aktywacją cytokin

odpowiedzialnych za tworzenie przeciwciał. Dochodzi do zaburzeń

w przepływie krwi przez poszczególne, istotne dla życia narządy.



Diagnostyka



- obecność pasożyta w preparacie krwi wykonanym metodą

grubej kropli i zabarwiony odczynnikiem Giemsy



- testy diagnostyczne ( wykorzystujące technikę

immunochromatograficznego oznaczania antygenów



Leczenie



- antybiotyki



- terapia objawowa w przypadku występowania ciężkich,

zagrażających życiu powikłań



- preparaty przeciwzimniczne



Profilaktyka



1. kształtowanie świadomości zdrowotnej (szkolenia)



2. eliminacja wektorów (zwalczanie stawonogów do pomieszczeń-

stosowanie siatek okiennych i moskitierów nad łóżkiem)



3. stosowanie repelentów – odstraszanie komarów (stosowanie

indywidualnych środków odstraszających na odsłonięte części

ciała w godzinach aktywności komarów



4. chemioprofilaktyka – profilaktyczne podawanie leków

zapobiegających wystąpieniu zachorowania

Dur wysypkowy – Typhus exanthematicus



Choroba zakaźna, przebiegająca ostro, wywołana przez riketsje,

wystepuje jak dur epidemiczny, przenoszony przez wszy odzieżowe

oraz pod postacią nawrotów u osób uprzednio zakażonych



Występowanie



- towarzyszy klęskom żywiołowym



- sprzyja zimna pora roku, bieda, stłoczenie ludzi, rzadkie zmiany

bielizny, zaniedbania higieny osobistej



Aktualnie dur wysypkowy epidemiczny występuje endemicznie w

krajach Afryki, Azji oraz Ameryki Środkowej i Południowej.



Patogen



Rickettsia prowazekii, bakteria bytująca śródkomórkowo.

Rezerwuarem i źródłem inwazji bywa zakażony człowiek oraz

południowo- amerykańska latająca wiewiórka.



Do zakażenia człowieka dochodzi podczas żerowania w skórze

człowieka wszy odzieżowej ludzkiej, przez wtarcie kału.



Możliwe jest także zakażenie przez spojówkę oka.



Patogen nie przenosi się z człowieka na człowieka.

Prawdopodobne jest zakażenie przez wszy wiewiórek i muchy.



Rickettsia prowazekii jest brana pod uwagę jako czynnik

potencjalnie bioterrorystyczny.



Inkubacja

- około 1 tygodnia



Początek choroby

- nagły



Objawy:



- choroba rozpoczyna się gorączką, dreszczami, gwałtownymi

bólami głowy i mięśni



- około 5 doby pojawia się wysypka w zgięciach łokciowych i

górnej części tułowia, szerząca się odśrodkowo



- po kilku dniach zmiany staja się plamisto-grudkowe, ciemnieją,

obejmując prawie całe ciało, oprócz twarzy, dłoni i stóp.



Rokowanie



- u dzieci choroba ma przebieg łagodniejszy



- u chorych powyżej sześćdziesiątego roku życia śmiertelność

może sięgać 40-50%



Różnicowanie



- posocznica meningokokowa



- ropne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych



- kiła



Diagnostyka



- obraz kliniczny



- współistniejąca wszawica



- odczyny serologiczne (odczyn wiązania dopełniacza)



- test immunofluorescencji



- odczyn Weil- Felixa (odczyn aglutynacji z pałeczką odmieńca

OX19)

Document Outline