Wykład 7

03 kwietnia 2008

Pamięć deklaratywna:

epizodyczna i semantyczna

 

 

Plan wykładu

• Rozróżnienie pamięci epizodycznej i 

semantycznej 

• Właściwości pamięci pamięci 

epizodycznej i semantycznej

• Hipotezy dotyczące mechanizmów 

mózgowych

• Organizacja informacji w pamięci 

epizodycznej

• Struktura pamięci semantycznej 

 

 

Rozróżnienie pamięci 

epizodycznej i 

semantycznej

•

Pamięć epizodyczna: typu wspomnieniowego, 
wiąże się z osobistą przeszłością i dotyczy 
faktów, które jednostka może zlokalizować 
czasowo i przestrzennie

•

Pamięć semantyczna: ma charakter nie 
osobisty i obejmuje wiedzę na temat świata; 
niezbędna do posługiwania się językiem: 
pamięć semantyczna to „bezczasowa wiedza 
na temat świata, którą jednostka dzieli z 
innymi ludźmi”

 

 

Procedury badania

• Pamięć epizodyczna: klasyczne 

badania laboratoryjne wszelkiego 
rodzaju, kwestionariusze i wywiady 
dotyczące osobistych wspomnień

• Pamięć semantyczna: badania nad 

tworzeniem się czy strukturą pojęć, 
nazywaniem egzemplarzy kategorii, 
zadania decyzji leksykalnych

 

 

Kryteria odróżniania obu 

systemów pamięci według 

Tulvinga

• Informacje
• Operacje
• Sposoby wykorzystywania

 

 

Różnice między pamięcią 

epizodyczną i semantyczną: 

informacje

 

Cechy

Epizodyczna

Semantyczna

Źródło

Doznania 

zmysłowe

Rozumienie 

faktów i 
zjawisk

Jednostki

Zdarzenia, 

epizody

Fakty, idee, 

pojęcia

Organizacja

Czasowa

Pojęciowa

Odniesienie

Ja

Świat

Kryterium 
prawdziwości

Osobiste 
przekonanie

Zgodność 
społeczna

 

 

Różnice między pamięcią 

epizodyczną i semantyczną: 

operacje

Cechy

Epizodyczna Semantyczna

Kodowani
e

Sensoryczne

Symboliczne

Afekt

Większa rola

Mniejsza rola

Zależnoś
ć od 
kontekst
u

Silna

Słaba

Dostęp 
do 
danych

Kontrolowany Automatyczny

Bodziec 
dla 
wydobyci
a

Kiedy? Gdzie? Co?

 

 

Różnice między pamięcią 

epizodyczną i semantyczną: 

operacje 2

Cechy

Epizodyczna

Semantyczna

Konsekwencj
e wydobycia

Zmiana 

systemu

Brak zmiany

Przywoływane 
doświadczeni
e

Zapamiętana 

przeszłość

Aktualizowana 

wiedza 

Określanie 
sposobu 
wydobycia

Pamiętam

Wiem

Pojawienie 
się w rozwoju

Późne 

Wczesne

Amnezja 
dziecięca

Tak

Nie

 

 

Różnice między pamięcią 

epizodyczną i semantyczną: 

sposoby wykorzystania

Cechy

Epizodyczna

Semantyczna

Przydatność

Mała

Duża

Związek z 
inteligencją

Brak

Silny

Dowody 
empiryczne

Zapominanie

Analiza języka

Zadania 
laboratoryjne

Odtwarzanie 
epizodów

Wiedza ogólna

Podatność na 
amnezję

Tak

Nie

 

 

Właściwości pamięci 

epizodycznej i 

semantycznej

Właściwość

Epizodyczna

Semantyczna

Nabywanie 
informacji

Dodawanie 

doświadczeń, 
wzbogacanie 

doświadczenia

Rozumienie 

faktów, zmiana 
organizacji 

wcześniejszej 
wiedzy

Reprezentacj
a informacji

Organizacja 

czasowa, 
związana z 

osobistą 
przeszłością

Opisowa, fakty, 

pojęcia i 
relacje między 

nimi

 

 

Właściwości pamięci 

epizodycznej i 

semantycznej 2

Właściwość

Epizodyczna

Semantyczna

Przejawianie 
wiedzy

Dostęp 

świadomy i 
dowolny, 

czasami 
wymaga 

wysiłku

Dostęp szybki, 

automatyczny, 
czasami może 

być 
kontrolowany

Świadomość 
operacji i 
treści 
pamięciowych

Autonoetyczna, 

wiem, że wiem

Noetyczna – 

wiedza na 
temat świata 

zewnętrznego i 
wewnętrznego

 

 

Kontrowersje dotyczące 

koncepcji Tulvinga

• Kolejność pojawiania się poszczególnych 

systemów (form) pamięci

• Rozumienie pamięci proceduralnej: według 

Tulvinga czynności to zachowania celowe

• Możliwość modyfikowania pamięci 

proceduralnej za pomocą operacji 
wykonywanych na poziomie pamięci 
semantycznej czy epizodycznej – co jest 
sprzeczne z koncepcją Tulvinga 

 

 

Hipotezy dotyczące 

mechanizmów mózgowych 

obu rodzajów pamięci

• Dane dotyczące pacjentów z amnezją, np. 

przypadek H.M.

• Osoby, dotknięte amnezją we wczesnym 

dzieciństwie, zdolne są do nabywania wiedzy 

semantycznej

• Procesy pamięci semantycznej lokalizowane w 

płatach skroniowych

• Procesy pamięci epizodycznej – w obszarach 

przedczołowych i czołowych

• Hipoteza związku z półkulami: pamięć 

semantyczna lewa, epizodyczna – obie 

 

 

Organizacja informacji w 

pamięci epizodycznej

• Uporządkowanie w czasie elementów 

składających się na zdarzenie

• Relacje przyczynowo-skutkowe między 

elementami zdarzenia

• Charakter hierarchiczny
• Model Rumelharta i Normana: sprawca, 

adresat, działanie, np. „Mama dała córce 

czekoladę”; „Chłopak dał dziewczynie kwiaty”

• Silnie indywidualne zróżnicowanie 

organizacji pamięci epizodycznej 

 

 

Struktura pamięci 

semantycznej: modele 

sieciowe

• Źródło: poglądy asocjacjonistyczne
• Model Collinsa i Quilliana
• Pamięć semantyczna to sieć złożona z węzłów 

(pojęć) i połączeń między nimi (relacji)

• Relacje przynależności do klasy nadrzędnej 
• Relacje o charakterze predykatywnym
• Cechy przypisane węzłom nie powtarzają się 

na poziomie podrzędnym

• Sieć hierarchiczna i zbudowana tak, by 

zapewnić ekonomię poznawczą  

 

 

Przykład sieci według 

modelu Collinsa i 

Quilliana

 

 

Badania nad koncepcją 

Collinsa i Quilliana

• Pomiar czasu decyzji semantycznej
• Pytania dotyczące właściwości z różnych 

poziomów hierarchii

• Czy kanarek je? (1460 msek)
• Czy kanarek lata? (1385 msek)
• Czy kanarek jest żółty? (1310 msek)
• Czy kanarek jest kanarkiem?
• Czy kanarek jest ptakiem?
• Czy kanarek jest zwierzęciem?
• Potwierdzenie efektu odległości semantycznej

 

 

Wątpliwości dotyczące 

modelu Collinsa i 

Quilliana

• Na ile ludzka wiedza jest 

uporządkowana?

• Ograniczenie bogactwa relacji 

między węzłami

• Brak odniesienia do problemu wagi 

poszczególnych cech dla węzła oraz 

reprezentatywności egzemplarzy dla 

kategorii

• Efekt typowości, np. szpak i kura

 

 

Teorie cech 

semantycznych

• Koncepcja zbioru cech istotnych dla 

danego pojęcia 

• Cechy podstawowe: definicyjne oraz 

charakterystyczne, Rips, Shoben i 

Smith, np. cecha latania u ptaków

• Uwzględnianie wspólnych i różnych 

cech pojęć przy podejmowaniu 

decyzji o podobieństwie dwóch pojęć

 

 

Teorie prototypów

• Poszczególne egzemplarze kategorii mogą 

przynależeć do niej w różnym stopniu

• Koncepcja Eleonor Rosch
• Badania nad kategoriami naturalnymi
• Część centralna (rdzeń) kategorii – 

prototyp 

• Im bardziej dany egzemplarz jest podobny 

do prototypu, tym jest lepszym 

reprezentantem kategorii

• Badania nad tworzeniem sztucznych pojęć 

 

 

Model Collinsa i Loftus

• Model rozprzestrzeniania się aktywizacji
• Im bliżej znajdują się sąsiednie węzły, tym 

silniejsze będzie ich pobudzenie

• Relacja między węzłami jest określana jako 

bliskość semantyczna lub skojarzeniowa

• Możliwe różne odległości między węzłami 

w sieci: węzły reprezentujące cechy 

najbardziej charakterystyczne dla danej 

kategorii znajdują się bliżej węzła

• Sieć może być wielowymiarowa

 

 

Przykład sieci pamięci 

semantycznej według 

modelu Collinsa i Loftus

 

 

Reprezentacja szerszych 

jednostek wiedzy: 

twierdzenia

• Twierdzenia przypominają zdania w sensie 

zawartego znaczenia, ale nie mają postaci 
zdań

• Twierdzenia to pojęcia i skojarzenia między 

nimi

• Można orzekać o ich prawdziwości
• Ich konstrukcja opiera się na określonych 

regułach: kontekstu i faktu, miejsca i czasu, 
podmiotu i orzeczenia, podmiotu i relacji

• Badania Kintscha nad czasem czytania zdań

 

 

Skrypty, ramy i schematy

• Skrypty zawierają uogólnioną wiedzę  

dotyczącą różnych sytuacji/dziedzin życia; 

obejmują opisy zjawisk i zdarzeń oraz ich 

sekwencji

• Wiedza zawarta w jednostkach wyższego 

rzędu dotyczy zdarzeń typowych

• Wiedza przechowywane w postaci skryptów, 

ram czy schematów ukierunkowuje odbiór i 

przetwarzanie informacji

• Gramatyka opowiadań