Leki przeciwbiegunkowe (zapierające)
są to leki, które powodują
zahamowanie ruchów perystaltycznych
jelit i przedłużenie czasu przebywania
w nich treści pokarmowej.
W leczeniu biegunki staramy się przede
wszystkim usunąć jej przyczynę.
W biegunkach bakteryjnych stosuje się
niekiedy (obecnie bardzo rzadko) leki
przeciwbakteryjne (furazolidon,
nifuroksazyd), a w biegunkach
pierwotniakowych m.in. metronidazol.
Stwierdzono, że większość biegunek
zakaźnych jest wywołana przez wirusy,
na które leki przeciwbakteryjne nie
działają.
Podstawowym postępowaniem
leczniczym jest nawadnianie organizmu
(z uzupełnieniem utraconych soli
mineralnych).
Stosowanie leków przeciwbakteryjnych
jest uzasadnione jedynie w wpadku
identyfikacji drobnoustroju patogennego
(np. salmonelloza, shigelloza i in.).
•
Działanie tych leków przyczynowych
wspieramy podawaniem leków
objawowych - przeciwbiegunkowych.
•
Leczenie biegunki bakteryjnej
rozpoczynamy od podania środka
przeczyszczającego (sól gorzka, olej
rycynowy) w celu usunięcia zapalnej
wydzieliny (błony śluzowej),
drobnoustrojów i trujących produktów
ich przemiany materii.
Dopiero po tym zabiegu podajemy
objawowe leki przeciwbiegunkowe,
rozpoczynając najchętniej od
najprostszych i najbezpieczniejszych
leków przeciwzapalnych - środków
adsorpcyjnych.
Spośród innych leków przeciwzapalnych
stosujemy często w biegunkach leki
ściągające.
Skutecznymi lekami, hamującymi
wzmożoną perystaltykę jelit, są leki
spazmolityczne -
parasympatykolityczne (atropina) i
miolityczne (papaweryna), a w
ostateczności opioidy.
•
Należy jednak pamiętać, że zahamowanie
biegunki lekami zapierającymi poza
zatrzymaniem utraty płynów, soli
mineralnych i pokarmów ułatwia
wchłanianie ze światła jelit toksyn
bakteryjnych i toksycznych produktów
nieprawidłowego rozkładu treści jelitowej.
•
Można temu zapobiec podając proszki
adsorpcyjne.
Obecnie uważa się jednak, że w
biegunkach podstawowe znaczenie
ma nawadnianie i uzupełnianie
utraconych elektrolitów.
Środki osłaniające
Proszki adsorpcyjne
Wiele sproszkowanych substancji stałych
nierozpuszczalnych w wodzie,
obojętnych pod względem chemicznym i
nie ulegających strawieniu w przewodzie
pokarmowym, działa przeciwzapalnie na
błonę śluzową przewodu pokarmowego.
Pokrywają one powierzchnię błony
śluzowej warstwą izolującą ją od
drażniącego wpływu treści pokarmowej,
a poza tym adsorbują wydzielinę
zapalną, bakterie i ich toksyny. Działają
przeciwzapalnie i hamują ruchy
perystaltyczne.
1. Carbo medicinalis (Norit) - węgiel
aktywowany, tabletki 0,3 g i kapsułki 0,2 g;
stosuje się doustnie 2-5 tabl. lub kaps. co 8
godz. (tabletki należy rozkruszyć przed
połknięciem).
2. Bolinan - poliwinylopirolidon, stosowany w
tabletkach 2,0 g w dawce 2-4 tabl. dziennie.
3. Kaopectate - aktywny krzemian glinowy +
karboksymetyloceluloza + pektyna; tabletki i
zawiesina; stosuje się doustnie 2 tabletki po
każdym wypróżnieniu (do 12 tabletek na
dobę).
•
Śluzy roślinne oraz inne substancje koloidalne
pokrywają mechanicznie
•
powierzchnię błony śluzowej przewodu
pokarmowego izolując ją od bodźców
drażniących.
•
Działają one przeciwzapalnie, jednak tylko na
początkowy odcinek przewodu pokarmowego,
ponieważ niektóre z nich łatwo ulegają
strawieniu i wchłonięciu, hamując jednak w
pewnym stopniu perystaltykę jelit
Śluzy roślinne podaje się w postaci 2-
10% maceracji z surowców roślinnych.
Poza tym stosuje się kleiki z różnego
rodzaju skrobi.
1. Semen Lini - siemię lniane.
2. Radix Althaeae - korzeń prawoślazu.
3. Amylum Tritici, Oryzae, Solani -
skrobia pszenna, ryżowa, ziemniaczana
•
Związek o budowie warstwowej i o wysokiej
lepkości.
•
Wykazuje właściwości powlekające w
stosunku do błony śluzowej.
•
Oddziałuje na zawarte w śluzie glikoproteiny
zwiększając wytrzymałość powłoki śluzowej
na działanie czynników agresywnych i tym
samym chroniąc barierę żołądkowo-jelitową.
•
Nie wchłania się z przewodu pokarmowego.
Stosuje się ją w leczeniu ostrych i
przewlekłych biegunek, zwłaszcza u
dzieci.
Smecta - saszetki, stosuje się doustnie
3 razy dziennie 1 saszetkę.
•
Środki ściągające wywierają silne działanie
przeciwzapalne na błonę śluzową przewodu
pokarmowego, tworząc na jej powierzchni
ochronną warstwę ściętych białek śluzu, chroniącą
je od podrażnień.
•
Działają one przeciwbólowo, zmniejszają wysięk
zapalny, hamują wydzielanie soków trawiennych i
wchłanianie pokarmów, działają częściowo
bakteriobójczo oraz hamują ruchy perystaltyczne
przewodu pokarmowego - działają zatem
skutecznie zapierająco.
•
Jako środki zapierające stosuje się: taninę oraz sole
metali - bizmutu, glinu i wapnia.
•
Tanina jest to garbnik otrzymywany z
dębianek (galasówek), narośli powstających
na liściach dębu pod wpływem pewnych
owadów. Jest używany w przemyśle
garbarskim do garbowania skór.
•
Tanina podawana doustnie działa silnie
ściągająco i przeciwzapalnie na błonę
śluzową żołądka.
•
W zapaleniach jelit stosuje się najczęściej
organiczne połączenia taniny z białkiem czy
żelatyną.
1. Tanninum albuminatum - połączenie taniny
z białkiem, tabletki 0,5 g, preparat uwalnia
taninę w przewodzie pokarmowym pod
wpływem pankreatyny; stosuje się doustnie
1-2 tabl. przed jedzeniem co 6-8 godz.
2. Salotannal - preparat złożony łączący
działanie przeciwbakteryjne i odkażające
salicylanu „ fenylu ze ściągającym i
przeciwzapalnym działaniem białczanu
taniny; stosuje się doustnie 1 -2 tabl. co 6-8
godz.
•
Sole bizmutu działają ściągająco,
przeciwzapalnie i zapierająco
•
Stosuje się je w biegunkach ostrych i
przewlekłych, nieżytach przewodu
pokarmowego oraz w chorobie wrzodowej.
•
Ostatnio istnieje tendencja do unikania
szerszego stosowania soli bizmutu ze
względu na możliwość ich wchłaniania
oraz w następstwie tego działania
niepożądanego (trombocytopenia,
hipokaliemia, zaburzenia neurologiczne).
1. Bismuthum subcarbonicum - zasadowy węglan
bizmutawy, substancja i proszek recepturowy.
2. Bismuthum oxybenzoicum - zasadowy salicylan
bizmutawy, substancja i proszek recepturowy.
3. Bismuthum subnitricum - zasadowy azotan
bizmutawy, substancja i proszek recepturowy.
4. Bismutannal - zasadowy azotan bizmutawy +
białczan taniny + suchy wyciąg z pokrzyku, tabletki;
stosuje się doustnie 1-2 tabl. co 6-8 godz.
5. Benzotal - zasadowy węglan bizmutawy +
albuminian taniny + benzonaftol, tabletki; stosuje
się doustnie 1-2 tabl. co 6-8 godz.
Działają zobojętniająco, zapierająco i
przeciwzapalnie.
Calcium phosphoricum
fosforan wapnia, substancja; stosuje się
doustnie 0,5-2,0 g co 6-8 godzin
Leki porażające nerw błędny (atropina i
jej preparaty) hamują wzmożone ruchy
perystaltyczne jelit i działają zapierająco.
W przypadku jednak zapalenia błony
śluzowej jelit nie usuwają przyczyn
biegunek - stanu zapalnego.
Należy zatem leki te podawać zawsze
łącznie z lekami przeciwzapalnymi.
Leki miolityczne działają
przeciwbiegunkowo skutecznie i
długotrwale, lecz podobnie jak atropina,
nie działają leczniczo w biegunkach
zapalnych.
Podaje się je również razem z lekami
przeciwzapalnymi.
Obecnie z leków miolitycznych stosujemy
w leczeniu biegunek głównie loperamid
i difenoksylat.
Loperamid hamuje perystaltykę jelit bezpośrednio
poprzez działanie na receptory opioidowe. Nie
działa na oun.
W prawidłowym stanie śluzówki jelit trudno
wchłania się z przewodu pokarmowego.
Stosowany jest obecnie bardzo rzadko w leczeniu
objawowym ostrych przewlekłych biegunek
różnego pochodzenia. Nie wolno stosować go nie u
dzieci.
Może niekiedy wywoływać wysychanie śluzówek
jamy ustnej
Loperamidu nie należy stosować w
ostrym rzucie krwotocznego zapalenia
jelita grubego i odbytnicy oraz u dzieci
poniżej 12. r.ż.
Stoperan
Loperamid
Imodium
Laremid
Działa przeciwbiegunkowo przez
zahamowanie perystaltyki przewodu
pokarmowego. Słabo wchłania się z
przewodu pokarmowego.
W dużych dawkach działa (po
wchłonięciu) euforyzująco.
Stosowany jest w objawowym leczeniu
biegunek ostrych i przewlekłych
różnego pochodzenia.
Może wywoływać wiele objawów
niepożądanych, jak nudności, zawroty
głowy, zaburzenia snu, splątanie,
omamy, depresja oraz brak łaknienia.
Difenoksylat jest przeciwwskazany w
niedrożności przewodu pokarmowego,
w rzekomobłoniastym zapaleniu jelita
grubego oraz w ciąży.
Zazwyczaj jest stosowany z atropiną,
która zapobiega ujawnianiu się efektu
odurzającego oraz zabezpiecza przed
wystąpieniem uzależnienia.
Preparat: Reasec
Można stosować leki podawne
parenteralnie (wlewy dożylne płynów
zawierających wodę i elektrolity), ale ta
droga podania jest stosowana głównie
w leczeniu szpitalnym.
Ambulatoryjnie można stosować
doustne środki nawadniające, które
zawierają sole mineralne (przede
wszystkim chlorek sodu i chlorek
potasu) oraz glukozę.
Są one stosowane w postaci proszków
lub tabletek, które rozpuszcza się w
wodzie.
Gastrolit - tabletki i proszek; stosuje
się doustnie po rozpuszczeniu 2
tabletek lub 1 saszetki w 100 ml wody i
podaje zgodnie z wyliczonym
zapotrzebowaniem płynowym.
Saltoral - saszetki; stosuje się
doustnie po rozpuszczeniu 1 saszetki w
200 ml wody lub soku.