Tytułem wstępu
Rozwój człowieka jest procesem
ciągłym- rozwija się w ciągu całego
życia.
Tytułem wstępu
Rozwój człowieka jest procesem
ciągłym- rozwija się w ciągu całego
życia.
Tytułem wstępu
Proces ten polega na stopniowym
organizowaniu się i doskonaleniu się
wiedzy człowieka o samym sobie,
otaczającym go świecie oraz na
poznawaniu własnych zdolności,
właściwości i
możliwości realizowania siebie.
Tytułem wstępu
Człowiek znajduje się w układzie
wzajemnych relacji ze środowiskiem
zewnętrznym- przyrodniczym,
społecznym i kulturowym.
Tytułem wstępu
W ciągu życia rozszerza się zakres
środowisk, w których jednostka
funkcjonuje (organizm matki, rodzina,
przedszkole, grupa rówieśnicza).
Pojęcie rozwoju
Pojęcie rozwoju wprowadził Arystoteles (384-
322 p.n.e.).
Filozof ujmował rozwój jako proces
nadawania formy materii, będący
podłożem wszelkich zmian w otaczającej nas
rzeczywistości.
Rozwój jako zmiana celowa, przechodzenie
od form niższych do wyższych
(charakter teologiczny i progresywny
rozwoju).
Pojęcie rozwoju
Teoria Darwina ujmowała rozwój
organizmów żywych jako długotrwały
proces selekcji gatunkowej w toku
przystosowania się do środowiska.
Darwinowska hipoteza ewolucyjna głosiła,
że rozwój to pozytywny postęp,
seria zmian, przechodzenie form życia od
najprostszych do bardziej złożonych.
Pojęcie rozwoju
W filozofii współczesnej rozwój oznacza
wszelki proces kierunkowych zmian,
rozciągnięty w czasie. Wyróżnia się w nim
następujące po sobie etapy przemian
(fazy rozwojowe) danego obiektu lub
układu, wykazujące obiektywnie
potwierdzone różnicowanie się tego
obiektu lub układu pod określonym
względem.
Pojęcie rozwoju
We współczesnej psychologii pojęcie
rozwoju oznacza długotrwały proces
tworzenia się wewnętrznych struktur
odzwierciedlających rzeczywistość, w
toku którego dokonują się zmiany,
prowadzące od form prostszych, słabiej
zorganizowanych i niższych do
form bardziej złożonych, lepiej
zorganizowanych i wyższych.
Pojęcie rozwoju
Człowiek dąży do utrzymania całkowitej stałości
środowiska wewnętrznego (homeostaza),
środowiska zewnętrznego (enwirostaza),
jak również do utrzymania równowagi
między tymi dwoma środowiskami. Rozwój
człowieka zawsze prowadzi do zmian, które
mają zwiększyć równowagę pomiędzy
jednostką a środowiskiem. Zmiany rozwojowe
przebiegają nieustannie od
dzieciństwa, poprzez wiek dorastania, młodość,
dorosłość- aż do starości.
Psychologia rozwojowa (psychologia rozwoju
w ciągu życia) bada w sposób
szczególny zmiany w zachowaniu w każdym
momencie cyklu życia.
Zmiany dokonujące się w psychice mogą być
rozpatrywane z uwzględnieniem różnych
perspektyw czasu, w których pojawiają się
nowe procesy psychiczne i nowe zachowania
(Przetacznikowa, 1973);
Filogeneza- psychiczny rozwój gatunkowy od
najniższych form do wyższych gatunków zwierząt.
Antropogeneza- rozwój psychiczny człowieka jako
gatunku na przestrzeni wieków.
Ontogeneza- całokształt zmian, dokonujących się w
psychice i zachowaniu człowieka przez całe jego
życie.
Mikrogeneza- zmiany (nowe zjawiska, czynności,
cechy w psychice i zachowaniu), które
zachodzą w toku aktualnie przebiegających czynności
psychicznych i sprawiają, że w miarę
trwania osiągają one coraz doskonalszy poziom.
Rozwój- długotrwały proces, w toku którego dokonują
się kierunkowe, prawidłowo po sobie następujące
zmiany, prowadzące od form czy stanów niższych,
prostszych, słabiej zorganizowanych, do wyższych,
bardziej złożonych, lepiej zorganizowanych.
Psychologia rozwoju człowieka zajmuje się
przede wszystkim ontogenezą w aspekcie
psychologicznym i mikrogenezą.
Zadaniem psychologii rozwoju człowieka jest opis
procesów zachodzących w ontogenezie oraz
wyjaśnianie mechanizmów i praw rządzących tym
rozwojem.
Kierunkowość i progresywność jako najistotniejsze
cechy zmian rozwojowych
Kierunkowość- zachodzące zmiany są
stopniowym zbliżaniem się do pewnego
idealnego stanu optymalnego;
poszczególne etapy rozwoju są kolejnymi
krokami na tej drodze (każdy z nich
stanowi konsekwencję poprzedniego, a
zarazem niezbędne przygotowanie do
następnego, aż do
dojrzałego rozwinięcia funkcji
psychicznych).
Kierunkowość i progresywność jako
najistotniejsze cechy zmian rozwojowych
Progresywność- każda z kolejnych faz
przemian odznacza się wyższością
w stosunku do poprzedniej. Łańcuch
procesów rozgrywających się w czasie,
złożony z wielu ogniw (różniących się
długością, natężeniem i szybkością
procesów zachodzących w organizmie
i w świadomości ludzkiej,
występowanie ich jest zwykle stałe).
Kierunkowość i progresywność jako
najistotniejsze cechy zmian rozwojowych
Rozwój = postęp
Od drugiej połowy życia (późna starość)
zaczynają się zaznaczać zmiany
wielokierunkowe, o
regresywnym charakterze.
Zmianą rozwojową jest każda zmiana, która
zwiększa równowagę między jednostką a
światem zewnętrznym.
Zmiany rozwojowe są nieustanne, ciągłe.
Zmiany rozwojowe można określić jako:
Kierunkowe (konsekwentne),
Progresywne (adaptacyjne- doskonalące
równowagę w kontaktach ze światem),
Nieustanne (dokonujące się w ciągu
całego życia człowieka),
W znacznym stopniu uwarunkowane
czynnikami środowisko- kulturowymi.
Rodzaje zmian rozwojowych
W ontogenezie wyróżniono:
Zmiany ilościowe (wzrastanie, spadek
sprawności),
Zmiany jakościowe (przekształcanie
wewnętrznej organizacji procesów
psychicznych i zachowania).
Zmiany ilościowe- stopniowe wzrastanie
danego procesu psychicznego, cechy czy
zachowania.
Dotyczą rozwoju psychicznego i fizycznego.
Istotą zmian ilościowych jest poszerzanie się
możliwości funkcjonowania w otaczającej
rzeczywistości (zawsze związane z
rozszerzeniem się kontaktów człowieka z
rzeczywistością). Dany proces jest taki sam,
zmienia się tylko jego nasilenie lub wielkość.
Zmiany jakościowe- przekształcanie się
zjawisk psychicznych, procesów, zachowań w
sposób zasadniczy. Zmiany te doprowadzają
do powstawania nowych jakościowo
umiejętności i zdolności. Istotą rozwoju
są zmiany jakościowe (reorganizacja dawnych
umiejętności i pojawienie się nowych
zdolności), prowadzi do wyodrębnienia stadiów
lub faz rozwoju, które pozwalają opisać życie
człowieka w sposób uporządkowany.
Współcześnie w psychologii rozwoju
człowieka przyjmuje się hipotezę o
współwystępowaniu zmian ilościowych i
jakościowych (Przetacznik- Gierowska,
1993). Przy obecnym stanie wiedzy należy
zaakceptować stadialny model jego rozwoju.
Kolejne stadia stanowią w pewnym stopniu
kontynuację wcześniejszych osiągnięć
rozwojowych w ontogenezie.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
W starożytnych Chinach życie ludzkie dzielono na:
młodość- do 20 roku życia;
wiek zawierania małżeństw- do 30 roku życia;
wiek pełnienia urzędów- do 40 roku życia;
wiek poznawania własnych błędów- do 50 roku
życia;
końcowy okres życia twórczego- do 60 roku
życia;
wiek upragniony- do 70 roku życia;
starość- od 70 roku życia.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
Pitagoras dzielił życie człowieka na cztery
okresy:
stawanie się człowiekiem- do 20 r.ż.;
okres człowieka młodego- pomiędzy 20 a 40
rokiem życia;
okres człowieka w pełni- pomiędzy 40 a 60
rokiem życia;
okres człowieka starego, cofającego się-
pomiędzy 60 a 80 rokiem życia.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
Wyodrębnienie przez M.Żebrowską okresów i ich
przyporządkowanie układowi chronologicznemu życia
zostało dokonane na podstawie trzech kryteriów:
Zachodzą zmiany w poznawaniu i uświadamianiu sobie
rzeczywistości. Dziecko w inny sposób ujmuje
(spostrzega, zapamiętuje) przedmioty i zjawiska
otaczającej rzeczywistości.
Następują zmiany w zachowaniu, dominuje inny rodzaj
działalności i pojawiają się nowe rodzaje aktywności.
Można zaobserwować specyficzne formy i metody
oddziaływania wychowawczego na dziecko.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
Zaproponowane przez Żebrowską okresy
rozwojowe to:
Niemowlęctwo- obejmuje pierwszy rok życia.
Wiek poniemowlęcy- od 1 do 3 lat.
Wiek przedszkolny- od 3 do 7 lat.
Młodszy wiek szkolny- od 7 do 11, 12 lat.
Wiek dorastania (adolescencja)- od 12, 13 do
17, 18 lat.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
1.
Stadium prenatalne:
–
Rozwój życia wewnątrzmacicznego: bruzdkowanie,
faza jajowa, faza embrionalna, faza płodowa;
–
Narodziny: faza okołoporodowa.
2.
Stadium niemowlęctwa (pierwszy rok życia):
Faza noworodka (5- 8 tygodni);
Faza niemowlęcia.
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
3. Stadium wczesnego dzieciństwa (od 1 do 3
lat).
4. Stadium średniego dzieciństwa (od 3 do 7 lat):
Faza I;
Faza II (granica faz około 5 roku życia).
5. Stadium późnego dzieciństwa (od 7 do 12 lat);
Faza I;
Faza II (granica faz około 9 roku życia).
Wybrane podziały rozwoju
psychicznego
Barbara Harwas- Napierała i Janusz Trempała
zaproponowali:
1.
Wiek młodzieńczy- od 18, 19 do 21, 22 lat.
2.
Wiek wczesnej dorosłości- od 22, 23 do 35
lat.
3.
Wiek średniej dorosłości- od 36 do 55 lat.
4.
Wiek późnej dorosłości- od 56 lat do śmierci.
Czynniki rozwoju
Natywizm- stanowisko uznające
dominującą rolę dziedzicznych
i wrodzonych dyspozycji
psychicznych. Założenie o decydującej
roli czynników wrodzonych
charakteryzuje niemowlę jako istotę
przygotowaną do reagowania na
szczególnego rodzaju doświadczenia.
Czynniki rozwoju
Empiryzm- rozwój jest zdeterminowany
przez środowisko społeczne. Zmiany
w zachowaniu zachodzą pod
wpływem procesu uczenia się,
przebiegającego w sposób ściśle
zależny od tych doświadczeń.
Decydujący wpływ na rozwój
człowieka mają więc oddziaływania
wychowawcze.
Czynniki rozwoju
Współcześnie przyjmuje się, że zarówno
czynniki genetyczne, jak i środowiskowe
wpływają pośrednio na zmiany rozwojowe.
Według niemieckiego psychologa Williama
Sterna rozwój przebiega zarówno pod
wpływem procesów dojrzewania,
jak i uczenia się.
Czynniki rozwoju
Zmiany rozwojowe zachodzą pod wpływem
czynników środowiskowych i genetycznych.
Związek pomiędzy sposobem zachowania się
a owymi czynnikami można
przedstawić jako kontinuum- od zachowań i
cech silnie uwarunkowanych dziedzicznością
czy też środowiskiem do takich, w obrębie
których zasięg oddziaływań tych czynników
jest niewielki.
Czynniki rozwoju
Rozwój człowieka uwarunkowany jest zarówno
skłonnościami wrodzonymi, przede wszystkim
wyposażeniem genetycznym, jak również
otoczeniem fizycznym i społecznym.
Przykładem współczesnego rozumienia roli
czynnika środowiskowego w rozwoju jest
koncepcja wewnętrznych modeli
doświadczenia.
Johna Bowlby’ego (1951)
zjawisko przywiązania
(attachment)
Niemowlęta są zdolne do wytworzenia
przywiązania z jedną tylko osobą a
więzi z innymi ludźmi kształtują
się w okresie późniejszym. Przywiązanie
jest pierwszą ścisłą relacją z inną osobą
i uczy małe dziecko, że można innym
ufać.
Johna Bowlby’ego (1951)
zjawisko przywiązania
(attachment)
Matka od początku przejawia gotowość
do ścisłego kontaktu z dzieckiem
i odczytywania jego
potrzeb z gestów i
dźwięków. Powstaje wewnętrzny model
przywiązania.
Johna Bowlby’ego (1951)
zjawisko przywiązania
(attachment)
Jednostka, która z różnych przyczyn nie
zbuduje w tym czasie emocjonalnej więzi
z bliską osobą, wytwarza mniej
bezpieczny model przywiązania, związany
z przekonaniem o byciu
odrzuconym. Prowadzi to w przyszłości do
interpretowania wszystkich kontaktów z
otoczeniem jako zagrażających i
niedających emocjonalnego wsparcia.
Johna Bowlby’ego (1951)
zjawisko przywiązania
(attachment)
Wybór jednego z modeli przywiązania
będzie rzutował na sposób interpretacji
zachowania innych dorosłych ludzi.
Perspektywa ekologiczna
Ekologia człowieka- nauka o szeroko
pojmowanym środowisku, w jakim żyją
i rozwijają się ludzie. Rozwój
człowieka jako efekt współdziałania
dwóch procesów- własnego rozwoju,
zdeterminowanego przez czynniki
genetyczne i wpływ środowiska, oraz
interakcji z otoczeniem.
Perspektywa ekologiczna
Oryginalność spojrzenia ekologicznego
wyraża się w tym, że za główną
przyczynę rozwoju jednostki w
ontogenezie uważa się jej interakcje z
otoczeniem. Żadne zachowanie lub
cecha nie są dziedziczone, ale stanowią
rezultat powiązań jednostki z
kontekstem społecznym, w którym żyje.
Mechanizmy rozwoju
Dojrzewanie- Początkowo w psychologii było
rozumiane jako proces osiągania dojrzałości fizycznej i
psychicznej. Obecnie proces dojrzewania rozumie się
jako zmiany, obejmujące genetycznie kontrolowane
przemiany, które są niezależne od nabywania
doświadczeń. Pojęcie dojrzewania można zdefiniować
jako proces fizycznego wzrostu, doprowadzający do
takiego stopnia dojrzałości organizmu, który warunkuje
od strony somatycznej i neurofizjologicznej rozwój w
zakresie danej funkcji, lub zachowania się jednostki,
czyli rozwój określonych czynności regulacyjnych
(Przetacznik- Gierowska, Makiełło- Jarża).
Mechanizmy rozwoju
Uczenie się- definiowane na gruncie psychologii jako
względnie trwała zmiana w zachowaniu. Rezultaty
procesu uczenia się zawsze zależą od poziomu
dojrzałości organizmu. Współzależność obu procesów
stanowi prawidłowość rozwoju psychicznego jednostki.
Wyuczenie się danego zachowania jest możliwe tylko
wtedy, gdy organizm osiągnie odpowiedni stopień
dojrzałości. Pojęcie uczenia się oznacza proces
wytwarzania się, przekształcania i utrwalania tych
czynności na podłożu doświadczenia indywidualnego,
które człowiek zdobywa w toku funkcjonowania
organizmu pod wpływem bodźców środowiska
zewnętrznego i aktywności własnej, a zatem
podczas wykonywania i powtarzania czynności
(Przetacznikowa).
Mechanizmy rozwoju
Socjalizacja jako inna zasada (która rządzi
indywidualnym rozwojem człowieka), wiąże
się z jego dojrzewaniem do coraz to nowych
zadań życiowych, a także z
prawidłowościami procesów uczenia się,
a zwłaszcza uczenia się społecznego.
Początek procesu socjalizacji-gdy dziecko
zaczyna zachowywać się w sposób zgodny
z oczekiwaniami
otoczenia.
Mechanizmy rozwoju
Socjalizacja jest procesem, dzięki
któremu jednostka uczy się takich form
zachowań, wierzeń, standardów i
motywów cenionych przez grupę
kulturową i rodzinną, do jakiej należy
(Lis).
Mechanizmy rozwoju
Według Klausa Hurrelmanna (1994) socjalizacja
jest procesem wyłaniania się i rozwoju
osobowości w interakcjach ze społecznymi
i ekonomicznymi warunkami życia, w
toku którego człowiek ze swoimi specyficznymi i
psychicznymi dyspozycjami, staje się dojrzałą
społecznie jednostką, wyposażoną w dynamicznie
podtrzymywane w okresie całego życia zdolności
i umiejętności skutecznego działania w obrębie
tak całego społeczeństwa, jak i w poszczególnych
jego elementach.
Mechanizmy rozwoju
Autor zwraca uwagę na fakt, że we
współczesnych teoriach socjalizacji przyjmuje się
dwa założenia:
Społeczeństwo wywiera realny wpływ na rozwój
osobowości,
Istota ludzka staje się podmiotem zdolnym
do działania społecznego tylko poprzez
przystosowanie się do materialnego i
społecznego środowiska dzięki własnej
aktywności.
Mechanizmy rozwoju
Przystosowanie do życia w
społeczeństwie wymaga określonych
umiejętności poznawczych i
wykonawczych, umożliwiających
zachowywanie się w
odpowiedni sposób. W tym procesie
duże znaczenie odgrywa aktywność
jednostki.
Mechanizmy rozwoju
Na znaczenie własnej aktywności w procesie
socjalizacji zwracał uwagę
Klaus J.Tillman (1996), który twierdził, że
ludzie ze swojej natury są istotami
zdolnymi do działania i mają wpływ
na samych siebie i swoje otoczenie.
Socjalizacja jest procesem aktywnego
przyswajania sobie przez człowieka
warunków środowiska. W centrum procesu
socjalizacji znajduje się rozwój i zmiana
struktur psychicznych: uczuć, motywacji,
mowy, wiedzy i postaw wobec wartości.
Mechanizmy rozwoju
Istnieją dwa znaczenia pojęcia socjalizacja
(Skorny 1976). W szerszym ujęciu ten termin
oznacza wszelkie oddziaływania grup
wytwarzających kulturę (konstruktywnych) i
subkulturę (destruktywnych) na jednostkę,
wywołujące zmiany dokonujące się w
jednostce i zachodzące w różnych okresach
życia. Następstwem tak rozumianej socjalizacji
jest ukształtowanie się jednostki, której
osobowość uzależniona jest od rodzaju grupy
wywierającej na nią wpływ.
Mechanizmy rozwoju
W węższym ujęciu z socjalizacją mamy do
czynienia w sytuacji oddziaływania na
jednostkę grupy reprezentującej określoną
kulturę, powodującej wystąpienie społecznie
pożądanych zmian w zachowaniu jednostki.
Socjalizacja, rozumiana w drugim zakresie,
dokonuje się wyłącznie w okresie dzieciństwa-
przede wszystkim poprzez wychowanie i
nauczanie.
Mechanizmy rozwoju
Miernikiem dojrzałości społecznej jest
podatność jednostki na socjalizację oraz
związana z tym zdolność przyswajania
zwyczajów i zasad postępowania
obowiązujących w danej grupie, co sprzyja
prawidłowemu współżyciu członków tej
grupy. Socjalizacja oznacza nabycie
umiejętności idealnego dostosowania się
do warunków otoczenia.
Teoria Wygotskiego
Dzieci uczą się dzięki interakcjom,
w jakie wchodzą zarówno z
przedmiotami, jak i z ludźmi.
Dziecko, wchodząc w interakcje
społeczne, wytwarza złożony system
relacji psychicznych- znaków.
Teoria Wygotskiego
Interakcje społeczne mają ogromne znaczenie dla
całego rozwoju- dostarczają dzieciom systemu znaków
oraz znaczeń kulturowych, bardzo głęboko
ingerując w rozwój. Analizując proces rozwoju
dziecka sformułował prawo mówiące o tym, że każda
wyższa funkcja psychiczna pojawia się w rozwoju
dziecka dwukrotnie, jako:
funkcja interpsychiczna (społeczna), czyli działalność
zespołowa,
funkcja intrapsychiczna (indywidualna), wewnętrzny
sposób myślenia dziecka.
Teoria Wygotskiego
Wygotski wprowadził pojęcie strefy najbliższego
rozwoju. Strefa niedojrzałych, ale dojrzewających
procesów składa się na strefę najbliższego
rozwoju. Różnica pomiędzy poziomem
rozwiązywania zadań dostępnych pod
kierunkiem i przy pomocy dorosłych a poziomem
rozwiązywania zadań dostępnych
w samodzielnym działaniu określa obszar
aktywności dziecka. Dziecko może zawsze
osiągać więcej za pomocą naśladownictwa,
niż wtedy, gdy działa samodzielnie.
Teoria Wygotskiego
Bezpośrednim źródłem rozwoju
wewnętrznych, indywidualnych
właściwości dziecka jest współpraca
z innymi ludźmi.
Odwoływanie się do
współpracy z dzieckiem pozwala
na ustalenie strefy najbliższego
rozwoju.
Teoria Wygotskiego
Określając poziom rozwoju dziecka należy wziąć
pod uwagę:
poziom aktualnego rozwoju, czyli poziomych
umiejętności dziecka, które może ono samo
wykorzystać do rozwiązywania zadań;
poziom najbliższego rozwoju, który można
ustalić wchodząc w interakcje z dzieckiem
i sprawdzając jego poziom
gotowości do wykonywania zadań z
pomocą innych ludzi.
Teoria Wygotskiego
Z terminami „poziom aktualnego rozwoju”
i „poziom najbliższego rozwoju” łączą
się pojęcia:
–
strefa aktualnego rozwoju, czyli zakres
i liczba obszarów różnych
umiejętności, z których
dziecko może samodzielnie korzystać,
–
strefa najbliższego rozwoju, czyli zakres i
liczba obszarów w których trwa proces zmian
rozwojowych.
Teoria Wygotskiego
Znajomość poziomu najbliższego
rozwoju umożliwia wskazanie obszarów
kompetencji, wymagających wsparcia
z zewnątrz.
Rozwój a okresy krytyczne
Okresy krytyczne to specyficzny
przedział czasu, w którym wydarzenia
środowiskowe wywierają największy
wpływ na rozwijający
się organizm (największa gotowość
rozwojowa do uczenia się).
Rozwój a okresy krytyczne
Badania w 1935 roku Konrada Lorenza
nad zachowaniem małych piskląt
zaraz po wylęgu- imprinting
(wdrukowanie).
Rozwój a okresy krytyczne
W przypadku ludzi okres szczególnej
wrażliwości na bliską osobę występuje w
początkowej fazie życia (John Bowlby).
Według stanowiska bardziej umiarkowanego
okresy krytyczne są raczej okresami
sensytywnymi lub okresami szczególnej
wrażliwości.
Istnieje w rozwoju taki moment, w którym
uczenie się i wychowanie dziecka, jak również
kształtowanie więzi emocjonalnej z otoczeniem
społecznym, przynosi najlepsze efekty.
Tempo i rytm rozwoju
Tempo rozwoju to szybkość,
z jaką dokonują się w organizmie
i w psychice człowieka
różnorodne zmiany.
Tempo i rytm rozwoju
Rytm rozwoju jest określony przez
stopień regularności zachodzenia tych
zmian.
Tempo i rytm rozwoju
Większość dzieci rozwija się w taki sposób,
że określonemu ich wiekowi życia
odpowiada określony stan rozwoju
fizycznego i psychicznego
(rozwój procesów ruchowych i
psychicznych, czyli rozwój
psychomotoryczny, przebiega
harmonijnie). Istnieją jednak takie
sytuacje, kiedy rozwój dziecka przebiega
nierównomiernie.
Tempo i rytm rozwoju
Nierównomierności rozwoju mogą
polegać na rozbieżności między
rozwojem fizycznym i psychicznym,
mogą również dotyczyć poszczególnych
sfer rozwoju psychomotorycznego
(rozwój dysharmonijny- zaburzenia
rytmu rozwoju; przyspieszenie lub
opóźnienie tempa rozwoju).
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Termin „wyznaczniki rozwoju” oznacza
niezbędne, konieczne determinanty
kształtowania się procesów psychicznych
i form działalności jednostki,
uwikłane w całokształt
zewnętrznych i wewnętrznych warunków
jej życia oraz w złożony układ czynników
genetycznych i ekologicznych
(Przetacznik- Gierowska).
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Najważniejszymi wyznacznikami
rozwoju są: własna aktywność
dziecka oraz wychowanie.
Funkcjonowanie organizmów żywych
jest możliwe dzięki procesom regulacji
wzajemnych stosunków organizmu
i środowiska.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Aktywność- jednostka reguluje swoje stosunki
z otoczeniem; podstawowa cecha
każdego żywego organizmu, która stanowi
niezbędny wyznacznik procesów rozwojowych;
podlega zmianom rozwojowym (kształtuje się i
doskonali wraz z wiekiem- progresywny charakter
aktywności polega na tym, że w ciągu życia
poszerzają się dziedziny działalności człowieka i
pojawiają się nowe potrzeby oraz dążenia); jako
procesem, wyrażający się konkretnymi
czynnościami i działaniami podejmowanymi od
wczesnego dzieciństwa.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Dzięki aktywności możliwy jest
rozwój jednostki w ontogenezie.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Jean Piaget przypisywał aktywności rolę siły
kierującej rozwojem.
Piaget uważany jest za twórcę wszechstronnej
teorii rozwoju inteligencji. Rozwój ujmował jako
ciąg jakościowych zmian w strukturach
poznawczych i aktywności intelektualnej.
Rozwój jednostki jest procesem polegającym
na konstruowaniu struktur umysłowych.
Proces ten dokonuje się w toku interakcji z
otoczeniem.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Rozwój intelektualny ma charakter ciągły i stadialny.
Zachowania inteligentne wynikają z rozwoju
aktywności.
Kolejność poszczególnych stadiów jest stała. W toku
ontogenezy dziecko przechodzi od wykonywania
prostych działań zewnętrznych na przedmiotach do
działań wewnętrznych- na podstawie wyobrażeń, mowy
i pojęć człowiek może działać w myślach, bez potrzeby
wykonywania rzeczywistych prób na przedmiotach.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Piaget uznawał, że decydujący wpływ
na rozwój ma czynnik
równoważenia struktur poznawczych,
umożliwiający regulację stosunków
jednostki z otoczeniem.
Model rozwoju intelektualnego opiera się
na dwóch ważnych zasadach:
organizacji i adaptacji.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Organizacja to wrodzona zdolność do
porządkowania w umyśle nowych
doświadczeń, zwanych schematami.
Bodźce sensoryczne- obiekty i
zdarzenia- stanowią dwa przykłady
schematycznej organizacji.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Adaptacja- składa się z dwóch wzajemnie
dopełniających się procesów: asymilacji i
akomodacji.
Asymilacja- polega na przyswajaniu sobie przez
dziecko nowych informacji o świecie w kategoriach
posiadanej wiedzy i rozumienia. Podstawową
funkcją asymilacji jest uczynienie nieznanego- znanym.
Akomodacja- polega na dostosowaniu się własnej
organizacji wewnętrznej do nowych warunków
zewnętrznych, przekształcaniu własnych struktur w
celu dorównania wymaganiom otoczenia.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Antonina Gurycka podaje, że
wychowywać to znaczy wchodzić w
interakcje z drugą osobą po to, aby
wywierać na nią założony wpływ.
Interakcja jako jądro procesu
wychowania.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
W wychowaniu zawsze mamy do
czynienia z diadą dwu partnerów-
dwu żywych i aktywnych
podmiotów. Wychowywać to- zdaniem
autorki- nawiązywać kontakt we
wspólnym działaniu.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
Wychowanie jest procesem
zindywidualizowanym, co oznacza,
że zawsze odbywa się w parze
wychowawca- wychowanek, między
którymi zachodzi interakcja polegająca
na wywieraniu i odbiorze
wpływu.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
W teoriach wychowania autorytarnego
głównym celem tego procesu jest
sformalizowane kształtowanie
wychowanków według pożądanych
i nienaruszalnych
społecznie wzorców osobowych poprzez
takie metody, jak: kary, nagrody,
rywalizacja pomiędzy wychowankami.
Wyznaczniki rozwoju: aktywność
i wychowanie
W podejściu nieautorytarnym
głównym celem wychowania staje się
rozwój wychowanka, rozumiany jako
samorealizacja i samowychowanie a
metodami są: współdziałanie,
partnerstwo, nieoceniające nastawienie
do dziecka (Kwaśnica, 1994).
Cele wychowania wg
Gordona
Autonomia, niezależność, twórczość,
rozwój i realizacja własnych możliwości;
Samodzielność w radzeniu sobie
z własnymi problemami;
Zdolność do zaspokajania własnych
potrzeb, do odpowiedzialności za siebie;
Poczucie własnej wartości;
Cele wychowania wg
Gordona
Umiejętność współpracy z innymi
ludźmi;
Umiejętność samodzielnego
samoograniczenia własnej swobody
i wolności;
Wewnętrzne samozdyscyplinowanie;
Produktywność w realizowaniu
życiowych możliwości.
Wychowanie zawsze stanowi
zorganizowany przez całe
społeczeństwo proces i ma ogromne
znaczenie dla rozwoju osobowości.