Kierunek: BUDOWNICTWO                   

         Studia pierwszego stopnia

Przedmiot: PODSTAWY PLANOWANIA 

KOMUNIKACYJNEGO

Celem kształcenia jest:                                          

      uzyskanie podstawowej wiedzy w zakresie 

środków i gałęzi transportu,                                

     zapoznanie się z polityką i strategią              

                      rozwoju transportu,                       

                                 w tym infrastruktury 

drogowej i kolejowej w Polsce oraz zadaniami 

planowania komunikacyjnego. Ponadto nabycie 

umiejętności sporządzania prognoz ruchu 

samochodowego                                               

z wykorzystaniem uproszczonych modeli. 

 

 

Prowadzący: 
            prof. Andrzej Rudnicki  
Wydział Budownictwa Lądowego
Instytut Inżynierii Drogowej i Kolejowej 
Katedra Systemów Komunikacyjnych
(budynek tzw. Houston), pokój 201d  
E-mail: 

ar@transys.wil.pk.edu.pl

  

 

 

 

Zakres wykładów z przedmiotu 

Podstawy planowania 

komunikacyjnego (1)

Systemowe ujęcie transportu 
Cele i miejsce planowania komunikacyjnego     

                              w planowaniu 

przestrzennym
Podstawowe pojęcia oraz uproszczone metody  

                   prognozowania podróży osób, 

przewozów ładunków i ruchu
Charakterystyka poszczególnych gałęzi 

transportu, w szczególności lądowego - 

drogowego i kolejowego
Środki przewozowe komunikacji zbiorowej
Krajowa i miejska polityka komunikacyjna

 

 

Zakres wykładów z przedmiotu 

Podstawy planowania 

komunikacyjnego (2)

Zakres problematyki komunikacyjnej               

              w dokumentach planistycznych 
Strategie rozwoju transportu, w tym sieci 

dróg, autostrad i kolei w Polsce oraz w 

Krakowie 
Zasady kształtowania sieci ulic miasta  
Zasady kształtowania obsługi komunikacyjnej 

                     osiedli mieszkaniowych
Funkcje komunikacji w zespołach 

zabytkowych 
Test zaliczeniowy

 

 

Znaczenie pojęć

   

Komunikacja

 (łac. communicatio)                       

                      



 technika przewozu ludzi i 

ładunków (

transport,

 łac. transporto)              

                              oraz przekazywania 

informacji (

łączność

)  

Znaczenie potoczne:
Komunikacja – medium transportowe „czynne” 

(osoba jako podmiot, pasażer – miejska 

komunikacja zbiorowa)

Transport – medium „bierne”                              

        (ładunek – np. transport materiałów 

budowlanych,                                                  

                     osoba „nie podmiotowa” – np. 

transport żołnierzy)            

 

 

Znaczenie pojęć

   

Planowanie:

• Czynność i decyzje ukierunkowane na dalszą 

perspektywę czasową (z zamierzoną 

realizacją np. za kilkanaście lat)  

• Rozwiązanie inżynierskie ogólnie zarysowane 

(np. korytarz w którym ma przebiegać nowa 

droga)

Ze względu na ogólność odmienne                    

               od  projektowania – pełne 

zdefiniowanie obiektu  (geometria i nośność)

Planowanie dotyczy sieci dróg, kolei, metra, 

rozmieszczenia parkingów, a projektowanie    

        - jej elementów (odcinek ulicy, węzeł 

drogowy)      

 

 

 

Dlaczego musimy planować:

 Pokazanie do czego chcemy dojść,                   

             w tym w zakresie rozwoju                    

                 infrastruktury komunikacyjnej   

 Pokazać uwarunkowania przestrzenne dla  

dostosowania infrastruktury komunikacyjnej: 

 do zagospodarowania przestrzennego (rodzaj i 

intensywność funkcji obszaru, w tym zabudowy)

 w celu efektywnego współdziałania 

poszczególnych podsystemów gałęziowych 

transportu                      (integracja systemu)

 Podstawa do rezerwacji terenu pod obiekty,    

        w tym komunikacyjne (osiedla 

mieszkaniowe, drogi, koleje, itp.)   

 

 

Miejsce komunikacji w funkcjach            

                 i strukturach 

przestrzennych

 

FUNKCJE

STRUKTURY                          

REALIZUJĄCE FUNKCJE

Fun

-

kcja
ko-
mu
ni-
ka-
cji 

Funkcje fizjologiczne

Zespoły mieszkaniowe

Sieć
(układ) 
ko-
mu-
ni-
ka-
cyj-
na

            

       
      

Funkcje produkcyjne 

wraz   z 
przygotowaniem tego 
procesu (np. 

edukacja)

Zespoły przemysłowe, 

biurowe, edukacyjne, 
itp.

Funkcje konsumpcji dóbr 

materialnych i 

niematerialnych 

Zespoły handlowo-

usługowe, obiekty 

kultury, itp.

Funkcje rekreacji

Zespoły wypoczynkowe, 

kompleksy sportowe, 
itp.

 

 

Transport jako system - 

podstawowe pojęcia  

• System – zbiór elementów i relacji między 

nimi                                                              
         (w tym pomiędzy cechami 
elementów) zachowujący się celowo

• Superrelacyjność – spójność 

(koherentność) 

• Podsystemy (wyodrębnione części – 

dekompozycja systemu)  

• System i jego otoczenie 

 

 

Transport jako system - 

podstawowe pojęcia  

• System – zbiór elementów i relacji między 

nimi                                                                   
    (w tym pomiędzy cechami elementów) 
zachowujący się celowo

• Superrelacyjność – spójność (koherentność) 
• Podsystemy (wyodrębnione części – 

dekompozycja systemu)  

• System i jego otoczenie 
• Teoria systemów ( obiekt ogólny, 

abstrakcyjny)

• Technika systemów ( obiekt konkretny)

 

 

System transportowy

=  zbiór urządzeń, instytucji i użytkowników 

umożliwiający przemieszczanie osób i 

ładunków oraz czynności do osiągnięcia tego 

celu (załadunek, wyładunek, przeładunek),       

               w tym manipulacyjnych (np. opłaty)

 Cel ogólny – umożliwienie przemieszczania 

osób i ładunków  

 Cele cząstkowe - w sposób:

 Sprawny (szybko, wydajnie)

 Ekonomiczny

 Bezpieczny 

 Oszczędzający zasoby środowiska naturalnego         

   i cywilizacyjnego (zwłaszcza kulturowego) 

 

 

Interdyscyplinarność 

transportu:

• Technika (inżynieria), 

w tym budownictwo, 

automatyka, elektronika, telekomunikacja, informatyka

  

• Ekonomia                                                              

      

(dział gospodarki, usługa – relacja: popyt – podaż)

 

• Planowanie przestrzenne                               

(urbanistyka, ruralistyka, regionalistyka) 

• Geografia 

(transportu)

• Prawo 

(transportowe)

• Polityka 

(transportowa)

• Psychologia 

(transportu)

• Ergonomia (medycyna) 

• Ekologia 

• Zarządzanie 

 

 

Podstawowe relacje                     

gospodarczo- przestrzenne w 

transporcie  

 Produkcja 

↔

 Osadnictwo                                

    (podróże do pracy, zaopatrzenie w produkty) 

 Osadnictwo 

↔

 Osadnictwo                             

       (usługi, kontakty społeczne)  

 Produkcja 

↔

 Produkcja                                   

(kooperacja przemysłowa,                                  
np. przewóz surowców i półfabrykatów)

Transport powoduje, że produkt staje się 

towarem                                                         
(dowieziony do konsumenta,                               
        lub konsument do produktu) 

 

 

Realizacja celów transportu 

 zarządzanie systemem

 

   

POZIOMY: 

  Programowanie rozwoju (poziom polityczno-

strategiczny → ogólne kierunki)  

  

Planowanie

 rozwoju (osadzenie w przestrzeni, tj.     

             w zagospodarowanie terenu – np. korytarze 

dla przebiegu nowych dróg; plany wieloletnie - 

harmonogramy)  

  Projektowanie (pełne konstrukcyjne zdefiniowanie 

obiektu → geometryczo-wytrzymałościowe)

  Wykonawstwo (budowa, modernizacja) 
  Eksploatacja (utrzymanie nawierzchni i taboru,   

sterownie ruchem)

 Konieczna spójność działań wszystkich poziomów      

                      (zarządzanie zintegrowane)

       

 

 

Ujęcie systemowe                      

            (w tym transportu):

 Morfologiczne                                   

                    – jak system jest 
zbudowany

 Funkcjonalne                                     

                          – jak system działa 

 Behawioralne                                    

                  – jak system się zachowuje 

 

 

Ujęcie morfologiczne                  

                    = podział 

gałęziowy transportu 

(1):

Ze względu na środowisko 

przemieszczeń 

 Lądowy: 

 Szynowy
 Bezszynowy (samochodowy)
 Naziemny (w poziomie terenu)
 Podziemny (np. metro, tramwaj w tunelu)
 Nadziemny (np. kolej linowa, kolej 

podwieszona, droga ruchu szybkiego na 
estakadzie)

 

 

Ujęcie morfologiczne                  

                    = podział 

gałęziowy transportu 

(2):

 

Ze względu na typ ładunku                     

        (medium transportowe):

 Pasażerski

 Indywidualny 

(samochód osobowy, rower, 

pieszy, awionetka)

 Zbiorowy 

(np. mikrobus, autobus, tramwaj, 

metro, pociąg, samolot, statek)

 Towarowy 

(np. surowce, półfrabrykaty, produkty 

konsumpcyjne)

 

 Podział ze względu na sektor gospodarki (np. tr. 

budowlany, tr. zaopatrzeniowy handlu i usług, itp       

 

 

Ujęcie morfologiczne                       

               = podział gałęziowy 

transportu (3):

 

 Ze względu na zasięg terytorialny             

       

(w skali geograficznej)

:

 Lokalny (miejski, gminny) 
 Metropolitarny                                                          

           (duże miasto + strefa bezpośredniego 
ciążenia)   

 Subregionalny (zasięg kilku powiatów) 
 Regionalny (wojewódzki) 
 Krajowy 
 Kontynentalny 
 Transkontynentalny
 Pozaziemski 

 

 

Potoczny gałęziowy podział 

transportu 

 Drogowy 
 Kolejowy
 Wodny 
 Lotniczy
 Rurociągowy

 INFRASTRUKTURA TRANSPORTOWA:

Liniowa (drogi, linie kolejowe, korytarze 

powietrzne) 

Punktowa (dworce, stacje, parkingi, porty 

morskie i lotnicze)

 Pojazdy ? (wehikuły): 

samochody, rowery, 

pociągi, samoloty, statki. 

 

 

PODZIAŁ FUNKCJONALNY 

TRANSPORTU

– w ujęciu systemowym: wyodrębnienie 

grupy elementów pełniących określoną 
jednorodną funkcję, tj. podsystemy:  

 infrastruktury ruchu 
 infrastruktury obsługi 
 obiektów ruchomych 
 informacyjny 
 decyzyjny 
 motywacyjny 

 

 

PODZIAŁ FUNKCJONALNY 

TRANSPORTU – podsystemy 

(1):

 Podsystem infrastruktury ruchu 
Geometria i nośność form budowlanych 

przestrzeni ruchu (osnowa przestrzenna ruchu)

Np. droga samochodowa, ścieżka rowerowa, linia 

kolejowa, korytarz powietrzny, kanał 

żeglugowy, gazociąg, itp.  

 Podsystem infrastruktury obsługi  
Geometria i nośność form budowlanych urządzeń  

obsługi (procesów nie będących ruchem) 

Np. dworzec kolejowy, przystanek autobusowy,, 

parking, port lotniczy, basen portowy, terminal 

przeładunkowy, stacja paliw, stacja naprawy 

samochodów, itp.

 

 

PODZIAŁ FUNKCJONALNY 

TRANSPORTU – podsystemy 

(2):

 Podsystem obiektów ruchomych 
Obiekty mające zdolność ruchu (piesi, rowery, 

samochody, pociągi, statki, samoloty)               

       lub przeznaczone do przewozu (kierowcy, 

pasażerowie, ładunki luzem lub pakietowane) 

 Podsystem informacyjny
Nośniki i treść informacji określające zasady 

korzystania z systemu  

Np. kodeks drogowy, znak drogowy, semafor, 

system taryfowy, rozkład jazdy, policjant 

kierujący ruchem, latarnia morska, światła 

podejścia do lotniska dyspozytor przekazujący 

polecenia, itp. 

 

 

PODZIAŁ FUNKCJONALNY 

TRANSPORTU – podsystemy 

(3):

 Podsystem decyzyjny 
Kompetencje instytucji i osób oraz ich 

umiejętności w podejmowaniu decyzji 

rozwojowych i eksploatacyjnych 

Np. zarząd dróg, kolei, lotniska; rada miasta 

uchwalająca plan rozwoju transportu; cechy 

psychofizyczne kierowców, maszynistów, 

pilotów; policjant wręczający mandat    

Podsystem motywujący                          

       (otoczenie systemu?)

Zbiór uwarunkowań dla odbywania podróży
Np. budżet miasta, system taryfowy, ceny 

paliwa, itp.

 

 

Opis 

behawioralny

systemu transportu 

(1)

Cechy będące przejawem istnienia i działania systemu: 
Ruch jako widoczny przejaw realizowania podróży 

(przemieszczeń pomiędzy źródłem a celem) 

 Przestrzenno-chłonność 
 Czasochłonność
 Materiałochłonność 
 Energochłonność

 

 Transportochłonność struktur przestrzennych 

(osiedleńczych, gospodarczych)  

 

Brachidacja (tendencja do realizacji przemieszczeń    

         po najkrótszym, prostoliniowym połączeniu)   

  Losowość procesu ruchu 

 

 

Opis 

behawioralny

systemu transportu 

(2)

Cechy będące przejawem istnienia i działania systemu: 
 Konfliktowość: 

– sub-systemowa (np. rywalizacja pomiędzy 

transportem drogowym a kolejowym o pasażerów  

      i ładunki    

– przestrzenno-czasowa (np. kolizyjność relacji 

ruchu na skrzyżowaniu, samochody parkujące        

                    na chodnikach)  

– środowiskowa (zagrożenie siedlisk, np.– 

obwodnica Augustowa w dolinie Rospudy) 

– społeczna (protesty mieszkańców)  

 Przypadkowość trendów rozwojowych
 Zachowawczość struktury (opóźnianie planowanych 

zmian) 

 

 

Aspekt czynny komunikacji:
  umożliwienie przemieszczania się między strukturami 
przestrzennymi realizującymi poszczególne funkcje 
miasta

Aspekty bierne komunikacji:
  zapotrzebowanie zasobów (przestrzeń, surowce, 
energię)
  oddziaływanie na otoczenie – uciążliwości 
środowiskowe,            w tym oddziaływanie na człowieka
  koordynacja elementów sieciowych infrastruktury 
technicznej (ciepłowniczej, energetycznej, wodociągi, 
kanalizacja                      - tzw. nadziemne i podziemne 
uzbrojenie terenu) 
  strefowanie funkcji zabudowy: np. budynki mieszkalne 
- dalej od arterii komunikacyjnych

 

 

Dokumenty określające planowany 

rozwój przestrzenny                        

               (w tym infrastruktury 

transportowej)

   

  

Koncepcja zagospodarowania 

przestrzennego kraju 

 Plan zagospodarowania przestrzennego 

województwa  

 Studium uwarunkowań i kierunków 

zagospodarowania przestrzennego gminy 

(całego miasta) 

 Plan miejscowy zagospodarowania 

przestrzennego (np. osiedla 

mieszkaniowego, centrum usługowego)