Leczenie pacjentów 

                 z zaburzeniami 
schizofrenicznymi

      Ewa Laskowska

      Pielęgniarstwo III rok

      Licencjat

 

 

Schizofrenia 

jest 

to 

choroba 

psychiczna 

charakteryzująca się dezintegracją osobowości lub w 
przypadku  długotrwałego  przebiegu  dezadaptacją 
życiową.  Dezintegracja  osobowości  polega  na 
deficycie  i  dezorganizacji  czynności  psychicznych 
oraz  zniekształceniem  oceny  rzeczywistości  a  także 
na  niesprawności  wymiany  informacji,  uczuć  itd. 
między  chorym  a  otoczeniem.      Długotrwałość 
przebiegu  powoduje,  że  chory  wycofuje  się  z  życia  i 
jest  bierny,    ograniczony  emocjonalnie,  traci 
zainteresowanie,  natomiast  dezadaptacja  życiowa 
obejmuje  problem    zawierania  znajomości,  trudność 
w  podejmowaniu    aktywności  zawodowej  oraz  brak 
samodzielności.

 

 

Schizofrenia  jest  chorobą  wieloczynnikową.  Oznacza 
to,  że  czynniki  podtrzymujące  i  przewlekające  należy 
uwzględnić,  neurobiologiczne,  psychologiczne    i 
społeczne czynniki cząstkowe:  

a) 

- 

uwarunkowane 

urazowo 

lub 

infekcyjne 

uszkodzenia 

prenatalne

                lub  okołoporodowe  np.  gdy  matka  przechodziła 
grypę w ciąży 

-    -    czynniki  genetyczne:  w  przypadku  choroby 
jednego 

z 

rodziców

         ryzyko zachorowania dziecka waha się od 10-12 
%, 

 

przy

         obojgu chorych rodziców ryzyko to wynosi 40 %,
         u bliźniąt dwujajowych od 12-15 %, natomiast u 
jednojajowyc
         45-50 % 

 

 

b) psychologiczne

    -   zaburzenia interreakcji rodzinnych 

    -   dzieci pochodzące z rodzin nadmiernie angażujących 
się
         emocjonalnie i z nasilonym zachowaniem 
krytykującym

    -   sytuacje stresowe

    -   zaburzenia filtracji sensorycznej z zalewem bodźców,
         przeciążeniem i załamaniem procesów przetwarzania 
informacji       

c) środowiskowe  

     -   wczesne doświadczenia traumatyczne, negatywne  
wydarzenia
          życiowe,      

     -   niekorzystne czynniki mikrospołeczne np. złe 
kontakty z rodziną

-     -   niekorzystne czynniki makrospołeczne – trudności z 
porozumie-
         waniem się z dalszym otoczeniem

 

 

Opis przypadku

Pacjent  w  wieku  30  lat  od  kilku  lat  choruje  na 
schizofrenię    i  stale  otrzymuje  Rispolept.  Regularnie 
przychodzi  do  psychiatrycznego  oddziału  dziennego. 
Pewnego  dnia  u  pacjenta  stwierdzono  nasilenie  doznań 
psychotycznych. Okazuje się, że chory od czasu do czasu 
przyjmuje  kokainę,  marihuanę  i  inne  substancje 
psychoaktywne.

W przypadku wyżej opisanego pacjenta prawdopodobnie 
przyczyną dekompensacji jego stanu psychicznego jest: 

    a)  negatywne wydarzenia życiowe jak:

-       -  gwałtowne wydarzenia o cechach katastrofy

-       -  przewlekłe wydarzenia o cechach traumatycznego 
stresu 

-        -    wydarzenia  o  indywidualnym  znaczeniu 
traumatycznym 

 

 

 b)  niekorzystne czynniki mikrospołeczne

-        - nieprawidłowe relacje rodzinne

-       -  zaburzenia funkcjonowania rodziny tj.  wysoki 
wskaźnik 
         wyrażanych emocji, wadliwy stan komunikacji lub 
nastawień 
         uczuciowych

    c)  niekorzystne czynniki makrospołeczne

-        - choremu przypisuje się zmniejszenie kompetencji 
społecznej
         prowadzące do nieumiejętności  organizowania 
sobie kontaktów 
         i oparcia 

-       - nadmierna  lub  niedostateczna  stymulacja    w 
otaczających 

układach

         społecznych

-   

 

 

          - niejasność obowiązujących ról i reguł i 
niejednoznaczność zasad
          porozumiewania się  

          - złe towarzystwo w którym człowiek zaczyna 
przyjmować różne 
         substancje psychoaktywne

  d)  brak systematyczności przyjmowania przypisanego 
leku 

 

 

 Grupy środków psychoaktywnych

WHO 

wyróżnia 

następujące 

grupy 

substancji 

psychoaktywnych 

generujących 

różne 

problemy 

kliniczne tj. 

       alkohol,
•       opoidy (opiaty),
•       kanabinole
•       leki nasenne i uspakajające
•       kokaina
•          substancje  psychostymulujące  jak  amfetamina  i 

kofeina

•       substancje halucynogenne
•       wyroby tytoniowe (nikotyna)
•       lotne rozpuszczalniki

 

 

Szkodliwe  używanie  substancji  psychoaktywnych  polega 
na takim przyjmowaniu, które powoduje lub  w znaczący 
sposób  przyczynia  się  do  powstania  lub  utrzymywania 
konkretnych 

szkód 

zdrowotnych 

(somatycznych, 

psychicznych),  w  tym  upośledzonego  krytycyzmu  lub 
zaburzonego    zachowania,  które  mogą  prowadzić  do 
niesprawności  lub  mieć  negatywny  wpływ  na  stosunki 
międzyludzkie.

Alkohol

Szkodliwe  jest  picie  alkoholi  wysokoprocentowych  i  w 
dużych  ilościach.  Efektem  jest  znacznie  większa  liczba 
zaburzeń 

zachowania 

 

(zachowania 

agresywne, 

przestępstwa,  psychozy  alkoholowe).  Picie  alkoholu 
powoduje  również  uszkodzenie  wątroby,  zapalenie 
trzustki, zmniejszenie odporności, relacji międzyludzkich. 
  Alkohol  powoduje  uzależnienie,  gdzie  zjawiskiem 
powszechnym u tej grupy chorych jest tzw. „system iluzji 
i  zaprzeczeń,  z  tego  też  powodu  znaczna  część  osób 
zaprzecza  lub  minimalizuje  duże  spożycie  alkoholu  oraz 
wynikające 

z 

tego 

zaburzenia 

funkcjonowania 

społecznego  i zaburzenia zdrowotne. 

 

 

Odstawienie  alkoholu  powoduje  powstanie  zespołu 
abstynencyjnego,  który  przejawia  się  majaczeniem, 
drgawkami,  wzmożonym  poceniem  się,  lękiem, 
niepokojem, 

podnieceniem 

psychomotorycznym, 

zaburzeniami 

snu, 

bólem 

głowy, 

rozbiciem 

psychicznym,  powikłaniem  uzależnienia  od  alkoholu 
jest    depresja  alkoholowa,  zespół  Wernickiego-
Korsakowa  (jest  to  ciężka    encefalopatia  objawiająca 
się  upośledzenie  zapamiętywania  aż  do  całkowitej 
utraty  pamięci).  Przewlekła  halucynoza  alkoholowa 
(omamy  słuchowe,  urojenia  prześladowcze),  paranoje 
alkoholowe  (urojenia  niewierności  małżeńskiej), 
centralna mielinoza mostu  (zaburzenia świadomości, 
drgawki,  niedowłady  a  nawet  tetraplegia,  chwiejność 
nastroju, lęk), encefalopatia alkoholowa (upośledzenie 
kontroli  nad  impulsami,  drażliwość,  gniewliwość, 
zaleganie i spiętrzanie efektu).

 

 

Opoidy (opiaty) 

Są to wszystkie substancje o działaniu  agonistycznym  
w  stosunku  do  receptorów  opidowych  a  więc  nie  tylko 
opiaty  ale także substancje  syntetyczne jak  metadon, 
petydyna  oaz  endogenne  substancje  morfinopodobne. 
Mają  działanie  uzależniające,  najczęściej  produkowane 
w  postaci    „kompotu”  przeznaczonego  do  podawania 
dożylnego.  Do  ostrego  zatrucia  może  dojść,  gdy  osoba 
nie  uzależniona  przyjmie    „dawkę  narkomańską”. 
Przyjęcie  opoidów  wiąże  się  z  odczuwaniem  euforii, 
ciepła,  zmniejszenia  głodu  i  mniejszą  wrażliwością  na 
ból. Natomiast zmiany somatyczne to: zwężenie źrenic, 
spowolnienie  psychoruchowe,  hipotermia,  zmniejszenie 
RR,  podsycanie  błon  śluzowych,  bladość  skóry, 
osłabienie ruchu odkrztuśnego, zaparcia, może dojść w 
ciężkim  zatruciach  do  śpiączki  i  depresji  układu 
oddechowego.  W  uzależnieniach  największe  znaczenie 
ma    heroina,  której  przyjmowanie  prowadzi  do  stanów 
zapalnych  naczyń  krwionośnych,  zapalenie  wątroby 
typu C, HIV, AIDS, 

 

 

Substancje psychostymulujące

Zaliczamy do nich amfetaminę i jej pochodne, kokainę 
a  także    kofeinę.    Są  używane  ze  względu  na  ich 
działanie 

euforyzujące 

i 

zmniejszanie 

uczucie 

zmęczenia,  powodują  jasność  myślenia  i  poprawiają 
spostrzeganie,  zwiększają  sprawność  umysłową  i 
fizyczną,  zmniejszają  łaknienie,  zwiększają  popęd 
seksualny,  zmniejszają  lęk  społeczny.  Mogą  być 
przyjmowane  doustnie,  donosowo,  dożylnie,  przez 
wdychanie  dymów  lub  oparów,  u  części  osób  może 
dojść  do  zgonu  po  przyjęciu  nawet  małej  dawki 
kokainy  (nie  uzależnionych  około  pół  grama  i  kilka 
gram  u  uzależnionych).    Osoby  przyjmujące  kokainę 
okazjonalnie  mają  problemy  z  psychiką  i  częściej 
popadają  w  konflikty  z  rodziną,  z  prawem,  pogarsza 
się  ich  status  ekonomiczny.  Często  są  również 
zaburzenia  nastroju,  stany  lękowe,  nastawienia, 
urojenia o charakterze prześladowczym. 

 

 

Kokaina  pogarsza  stan  osób  z  chorobami  układu 
krążenia:  np.  ma  działanie  drgawkotwórcze.  Kokaina 
prowadzi  do  uzależnienia  po  kilkudniowym  ciągu 
powodujące wyczerpanie psychiczne i fizyczne. 

Przerwanie  wiąże  się  z  pojawieniem  zespołu 
abstynencyjnego,  gdzie  dominuje:  głód    kokainy, 
obniżenie nastroju z poczuciem znużenia i zmęczenia, 
najpierw  bezsenność  a  potem  zwiększona  potrzeba 
snu, zwiększony apetyt. Amfetamina ma podobne lecz 
mniej  nasilone  działanie.  Powikłaniem  intoksykacje, 
które  mogą  stanowić  zagrożenie  dla  życia  oraz 
zespoły depresyjne, jak również psychozy urojeniowe 
o 

treści 

prześladowczej 

i 

ksobnej. 

W  przypadku  psychoz    poamfetaminowych  trudno  je 
odróżnić  od  psychoz  schizofrenicznych.  U  osób 
uzależnionych  od  kokainy  może  wystąpić  halucynoza 
uczuciowa  zwana  również  obłędem  pasożytniczym. 
Tacy chorzy próbują wydłubać ze skóry wymyślonego 
pasożyta.

 

 

Substancje halucynogenne

To  grupa  środków  o  zróżnicowanej  budowie 
chemicznej, 

działaniu 

receptorowym, 

efektach 

psychopatologicznych.  Są  wśród  nich  substancje 
naturalne  tj.  grzyby  halucynogenne  oraz  środki 
syntetyczne tj. LSD, „ecstazy”. Substancje te dzieli się 
na  powodujące  omamy  łącznie  z  zaburzeniem 
świadomości i silnymi objawami wegetatywnymi, oraz 
takie  gdzie  zaburzeń  świadomości  nie  ma  lub 
występują odmienne stany świadomości. Uważa się, że 
każde użycie substancji halucynogennej związane jest 
z  ryzykiem  dla  zdrowia  i  życia.  Nawet  krótkotrwałe 
stany  psychotyczne  są  przyczyną  nieprzewidzialnych 
zachowań np. prób latania po wyskoku z okna. U osób 
zażywających te substancje mogą wystąpić zaburzenia 
emocjonalne,  co  wymaga  kontaktu  z  psychiatrą  lub 
psychologiem. 

 

 

Szkody 

zdrowotne 

to: 

 

nieprzyjemny 

stan 

psychotyczny  z  napadami  lęku,  przykrymi  omamami, 
urojeniami, podnieceniem psychoruchowym. 

W  stanach  tych  może  dochodzić  do  samookaleczeń, 
urazów, samobójstw, agresji wobec otoczenia. U osób 
chorujących  wcześniej    psychicznie  może  dojść  do 
pogorszenia 

przebiegu 

choroby 

pierwotnej 

i 

dłuższych  reakcji  psychotycznych.  Może  dojść  też  o 
ostrego  zatrucia,  co  wyraża  się:    tachyarytmią,   
hipertermią,  drgawkami  mięśniowymi,  zaburzeniem 
gospodarki 

wodno-elektrolitowej, 

zaburzeniem 

świadomości,  śpiączką.  Uzależnienie  występuje 
bardzo rzadko. 

 

 

Rola pielęgniarki w leczeniu uzależnień 

Najtrudniejszą  sprawą  jest  pozbycie  się  niechęci  i 
uprzedzeń  wobec  osób  uzależnionych.  Pierwsze 
kontakty mogą być utrudnione przez jego nieufność, 
obawę  i  wrogość.  Mimo  tej  postawy  należy  przyjąć 
go  bez  uprzedzenia,  w  relacji  z  nim  stworzyć 
postawę  zaufania.  Postawa  zbyt  neutralna  nie  jest 
wskazana,  ponieważ  może  być  odebrana  przez 
pacjenta 

jako 

nieakceptowanie 

jego 

osoby. 

Moralizowanie, robienie wyrzutów jest bezużyteczne 
a  nawet  szkodliwe.  Autorytatywna  i  potępiająca 
pogarsza  samopoczucie  pacjenta,  który  mniej  lub 
bardziej 

przeżywa 

poczcie 

winy. 

Nie należy wzmacniać tego poczucia, ponieważ może 
spowodować  przerwanie  leczenia.  W  czasie  rozmów 
należy  podkreślać,  że  leczenie  ma  na  celu  jego 
dobro,  a  nie  ochronę  społeczeństwa  przed  nim. 
Podczas  kuracji  mogą  wystąpić  reakcje  opozycji 
wobec leczenia i personelu. 

 

 

Podczas pobytu w domu na tzw. przepustce pacjent ma 
okazje  do  zażywania  narkotyków,  skrycie  bądź 
otwarcie.  Może  to  zniechęcać  pielęgniarki  lub 
wywoływać  chęć  ukarania  pacjenta.  Zamiast  karać  i 
potępiać, trzeba przeanalizować podczas psychoterapii 
grupowej zachowanie pacjenta i pozwolić grupie ocenić 
jego 

zachowanie. 

Rola 

dobrze 

zorganizowanej 

społeczności  terapeutycznej  jest  znaczna,  szczególnie, 
gdy  pacjent  akceptuje  grupę  i  jest  przez  nią 
akceptowany.

Zwolennicy  ścisłej  szpitalnej  izolacji  pacjentów 
uzależnionych  twierdzą,  że  tylko  ta  forma  może 
zapewnić  sukces  w  leczeniu.  W  tej  sytuacji  należy 
liczyć się z ewentualnym „przemycaniem” narkotyków  
przez  pacjentów.  Mogą  oni  tworzyć  zorganizowane 
grupy i wówczas dochodzi do tego, że życie na oddziale 
toczy  się  drugim  nurtem,  kontrolowanym  przez 
pacjentów.  Ostre  restrykcje,  takie  jak  ścisła  izolacja, 
mogą być odczuwane przez nich jako usprawiedliwienie 
dla tego rodzaju działalności.

 

 

Leczenie  uzależnień  wymaga  cierpliwości,  ponieważ 
proces 

doprowadzenia 

pacjenta 

do 

dojrzałości 

emocjonalnej  i  społecznej    może  być  długi.    Należy 
nauczyć  go  tolerować    frustracje  i  niepokoje  bez 
uciekania  się  do  środków    farmakologicznych. 
Rozwiązanie  trudnych  problemów  pacjenta  jest  równie 
ważne,  jak  wyprowadzenie  go  z  nałogu.  Należy 
pamiętać,  że  warunkiem  sukcesu  będzie  głębokie 
przeobrażenie  osobowości,  pozwalające    zmienić   
sposób  przeżywania,  odczuwania  i  myślenia.  Reguły  i 
normy społeczne musza być wewnętrznie akceptowane, 
aby  były  przez  człowieka  przestrzegane.  Dostosowanie 
się do obyczajów grupy bez wewnętrznego przekonania 
rodzi w człowieku konflikty z własnymi  potrzebami, np. 
z potrzebą samorealizacji. Nałóg był dla pacjenta swego 
rodzaju  „protezą”  psychiczną.  Odebranie  mu  jej  bez 
dostarczenia  w  zmian  umiejętności  radzenia  sobie  z 
trudnościami  nie  jest  dla  niego  zadowalającym 
wyjściem z sytuacji.

 

 

Kiedy pacjent jest przekonany o akceptacji swojej osoby, 
leczenie  nałogu,  kiedy  uzyskał  wgląd  we  własne 
problemy, ma wówczas poczucie komfortu psychicznego 
i odprężenia. To pozwala mu spojrzeć optymistycznie w 
przyszłość,  zrobić  bilans  trudności  osobistych  i 
konfliktów.  W  tym  okresie  zaczyna  się  readaptacja 
pacjenta  do  środowiska.  Pacjenci  uzależnieni  od 
substancji  psychoaktywnych,  podobnie    jak  inni 
pacjenci,  powinni  być  włączeni  w  tok  terapii   
zajęciowej.    Szczególnie  polecane    są  formy  które 
pozwalają  na  swobodną  twórczość,  takie  jak  zajęcie 
plastyczne,  kółko  teatralne,  organizowanie  wieczorków 
literackich,  muzycznych,  tanecznych,  koła  sportowe. 
Osoba  uzależniona  powinna  znaleźć    dziedzinę 
działalności,  która  by  ją  mogła    wciągnąć    i 
zainteresować    na  tyle  głęboko,  aby  pełnić    funkcję   
zastępczą wobec nałogu.

 

 

Opieka  somatyczna  nad  pacjentem  zależy  od 
zaawansowania  nałogu  i  warunków,  w  jakich  on  żył. 
Gdy pacjent jest odwodniony i wychudzony, należy go 
nawodnić,  kontrolować  masę  ciała,  dostarczyć 
bogatoenergetycznych  posiłków,    regulować  proces 
trawienia. 

Niektórzy bezdomni pacjenci mogą być w złym stanie 
higienicznym. Trzeba ich wówczas  wykąpać, umyć im 
włosy,  (sprawdzić,  czy  nie  mają  wszawicy),  obciąć 
paznokcie. W czasie kąpieli jest okazja do obserwacji 
skóry  pacjenta.  Zdarza  się,    że  niektórzy    z  chorych 
mają  ropnie  w  wyniku  używania  nie  sterylizowanych 
igieł  i  strzykawek.  Wśród  narkomanów  mogą  być 
nosiciele  HIV,  dlatego  szczególnie  ważne  w 
kontaktach  z  nimi  jest    przestrzeganie  zasad 
postępowania  zapobiegawczego  przed  zakażeniem 
wirusem.

 

 

Po  wyjściu  ze  szpitala  pacjent  powinien  znaleźć  się 

pod  opieką  poradni  zdrowia  psychicznego.  Należy 

mu  ułatwić  powrót  do  pracy  oraz  odzyskanie 

mieszkania, jeżeli je stracił, Krąg ludzi, którzy będą 

w kontakcie z pacjentem, może zostać poszerzony o 

byłych  uzależnionych,  z  którymi  łatwiej  znajdzie 

wspólny język i którzy będą mu podporą w chwilach 

załamań. Istniejące kluby byłych narkomanów, m.in. 

MONAR,  zajmują  się  bezinteresownie  każdym,  kto 

się do nich zgłosi.

 

 

 

Piśmiennictwo

1.   ”Psychiatria”  Adam Bilikewicz, Warszawa 2003 r.

2.   ”Psychiatria kliniczna” Sławomir K. Sidorowicz, 

Wrocław  2004 r.

3.3.   ”Kompendium psychiatrii, psychoterapii, 

medycyny 

       psychoruchowej”    Adam Bilikiewicz,  Warszawa 

2005 r.

4.   ”Pielęgniarstwo psychiatryczne i neurologiczne” 

      Cecylia Ugniewska, Warszawa 2004 r.