NABYTE 

WADY ZASTAWKOWE 

SERCA

 

 

WADA  NABYTA SERCA

   - nieprawidłowa czynność zastawki 

serca (przedsionkowo-komorowej 
lub komorowo-tętniczej), powstała 
w życiu pozapłodowym

 

 

WADA ORGANICZNA SERCA

   - spowodowana zmianami 

strukturalnymi w obrębie płatków 
zastawki i/lub aparatu 
podzastawkowego i pierścieni,

   - najczęstsza etiologia – reumatyczne 

zapalenie wsierdzia.

 

 

WADA CZYNNOŚCIOWA SERCA

  - bez zmian organicznych zastawki,
  - wtórnie w przebiegu chorób mięśnia 

sercowego, rozstrzeni komór 
(niedomykalność mitralna i 
trójdzielna) lub zmian obejmujących 
duże pnie tętnicze (niedomykalności 
zastawek komorowo-tętniczych).

 

 

WZGLĘDNE ZWĘŻENIE ZASTAWKI

  - na skutek zwiększonej objętości 

krwi przepływającej przez 
prawidłowe ujście przedsionkowo-
komorowe lub komorowo-tętnicze.

 

 

OSTRE NIEDOMYKALNOSCI 

ZASTAWKOWE

  -  odrębny obraz kliniczny i 

hemodynamiczny.

 

 

WADA ZŁOŻONA SERCA

  - współistnienie zwężenia i 

niedomykalności zastawki.

 

 

Badanie 2D

Powierzchnia ujścia aortalnego

3 – 4 cm

2

Separacja płatków

 1,5 – 2,6 cm

BADANIE METODĄ DOPPLERA

Maksymalna prędkość przepływu przez z. 

aortalną 1,0 – 1,7 m/s

Gradient skurczowy LV – A

< 20 mmHg  

 

 

Zwężenie zastawki aortalnej

• jedna z najczęstszych wad zastawkowych,

• wrodzona zastawka 2-płatkowa (1% 

Amerykanów),

• etiologia miażdżycowa,

• rzadko etiologia reumatyczna.

 

 

Zwężenie zastawki 

aortalnej

Powierzchnia ujścia < 1 cm

2

Utrudnienie odpływu krwi z LV

 Ciśnienia w LV (ciśnienie skurczowe w LV > A)

Gradient skurczowy komorowo-aortalny  decyduje o 

zaburzeniach hemodynamicznych

Mechanizmy kompensacyjne:
  ciśnienia skurczowego w LV,
- przerost LV,
  czasu wyrzutu.

 

 

Zwężenie zastawki 

aortalnej

 siły skurczu przerośniętego mięśnia LV

 rzutu skurczowego  objawy (omdlenia, 

dławica)

 objętości zalegającej krwi



LV EDV,  LV EDP

niewydolność LV  objawy (duszność)

 

 

Zwężenie zastawki aortalnej - 

wywiad

• długo bezobjawowo,

• związek objawów z wysiłkiem,

• bóle dławicowe (5 lat),

• omdlenia (3 lata),

• LVHF (2 lata).

 

 

Zwężenie zastawki aortalnej – 

badanie przedmiotowe

• uderzenie koniuszkowe kopulaste, w 

lewo i ku dołowi,

• II A, II PA,
• IV ton,
• szmer skurczowy wyrzutowy 

crescendo-decrescendo, w polu 

aortalnym, z promieniowaniem do tt. 

szyjnych,

• tętno małe, leniwe.

 

 

Echo w zwężeniu zastawki 

aortalnej

Echo 2D:

- Analiza stanu zastawki i pierścienia: anatomia, 

funkcja, etiologia zwezenia (pogrubienie płatków, 

zwapnienia,  ruchomości płatków),

- Morfologia i funkcja LV (EF!) oraz pozostałych 

struktur serca (koncentryczny przerost LV).

Echo doplerowskie:

- Ocena stopnia zwężenia (gradient ciśnień 

komorowo-aortalny (4 v

2

), powierzchnia ujścia),

- Współistnienie innych wad serca i aorty.

 

 

Zwężenie zastawki aortalnej

ŁAGODNA  GRADIENT 20-40 mmHg (< 25)
                           Pole >1,5 cm²
UMIARKOWANA  GRADIENT 40-70 mmHg (25-50)
                                      Pole 1 - 1,5 cm²
CIĘŻKA  GRADIENT > 70 mmHg (> 50)
                      Pole < 1 – 0,8 cm²

Dyskusyjna wartość Max PG (stopień zwężenia, objętość 

krwi, kurczliwość LV). Objawy kliniczne!!

 

 

Echo w zwężeniu zastawki 

aortalnej

Średni gradient > 50 mm Hg

Powierzchnia ujścia < 0,6 cm²/m² lub < 1 cm

2 

SA istotna hemodynamicznie

Duże ryzyko nagłego zgonu przy małym ryzyku operacyjnym 

(1-2 %).

 

 

Naturalny przebieg SA

• Pole zastawki: 0,1 – 0,3 cm²/rok

• Gradient: max 10- 15 mmHg/rok 

(średni 7)

• Progresja: wiek, HA, CHD, HPL

 

 

Wybór terminu leczenia 

operacyjnego w SA

SA istotna hemodynamicznie + objawy 

podmiotowe

Wymiana zastawki

Poprawa funkcji skurczowej i regresja 

przerostu LV

Poprawa objawów

Wydłużenie przeżycia

 

 

Badanie 2D

Powierzchnia ujścia mitralnego

4 – 6 cm

2

Gradient rozkurczowy przez ujście przedsionkowo-

komorowe lewe

1 – 3 mmHg

Średnica pnia tętnic płucnych

~ 2 cm

BADANIE METODĄ DOPPLERA

Maksymalna prędkość przepływu przez zastawkę mitralną 

0,6 – 1,3 m/s

 

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej

• Etiologia najczęściej reumatyczna
• K/M = 4/1
• Objawy wady ok.. 40-50 r.ż.

 

 

Zwężenie zastawki 

mitralnej

Powierzchnia ujścia   2,5 cm2   
               hemodynamicznie BZ.

Powierzchnia ujścia < 2,0 cm2   
         gradientu ciśnień LA-LV
         ciśnienia w LA

            PRAWIDŁOWE NAPEŁNIANIE LV
            HEMODYNAMICZNIE BZ.

 

 

Zwężenie zastawki 

mitralnej

Powierzchnia ujścia 1 – 1,5 cm2   

Duży  gradientu LA-LV i objętości krwi w LA



Rozszerzenie i przerost mięśnia LA 





Ciśnienia w żyłach płucnych i kapilarnych płuc





Ciśnienia w PA i RV



Przerost RV  Rozstrzeń RV

                      

                                 Niewydolność RV

 

 

Duży gradient mitralny

Nadciśnienie płucne

-

Bierne

-

Odruchowy skurcz 
naczyń płucnych

-

Utrwalone zmiany 
struktur naczyń 
płucnych

 Napełniania LV 
w rozkurczu



 

Rzutu skurczowego     

LV 



Kompensacyjny  HR

 

 

 

Zaburzenia hemodynamiczne w 

zwężeniu zastawki mitralnej 
korelują z wielkością 
powierzchni ujścia mitralnego, 
a nie gradientem mitralnym.

Badanie echo pozwala na 

kwalifikację do leczenia 
interwencyjnego u 90 – 95% 
chorych.

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej

 Pole powierzchni ujścia mitralnego:

1,5 – 2 cm²    z. umiarkowane
1 – 1,5 cm²    z. istotne
< 1  cm²         z. krytyczne

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

ujścia mitralnego

Badanie kliniczne

- wywiad,

- badanie przedmiotowe.

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej-

wywiad

• rzadko w wywiadzie ostra gorączka 

reumatyczna,

• wieloletni przebieg bezobjawowy,

• objawy LVHF: duszność wysiłkowa, 

orthopnoe, duszność nocna,

• objawy RVHF: wodobrzusze, obrzęki,

• chrypka (z. Ortnera),

• odkrztuszanie krwistej wydzieliny,

• FA – nagła dekompensacja HF,

• zatorowość obwodowa (tt. mózgowe, tt. 

nerkowe, tt. krezkowe, tt. kończyn dolnych).

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej-

wywiad

• wieloletni przebieg bezobjawowy,
• wystąpienie objawów:
   - postępujące zwężenie,
   - nagły wzrost HR (duży wysiłek),
   - FAP z szybką czynnością komór,
   - wzrost objętości wyrzutowej (ciąża).

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej-

badanie przedmiotowe

• „rumieniec mitralny”,

• głośny kłapiący I ton,

• trzask otwarcia z. mitralnej 

wczesnorozkurczowy,

• „turkot rozkurczowy”, szmer 

przecskurczowy,

•  II P,

• szmer Graham-Steella,

• szmer IT, III-RV,

• objawy RV-HF: hepatomegalia, obrzęki, 

wypełnienie żył szyjnych.

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  
Radiogram klatki piersiowej

- obrzęk płuc (przekrwienie, 

śródmiąższowy, pęcherzykowy),

-  powiększenie LA i RV.

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  
Badanie elektrokardiograficzne

- rytm (FA)
- powiększenie LA,
-  przerost RV.

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  
Badanie echokardiograficzne

            TTE
             
            TEE

 

 

Echokardiografia w 

zwężeniu zastawki mitralnej

Badanie 2D     morfologia 

zastawki:

• Pogrubienie i ograniczenie ruchu płatków
• Zwapnienia
• Zmiany w aparacie podzastawkowym
• Powiększenie LA
• Ocena powierzchni ujścia metodą 

planimetryczną

 

 

Echokardiografia w zwężeniu 

zastawki mitralnej

Badanie doplerowskie:

• Pomiar gradientu mitralnego
• Pomiar powierzchni ujścia (pomiar czasu 

półtrwania gradientu ciśnień)

• Ocena nadciśnienia płucnego (v 

niedomykalności trójdzielnej)

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  

Próba wysiłkowa na bieżni ruchomej

- ocena wydolności wysiłkowej , jeżeli 

jest konieczna

                         
            

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  

Cewnikowanie serca i angiografia
-   MVA,
-   średnie ciśnienie zaklinowania w tętnicy płucnej, ciśnienie w LA,

- ciśnienie w tętnicy płucnej: skurczowe, rozkurczowe, średnie,

- średni gradient ciśnienia przez MV,

- pojemność minutowa serca lub wskaźnik sercowy,

- opory naczyniowe: płucny i w krążeniu dużym,

- nasilenie niedomykalności zastawki mitralnej,

- LVEDV, LVESV, LVEF,

- ciśnienia w prawej połowie serca,

- inne zmiany zastawkowe

.

                         
            

 

 

Ocena chorego ze zwężeniem 

mitralnym

  

Koronarografia

- chorzy >= 35 lat,

- chorzy < 35 lat:
     z dysfunkcją LV,
     z obj. podmiotowymi lub przedmiotowymi CHD,
     z >= 1 czynnikiem ryzyka przedwczesnej CHD 
    ( z wyłączeniem płci).

                      

 

 

Przebieg naturalny i rokowanie u 

chorych z dużym zwężeniem ujścia 

mitralnego

   

Objawy                   Przeżywalność 10-

letnia

Klasa NYHA I                            84 %
Klasa NYHA II                           34-42 %
Klasa NYHA II/III                      40 %
Klasa NYHA IV                          0 %
      po 1 roku                                42 %
      po 5 latach                             10 %

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej - 

leczenie

• Bez/niewielkie objawy:
  - 

profilaktyka IZW i nawrotu gorączki 

reumatycznej,

  -  unikanie dużych wysiłków fizycznych,

• Umiarkowane objawy:
 - 

diuretyki,

 -  przywrócenie/utrzymanie SR (kardiowersja) lub 

kontrola HR w przebiegu FA (naparstnica).

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej - 

rodzaje interwencji

• Przezskórna walwuloplastyka balonowa 

(PMV) 

      

(wykluczyć skrzeplinę oraz IM  3+, ocenić 

morfologię zastawki w skali Wilkinsa)

• Operacje naprawcze zastawki mitralnej

• Wszczepienie zastawki sztucznej (MVR)

 

 

Zwężenie zastawki mitralnej – 

leczenie interwencyjne

Odległe wyniki MVR w klasie NYHA III/IV
 - gorsze niż PMV (<= 8 pkt. w skali 

Wilkinsa).

 

 

ECHOKARDIOGRAFICZNA SKALA 

WILKINSA (ECHO WILKIN’S SCORE)

Parametry oceniane w skali 1 - 4:

• sztywność płatków (zastawka ruchoma – 

zastawka nieruchoma),

• pogrubienie płatków (płatki niepogrubiałe – płatki 

znacznie pogrubiałe),

• obecność zwapnień w obrębie zastawki (brak 

jasno wysyconych ech – liczne jasno wysycone 

echa),

• aparat podzastawkowy (brak pogrubienia nici 

ścięgnistych - znaczne pogrubienie nici 

ścięgnistych).

 

 

SKALA WILKINSA

Ruchomość płatków

• Ruchoma zastawka, z ograniczeniem ruchomości jedynie 

końców płatków

• Ograniczenie ruchomości środkowej oraz podstawnej części 

płatków

• Ruch ku przodowi płatków zastawki w okresie rozkurczu, 

głównie w obrębie podstawy

• Brak lub minimalny ruch ku przodowi płatków zastawki w 

okresie rozkurczu       

Pogrubienie zastawki

• Płatki prawie prawidłowe (4-5 mm)

• Pogrubienie płatków w obrębie części środkowej, znaczne 

pogrubienie brzegów

• Pogrubienie obejmuje płatki w całości (5-8 mm)

• Znaczne pogrubienie całych płatków (>8-10 mm)

 

 

SKALA WILKINSA

Pogrubienie aparatu podzastawkowego

• Minimalne pogrubienie nici ścięgnistych tuż poniżej zastawki

• Pogrubienie nici ścięgnistych obejmuje 1/3 ich długości

• Pogrubienie nici ścięgnistych rozciąga się na ich dystalną 

trzecią częśćRozległe pogrubienie i skrócenie nici 

ścięgnistych rozciągające się aż do mięśni brodawkowatych

Obecność zwapnień w obrębie zastawki

• Obecność pojedynczego jasno wysyconego echa

• Rozproszone jasno wysycone echa ograniczone do brzegów 

płatków

• Jasno wysycone echa rozciągają się do środkowych części 

płatków

• Obecność jasno wysyconych obszarów obejmujących 

większą część płatków

 

 

 

                     MVA > 1,5 cm

2

BEZ OBJAWÓW
PODMIOTOWYCH

KONTROLA CO 1 
ROK

OBJAWY 
PODMIOTOWE

PRÓBA WYSIŁKOWA

PAP  60 mm Hg
PAWP  25 mm Hg
GRADIENT > 15 mm 
Hg

KONTROLA CO 1 
ROK

INTERWENCJA

TAK

NIE

 

 

 

                     MVA  1,5 cm

2

BEZ OBJAWÓW 

PODMIOTOWYCH

MORFOLOGIA 
ZASTAWKI 
ODPOWIEDNIA DLA 
PMBV

OBJAWY 
PODMIOTOWE

    INTERWENCJA

KONTROLA CO 1 
ROK

NIE

TAK

PAP > 50 mm 
Hg

     PRÓBA 
WYSIŁKOW
A

PMBV

NIE

TAK

 

 

Niedomykalność mitralna 

(MR)

W zależności od objętości fali zwrotnej :

(+)       < 5 ml – nieistotna 

hemodynamicznie,

(++)     5-10 ml – mała,
(+++)  10-30 ml – umiarkowana,
(++++)> 30 ml – duża.

 

 

Niedomykalność mitralna 

        W zależności od czasu 

powstania

      ostra                                      

przewlekła

 

 

Niedomykalność mitralna

• Pierwotna 
   (dysfunkcja aparatu zastawkowego 

ujścia mitralnego: pierścień, płatki, 

struny ścięgniste),

• Wtórna 
   (w wyniku poszerzenia i zmiany 

geometrii LV).

 

 

Niedomykalność mitralna - 

etiologia

• Zmiany zwyrodnieniowe (60%),

• Niedokrwienna (20%): dysfunkcja lub 

martwica mięśnia brodawkowatego,

• Choroba reumatyczna (10%),

• Inne (10%): izw, zerwanie struny 

ścięgnistej, prolaps mitralny, kolagenozy.

 

 

Przewlekła niedomykalność 

mitralna

W czasie skurczu LV dodatkowa objętość krwi do 

LA  poszerzenie LA (> 500 ML)  narastanie 

IM (na skutek przemieszczenia tylnego płatka) 
  średniego ciśnienia w LA i naczyniach 

płucnych  nadciśnienie płucne.

W czasie rozkurczu zwiększona objętość krwi z LA 

do LV  rozstrzeń i przerost LV   siły skurczu 

LV (prawo Franka-Starlinga)  dekompensacja 

  siły skurczu LV   LVEDP,  SV,  CO.

 

 

 

OSTRA IM

NAPŁYW KRWI DO MAŁEGO LA

GWAŁTOWNY  CIŚNIENIA W LA



 CIŚNIENIA W NACZYNIACH PŁUC

OSTRA NIEWYDOLNOŚĆ LV (OBRZĘK PŁUC)

LECZENIE WYŁĄCZNIE OPERACYJNE! PILNE!

 

 

Niedomykalność mitralna - 

wywiad

• objawy LVHF,

• FA (predysponuje do LV-HF),

• objawy RVHF (późno).

 

 

Niedomykalność mitralna 

przewlekła – 

badanie przedmiotowe

• przesunięcie uderzenia koniuszkowego w 

lewo i w dół, uderzenie unoszące,

• głośny III ton, cichy I ton,
• klik śródskurczowy mezosystoliczny w 

wypadaniu płatka zastawki mitralnej 

(zależny od pozycji ciała),

•  szmer holosystoliczny na koniuszku, z 

promieniowaniem do pachy,

• późno objawy RV-HF.

 

 

Niedomykalność mitralna 

ostra– 

badanie przedmiotowe

• obrzęk płuc,
• szmer protomezosystoliczny 

crescendo-decrescendo 
promieniujący do podstawy serca,

• IV ton.

 

 

Wypadanie płatka zastawki 

mitralnej

-  nieprawidłowość, w której jeden lub 

oba płatki zastawki mitralnej 
wpuklają się podczas skurczu 
powyżej poziomu pierścienia do LA.

 

 

Wypadanie płatka zastawki mitralnej - 

przyczyny

• fizjologiczna nieprawidłowość,

• zwyrodnienie śluzowate zastawki mitralnej,

• zespół Marfana,

• kolagenozy,

• choroba wieńcowa.

 

 

Wypadanie płatka zastawki mitralnej - 

wywiad

• większość chorych – bezobjawowa,
• zespół wypadania płatka zastawki 

mitralnej (+ nietypowe bóle w klatce 
piersiowej),

• kołatania serca,
• osłabienie, zaburzenia ortostatyczne,
• objawy MR,
• udar mózgu,
• izw.

 

 

Echo w niedomykalności 

mitralnej

• Ocena anatomii aparatu mitralnego:

- pogrubienie płatków (wada reumatyczna),
- wypadanie płatka,
- pęknięcie strun ścięgnistych,
- dysfunkcja lub pęknięcie mięśnia brodawkowatego.

• Echo doplerowskie:
- 

ocena ciężkości IM (1+  4+).

• Ocena zmian kompensacyjnych w układzie 

krążenia:

- 

 LA,  LV, EF-LV, nadciśnienie płucne.

 

 

Przewlekła niedomykalność 

mitralna

Wybór rodzaju leczenia operacyjnego:

1. Operacja naprawcza
-

z wyboru !

(trudna, gdy: zwapnienia, zmiany reumatyczne, zajęcie 

płatka przedniego).

2. Wymiana zastawki z zachowaniem części  lub 

całości aparatu zastawkowego.

3. Wymiana zastawki z usunięciem części lub 

całości aparatu zastawkowego.

 

 

 

PRZEWLEKŁA CIĘŻKA MR – WYBÓR TERMINU 

LECZENIA OPERACYJNEGO

BRAK OBJAWÓW PODMIOTOWYCH

   
EF > 60%                                                            EF < 

60%

KONTROLA                                                       

OPEROWAĆ!     

 

 

PRZEWLEKŁA CIĘŻKA MR – WYBÓR 

TERMINU LECZENIA OPERACYJNEGO

OBJAWY PODMIOTOWE

NYHA I

NYHA 
II

NYHA 
III/IV

EF > 60% i 
ESD < 45 
mm

EF  60% i/lub 

ESD  45 mm 

FA 
HP

KONTROLA       LECZENIE OPERACYJNE

MOŻLIWA OPERACJA 

NAPRAWCZA

OPERACJA 
NAPRAWCZ
A

EF  

30%

WYMIANA 
ZASTAWKI

LECZ.FARMAKOL

.

NIE

TAK

TAK

NI
E

TAK

NIE

 

 

Niedomykalność aortalna 

-przyczyny

Ze strony płatków:
• zmiany degeneracyjne i anomalie wrodzone np. z. 

2-pł. (kraje rozwinięte),

• choroba reumatyczna (kraje rozwijające się),
• inne: izw, urazy.

Ze strony ujścia lub ściany aorty:
• rozwarstwienie aorty,
• z. Marfana,
• Kolagenozy, kiła.

 

 

Niedomykalność aortalna

• ostra,

• przewlekła.

 

 

Niedomykalność aortalna

Fala zwrotna aortalna w czasie rozkurczu 
Przeciążenie objętościowe LV

Powiększenie LV

 Siły skurczu + wyrównawczy przerost LV (prawo Franka-Starlinga)

 SV,  CO (przepływ obwodowy nie rośnie, bo fala zwrotna aortalna)

Długotrwałe przeciążenie objętościowe LV

 Siły skurczu LV   LV EDP,  SV,  CO

 

 

Niedomykalność aortalna - 

wywiad

• wiele lat bezobjawowo,

• objawy LVHF,

• bóle dławicowe,

• zaczerwienienie skóry,

• tętnienie naczyń szyjnych, bóle i zawroty głowy,

• kołatanie serca.

 

 

Niedomykalność aortalna – badanie 

przedmiotowe

• uderzenie koniuszkowe kopulaste, w lewo i w dół, tętnienie okolicy 

przedsercowej,

• szmer holodiastoliczny, „chuchający”, decrescendo, w polu 

aortalnym,

• III ton,

• zwężenie organiczne lub względne,

• szmer Austin-Flinta (echo!),

• tętno szybkie, wysokie, dwubitne,

• duża amplituda RR.

 

 

Niedomykalność aortalna 

ostra– badanie przedmiotowe

 

 

Niedomykalność aortalna 

ostra– badanie przedmiotowe

• nagły wzrost LVEDP,

• obrzęk płuc,

• wstrząs,

• szmer rozkurczowy krótki, crescendo-decrescendo,

• rozkurczowa MR,

• spadek DBP nawet do 0 mmHg!.

 

 

Echo w niedomykalności 

aortalnej

  Echo 2D:
-

nieprawidłowości anatomiczne zastawki 
aortalnej (pogrubienie, zwapnienia, 
wrodzone deformacje, wegetacje, 
pęknięcie lub wypadanie płatków),

-

ocena pierścienia aortalnego,

-

wielkość i funkcja LV.

   Echo doplerowskie:
-

ocena nasilenia wady (+1  +4).

 

 

Niedomykalność aortalna 

przewlekła - leczenie

• Leczenie zachowawcze:

- profilaktyka infekcyjnego zapalenia wsierdzia,

- w umiarkowanej/dużej IA wazodilatacja 

(nifedypina, ACE-I).

• Leczenie operacyjne

 

 

Niedomykalność aortalna ostra - 

leczenie

• Leczenie zachowawcze – 75 % 

śmiertelności

• Leczenie operacyjne – 25 % śmiertelności

 

 

Wybór terminu leczenia 

operacyjnego w przewlekłej 

niedomykalności aortalnej

 1. LVEDD (> 70 – 75 mm)
 2. LVESD (> 50 – 55 mm)
 3. EF (< 50%)
 4. Objawy:

 NYHA III – IV  + EF  50%

 NYHA II            + EF  50% + postępujące: 

                                 LVEDd

                                 lub  EF

                                 lub  tolerancji wysiłku

  CCS II – IV
  NYHA I – IV     + EF 25-49%

Źle rokuje EF < 25% i/lub LVESd > 60 mm

 

 

Wady kombinowane serca

• Zwężenie zastawki + niedomykalność 

zastawki

• Zwężenie zastawki + zwężenie zastawki

• Niedomykalność zastawki + 

niedomykalność zastawki