PODSTAWY FIZJOTERAPII 
W CHIRURGII URAZOWEJ

 

 

„Chirurgia  Kliniczna  i  operacyjna”  pod  red.  M.  Śliwińskiego,  W.  Rudowskiego  PZWL 
Warszawa 1983
 
„Rehabilitacja  Medyczna”  pod  red.    K.  Milanowskiej,  W.  Degi    Wyd.  IV  PZWL  Wydawnictwo 
Lekarskie Warszawa
 
„Kinezyterapia” K. Milanowska PZWL Wydawnictwo Lekarskie Warszawa 2003r.
 
„Kompendium rehabilitacji i fizjoterapii” R. Kinalski Urban i partner Wydawnictwo Medyczne, 
Wrocław 2002r.
 
„Ortopedia i rehabilitacja” pod red. W. Degi t.I i t.II, t.III PZWL WARSZAWA 1983 Wyd.III
 
„Traumatologia Narządu Ruchu” pod red. D .Tylmann, A.  Dziak, PZWL 1985r.
 
 

 

 

W wyniku urazu (często o działaniu b. znacznych sił mechanicznych) dochodzi do przerwania 
ciągłości tkanek, czy to w zakresie głowy, tułowia czy tez kończyn górnych i dolnych.
Ich leczenie zawsze wymaga unieruchomienia, często liczonego w miesiącach.
Połączone  jest  to  z  wystąpieniem  szeregu  zmian  wtórnych,  prowadzonych  w  pierwszym 
rzędzie  do  zwolnienia  przepływu  krwi  (a  nawet  całkowitego  zastoju).  Z  zanikiem  tkanki 
mięśniowej,  zmianami  w  naczyniach  prowadzącymi  do  ich  zarastania  i  zaniku.  Zmianami 
degeneracyjnymi wtornymi do opisanych wyzej 
Nie bez znaczenia są też wtórne zmiany w OUN.
Jeżeli unieruchomienie jest połączone  z leżeniem, to zwłaszcza u osób starszych rozwija się 
zapalenie płuc, często o piorunującym przebiegu.
W zakresie leczenia urazów układu kostnego wyznaczany następujący plan postępowania:
1.

     

 ćwiczenia oddechowego,

2.

     

ćwiczenia ułożeniowe; unoszenie i opuszczanie leczonej kończyny w opatrunku gipsowym 

( o ile wolne stawy na to pozwolą) zwykle 4-5 po 10-2- powtórzeń,
3.

     

tzw. czynne ćwiczenia tych części ciała, które nie są objęte unieruchomieniem, (stopniowo 

rozwijane),
4.

     

ćwiczenia izometryczne,

5.

     

dalsze ćwiczenia usprawniające prowadzone po zdjęciu unieruchomienia.

 

 

 

KOŃCZYNA GÓRNA
Celem  postępowania  fizjoterapeutycznego  jest  uzyskanie  jak  największej  sprawności 
funkcjonalnej, (ale także i siły biorąc pod uwagę zawód),


        

złamanie szyjki kości ramiennej

Z  uwagi  na  rodzaj  i  charakterystykę  leczenia,  leczenie  usprawniającego  należy  rozpocząć 
od  ćwiczeń dłoni; z ćwiczeniami  czynnymi w nadgarstku, śródręcza/palców
Stopniowe przejście do uruchomienia st. łokciowego.
Po uzyskaniu zrostu rozpoczyna się uruchamianie w st. barkowym:


       

od ćwiczeń biernych zgięcia i prostowania  w pozycji leżącej (co stabilizuje łopatkę)



       

ćwiczenia  przywodzenia  i  odwodzenia  (z  pełnym  w  zakresie  całej  kończyny  górnej 

ujęciem przez fizjoterapeutę → pełne odciążenie,


       

ruchy czynne w pozycji leżącej → siedzącej → stojącej,



       

ruchy roatcyjne → ruchy wahadłowe zginania i prostowania w pozycji leżącej na brzuchu 

z kończyną poza leżanką,


       

dodatkowe  ćwiczenia  wspomagane  zdrową  kończyną  lub    w  systemie  bloczkowo-

ciężarkowym,  czy  też  na  taśmach  (uwaga  na  kompensację  z  udziałem  obręczy  barkowej  i 
kręgosłupa, dlatego należy ograniczyć zakres ruchów na rzecz jakości w zakresie ruchów  
st. barkowego),


       

pływanie, gra w ping – ponga, ćwiczenia w wodzie

 

 



        

Złamania w okolicy. łokcia



      

specyfika stawu – zawiasowo-śrubowy,



      

przebieg i naczyń i nerwów,

                       ↓
Bardzo  ostrożnie,  powolne  uruchamianie  bez  jakiejkolwiek  „pomocy”  z  udziałem  ćwiczeń 
nadgarstka, dłoni i pleców
 
UWAGA NA PRZYKURCZ VOLKMANNA (szerzej omawiany podczas zajęć z zakresu pediatrii) 
z martwica  mm. przedramienia  ,uszkodzeniem nerwów → skrócenie mięśni, nadwrażliwość 
naczyń  →  charakterystyczne  ustawienie  z  przykurczem  w    pozycji    wyprostnej  stawów 
śródręczno  -  paliczkowych  i  zgięciem  w  stawach    międzypaliczkowych.  Przykurcz  zwiększa 
się przy zgięciu grzbietowym,  a zmniejsza  przy zgięciu dłoniowym nadgarstka


        

złamania w tzw. miejscu typowym kości promieniowej z wolnym st. łokciowym i stawami 

palców.    

      Stosuje  się  ćwiczenia  pozostałych,  wolnych  stawów  kończyny  górnej  (głównie  palce)  → 
ustępowanie obrzęków;
Kilkakrotne    prostowanie  i  zginanie  palców  i  stawów  śródręczno  -  paliczkowych  →  ruchy 
chwytne z używaniem  kciuka.
W zakresie barku i łokcia należy dążyć do uzyskania pełnych zakresów ruchu.
Zazwyczaj  obserwuje    się  bardzo  szybki  powrót  funkcji  nadgarstka  po  zdjęciu    opatrunku   
gipsowego.
        Urazy ręki; podstawą funkcji jest chwyt z jak najwcześniejszym  usprawnieniami  celem 

usunięcia obrzęku (przesięk bogaty w białko)
                     ↓
   uniesienie p/obrzękowe,

   ruchy czynne st. łokciowych i barkowych,

    czynne  ruchy  ręki  w  st.  międzypaliczkowych,  śródręczno  –paliczkowych  nadgarstka  (nie 

objęte uniesieniem).

 

 

 

Można stosować s u c h e   c i e p ł o   poprzez lampę Sollux.
w przebiegu pooperacyjnym można stosować promienie podczerwone  (wpływ p/zapalny)
Delikatny masaż odprowadzający przy nieuszkodzonej skórze.
Dążenie  do  jak  najszybszego  uruchomienia  dłońi  z  możliwie  najkrótszym  okresem   
unieruchomienia.
Opatrunki pozwalające na  tzw.leczenie czynnościowe urazów .
Początkowo prowadzone są tzw. ćwiczenia prowadozne przez fizjoterapeutę.
W przypadkach  porażeń należy  wykonywać ruchy bierne w możliwie  pełnym zakresie, aż 
do reakcji bólowej .
Ważna jest systematyczność, wytrwałość i dążenie doi sukcesu w przebiegu długiego czasu.
Udział  terapii zajęciowej: praca w glinie, stolarstwo, wilkiniarstwo, itp.
Duży  udział    pracy  samodzielnej  pacjenta  →  wyraźna    konieczność  codziennego  używania 
dłoni we wszystkich czynnościach:
mycie, ubieranie się, prac w kuchni itp. gry w ping ponga, szachy.
Udział tzw. ćwiczeń grupowych w grupach o podobnym  stopniu uszkodzenia .

 

 

Można stosować też z powodzeniem:


       

masaże wirowe (poprawiają ukrwienie, usuwa obrzęk, uelastycznia mm.),



       

okłady/kąpiele parafinowe j..w) także jako przygotowania przed ćwiczeniami,



       

masaż podwodny szczotkowy (pocierania, masaże palcami),



       

elektrostymulacja mm.,



       

działanie p/bólowe ultradźwiękami,



       

diatermia krótkofalowa przy zwłóknieniach i usztywnieniach.

UWAGA NA ZABURZENIA CZUCIA Z PRZECZULICĄ
 
KOŃCZYNA DOLNA
Leczenie  usprawniające ma za zadanie przywrócić możliwość obciążenia kończyny ciężarem 
ciała w odniesieniu statycznym i dynamicznym:


        

złamanie szyjki kości udowej



       

jak najwcześniejsze uruchamianie; od ćwiczeń stopy = napinanie mm. uda poprzez zginanie 

kolana  i  zginanie  z  prostowaniem  w  st.  biodrowym    do  ruchów  odwodzenia  i  przywodzenia 
biodrze, aż do  ruchów czynnych,


       

możliwe  ćwiczenia  w  opatrunku  gipsowym  z  podudziem  poza  leżanką  i  wykonywaniem 

ruchów w st. kolanowym, Zalecene ćwiczenia w odciążeniu mm. biodra i uda z użyciem taśm 
obejmujących  udo,  umożliwiających  wykonywanie    ruchów  w  st.  biodrowym,  czy  też 
niewielkiej redresji w  st.kolanowym wykonywane zdrową kończyną.
Nauka pionizcji
Nauka chodzenia ze stopniowym obciążeniem kończyny.
        Po złamaniach podudzia – unieruchomienie umożliwiające  ruchy   w st. kolanowym ze 

stopniowym obciążeniem po zdjęciu  unieruchomienia

 

 



        

Stawy skokowe



       

ćwiczenia mm. i stawów nie objętych unieruchomieniem,



       

kwiczenia ogólnokondycyjne,



       

ćwiczenia zwiększające zakres  ruchów po usunięciu  opatrunku unieruchamiającego  ze 

wzmocnieniem mm. podudziai stopy
Ważne  :  uruchomienie  mm.  prostowników  stopy  z  działaniem  na  mm.  łydki  –  trójgłowy  i 
strzałkowy.
początkowo ćwiczenia bierne, później ćwiczenia redresyjne i na końcu ćwiczenia czynne
Chodzenie  ze  stopniowo  wzrastającym  obciążeniem;  (działania  p/obrzękowe;  bandażowanie 
do chodzenia, ruchy czynne w st. skokowych i całej kończyny dolnej.
 


        

Zespół Sudecka

Okres  I ostry; b. silny  piekący ból, rozszerzenie naczyń → przekrwienie, obrzęk, ucieplenie, 
skóra ciemnofioletowa 
Ograniczenie ruchów . W Rtg  objawy 3-8 tygodnia. Zatarcie struktury kości 
Głównie w  okl. nasad, przynasad k. Długich

Zadania
   uśmierzenie bólu ,

   ograniczenie przepływu krwi

                    ↓
kończyna  w  pozycji    czynnościowej  z  ćwiczeniami    czynnymi  do  reakcji  bólowej,  kąpiele 
oziębiające na zdrowej kończynie (reakcje  kontralateralne z udziałem OUN).
 
Okres  II  –  dystrofii  od  6  tyg.  do  12  tyg.  z  kurczem  naczyń.  Skóra  cienka.  wilgotna  z 
zahamowaniem porostu włosów, paznokcie kruche, łamliwe. Postępujący zanik mięśni.
Przykurcze w stawach → ograniczenia ruchomośći
Nasilające się odwapnienia kości.

 

 

Zadania:


       

poprawa niedostatecznego przepływu krwi,



       

ćwiczenia czynne (do reakcji p/bólowej),



       

kąpiele rozgrzewające (od zdrowej  kończyny),



       

kąpiele ciepłe  (nie gorące) na kończynę chorą,



       

masaż szczotkowy (z włosia)

 
Okres III zanikowy (6-12 m-cy)
Silne dolegliwości bólu przy ruchach i obciążaniu 
Dalszy zanik skóry i mięśni. Zesztywnienie stawów
Zanik struktury kości w Rtg (wyzdrowienie pełne niemożliwe)
Czynne ubytki nieodwracalne.
Zadania:


       

ćwiczenia  czynne = obciążenia kończyny,



       

wzmacnianie siły mięsni (operacyjne wydłużanie  umożliwiające ruch).