Wstęp do psychologii zdrowia i choroby
Wstęp do psychologii zdrowia i choroby
Prof. dr hab. Irena Heszen-Niejodek
Prof. dr hab. Irena Heszen-Niejodek
Instytut Społecznej Psychologii Klinicznej SWPS
Instytut Społecznej Psychologii Klinicznej SWPS
Wykład I: Psychologia a problemy zdrowia i choroby
Wykład I: Psychologia a problemy zdrowia i choroby
SLAJDY NIE MOGĄ
ZASTĄPIĆ OBECNOŚCI
NA WYKŁADACH I
ZNAJOMOŚCI LEKTUR
ZŁUDZENIA W TEJ
SPRAWIE BYŁY
PRZYCZYNĄ
NIEPOWODZENIA W
ZALICZENIU
Plan
Plan
Przyczyny rosnącego zainteresowanie zastosowaniem
Przyczyny rosnącego zainteresowanie zastosowaniem
psychologii zdrowia do obszaru zdrowia i choroby:
psychologii zdrowia do obszaru zdrowia i choroby:
zmiany charakteru chorób i struktury przyczyn zgonów
zmiany charakteru chorób i struktury przyczyn zgonów
dowody znaczenia czynników psychologicznych dla stanu
dowody znaczenia czynników psychologicznych dla stanu
zdrowia
zdrowia
stres medyczny
stres medyczny
krzywa kosztów opieki zdrowotnej
krzywa kosztów opieki zdrowotnej
standardy etyczne badań naukowych z zakresu psychologii
standardy etyczne badań naukowych z zakresu psychologii
aspiracje ludzi do podmiotowości
aspiracje ludzi do podmiotowości
Główne kierunki zastosowania psychologii w obszarze
Główne kierunki zastosowania psychologii w obszarze
zdrowia i choroby
zdrowia i choroby
:
:
medycyna psychosomatyczna
medycyna psychosomatyczna
medycyna behawioralna
medycyna behawioralna
psychologia medyczna
psychologia medyczna
psychologia zdrowia
psychologia zdrowia
Zmiany charakteru chorób
Zmiany charakteru chorób
i struktury przyczyn zgonów
i struktury przyczyn zgonów
Do początku XX wieku najczęstsze były choroby zakaźne o
Do początku XX wieku najczęstsze były choroby zakaźne o
ostrym, często epidemicznym przebiegu (tyfus, gruźlica,
ostrym, często epidemicznym przebiegu (tyfus, gruźlica,
grypa)
grypa)
Te choroby były najczęstszymi przyczynami zgonów
Te choroby były najczęstszymi przyczynami zgonów
Współcześnie wzrost udziału chorób przewlekłych
Współcześnie wzrost udziału chorób przewlekłych
Lista rankingowa przyczyn zgonów:
Lista rankingowa przyczyn zgonów:
choroby układu krążenia
choroby układu krążenia
choroby nowotworowe
choroby nowotworowe
udary mózgu
udary mózgu
wypadki
wypadki
Rola czynników psychospołecznych w powstawaniu,
Rola czynników psychospołecznych w powstawaniu,
leczeniu i rehabilitacji chorób przewlekłych
leczeniu i rehabilitacji chorób przewlekłych
(cywilizacyjnych):
(cywilizacyjnych):
czynniki ryzyka
czynniki ryzyka
czynniki sprzyjające zdrowiu
czynniki sprzyjające zdrowiu
Dowody znaczenia czynników
Dowody znaczenia czynników
psychologicznych dla stanu zdrowia
psychologicznych dla stanu zdrowia
Proste formy zachowania:
Proste formy zachowania:
ryzykowne dla zdrowia, antyzdrowotne (palenie tytoniu)
ryzykowne dla zdrowia, antyzdrowotne (palenie tytoniu)
sprzyjające zdrowiu, prozdrowotne (aktywność fizyczna)
sprzyjające zdrowiu, prozdrowotne (aktywność fizyczna)
Złożone konstelacje:
Złożone konstelacje:
ryzykowne dla zdrowia (Wzór zachowania A)
ryzykowne dla zdrowia (Wzór zachowania A)
)
)
sprzyjające zdrowiu (poczucie koherencji, odporność psychiczna)
sprzyjające zdrowiu (poczucie koherencji, odporność psychiczna)
Współczesna medycyna jako źródło
Współczesna medycyna jako źródło
stresu
stresu
dla pacjentów
dla pacjentów
Inwazyjne metody diagnostyczne i terapeutyczne
Inwazyjne metody diagnostyczne i terapeutyczne
Biurokratyzacja
Biurokratyzacja
Charakter kontaktu lekarz-pacjent
Charakter kontaktu lekarz-pacjent
krzywa kosztów opieki zdrowotnej
krzywa kosztów opieki zdrowotnej
Rosnące koszty opieki zdrowotnej
Rosnące koszty opieki zdrowotnej
Przyczyny wzrostu:
Przyczyny wzrostu:
zmiany struktury demograficznej i wzrost liczby pacjentów
zmiany struktury demograficznej i wzrost liczby pacjentów
wzrost proporcji pacjentów chronicznie chorych
wzrost proporcji pacjentów chronicznie chorych
rozwój kosztownych procedur medycznych
rozwój kosztownych procedur medycznych
Konsekwencją jest m.in. akcent na profilaktykę i promocję zdrowia
Konsekwencją jest m.in. akcent na profilaktykę i promocję zdrowia
Wzrost standardów etycznych w
Wzrost standardów etycznych w
badaniach naukowych z zakresu
badaniach naukowych z zakresu
psychologii
psychologii
Zasada rezygnacji z zadawania cierpienia lub naruszania wartości
Zasada rezygnacji z zadawania cierpienia lub naruszania wartości
cenionych przez osoby badane ujęta w kodeksach etycznych
cenionych przez osoby badane ujęta w kodeksach etycznych
Poszukiwanie do badań odpowiednich sytuacji naturalnych
Poszukiwanie do badań odpowiednich sytuacji naturalnych
Zainteresowanie chorobą jako naturalnym i powszechnym źródłem
Zainteresowanie chorobą jako naturalnym i powszechnym źródłem
stresu
stresu
Wzrost aspiracji ludzi do podmiotowego
Wzrost aspiracji ludzi do podmiotowego
uczestnictwa w rozwiązywaniu
uczestnictwa w rozwiązywaniu
własnych problemów zdrowotnych
własnych problemów zdrowotnych
Przyczyny: wzrost wykształcenia, demokratyzacja,
Przyczyny: wzrost wykształcenia, demokratyzacja,
świadomość udziału w kosztach opieki zdrowotnej
świadomość udziału w kosztach opieki zdrowotnej
Formy: ruch obrony praw pacjenta, grupy
Formy: ruch obrony praw pacjenta, grupy
samopomocy
samopomocy
Udział psychologów: animacja, wspomaganie
Udział psychologów: animacja, wspomaganie
Medycyna psychosomatyczna
Medycyna psychosomatyczna
Początek: lata 30-te ubiegłego wieku (najstarsza)
Początek: lata 30-te ubiegłego wieku (najstarsza)
Twórcami lekarze-psychiatrzy
Twórcami lekarze-psychiatrzy
Holistyczne ujmowanie człowieka w zdrowiu i chorobie,
Holistyczne ujmowanie człowieka w zdrowiu i chorobie,
człowiek jako jedność biopsychospołeczna
człowiek jako jedność biopsychospołeczna
W klasycznej medycynie psychosomatycznej wpływy
W klasycznej medycynie psychosomatycznej wpływy
psychoanalityczne
psychoanalityczne
Współczesna medycyna psychosomatyczna włącza inne
Współczesna medycyna psychosomatyczna włącza inne
wątki teoretyczne i poszerza zakres zainteresowań
wątki teoretyczne i poszerza zakres zainteresowań
praktycznych
praktycznych
Współczesna medycyna psychosomatyczna zbliża się do
Współczesna medycyna psychosomatyczna zbliża się do
medycyny behawioralnej
medycyny behawioralnej
Medycyna behawioralna
Medycyna behawioralna jest
Medycyna behawioralna jest
dziedziną interdyscyplinarną,
dziedziną interdyscyplinarną,
zajmującą się rozwojem i
zajmującą się rozwojem i
integracją wiedzy i technik z
integracją wiedzy i technik z
zakresu nauk behawioralnych
zakresu nauk behawioralnych
i biomedycznych,
i biomedycznych,
pozwalających na
pozwalających na
zrozumienie zdrowia i
zrozumienie zdrowia i
choroby, oraz zastosowaniem
choroby, oraz zastosowaniem
tej wiedzy i technik w
tej wiedzy i technik w
prewencji, diagnozie,
prewencji, diagnozie,
leczeniu i rehabilitacji
leczeniu i rehabilitacji
(Weiss, 1987)
(Weiss, 1987)
Psychologia medyczna
Psychologia medyczna
Przedmiotem psychologii
medycznej są psychologiczne
aspekty powstawania, przebiegu i
leczenia chorób somatycznych, to
znaczy zarówno uwarunkowania,
jak i następstwa stanu
somatycznego, mieszące się w
sferze procesów psychicznych,
osobowości i zachowania
człowieka
(Heszen-Klemens, 1983)
Psychologia zdrowia
Psychologia zdrowia
Psychologia zdrowia to całokształt
Psychologia zdrowia to całokształt
specyficznego, oświatowego, naukowego i
specyficznego, oświatowego, naukowego i
profesjonalnego wkładu psychologii jako
profesjonalnego wkładu psychologii jako
dyscypliny, do promocji i utrzymywania
dyscypliny, do promocji i utrzymywania
zdrowia, zapobiegania i leczenia chorób,
zdrowia, zapobiegania i leczenia chorób,
rozpoznawania etiologicznych i
rozpoznawania etiologicznych i
diagnostycznych korelatów zdrowia,
diagnostycznych korelatów zdrowia,
choroby i zbliżonych dysfunkcji, a także do
choroby i zbliżonych dysfunkcji, a także do
analizy i optymalizacji systemu opieki
analizy i optymalizacji systemu opieki
zdrowotnej i kształtowania polityki
zdrowotnej i kształtowania polityki
zdrowotnej
zdrowotnej
(Matarazzo, 1988)
(Matarazzo, 1988)
