UCZENIE SIĘ- przebiega w postaci pojedynczych aktów (okazjonalnych lub
UCZENIE SIĘ- przebiega w postaci pojedynczych aktów (okazjonalnych lub
zamierzonych) lub ich zbioru
zamierzonych) lub ich zbioru
NAUCZANIE- polega na kierowaniu pojedynczymi aktami lub procesem uczenia się
NAUCZANIE- polega na kierowaniu pojedynczymi aktami lub procesem uczenia się
PROCES NAUCZANIA- UCZENIA SIĘ obejmuje wiele podporządkowanych
PROCES NAUCZANIA- UCZENIA SIĘ obejmuje wiele podporządkowanych
wspólnemu celowi par aktów nauczania- uczenia się (czynność nauczyciela- czynność
wspólnemu celowi par aktów nauczania- uczenia się (czynność nauczyciela- czynność
ucznia), a nawet ich zbiorów (czynności nauczyciela- czynności uczniów). Są to takie
ucznia), a nawet ich zbiorów (czynności nauczyciela- czynności uczniów). Są to takie
czynności jak:
czynności jak:
uczniowie
uczniowie
nauczyciel
nauczyciel
słuchanie opowiadań czy
słuchanie opowiadań czy
wykładów,
wykładów,
lektura podręczników,
lektura podręczników,
obserwowanie różnorakich
obserwowanie różnorakich
rzeczy i zjawisk,
rzeczy i zjawisk,
sporządzanie notatek,
sporządzanie notatek,
odpowiadanie na pytania,
odpowiadanie na pytania,
rozwiązywanie zadań,
rozwiązywanie zadań,
wykonywanie ćwiczeń,
wykonywanie ćwiczeń,
eksperymentowanie,
eksperymentowanie,
formułowanie i rozwiązywanie
formułowanie i rozwiązywanie
problemów itd.
problemów itd.
wykład,
wykład,
opowiadanie,
opowiadanie,
odpytywanie,
odpytywanie,
demonstrowanie,
demonstrowanie,
kontrolowanie,
kontrolowanie,
ocenianie,
ocenianie,
formułowanie i stawianie zadań,
formułowanie i stawianie zadań,
wyjaśnianie itd.
wyjaśnianie itd.
Proces nauczania- uczenia się
Proces nauczania- uczenia się
charakteryzuje się tym, że:
charakteryzuje się tym, że:
Składa się z mniej lub bardziej
Składa się z mniej lub bardziej
obszernych zbiorów czynności
obszernych zbiorów czynności
(aktów) nauczania- uczenia się;
(aktów) nauczania- uczenia się;
Uczenie się jest ściśle sprzężone z
Uczenie się jest ściśle sprzężone z
nauczaniem, co powoduje, że
nauczaniem, co powoduje, że
czynności uczenia się, inspirowane i
czynności uczenia się, inspirowane i
oceniane przez nauczyciela,
oceniane przez nauczyciela,
równocześnie same modyfikują jego
równocześnie same modyfikują jego
postępowanie
postępowanie
W przeciwieństwie do
W przeciwieństwie do
jednorazowych aktów proces
jednorazowych aktów proces
nauczania- uczenia się jest
nauczania- uczenia się jest
systematyczny , zamierzony i
systematyczny , zamierzony i
długotrwały;
długotrwały;
Zmierza do osiągnięcia wcześniej
Zmierza do osiągnięcia wcześniej
zaplanowanych rezultatów,
zaplanowanych rezultatów,
postulowanych przez programy
postulowanych przez programy
nauczania.
nauczania.
W wyniku procesu nauczania-
W wyniku procesu nauczania-
uczenia się uczniowie, pracując pod
uczenia się uczniowie, pracując pod
kierunkiem nauczyciela, osiągają w
kierunkiem nauczyciela, osiągają w
mniejszym lub większym stopniu
mniejszym lub większym stopniu
cele kształcenia wyznaczone przez
cele kształcenia wyznaczone przez
program, tzn. zdobywają
program, tzn. zdobywają
wiadomości, umiejętności, nawyki,
wiadomości, umiejętności, nawyki,
przyswajają sobie określone
przyswajają sobie określone
poglądy, przekonania i postawy,
poglądy, przekonania i postawy,
rozwijają zainteresowania i
rozwijają zainteresowania i
zdolności poznawcze oraz wdrażają
zdolności poznawcze oraz wdrażają
się do samokształcenia.
się do samokształcenia.
Osiągniecie tych celów zależy nie
Osiągniecie tych celów zależy nie
tylko od jakości samego procesu
tylko od jakości samego procesu
nauczania- uczenia się, lecz również
nauczania- uczenia się, lecz również
od wielu innych czynników (wieku
od wielu innych czynników (wieku
uczniów, z którymi wiąże się poziom
uczniów, z którymi wiąże się poziom
ich psychofizycznego rozwoju, a
ich psychofizycznego rozwoju, a
także od jakości pracy szkoły i jej
także od jakości pracy szkoły i jej
współpracy z rodzicami dzieci i
współpracy z rodzicami dzieci i
młodzieży).
młodzieży).
Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dzieci 6- 7- letnie
Rozpoczęcie nauki szkolnej przez dzieci 6- 7- letnie
zmienia w istotny sposób ich dotychczasowy tryb życia:
zmienia w istotny sposób ich dotychczasowy tryb życia:
uczenie się staje się czynnością najważniejszą, wzrasta
uczenie się staje się czynnością najważniejszą, wzrasta
rola wychowawcza osób spoza kręgu rodzinnego,
rola wychowawcza osób spoza kręgu rodzinnego,
głównie nauczycieli, rozwija się zainteresowanie treścią
głównie nauczycieli, rozwija się zainteresowanie treścią
uczenia się, aczkolwiek dominuje tendencja do
uczenia się, aczkolwiek dominuje tendencja do
naśladownictwa i uczenia się pamięciowego, przede
naśladownictwa i uczenia się pamięciowego, przede
wszystkim poprzez wielokrotne powtarzania
wszystkim poprzez wielokrotne powtarzania
określonych zwrotów językowych i czynności.
określonych zwrotów językowych i czynności.
Od
Od
jakości pracy dydaktyczno- wychowawczej w
jakości pracy dydaktyczno- wychowawczej w
najniższych klasach szkoły zależy nie tylko
najniższych klasach szkoły zależy nie tylko
przezwyciężenie owej tendencji do naśladownictwa i
przezwyciężenie owej tendencji do naśladownictwa i
uczenia się pamięciowego, a więc pełny rozwój
uczenia się pamięciowego, a więc pełny rozwój
intelektualny dzieci, lecz również ich rozwój
intelektualny dzieci, lecz również ich rozwój
emocjonalny, wyrażający się m.in. w nastawieniu do
emocjonalny, wyrażający się m.in. w nastawieniu do
szkoły, do poszczególnych przedmiotów nauczania oraz
szkoły, do poszczególnych przedmiotów nauczania oraz
do siebie samych jako uczniów. To zaś nastawienie
do siebie samych jako uczniów. To zaś nastawienie
rzutuje na dalsze losy szkolne dzieci, a niejednokrotnie
rzutuje na dalsze losy szkolne dzieci, a niejednokrotnie
wręcz o nich przesądza.
wręcz o nich przesądza.
Należy zatem zmierzać do tego, aby proces
Należy zatem zmierzać do tego, aby proces
nauczania- uczenia się miał zawsze charakter
nauczania- uczenia się miał zawsze charakter
wychowujący, aby służył zarówno intelektualnemu, jak
wychowujący, aby służył zarówno intelektualnemu, jak
wolicjonalnemu i emocjonalnemu rozwojowi uczniów.
wolicjonalnemu i emocjonalnemu rozwojowi uczniów.
Poczynając od 10- 11 roku życia, uczniowie w coraz
Poczynając od 10- 11 roku życia, uczniowie w coraz
większym stopniu zdobywają różnorakie wiadomości i
większym stopniu zdobywają różnorakie wiadomości i
umiejętności także poza szkołą, głównie dzięki środkom
umiejętności także poza szkołą, głównie dzięki środkom
masowego przekazu i rozszerzającym się stopniowo
masowego przekazu i rozszerzającym się stopniowo
kontaktom z rówieśnikami.
kontaktom z rówieśnikami.
Pojawia się i rozwija zdolność do myślenia hipotetyczno-
Pojawia się i rozwija zdolność do myślenia hipotetyczno-
dedukcyjnego, wzrasta zakres wiedzy zdobywanej w drodze
dedukcyjnego, wzrasta zakres wiedzy zdobywanej w drodze
samodzielnego wysiłku poznawczego, a próby przyczynowo-
samodzielnego wysiłku poznawczego, a próby przyczynowo-
skutkowego wyjaśniania obserwowanych rzeczy i zjawisk
skutkowego wyjaśniania obserwowanych rzeczy i zjawisk
stają się coraz liczniejsze i bardziej pogłębione.
stają się coraz liczniejsze i bardziej pogłębione.
Równocześnie jednak tendencja do uczenia się
Równocześnie jednak tendencja do uczenia się
pamięciowego, nie korygowana w porę przez nauczycieli,
pamięciowego, nie korygowana w porę przez nauczycieli,
nadal może rzutować na wszechstronny rozwój intelektualny
nadal może rzutować na wszechstronny rozwój intelektualny
uczniów, a zwłaszcza na ich umiejętność samodzielnego,
uczniów, a zwłaszcza na ich umiejętność samodzielnego,
krytycznego myślenia.
krytycznego myślenia.
Wiek młodzieńczy, którego początek przypada
Wiek młodzieńczy, którego początek przypada
na 15- 16 rok życia, wiąże się przeważnie z szybko
na 15- 16 rok życia, wiąże się przeważnie z szybko
postępującym procesem dojrzewania społecznego.
postępującym procesem dojrzewania społecznego.
Zainteresowanie problematyką społeczno-
Zainteresowanie problematyką społeczno-
moralną rozszerza się i pogłębia. Pytanie: „Kim
moralną rozszerza się i pogłębia. Pytanie: „Kim
być?” oraz „Jak żyć?” stają się pytaniami
być?” oraz „Jak żyć?” stają się pytaniami
podstawowymi.
podstawowymi.
Rosną też umiejętności
Rosną też umiejętności
a zarazem potrzeby samokształceniowe,
a zarazem potrzeby samokształceniowe,
pojawiają się i umacniają autoteliczne
pojawiają się i umacniają autoteliczne
motywy uczenia się.
motywy uczenia się.
Nasila się również krytycyzm
Nasila się również krytycyzm
uczniów, rozszerza się krąg ich zainteresowań,
uczniów, rozszerza się krąg ich zainteresowań,
pogłębiają się różnice indywidualne.
pogłębiają się różnice indywidualne.
Wszystko to nie pozostaje bez wpływu na
Wszystko to nie pozostaje bez wpływu na
treść i organizację procesu nauczania- uczenia się,
treść i organizację procesu nauczania- uczenia się,
w którym zajęcia fakultatywne oraz indywidualne
w którym zajęcia fakultatywne oraz indywidualne
podejście do poszczególnych uczniów powinny
podejście do poszczególnych uczniów powinny
zajmować poczesne miejsce.
zajmować poczesne miejsce.
GENEZA I ROZWÓJ NOWOCZESNEGO
GENEZA I ROZWÓJ NOWOCZESNEGO
MODELU KSZTAŁCENIA
MODELU KSZTAŁCENIA
Tradycyjny model procesu
Tradycyjny model procesu
nauczania- uczenia się
nauczania- uczenia się
Model progresywistyczny
Model progresywistyczny
Nowoczesny model procesu
Nowoczesny model procesu
nauczania- uczenia się
nauczania- uczenia się
Tradycyjny model procesu nauczania- uczenia się
Tradycyjny model procesu nauczania- uczenia się
opracowany przez dydaktykę herbartowską
opracowany przez dydaktykę herbartowską
zasadnicze znaczenie przywiązywano do czynności
zasadnicze znaczenie przywiązywano do czynności
wykonywanych przez nauczyciela
wykonywanych przez nauczyciela
herbartyści zajmowali się przede wszystkim tzw. stopniowaniem
herbartyści zajmowali się przede wszystkim tzw. stopniowaniem
formalnym nauczania
formalnym nauczania
nauczyciel ma podawać uczniom gotowe wiadomości
nauczyciel ma podawać uczniom gotowe wiadomości
Model progresywistyczny
Model progresywistyczny
Główny akcent kładziono na czynności uczenia się a więc na
Główny akcent kładziono na czynności uczenia się a więc na
działalność uczniów tworząc zarazem teorię stopni formalnych
działalność uczniów tworząc zarazem teorię stopni formalnych
uczenia się, opartą- w przypadku Deweya – na analizie „pełnego
uczenia się, opartą- w przypadku Deweya – na analizie „pełnego
aktu myślenia”
aktu myślenia”
Wychowawca jako obserwator pracy dzieci i młodzieży
Wychowawca jako obserwator pracy dzieci i młodzieży
Nowoczesny model procesu nauczania- uczenia się
Nowoczesny model procesu nauczania- uczenia się
Autor Wincenty Okoń („Proces nauczania”)
Autor Wincenty Okoń („Proces nauczania”)
Wskazywał na ścisły związek miedzy czynnościami nauczania i
Wskazywał na ścisły związek miedzy czynnościami nauczania i
uczenia się w pracy dydaktyczno- wychowawczej i dlatego
uczenia się w pracy dydaktyczno- wychowawczej i dlatego
oprócz tzw.
oprócz tzw.
ogniw
ogniw
lub
lub
momentów
momentów
nauczania
nauczania
wyróżnił
wyróżnił
odpowiadające im
odpowiadające im
ogniwa
ogniwa
(
(
momenty
momenty
)
)
uczenia się
uczenia się
.
.
Ogniwa lub momenty nauczania i uczenia się w
Ogniwa lub momenty nauczania i uczenia się w
nowoczesnym modelu:
nowoczesnym modelu:
1.
1.
uświadomienie uczniom celów i zadań dydaktycznych,
uświadomienie uczniom celów i zadań dydaktycznych,
stawianie problemów- czemu powinno odpowiadać
stawianie problemów- czemu powinno odpowiadać
powstanie u uczniów odpowiednich motywów uczenia się,
powstanie u uczniów odpowiednich motywów uczenia się,
odpowiedniego „ładu wewnętrznego”
odpowiedniego „ładu wewnętrznego”
2.
2.
zaznajamianie uczniów z nowym materiałem poprzez użycie
zaznajamianie uczniów z nowym materiałem poprzez użycie
odpowiednich środków techniczno- poglądowych i słowa
odpowiednich środków techniczno- poglądowych i słowa
żywego lub drukowanego- czemu ze strony uczniów
żywego lub drukowanego- czemu ze strony uczniów
powinna odpowiadać określona działalność praktyczna,
powinna odpowiadać określona działalność praktyczna,
obserwacja, gromadzenie materiału do rozwiązywania
obserwacja, gromadzenie materiału do rozwiązywania
problemów i przyswajanie gotowych wiadomości
problemów i przyswajanie gotowych wiadomości
3.
3.
kierowanie procesami uogólniania- ze strony zaś uczniów
kierowanie procesami uogólniania- ze strony zaś uczniów
opanowanie pojęć i sądów ogólnych poprzez odpowiednie
opanowanie pojęć i sądów ogólnych poprzez odpowiednie
operacje myślowe, rozwiązywanie problemów
operacje myślowe, rozwiązywanie problemów
4.
4.
utrwalanie widomości uczniów
utrwalanie widomości uczniów
5.
5.
kształtowanie umiejętności, nawyków i przyzwyczajeń
kształtowanie umiejętności, nawyków i przyzwyczajeń
6.
6.
wiązanie teorii z praktyką
wiązanie teorii z praktyką
7.
7.
kontrola i ocena wyników nauczania, w procesie zaś
kontrola i ocena wyników nauczania, w procesie zaś
uczenia się samokontrola.
uczenia się samokontrola.
Czynności nauczania- uczenia się prowadzą do
Czynności nauczania- uczenia się prowadzą do
pozytywnych wyników, kiedy:
pozytywnych wyników, kiedy:
•
są przystosowane do poziomu i możliwości
są przystosowane do poziomu i możliwości
poszczególnych uczniów
poszczególnych uczniów
•
przebiegają planowo i systematycznie
przebiegają planowo i systematycznie
•
podlegają ustawicznej kontroli i samokontroli
podlegają ustawicznej kontroli i samokontroli
oraz ewentualnej korekcie
oraz ewentualnej korekcie
CECHY NOWOCZESNEGO MODELU KSZTAŁCENIA
CECHY NOWOCZESNEGO MODELU KSZTAŁCENIA
1)
1)
jedność uczenia się i nauczania
jedność uczenia się i nauczania
2)
2)
jedność oddziaływań dydaktycznych i
jedność oddziaływań dydaktycznych i
wychowawczych
wychowawczych
3)
3)
wszechstronność
wszechstronność
4)
4)
możliwość obejmowania działalnością dydaktyczno-
możliwość obejmowania działalnością dydaktyczno-
wychowawczą dzieci i młodzieży o zbliżonym wieku
wychowawczą dzieci i młodzieży o zbliżonym wieku
życia, ale o różnym zasobie wiedzy wyjściowej (tj. o
życia, ale o różnym zasobie wiedzy wyjściowej (tj. o
różnym stopniu zaawansowania w danym
różnym stopniu zaawansowania w danym
przedmiocie, jakościowych i ilościowych różnicach
przedmiocie, jakościowych i ilościowych różnicach
uzdolnień oraz różnym tempie uczenia się)
uzdolnień oraz różnym tempie uczenia się)
5)
5)
elastyczność metodyczna i organizacyjna
elastyczność metodyczna i organizacyjna
Nowoczesny model procesu nauczania-
Nowoczesny model procesu nauczania-
uczenia się musi być przystosowany do
uczenia się musi być przystosowany do
realizacji różnorakich zadań dydaktyczno-
realizacji różnorakich zadań dydaktyczno-
wychowawczych, takich jak:
wychowawczych, takich jak:
•
Samodzielne zdobywanie przez uczniów
Samodzielne zdobywanie przez uczniów
określonych wiadomości i umiejętności w
określonych wiadomości i umiejętności w
drodze wysiłków zarówno indywidualnych
drodze wysiłków zarówno indywidualnych
jak i zespołowych
jak i zespołowych
•
Nabywanie przez uczniów wiedzy w drodze
Nabywanie przez uczniów wiedzy w drodze
poznania bezpośredniego, np. w wyniku
poznania bezpośredniego, np. w wyniku
prowadzonych obserwacji, eksperymentów,
prowadzonych obserwacji, eksperymentów,
wywiadów itd., przy równoczesnym
wywiadów itd., przy równoczesnym
zapewnieniu im warunków i środków
zapewnieniu im warunków i środków
umożliwiających wzbogacenie już
umożliwiających wzbogacenie już
posiadanych wiadomości i umiejętności za
posiadanych wiadomości i umiejętności za
pomocą poznania pośredniego
pomocą poznania pośredniego
•
Częste a zarazem systematyczne
Częste a zarazem systematyczne
wykorzystywanie uczniowskiej kontroli i
wykorzystywanie uczniowskiej kontroli i
oceny własnych wyników uczenia się, tzn.
oceny własnych wyników uczenia się, tzn.
samokontroli i samooceny, przy
samokontroli i samooceny, przy
równoczesnym włączeniu tych czynności do
równoczesnym włączeniu tych czynności do
organizowanego przez szkołę systemu
organizowanego przez szkołę systemu
kontroli i oceny końcowych efektów pracy
kontroli i oceny końcowych efektów pracy
dydaktycznej itp.
dydaktycznej itp.
