Paradygmaty pedagogiki 

Paradygmaty pedagogiki 

specjalnej

specjalnej



paradygmat 

paradygmat 

biograficznego ujmowania 

biograficznego ujmowania 

niepełnosprawności

niepełnosprawności

 jako znaczeniowo szerszy, 

 jako znaczeniowo szerszy, 

uwzględniający podejście integracyjno-społeczne, 

uwzględniający podejście integracyjno-społeczne, 

zamiast medycznego ujmowania odchyleń w 

zamiast medycznego ujmowania odchyleń w 

kategoriach indywidualnego przystosowania;

kategoriach indywidualnego przystosowania;



paradygmat 

paradygmat 

pozytywnego myślenia i 

pozytywnego myślenia i 

życiowego ukierunkowania osób 

życiowego ukierunkowania osób 

niepełnosprawnych

niepełnosprawnych

, jest on niezbędny do 

, jest on niezbędny do 

ukazania i wyeksponowania posiadanych, lecz 

ukazania i wyeksponowania posiadanych, lecz 

nie ujawnionych możliwości i sprawności, a nie 

nie ujawnionych możliwości i sprawności, a nie 

zakresu i rodzaju uszkodzeń, braków czy 

zakresu i rodzaju uszkodzeń, braków czy 

dysfunkcji;

dysfunkcji;

 

 

 

 



paradygmat 

paradygmat 

autorewalidacji

autorewalidacji

 – 

 – 

dopuszcza przedmiotowe, 

dopuszcza przedmiotowe, 

indywidualne preferencje działań 

indywidualne preferencje działań 

adaptacyjnych i samorealizacyjnych;

adaptacyjnych i samorealizacyjnych;



paradygmat pomocy 
pomagającemu – zakłada twórcze 
i poszukujące metody pracy 
przezwyciężające schemat, 
rutynę i znużenie;

 

 

 

 



paradygmat podmiotowości w metodach 
oddziaływania – 
wskazuje na potrzebę pogłębionej analizy w poznawaniu 
niepełnosprawności, jej objawów i skutków subiektywnie 
odniesionych do człowieka;



paradygmat profilaktyki i integracji w rodzinie – 
podkreśla potrzebę wcześnie różnicowanej pomocy w 
tym pierwotnym środowisku wychowawczym, pomocy 
dotyczącej zarówno interakcyjnych zależności, jak i 
poczucia autonomii;

 

 

 

 



paradygmat antystygmatyzacyjny – 
wskazuje na potrzebę oparcia zasad 
pedagogicznego oddziaływania na normie 
funkcjonalnej, zawartej w jednostkowych 
możliwościach człowieka;



paradygmat pojęciowy – podkreśla potrzebę 
dostrzegania względności i zmienności 
interpretacyjnej wielu pojęć oraz wielości 
rozwiązań teoretycznych w dotychczasowych 
modelach praktyki edukacyjnej;

 

 

 

 



paradygmat zignorowany – 
nieobecny do niedawna, związany z 
życiem seksualnym niektórych grup 
osób o cięższej niepełnosprawności;



paradygmat bytowy, 
egzystencjalny – związany z 
prawem do normalnej partycypacji 
niepełnosprawnych w życiu 
społecznym    /za I. Obuchowska 
1995/.