Slajd 1

Wprowadzenie

1. Ryzyko zawodowe – narzędzie do poprawy

warunków pracy

Kodeks pracy: 1991 r. - art. 215

1996 r. - art. 226, 227,

237

11a

Pracodawca

: ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane

z  wykonywaną  pracą  oraz  stosuje  niezbędne  środki
profilaktyczne  zmniejszające  ryzyko,  informuje  pracowników  o
ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą,  oraz
o zasadach ochrony przed zagrożeniami.

Identyfikacja zagrożeń w wyniku zebrania

niezbędnych informacji

Działania korygujące i/lub zapobiegawcze

Okresowa ocena ryzyka zawodowego

Podstawowe zasady

przeprowadzania oceny ryzyka

zawodowego

Informowanie pracowników o ryzyku zawodowym

Szacowanie poziomu ryzyka zawodowego

Metody pozyskiwania informacji o

zagrożeniach:

obserwacja środowiska pracy,

obserwacja zadań wykonywanych na
stanowisku pracy i poza nim,

wywiady z pracownikami,

analiza dokumentacji, np. DTR, instrukcji
stanowiskowych, wyników badań i
pomiarów czynników szkodliwych, kart
charakterystyki substancji chemicznych,
dokumentacji dotyczącej wypadków przy
pracy, chorób zawodowych.

Identyfikacja zagrożeń

Narzędziem pomocniczym pozyskiwania

informacji

o zagrożeniach jest lista kontrolna

Dla czynników mechanicznych, np. :

Czy maszyna jest wyposażona w układ sterowania

przeznaczony do całkowitego i bezpiecznego jej
zatrzymywania?



Czy maszyna jest wyposażona w urządzenie do

zatrzymania awaryjnego?



Czy zastosowane osłony i inne urządzenia

ochronne

- nie mogą być łatwo usuwane lub wyłączane ze

stosowania;

- ograniczają dostęp tylko do niebezpiecznej strefy

pracy maszyny?

Identyfikacja zagrożeń

Narzędziem pomocniczym pozyskiwania

informacji

o zagrożeniach jest analiza bezpieczeństwa

pracy, polegająca na:

określeniu celów wykonywanych zadań przez pracownika,

ustaleniu listy wykonywanych czynności,

określeniu zagrożeń związanych z wykonywaniem każdej
czynności (jakiego rodzaju wypadki mogą zaistnieć, jaki
występuje rodzaj wysiłku i jakie jest jego natężenie, czy
czynności można wykonać w inny sposób niż określony w
instrukcji, czy występują czynniki szkodliwych,
niebezpiecznych i uciążliwych, czy występują problemy
ergonomiczne).

Identyfikacja zagrożeń

W ocenie ryzyka zawodowego

stwarzanego przez czynnik chemiczny

należy uwzględnić:



niebezpieczne właściwości czynnika chemicznego,



otrzymane od dostawcy informacje dotyczące zagrożenia
czynnikiem chemicznym (np. zawarte w karcie
charakterystyki),



rodzaj, poziom i czas trwania narażenia,



wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku

pracy,



wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym,



efekty działań zapobiegawczych,



wyniki oceny stanu zdrowia pracowników,



warunki pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych,
z uwzględnieniem ilości tych czynników.

Czynniki chemiczne

W ocenie ryzyka zawodowego stwarzanego

przez hałas lub drgania mechaniczne

należy uwzględnić

m.in..:



poziom i rodzaj narażenia,



czas trwania narażenia,



wartości NDN oraz wartości progów działania dla hałasu lub
drgań mechanicznych,



skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników,



skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników wynikające
z interakcji pomiędzy hałasem i drganiami mechanicznymi,



informacje uzyskane w wyniku profilaktycznych badań
lekarskich pracowników,



dostępność środków ochrony indywidualnej przed hałasem
lub drganiami mechanicznymi o odpowiedniej
charakterystyce tłumienia;



wpływ niskich temperatur i zwiększonej wilgotności na
pracowników narażonych na działanie drgań mechanicznych,
a szczególnie drgań miejscowych

Hałas i drgania mechaniczne

W ocenie ryzyka zawodowego

występującego przy

ręcznych

pracach

transportowych należy

uwzględnić:



charakterystykę przemieszczanego przedmiotu – jego
masę, rodzaj i położenie środka ciężkości,



warunki środowiska pracy – w tym temperaturę i
wilgotność powietrza oraz poziom czynników
szkodliwych dla zdrowia,



organizację pracy – w tym stosowane sposoby
wykonywania pracy,



indywidualne predyspozycje pracownika – takie jak:
sprawność fizyczną, wiek, płeć i stan zdrowia.

Ręczne prace transportowe

W ocenie ryzyka zawodowego

stwarzanego przez czynniki biologiczne

należy uwzględnić:



klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników
biologicznych



rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na ich
działanie,



informację na temat: potencjalnego działania
alergizującego lub toksycznego, choroby, która może
wystąpić
w następstwie wykonywanej pracy,
stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni
związek z wykonywaną pracą

Czynniki biologiczne

Szacowanie poziomu ryzyka
zawodowego

Określenie niepożądanych następstw
aktywizacji zagrożeń oraz
prawdopodobieństwa ich wystąpienia.

Trzy poziomy ryzyka zawodowego – małe, średnie i
duże

Prawdopodobieństwo

Ciężkość następstw

Małe

Średnie

Duże

Mało

prawdopodobne

małe

Małe

średnie

Prawdopodobne

Małe

Średnie

Duże

Wysoce

prawdopodobne

średnie

duże

Szacowanie poziomu ryzyka

zawodowego – czynniki chemiczne

Ryzyko zawodowe

małe

Czy

> NDS

> NDSCH

> NDSP

lub
lub

Czy

< 0,5 NDS

i P

< 0,5NDSCH

lub

< 0,5 NDS i P

< 0,5

NDSP?

lub P

< 0,5 NDS

Ryzyko zawodowe

duże

Ryzyko zawodowe

średnie

Ni
e

Ta
k

Szacowanie poziomu ryzyka

zawodowego – czynniki chemiczne

Metoda oceny ryzyka m.in. dla czynników

nieposiadających ustalonych wartości
dopuszczalnych – opracowana przez Komisję
Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w
Pracy Europejskiej Komisji Zatrudnienia i Spraw
Socjalnych.

Przy dokonywaniu oceny ryzyka tą metodą są

uwzględniane trzy zmienne:

podstawowe zagrożenie daną substancją chemiczną (na
podstawie zwrotów R),

skłonność do przedostawania się substancji do środowiska
(lotność/tworzenie pyłów),

ilość substancji użyta w ocenianej operacji.

Szacowanie poziomu

ryzyka zawodowego - hałas

EX, 8h

EX,w

), L

amax

Cpeak

Ryzyko zawodowe

małe

Czy

EX,8h

EX,w

)

> 85

lub

amax

> 115 dB

lub

Cpeak

> 135

Czy

EX,8h

EX,w

) <

amax

< 109 dB

Cpeak

< 129 dB

Ryzyko zawodowe

duże

Ryzyko zawodowe

średnie

Ni
e

Ta
k

Przykładowe metody:



OWAS

OWAS – Ovako Working Posture Analysis System –
metoda do oceny ryzyka zawodowego
uwzględniająca pozycję ciała oraz siłę zewnętrzną i
czas utrzymywania



RULA

RULA – Rapid Entire Body Assessment – metoda
służąca ocenie obciążenia całego ciała



RULA

RULA – Rapid Upper Limb Assessment – metoda
oceny obciążenia kończyn górnych



OCRA

OCRA – zgodnie z PN-N1005-5 – metoda
przeznaczona do oceny ryzyka zawodowego
podczas wykonywania prac powtarzalnych za
pomocą kończyn górnych

Szacowanie poziomu ryzyka

zawodowego - ergonomiczne

czynniki ryzyka

Z protokołu pomiarów „Ekspozycja zawodowa na czynniki
szkodliwe dla zdrowia w środowisku pracy” z dnia … dla
Gospodarstwa Rolno-Produkcyjnego, sporządzony przez:
Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w … :
„Pomieszczenie „Przepiórkarnia” – pomiary stężeń pyłów:



zawartości pyłu pochodzenia zwierzęcego i roślinnego o

zawartości poniżej 10% wolnej krzemionki na badanym
stanowisku pracy, dla którego wartość NDS pyłu całkowitego
pochodzenia zwierzęcego i roślinnego o zawartości poniżej 10%
wolnej krzemionki wynosi 4 mg/m

; wskaźnik ekspozycji Cw

(średnie stężenie ważone dla całej zmiany roboczej; wartość ta
jest porównywana z wartością NDS) wyniósł 2,8 mg/m

.”

Wartość Cw przekracza 0,5 najwyższego dopuszczalnego

stężenia badanego czynnika szkodliwego.

Szacowanie poziomu ryzyka

zawodowego - przykład

Szacowanie poziomu ryzyka

zawodowego - przykład

Ryzyko zawodowe

małe

Czy

> NDS

< 0,5 NDS

Ryzyko zawodowe

duże

Ryzyko zawodowe

średnie

Ni
e

Ta
k

Środki profilaktyczne –

przykład: ograniczanie hałasu

Przykładowe rozwiązania techniczne
ograniczające hałas:



Pochłaniacze,



Drzwi dźwiękoszczelne,



Ekrany akustyczne,



Kabiny dźwiękoszczelne,



Dźwiękoizolowane rurociągi,



Tłumiki,



Obudowy maszyn dźwiękoizolacyjne.

Dokumentowanie

Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka

zawodowego powinien uwzględniać

1. Opis ocenianego stanowiska pracy, w tym

wyszczególnienie:



stosowanych maszyn,



wykonywanych zadań,



występujących na stanowisku pracy niebezpiecznych,
szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,



stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,



osób pracujących na tym stanowisku.

2. Wyniki przeprowadzonej oceny dla każdego z czynników

środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne

3. Datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny

Przykład

– przedsiębiorstwo budowlane

Prace wykończeniowe – murowanie, tynkowanie



Opis stanowiska pracy
Do zadań pracownik należą prace murarsko-tynkarskie w nowych

budynkach mieszkalnych, które polegają na wykonaniu ścianek

działowych z cegły oraz otynkowaniu ich (wewnątrz budynku). Potrzebne

materiały są dostarczane na miejsce wykonywania prac przez

pomocników.



Stosowane materiały i środki pracy
1. Materiały budowlane (zaprawy murarskie, tynkarskie, cegły)
2. Narzędzia murarskie i narzędzia ręczne (kielnia, wkrętak elektryczny,

młotek itp.)
3. Rusztowanie



Zdarzenia wykryte w czasie dotychczasowej pracy – wypadki i

choroby zawodowe
1. Upadek na tym samym poziomie 3 zdarzenia w ciągu 10 lat
2. Upadek na niższy poziom (z pomostu) jedno zdarzenie w ciągu 10 lat



Wykonywane zadania:
Ustawianie i przestawianie rusztowania
Murowanie ścianek działowych
Tynkowanie ścianek

Zagrożenie

Skutek/ciężkość

następstw

Prawdopodo

bieństwo

Poziom

ryzyka

Środki profilaktyczne

Stan techniczny

powierzchni,

przeszkody na

drodze

Upadek na tym
samym poziomie,
złamania kończyn/
mała szkodliwość

wysoce
prawdopodobn
e

Średnie

Odpowiednie obuwie
robocze,
uporządkowanie stanowiska,
zachowanie uwagi

Położenie

stanowiska

pracy w stosunku

poziomu

odniesienia (praca

na wysokości)

Upadek na niższy
poziom, kalectwo,
śmierć/ duża
szkodliwość

wysoce
prawdopodobn
e

Duże

Właściwa konstrukcja
rusztowania, odpowiednia
organizacja pracy,
odpowiednie obuwie
robocze oraz hełm

Substancje

chemiczne

Np. drażniące,

parzące

w przypadku zidentyfikowania czynnika, konieczna analiza z
wykorzystaniem metod (np. uproszczonej przedstawionej na slajdzie 20 lub
innej)

Ostrza, ostre

krawędzie,

chropowatość,

szorstkość

Skaleczenie/mała
szkodliwość

wysoce
prawdopodobn
e

Średnie

Rękawice ochronne

UWAGA!

W przypadku czynników

chemicznych, należy dodatkowo

spełnić wymagania wynikające

z rozporządzenia Ministra

Zdrowia

z dnia 30 grudnia 2004 r. w

sprawie bezpieczeństwa i

higieny pracy związanej z

występowaniem w miejscu pracy

czynników chemicznych

Przykład – stolarnia

Prace stolarskie – prace przy pilarce tarczowej do cięcia wzdłużnego



Opis stanowiska pracy

Pracownik wykonuje prace polegające na obrabianiu elementów z drewna

twardego (dębu i buku) wykorzystując pilarkę tarczową do cięcia

wzdłużnego. Ponadto, pełni funkcję magazyniera na placu odbioru

materiału. Praca wykonywana jest w pozycji stojącej przez większą część

zmiany roboczej. Materiał do obróbki i po obróbce jest transportowany przez

pomocnika.



Stosowane materiały i środki pracy

Pilarka tarczowa do cięcia wzdłużnego – brak osłony tarczy piły nad stołem,

występuje osłona tarczy piły pod stołem, brak klina rozszczepiającego, brak

odciągu



Zdarzenia wykryte w czasie dotychczasowej pracy – wypadki i

choroby zawodowe

Amputacja kciuka podczas obsługi pilarki tarczowe – 1 zdarzenie w ciągu 3

lat
Uderzenia pochodzące od odrzuconego materiału (pilarka tarczowa) – 3

zdarzenia w ciągu 3 lat



Wykonywane zadania

Przycinanie desek na pilarce tarczowej (4 godziny)
Odbiór przywiezionego materiału do obróbki – kontrola wzrokowa dostawy

oraz uzupełnienie dokumentacji (3 godziny)

Zagrożenie

Skutek/ciężkoś

ć następstw

Prawdopod

obieństwo

Pozio

ryzyk

Środki profilaktyczne

Praca w pozycji stojącej

skutkująca wymuszoną

pozycją ciała

Zalecana jest dalsza analiza z wykorzystaniem metod określających
obciążenie w szczególności kończyn górnych i dolnych

Nadmierny hałas

(wartość zmierzona na

stanowisku pracy

wynosi 89 dB (A) –

biorąc pod uwagę fakt,

że praca jest

wykonywana przez 4

godziny przy maszynie,

EX,8h

= 86 dB)

Analiza z wykorzystaniem algorytmu
(slajd 21)
Ryzyko zawodowe duże

Np. zapewnienie właściwego
stanu technicznego maszyny,
sprawdzenie i dostosowanie
prędkości obrotowej narzędzia
do obrabianego materiału,
właściwie dobrane ochronniki
słuchu – SOI, ograniczenie
czasu ekspozycji

Wirujące elementy

maszyny (nieosłonięta

tarcza)

Amputacje rąk,
palców,
skaleczenia/duża
szkodliwość

Prawdopodo
bne

Duże

Zamontowanie niezbędnych
osłon na maszynie

Zagrożenie uderzeniem

przez odrzucone

elementy

Urazy rąk i
innych części
ciała/ średnia
szkodliwość

Wysoce
prawdopodo
bne

Duże

Zamontowanie klina
rozszczepiającego, właściwe
miejsce ustawienia
pracownika – nie na linii cięcia

Zapylenie pyłem drewna

twardego -

rakotwórczego

Konieczne jest wykonanie pomiarów czynnika szkodliwego – pyłu
rakotwórczego (szczególnie ze względu na brak odciągu)

Dodatkowo rozważyć można np.
zagadnienia dotyczące posadowienia
maszyny, doboru prędkości narzędzi
skrawających.

UWAGA!

W przypadku czynnika, jakim

jest hałas, należy dodatkowo spełnić

wymagania wynikające z rozporządzenia

Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5

sierpnia 2005 r.

w sprawie bezpieczeństwa i higieny

pracy przy pracach związanych z

narażeniem na hałas lub drgania

mechaniczne

Prace wykrawania elementów z arkusza blachy



Opis stanowiska pracy
Pracownik obsługuje prasę mimośrodową. Praca polega na podawaniu

ręcznym arkusza blachy stalowej (o wym. np. 450x250x2 mm) ze

stosu ułożonego na palecie ustawionej obok wykrojnika. Następnie,

po wykrojeniu elementu, operator unosi i spycha wycięty element

oraz odpad, które są układane w oddzielnych pojemnikach na palecie.

Transport palet następuje z wykorzystaniem wózka widłowego. Prasa

znajduje się na hali pras. Konstrukcja wykrojnika jest otwarta. Prasa

wyposażona jest w włączniki zapewniające dwuręczne sterowanie.



Stosowane materiały i środki pracy
Arkusze blachy o wym. j.w.
Prasa mimośrodowa o otwartej konstrukcji wykrojnika (włączniki

zapewniające dwuręczne sterowanie)



Zdarzenia wykryte w czasie dotychczasowej pracy – wypadki i

choroby zawodowe
Brak zdarzeń przy wskazanych pracach (zakład funkcjonuje od roku)



Wykonywane zadania:
Wykrawanie elementów z arkusza blachy wym. 450x250x2 mm przez

całą zmianę roboczą

Przykład – zakład produkujący

artykuły metalowe

Przykład oceny ryzyka

dla prac:

obsługa prasy

mimośrodowej

(wykrawanie

elementów z arkusza

blachy)

Przykład – zakład produkujący

artykuły metalowe

Zagrożenie

Skutek/ciężkoś

ć następstw

Prawdopodobieństw

Poziom

ryzyka

Środki profilaktyczne

Stan techniczny

powierzchni,

przeszkody na

drodze

Upadek na tym
samym poziomie,
złamania
kończyn/
Mała szkodliwość

Prawdopodobne

Małe

Zachowanie uwagi,
odpowiednie obuwie robocze,
uporządkowanie stanowiska pracy

Poruszające się

środki transportowe

(wózki widłowe)

Urazy w wyniku
potrącenia/
średnia
szkodliwość

Mało prawdopodobne

Małe

Przestrzeganie instrukcji dotyczącej
transportu, wzmożona uwaga

Nadmierny hałas

(równoważny poziom

hałasu wynosi L

EX,8h

= 90 dB)

Analiza z wykorzystaniem algorytmu (slajd 21)
Ryzyko zawodowe duże

Np. zautomatyzowanie procesu;
jeśli nie jest możliwe, to
zastosowanie obudowy
dźwiękochłonno-izolacyjnej
wykrojnika lub/i pola operacyjnego,
itp., doraźnie – właściwie dobrane
ochronniki słuchu, ograniczenie
czasu ekspozycji

Ostre krawędzie,

(arkusz blachy)

Skaleczenie, rany
cięte/mała
szkodliwość

Wysoce
prawdopodobne

Średnie

Rękawice ochronne, uchwyty, haki

Możliwość

pochwycenia przez

pracujący wykrojnik

Zmiażdżenie,
amputacja rąk/
duża szkodliwość

Mało prawdopodobne Średnie

Bezwzględne przestrzeganie
instrukcji dwuręcznego załączania
maszyny

Ocenie należy poddać również pozycję przy
pracy przy wykorzystaniu wybranych metod
wskazanych na slajdzie 22.

UWAGA!

W przypadku czynnika, jakim jest

hałas, należy dodatkowo spełnić

wymagania wynikające z rozporządzenia

Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5

sierpnia 2005 r. w sprawie

bezpieczeństwa i higieny pracy przy

pracach związanych z narażeniem na

hałas lub drgania mechaniczne

Wykaz istotnych przepisów

prawnych dotyczących oceny

ryzyka zawodowego



Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 roku Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 1998 r. Nr

21, poz. 94 z późn. zm.)



Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września

1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy

(t.j. Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 z późn. zm.)



Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie

bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu

pracy czynników chemicznych (Dz. U. Nr 11, poz. 86)



Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w

sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z

narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne (Dz. U. Nr 157, poz. 1318)



Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w

sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach

transportowych (Dz. U. Nr 26, poz. 313 z późn. zm.)



Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie

szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy

oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki

(Dz. U. Nr 81, poz. 716 z późn. zm.)

Document Outline