Teorie Relacji z Obiektem

Podstawowe zagadnienia to:



- internalizacja i uzewnętrznienie

relacji



- przywiązanie i separacja



- introjekcja i projekcja



- przekształcająca internalizacja



- rozszczepienie

Terminu obiekt Freud używał w trzech

znaczeniach

1/ rzeczywistej osoby lub rzeczy

2/ psychicznego jej wyobrażenia

3/ konstruktu teoretycznego

implikującego pewną trwałą,

organizującą strukturę psychiczną



Obiekt może być zewnętrzny lub

wewnętrzny (

reprezentacja obiektu

)

Melanie Klein –

podstawowe

twierdzenia jej teorii.



- Dziecko od narodzin jest w

relacji z

obiektem.



- Dziecko stara się chronić integralność obiektu

a tym samym swoją własną



- Ochrona ta odbywa się poprzez mechanizmy

projekcji i introjekcji



- Odbywa się

rozszczepienie

świata własnego

ja na obszar całkowicie dobry i całkowicie zły



- Podstawową potrzebą jest zachowanie

ciągłości związku dobrego

z dobrym

obiektem



- Zaczątkowo zorganizowane

ego

zostaje rozszczepione w wyniku

dokonywanej przez niemowlę

identyfikacji introjekcyjnej

zarówno ze złym, jak i dobrym

obiektem co jest charakterystyczne

dla

pozycji schizo-paranoidalnej

Pozycja schizo-paranoidalna

Dominujące w tej najbardziej pierwotnej formie organizacji

aparatu psychicznego mechanizmy obronne to:

1/ rozszczepienie

2/ identyfikacja projekcyjna –

części obiektów wewnętrznych

ulegają odszczepieniu i wyprojektowaniu na obiekt

zewnętrzny, który zostaje utożsamiony z odszczepioną

częścią, a równocześnie zostaje przez tę część

zawłaszczony i kontrolowany.

3/ magiczne, omnipotentne zaprzeczenie

4/ idealizacja

Niemowlę projektuje miłość i nienawiść

na pierś matki

rozszczepiając ją na obiekt dobry i zły. Dobry jest

idealizowany, a zły staje się prześladowcą. Aby uchronić

się przed zniszczeniem przez prześladowcę ego ucieka się

do omnipotentnego zaprzeczenia odbierając prześladowcy

moc i realność.

- W wyniku identyfikacji projekcyjnej niemowlę obdarza

omnipotencją obiekt i samo staje się jego „ofiarą”

- Charakterystyczne dla pozycji schizo-paranoidalnej jest

przeżywanie zawiści.

Dziecko doświadcza jej pierwotnie wobec karmiącej

piersi. Fantazjuje ataki oralne i sadystyczno-analne na

źródło zawiści, czyli pierś, zamieniając ja w ten sposób

w obiekt bezwartościowy, wobec którego nie musi już

czuć wdzięczności.

- Obraz piersi przekształca się później w surowe

„zawistne” super-ego.

- Obroną przed zawiścią mogą być również fantazje

narcystyczne.

- W normalnym rozwoju zawiść jest łagodzona przez

wdzięczność.

Pozycja depresyjna

- Następnym krokiem rozwojowym po poz.

schizo-paranoid. jest

pozycja depresyjna.

Dziecko obawia się że jego agresywne impulsy

mogą zniszczyć potrzebny i kochany obiekt, a

wizja jego utraty prowadzi do poczucia winy.

- Dziecko zaczyna nabierać zdolności

naprawiania wyimaginowanych szkód

wyrządzonych obiektowi. To dziecięce

naprawianie szkód nosi nazwę

reparacji.

Reparacja wyrasta z uczuć wdzięczności, które

dziecko przeżywa wraz z zaakceptowaniem

rzeczywistej zależności od matki.

- Z reparacją mogą być związane fantazje omnipotentne

na własny temat, dziecko może uruchomić obrony

maniakalne polegające na fantazjach o kontrolowaniu

obiektu, które chronią przed zależnością.

Prawidłowe drogi rozwiązania pozycji

depresyjnej wiodą w kierunku rezygnacji z

omnipotentnej kontroli nad obiektem na rzecz

zaakceptowania rzeczywistej zależności.

- Wraz z pokonywaniem pozycji depresyjnej odbywa się

proces odtwarzania utraconego obiektu (również

dzieje się to w żałobie). W ślad za utratą idzie twórcza

reparacja – na wewnętrzne reprezentacje i substytuty

obiektu zostają przemieszczone uczucia.

Melanie Klein - terapia



Zarówno setting, jak i wszystkie

podstawowe reguły są takie jak u Freuda.



Nawet w odniesieniu do głębiej zaburzonych

pacjentów nie stosuje się parametrów.



Szczególne znaczenie przypisuje się analizie

przeniesienia na analityka obiektów z

wewnętrznego świata pacjenta.



Różnice (w stosunku do techniki klasycznej)

wynikają z odmienności założeń

teoretycznych leżących u podłoża

interpretacji.

Nieświadome fantazje



Fantazje to psychiczny odpowiednik

popędów.



Z jednej strony są ich wyrazem a z

drugiej pełnią role mechanizmów

obronnych.



Analiza nieświadomych fantazji

pełni rolę zarówno pracy nad

nieświadomymi treściami

popędowymi, jak i rolę analizy

obron przed tymi popędami.



Wszelkie elementy komunikacji ze strony pacjenta w

trakcie sesji zawierają element nieświadomej fantazji,

nawet jeśli odnoszą się do faktów zewnętrznych.



Niemal wszystkie wypowiedzi pacjenta można odnieść do

przeniesienia na analityka.



Interpretuje się materiał wynikający z kompleksu Edypa, ale

w kontekście obu kleinowskich pozycji (schizo-

paranoidalnej i depresyjnej).



Szczególnie ważna jest analiza obron maniakalnych, gdyż

mają one charakter błędnego koła i często leżą u podłoża

negatywnej reakcji terapeutycznej.



Powyższe błędne koło polega na tym, że obrony maniakalne

trzymają wprawdzie doświadczenie depresji daleko od ego,

ale jednocześnie uniemożliwiają przepracowanie pozycji

depresyjnej, a w wyniku nasilenia agresywnych ataków na

obiekt pogłębiają tkwiącą u ich podstaw depresję.

Zawiść



Przepracowanie tego czynnika jest

bardzo ważne.



Zawiść utrudnia normalne działanie

mechanizmów schizoidalnych. Nie

może dojść do rozszczepienia na

obiekt idealny i zły, bo to właśnie

obiekt idealny staje się celem zawiści

i wrogości.

Koncepcje Wiliama R.D.

Fairbairna i Henry’ego Guntripa



Odeszli od koncepcji popędowych. Libido nie poszukuje

przyjemności tylko obiektu.



W życiu nie szukamy przyjemności tylko osób.



U podłoża wszelkich zaburzeń psychicznych leży

problem schizoidalny,

czyli schizoidalne wycofanie z

relacji z obiektem.



Jest to problem uniwersalny. Mechanizm ten jest

obroną przed frustracją.



Konflikty i problemy nerwicowe są obroną przed

„stanięciem twarzą w twarz” z problemem

schizoidalnym.



Pacjent psychotyczny nie podejmuje znaczącej walki z

problemem schizoidalnym, p-t borderline zmaga się z

nim bezskutecznie, a p-t neurotyczny walczy i broni się

poprzez formowanie objawów.



Internalizacji podlegają tylko złe obiekty,

dobre

są wprowadzane do świata zewnętrznego za

pośrednictwem pamięci.



Człowiek jest przywiązany do swoich wewnętrznych

złych obiektów. Projekcja tych obiektów na zewnątrz

przynosi tylko chwilową ulgę.

Nie mogąc

kontrolować złych obiektów w świecie

zewnętrznym człowiek usiłuje „zmusić do

przemiany” w dobre obiekty, obiekty

wewnętrzne.



Relacje osoby schizoidalnej ze światem zewnętrznym

polegają na ciągłej oscylacji pomiędzy potrzebą

kontaktów a lękiem przed nią. Wzorzec taki powtarza

się w relacjach z wszystkimi ludźmi (również w

przeniesieniu z terapeutą).



Rozwiązania kompromisowe

przynoszą

pewien postęp, ale jest to życie dużo

poniżej możliwości.



Często mamy do czynienia z sytuacją gdy

za np. towarzyską fasadą kryje się głęboko

wycofany chory emocjonalny rdzeń.

Zewnętrzne ego

staje się bardzo

„wyćwiczonym narzędziem” do

wykonywania zadań, jest jednak

pozbawione emocji.



To schizoidalne wycofanie odbywa się najczęściej już

w pierwszym roku życia i dzieje się w kilku fazach. W

jednej z nich dochodzi do rozszczepienia obiektu i

wewnętrzny zły obiekt dzieli się na

libidinalnie

pobudzający

i na

libidinalnie odrzucający.



W rezultacie obiekt pobudzający wywołuje potrzeby

libidinalne i co prowadzi do wytworzenia

ego

libidinalnego

(czynne i niezaspokojone potrzeby), a

obiekt odrzucający (przywiązanie do niego) daje

ego

antylibidinalne,

wrogie potrzebom libidinalnym.



Ego libidinalne reprezentuje wrodzoną naturę,

potencjalne self dziecka.



Ego antylibidinalne jest pochodną internalizacji

nietolerancji świata zewnętrznego wobec potrzeb

dziecka.



Pozostałości ego niepodzielonego (nierozszczepionego)

ego centralne,

które ma w dużej mierze świadomy

charakter (odpowiednik freudowskiego ego związanego

z rzeczywistością).



Ego broni się przed regresją do „wewnątrzłonowego” ,

schizoidalnego świata, walczy o zachowanie ego

centralnego ale też o zachowanie ego libidinalnego,



obronienie go przed ego antylibidinalnym.



Ego tworzy kompromisy głównie pomiędzy

dążeniem do obiektów a tendencją do regresji.



Pomimo tych kompromisów cały czas istnieje jednak

zagrożenie utraty ego (depersonalizacji).

Obrona

przed nim to często ucieczka w relacje ze złymi

obiektami.

Efektem jest lęk prześladowczy, albo

poczucie winy i depresja.

Psychoterapia wg Fairbairna i

Guntripa.



Celem jest wzmocnienie libidinalnego ego

(dziecięcego) i uczynienie go bardziej

niezależnym od antylibidinalnego ego.



Przeszkadza w tym opór płynący z

antylibidinalnego ego. Pozytywne przeniesienie

spotyka się z opozycją antylib. Ego.



Najważniejszą część terapii stanowi

analiza antylibidinalnych reakcji

przeciwko zarówno aktywnym, jak i

regresywnym potrzebom.

3 główne powody utrzymywania

antylibidinalnego ego i płynącego zeń oporu

to:

1.Antylibidinalne ego odzwierciedla relacje z

rodzicami, w związku z tym usuniecie go

byłoby jednoznaczne z ich utratą.

2.Identyfikacja ze złymi obiektami stanowi

substytut prawidłowej tożsamości

3.Antylibidinalne ego daje poczucie mocy

(identyfikacja z prześladowcą) zastępując

prawdziwą siłę ego.



Terapia ma następujące trzy poziomy

(etapy):

1.Analiza konfliktu edypalnego

2.Kompromis schizoidalny (pacjent „drepcze w

miejscu”)

3.Poziom regresji i odrodzenia się (tu dociera

się do zagubionego rdzenia osobowości)



Psychoterapia i wewnętrzne złe obiekty

reprezentują konkurencyjne linie

ochrony ego.



Ostatnim i najgłębszym elementem,

który ma odkryć terapia jest dziecięce

doświadczenie braku lub straty matki.

Relacja terapeutyczna stopniowo

zapełnia lukę po niewłaściwej opiece

macierzyńskiej. Poprzez doświadczenie

rozpaczy i beznadziei dochodzi do

odzyskania nadziei w kontakcie z osobą

wobec której można ulec regresji.



W pierwszej fazie terapii pacjent

potrzebuje postaci rodzicielskiej jako

obrońcy przed lękiem (związek

terapeutyczny)



W drugiej podstawą pracy jest

klasyczna analiza przeniesień



W trzeciej następuje wzrost pacjenta w

realnej relacji z terapeutą (osobista i

twórczą relacja oparta na

rzeczywistości)



Mechanizm terapii polega główne na

tym, że psychopatologiczna relacja

ego pacjenta z jego wewnętrznymi

obiektami, która ujawnia się w

przeniesieniu, zmienia się krok po

kroku w zdrowe, realne i osobowe

relacje najpierw wobec terapeuty, a

potem wobec innych ludzi, co z kolei

zmienia w pożądanym kierunku

świat wewnętrznych obiektów.



Przy pozostawaniu w zaangażowanej relacji

terapeutycznej z pacjentem, uniknięcie

zaangażowania o charakterze neurotycznym

ze strony terapeuty jest możliwe tylko wtedy

gdy terapeuta ma dojrzałą osobowość, a nie

poprzez nieosobowy charakter relacji

terapeutycznej.



Terapeuta, który trwa w pozycji „naukowo-

nieosobowej” powtarza pierwotną traumę

emocjonalną pacjenta z jego doświadczeń z

rodzicami.

Kontener

kontenerowanie.



Rolę kontenera wobec dziecka pełni rodzic – przyjmuje

on różne silne i trudne uczucia dziecka, przechowuje

je i modyfikuje, łagodzi, po czym przekształcone

oddaje je dziecku. Dziecko jest w formie

„przetrawionej” w stanie przyjąć te emocje wraz z

obrazem własnej osoby, co stopniowo buduje własne

ja dziecka.



Utożsamiając się z procesem kontenerowania dziecko

stopniowo samo uczy się przechowywać własne

emocje.



Również analityk ma wobec pacjenta funkcję

kontenerującą – intuicyjnie zawiera i przekształca

komunikaty pacjenta, łącznie z jego

wyprojektowanymi, nieświadomymi lękami.



Elementy beta

jest to nadmiar wrażeń, impulsów,

emocji w umyśle małego dziecka.



Matka wykonuje wobec elementów beta

funkcję alfa.

Metabolizuje te elementy za pomocą rozumienia

zawierającego zarówno elementy emocjonalne, jak i

poznawcze.



Matka przyjmując identyfikacje projekcyjne

dziecka jako elementy beta metabolizuje je

realizując swoją funkcję alfa w umysłowe elementy

alfa u dziecka.



Dziecko dokonuje introjekcji tego doświadczenia i staje

się możliwe pojawianie się myśli pod nieobecność

obiektu. Ten introjekt obiektu Bion nazywa

„myślącą

piersią”.



Matka wykonuje swoją funkcję alfa gdy jest w stanie

macierzyńskiej zadumy

(maternal reverie ).



U Biona rozwój umysłu polega na wzrastających

zdolnościach do myślenia o doświadczeniach

emocjonalnych.



To czy rozwój przebiegnie w kierunku

załamania

(breakdown) czy

przełamania

(break-through) zależy

w dużej mierze od

elastyczności kontenera.



Po stronie dziecka rozwój zaburzyć może jego

nadmierna skłonność do niszczenia funkcji alfa.

Dziecko zwraca się (motywowane nadmierną

zawiścią) zarówno przeciwko karmiącej piersi jak i

myślącej piersi, co prowadzi do rozszczepienia i

fragmentacji, a w ślad za tym do upośledzenia funkcji

poznawczych i emocjonalnych



Holding

jest to stała opieka, którą daje dziecku

„wystarczająco dobra matka”

(good enough

mother).



Dzięki holdingowi dziecko doświadcza bardzo

potrzebnej mu i naturalnej

omnipotencji.



Doświadczenie to jest bazą dla późniejszych

frustracji i porażek.



Dobry holding zapewnia jednocześnie bliskość i

autonomię.



Jeśli holding jest niedostateczny frustracje

wywołują wściekłość i przerażenie, co utrudnia

procesy separacyjne.



Doświadczenie dobrej matki i własnej

omnipotencji stwarza dziecku możliwość

późniejszej adaptacji i rozwoju własnej

kreatywności i własnego istnienia (wyrazu)



Pierwotne matczyne zaangażowanie –

to stan w którym

znajduje się matka przed porodem i przez kilka tygodni po.

Polega on na tym, że jest ona całkowicie zaprzątnięta tylko

dzieckiem – pomaga on dziecku przejść od stanu

prenatalnego do świata zewnętrznego w poczuciu

nieprzerwanego istnienia.



W przejściu do relacji ze światem zewnętrznym potrzebne

są dziecku

obiekty przejściowe

(transitional objects) oraz

zjawiska przejściowe.



Obiekty te i zjawiska wskutek przemieszczenia z

pierwotnego obiektu miłości zaczynają funkcjonować jako

chwilowe

substytuty matki.



Obiekty i zjawiska przejściowe są zewnętrznym przejawem

procesu przejściowego

, który wyraża dynamiczną

równowagę pomiędzy względnie płynnym self a zmieniającą

się rzeczywistością. Proces ten prowadzi do wyznaczenia

granic pomiędzy sobą, a światem.



Prawdziwe self

to wrodzony potencjał

dziecka. Właściwa opieka macierzyńska

umożliwia dziecku stworzenie własnych

środków wyrazu tego rdzennego self.



Fałszywe self

ma źródło w

doświadczeniu tych aspektów matki, które

polegają na narzucaniu siebie i

zaprzątnięciu sobą. Społeczne self

człowieka w jakimś stopniu odpowiada

fałszywemu self i powstaje z niego.

Terapia



W terapii głębiej zaburzonych

pacjentów potrzebna jest „

faza

prowadzenia”

, w której pojawia się

regresja do zależności. Zamiast pracy

interpretacyjnej terapeuta wykonuje

wtedy przede wszystkim holding.

Elementami holdingu są również

stałe elementy struktury terapii,

rytuały, empatia itp.

Literatura – do wykładu 3 i 4



Karen Horney „Nasze wewnętrzne konflikty”



Karen Horney „Nowe drogi w psychoanalizie”



Karen Horney „Neurotyczna osobowość naszych czasów”



Melanie Klein „Miłość, poczucie winy i reparacja”



Hanna Segal „Teoria Melanie Klein w praktyce klinicznej”



„

Współczesna psychoanaliza-modele konfliktu i deficytu” pod red. Lidii Cierpiałkowskiej i

Jerzego Gościniaka



Anna Czownicka i Ewa Wojciechowska „ Psychopatologia i psychoterapia problemu

schizoidalnego w ujęciu H. Guntripa” w „Nowe zjawiska w psychoterapii” pod red. Marii Lis-

Turlejskiej



N.Gregory Hamilton „Teoria relacji z obiektem: krytyczne omówienie” w Nowiny

Psychologiczne nr3 1992r.



Zygmunt Freud „Żałoba i melancholia” w Depresja- ujęcie psychoanalityczne” pod red. K.

Walewskiej i J. Pawlika



Melania Klein „Żałoba i jej związek ze stanami maniakalno-depresyjnymi” w j.w.



Elżbieta Bohomolec „Terapia psychoanalityczna głębszych zaburzeń osobowości” w

„Problemy współczesnej pschoanalizy” wyd Uniwersytetu Warszawskiego 1992



Katarzyna Walewska „Świadome i nieświadome przeżycia terapeuty jako droga poznania

problemów pacjenta w psychoanalitycznie zorientowanej terapii” w j.w.



Eda G. Goldstein „Zaburzenia z pogranicza”



Donald Woods Winnicott „Dzieci i ich matki”

Document Outline