Farmakologia przewodu
Farmakologia przewodu
pokarmowego
pokarmowego
Farmakologia przewodu
Farmakologia przewodu
pokarmowego
pokarmowego
Anatomia żołądka
Anatomia żołądka
W żołądku człowieka rozróżnia się ; wpust, dno, trzon żołądka,
W żołądku człowieka rozróżnia się ; wpust, dno, trzon żołądka,
część odźwiernikową oraz odźwiernik.
część odźwiernikową oraz odźwiernik.
Błonę śluzową żołądka charakteryzuje jednowarstwowy
Błonę śluzową żołądka charakteryzuje jednowarstwowy
nabłonek walcowaty z dołkami żołądkowymi, do których uchodzą
nabłonek walcowaty z dołkami żołądkowymi, do których uchodzą
swoiste gruczoły żołądkowe.
swoiste gruczoły żołądkowe.
Gruczoły znajdujące się w okolicy wpustu i odźwiernika
Gruczoły znajdujące się w okolicy wpustu i odźwiernika
wytwarzają – podobnie jak komórki nabłonka- wyłącznie śluz,
wytwarzają – podobnie jak komórki nabłonka- wyłącznie śluz,
natomiast gruczołu trzonu i dna wytwarzają śluz, HCl i enzymy
natomiast gruczołu trzonu i dna wytwarzają śluz, HCl i enzymy
proteolityczne.
proteolityczne.
stąd też w błonie śluzowej trzonu i dna występują trzy
stąd też w błonie śluzowej trzonu i dna występują trzy
rodzaje komórek:
rodzaje komórek:
-
Komórki oboczne
Komórki oboczne
wytwarzające śluz (komórki śluzowe
wytwarzające śluz (komórki śluzowe
ujścia i szyjki),
ujścia i szyjki),
-
Komórki okładzinowe
Komórki okładzinowe
wytwarzające kwas solny i
wytwarzające kwas solny i
czynnik wewnątrzpochodny,
czynnik wewnątrzpochodny,
-
Komórki główne
Komórki główne
wytwarzające enzymy proteolityczne
wytwarzające enzymy proteolityczne
Komórki G błony śluzowej części odźwiernikowej
Komórki G błony śluzowej części odźwiernikowej
żołądka wytwarzają gastrynę „dużą”, „małą” i „mini”,
żołądka wytwarzają gastrynę „dużą”, „małą” i „mini”,
której główne działanie polega na zwiększaniu
której główne działanie polega na zwiększaniu
wydzielania HCl przez komórki okładzinowe.
wydzielania HCl przez komórki okładzinowe.
Wydzielanie żołądka
Wydzielanie żołądka
Gruczoły żołądka wydzielają 2-4 l soku żołądkowego
Gruczoły żołądka wydzielają 2-4 l soku żołądkowego
na dobę oraz roztwór kwasu solnego prawie
na dobę oraz roztwór kwasu solnego prawie
izotoniczny z krwią o pH 0,8-1,5.
izotoniczny z krwią o pH 0,8-1,5.
Sok ten zawiera enzymy trawienne, śluz oraz czynnik
Sok ten zawiera enzymy trawienne, śluz oraz czynnik
wewnątrzpochodny, niezbędny do resorpcji wit. B12.
wewnątrzpochodny, niezbędny do resorpcji wit. B12.
Kwas solny denaturuje białka pokarmowe, ułatwia
Kwas solny denaturuje białka pokarmowe, ułatwia
ich rozpad enzymatyczny, zapewnia wartość pH
ich rozpad enzymatyczny, zapewnia wartość pH
korzystne dla działania enzymów żołądkowych,
korzystne dla działania enzymów żołądkowych,
przekształca nieaktywny
przekształca nieaktywny
pepsynogen
pepsynogen
w różne
w różne
pepsyny
pepsyny
oraz zabija bakterie wprowadzone z
oraz zabija bakterie wprowadzone z
pokarmem.
pokarmem.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Nierównowaga między czynnikami
Nierównowaga między czynnikami
obronnymi śluzówki a czynnikami
obronnymi śluzówki a czynnikami
uszkadzającymi
uszkadzającymi
Czynniki obronne
Czynniki obronne
–
–
śluzówka
śluzówka
i
i
wodorowęglany
wodorowęglany
Czynniki uszkadzające
Czynniki uszkadzające
–
–
kwas solny
kwas solny
,
,
H. pylori,
H. pylori,
NLPZ, glikokortykosteroidy,
NLPZ, glikokortykosteroidy,
pepsyna
pepsyna
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Zaburzenia trawienia, tzn. choroby powstałe
Zaburzenia trawienia, tzn. choroby powstałe
z udziałem HCl i enzymów, dotyczą górnej
z udziałem HCl i enzymów, dotyczą górnej
części przewodu żołądkowo-jelitowego, a
części przewodu żołądkowo-jelitowego, a
więc przełyku, żołądka i dwunastnicy.
więc przełyku, żołądka i dwunastnicy.
W zależności od umiejscowienia i
W zależności od umiejscowienia i
patogenezy rozróżnia się:
patogenezy rozróżnia się:
-
Chorobę refluksową,
Chorobę refluksową,
-
Chorobę wrzodową żołądka,
Chorobę wrzodową żołądka,
-
Chorobę wrzodową dwunastnicy.
Chorobę wrzodową dwunastnicy.
Czynniki obronne
Czynniki obronne
Zapobiegają uszkodzeniom żołądka i dwunastnicy
Zapobiegają uszkodzeniom żołądka i dwunastnicy
(
(
samotrawieniu
samotrawieniu
)
)
Śluz
Śluz
–
–
wydzielany stale
wydzielany stale
,
,
efekt protekcyjny
efekt protekcyjny
Dwuwęglany
Dwuwęglany
–
–
wydzielane z komórek nabłonka,
wydzielane z komórek nabłonka,
neutralizują jony wodorowe
neutralizują jony wodorowe
Przepływ krwi
Przepływ krwi
–
–
prawidłowy przepływ zapewnia
prawidłowy przepływ zapewnia
integralność śluzówki
integralność śluzówki
Prostaglan
Prostaglan
dyny
dyny
–
–
stymulują wydzielanie
stymulują wydzielanie
dwuwęglanów i śluzu, poprawiają przepływ krwi,
dwuwęglanów i śluzu, poprawiają przepływ krwi,
hamują wydzielanie kwasu żołądkowego
hamują wydzielanie kwasu żołądkowego
Czynniki uszkadzające
Czynniki uszkadzające
H
H
. p
. p
ylori –
ylori –
bakteria Gram (-)
bakteria Gram (-)
,
,
kolonizuje żołądek i dwunastnicę
kolonizuje żołądek i dwunastnicę
Może uszkadzać warstwę śluzu,
Może uszkadzać warstwę śluzu,
wywołuje reakcję zapalną, produkuje
wywołuje reakcję zapalną, produkuje
ureazę, która produkuje CO2 i jony
ureazę, która produkuje CO2 i jony
amonowe uszkadzające śluzówkę
amonowe uszkadzające śluzówkę
Czynniki uszkadzające
Czynniki uszkadzające
N
N
LPZ
LPZ
–
–
hamują produkcję
hamują produkcję
prostaglandyn
prostaglandyn
Zmniejszają przepływ krwi, produkcję
Zmniejszają przepływ krwi, produkcję
śluzu i syntezę wodorowęglanów,
śluzu i syntezę wodorowęglanów,
nasilają wydzielanie żołądkowe
nasilają wydzielanie żołądkowe
Pepsyna, kwas solny, palenie
Pepsyna, kwas solny, palenie
Nikotyna
Nikotyna
Grupy leków
Grupy leków
Ant
Ant
y
y
biot
biot
yki
yki
Leki zmniejszające produkcję kwasu
Leki zmniejszające produkcję kwasu
Leki osłaniające śluzówkę
Leki osłaniające śluzówkę
Związki pobudzające wydzielanie
Związki pobudzające wydzielanie
śluzu
śluzu
Leki zobojętniające kwas solny
Leki zobojętniające kwas solny
Leczenie
Leczenie
niefarmakologiczne
niefarmakologiczne
Diet
Diet
a
a
–
–
zmiana we wzorcu posiłków,
zmiana we wzorcu posiłków,
5-6 małych posiłków dziennie
5-6 małych posiłków dziennie
Zaprzestanie palenia, ograniczenie
Zaprzestanie palenia, ograniczenie
alkoholu, unikanie NLPZ
alkoholu, unikanie NLPZ
Leki neutralizujące
Leki neutralizujące
Zmniejszają kwasowość soku żołądkowego
Zmniejszają kwasowość soku żołądkowego
przez chemiczne wiązanie HCl.
przez chemiczne wiązanie HCl.
Zwiększają pH
Zwiększają pH
Ponadto pobudzają syntezę lub uwalnianie
Ponadto pobudzają syntezę lub uwalnianie
prostaglandyn oraz działają osłaniająco.
prostaglandyn oraz działają osłaniająco.
W terapii choroby wrzodowej leki te mają
W terapii choroby wrzodowej leki te mają
mniejsze znaczenie niż inhibitory pompy
mniejsze znaczenie niż inhibitory pompy
protonowej lub antagoniści rec.H2
protonowej lub antagoniści rec.H2
Związki magnezu oraz związki glinu:
Związki magnezu oraz związki glinu:
Tlenek magnezu, wodorotlenek magnezu,
Tlenek magnezu, wodorotlenek magnezu,
trójkrzmian magnezowy, wodzian magnezowo-
trójkrzmian magnezowy, wodzian magnezowo-
glinowy, wodorotlenek glinu, węglan wapnia
glinowy, wodorotlenek glinu, węglan wapnia
( w
( w
neutralizacji HCl powstawał CO2 – wzdęcia-
neutralizacji HCl powstawał CO2 – wzdęcia-
wycofany został)
wycofany został)
Leczenie przeciwbakteryjne
Leczenie przeciwbakteryjne
Konieczna politerapia
Konieczna politerapia
Bi
Bi
z
z
mut –
mut –
działanie wspomagające
działanie wspomagające
K
K
lar
lar
y
y
tromyc
tromyc
yna, a
yna, a
mo
mo
ksycylina,
ksycylina,
m
m
etronidazol
etronidazol
Inhibitory pompy
Inhibitory pompy
protonowej (PPI)
protonowej (PPI)
Blokują wydzielanie kwasu poprzez nieodwracalną
Blokują wydzielanie kwasu poprzez nieodwracalną
inhibicję H+/K+-ATP-azy.
inhibicję H+/K+-ATP-azy.
Działanie leku 3-4 dni do syntezy nowych enzymów
Działanie leku 3-4 dni do syntezy nowych enzymów
Inhibitory pompy protonowej są lekami pierwszego
Inhibitory pompy protonowej są lekami pierwszego
wyboru w leczeniu wrzodu trawiennego oraz
wyboru w leczeniu wrzodu trawiennego oraz
refluksowego zapalenia przełyku.
refluksowego zapalenia przełyku.
Pochodne benzimidazolu:
Pochodne benzimidazolu:
Omeprazol
Omeprazol
, lanzoprazol,
, lanzoprazol,
pantoprazol, rabeprazol
pantoprazol, rabeprazol
Zastosowanie: choroba wrzodowa, choroba
Zastosowanie: choroba wrzodowa, choroba
refluksowa przełyku, zespół Zollingera – Ellisona,
refluksowa przełyku, zespół Zollingera – Ellisona,
zachłystowe zapalenie płuc.
zachłystowe zapalenie płuc.
Pacjenci z chorobą refluksową
Pacjenci z chorobą refluksową
przełyku, u których pomimo leczenia
przełyku, u których pomimo leczenia
inhibitorami pompy protonowej,
inhibitorami pompy protonowej,
pojawi się nocne zarzucanie treści
pojawi się nocne zarzucanie treści
żołądkowej, powinni otrzymać lek z
żołądkowej, powinni otrzymać lek z
grupy antagonistów receptora H2
grupy antagonistów receptora H2
Antagoniści receptora H2
Antagoniści receptora H2
Blokują konkurencyjnie receptory
Blokują konkurencyjnie receptory
histaminowe komórek okładzinowych
histaminowe komórek okładzinowych
błony śluzowej żołądka oraz hamują
błony śluzowej żołądka oraz hamują
podstawowe wydzielanie kwasu i
podstawowe wydzielanie kwasu i
stymulowane histaminą.
stymulowane histaminą.
Antagoniści H2
Antagoniści H2
Blokują wydzielanie kwasu
Blokują wydzielanie kwasu
C
C
y
y
met
met
y
y
d
d
y
y
n
n
a, Ranitydyna,
a, Ranitydyna,
Famotydyna, Nizatydyna
Famotydyna, Nizatydyna
Zastosowanie: choroba wrzodowa,
Zastosowanie: choroba wrzodowa,
choroba refluksowa przełyku, zespół
choroba refluksowa przełyku, zespół
Zollingera – Ellisona, zachłystowe
Zollingera – Ellisona, zachłystowe
zapalenie płuc
zapalenie płuc
U pacjentów z chorobą wrzodową
U pacjentów z chorobą wrzodową
antagoniści receptora H2 zmniejszają
antagoniści receptora H2 zmniejszają
objawy bólowe i przyspieszają
objawy bólowe i przyspieszają
wyleczenie
wyleczenie
Poza leczeniem stosowane
Poza leczeniem stosowane
zapobiegają nawrotom
zapobiegają nawrotom
S
S
ukralfat
ukralfat
(Sucralfate, Ulgastran, Venter, Ulcogant)
(Sucralfate, Ulgastran, Venter, Ulcogant)
Sól sodowa sulfonowej sacharozy, wytwarza na powierzchni
Sól sodowa sulfonowej sacharozy, wytwarza na powierzchni
wrzodu kompleksowe połączenia z zasadowymi białkami.
wrzodu kompleksowe połączenia z zasadowymi białkami.
Wskutek powstania bariery fizycznej czynniki agresywne,
Wskutek powstania bariery fizycznej czynniki agresywne,
jak HCl i pepsyna, nie przenikają do błony śluzowej.
jak HCl i pepsyna, nie przenikają do błony śluzowej.
Ponadto sukralfat lub uwolnione jony glinu nasilają syntezę
Ponadto sukralfat lub uwolnione jony glinu nasilają syntezę
prostaglandyn.
prostaglandyn.
Przyspiesza gojenie wrzodów żołądka i dwunastnicy
Przyspiesza gojenie wrzodów żołądka i dwunastnicy
Po podaniu tworzy barierę przeciw działaniu kwasu na
Po podaniu tworzy barierę przeciw działaniu kwasu na
żołądek
żołądek
Pod wpływem kwasu przechodzi żel wypełniający ubytki w
Pod wpływem kwasu przechodzi żel wypełniający ubytki w
błonie śluzowej
błonie śluzowej
Mało działań niepożądanych, praktyczny brak wchłaniania
Mało działań niepożądanych, praktyczny brak wchłaniania
do organizmu
do organizmu
M
M
i
i
z
z
oprostol
oprostol
Arthrotec, Cytotec
Arthrotec, Cytotec
Syntetyczny analog naturalnych
Syntetyczny analog naturalnych
prostaglandyn
prostaglandyn
Środek może wywołać poronienie –
Środek może wywołać poronienie –
wywołuje skurcze macicy
wywołuje skurcze macicy
Biegunka i zaparcie
Biegunka i zaparcie
Biegunka – zwiększenie
Biegunka – zwiększenie
częstotliwości oddawania stolca w
częstotliwości oddawania stolca w
stosunku do zwykłego rytmu
stosunku do zwykłego rytmu
wypróżnień u danej osoby.
wypróżnień u danej osoby.
Stolec w przypadku biegunki jest
Stolec w przypadku biegunki jest
miękki i wodnisty lub papkowaty
miękki i wodnisty lub papkowaty
Etiologia biegunki
Etiologia biegunki
Najczęstszą przyczyną biegunki we wszystkich
Najczęstszą przyczyną biegunki we wszystkich
grupach wiekowych jest ostry nieżyt żołądka i
grupach wiekowych jest ostry nieżyt żołądka i
jelit pochodzenia wirusowego. (rotawirusy,
jelit pochodzenia wirusowego. (rotawirusy,
wirusy Norwalk i wirusy grupy Norwalk)
wirusy Norwalk i wirusy grupy Norwalk)
Rotawirusy są najczęstszą przyczyna biegunki
Rotawirusy są najczęstszą przyczyna biegunki
u dzieci do 2 roku życia
u dzieci do 2 roku życia
Wszystkie 3 typy wirusów są przenoszone
Wszystkie 3 typy wirusów są przenoszone
drogą kał-usta.
drogą kał-usta.
Replikacja wirusa powoduje uszkodzenie
Replikacja wirusa powoduje uszkodzenie
kosmków w górnym odcinku jelita cienkiego
kosmków w górnym odcinku jelita cienkiego
zmniejszając powierzchnię wchłaniania.
zmniejszając powierzchnię wchłaniania.
Etiologia biegunki
Etiologia biegunki
Bakterie szczepów Shigella i Salmonella
Bakterie szczepów Shigella i Salmonella
mają właściwości inwazyjne , penetrują
mają właściwości inwazyjne , penetrują
błonę śluzową jelita cienkiego,
błonę śluzową jelita cienkiego,
Escherichia coli (wywołuje biegunkę
Escherichia coli (wywołuje biegunkę
podróżnych) i Bacillus produkują
podróżnych) i Bacillus produkują
toksyny pobudzające aktywna sekrecje
toksyny pobudzające aktywna sekrecje
elektrolitów do jelita.
elektrolitów do jelita.
Biegunka na tle zakażenia bakteryjnego
Biegunka na tle zakażenia bakteryjnego
zwykle wynika ze spożycia zakażonego
zwykle wynika ze spożycia zakażonego
pokarmu lub napoju
pokarmu lub napoju
Podstawowe leczenie biegunki:
Podstawowe leczenie biegunki:
Polega na :
Polega na :
-
Podawaniu płynów i elektrolitów;
Podawaniu płynów i elektrolitów;
-
Podawanie opioidów (Loperamid);
Podawanie opioidów (Loperamid);
Dodatkowo stosuje się środki adsorpcyjne, np.
Dodatkowo stosuje się środki adsorpcyjne, np.
liofilizowane drożdże.
liofilizowane drożdże.
Biegunki wywołane przez inwazyjne czynniki
Biegunki wywołane przez inwazyjne czynniki
chorobowe wymagają podawania leków
chorobowe wymagają podawania leków
chemioterapeutycznych.
chemioterapeutycznych.
Niemowlętom i małym dzieciom bardzo szybko
Niemowlętom i małym dzieciom bardzo szybko
zagraża niebezpieczeństwo odwodnienia.
zagraża niebezpieczeństwo odwodnienia.
W większości przypadków wystarcza doustne
W większości przypadków wystarcza doustne
podanie roztworów glukozy i elektrolitów
podanie roztworów glukozy i elektrolitów
Opioidy (np.LOPERAMID)
Opioidy (np.LOPERAMID)
Biegunki wywołane zaburzeniami motoryki
Biegunki wywołane zaburzeniami motoryki
jelit oraz biegunkę podróżników skutecznie
jelit oraz biegunkę podróżników skutecznie
leczy
leczy
loperamid.
loperamid.
zmniejsza on perystaltyke wskutek
zmniejsza on perystaltyke wskutek
zablokowania obwodowych receptorów
zablokowania obwodowych receptorów
opioidowych jelita cienkiego.
opioidowych jelita cienkiego.
MDR-I – białko natychmiastowo eliminujące
MDR-I – białko natychmiastowo eliminujące
loperamid u O.U.N.
loperamid u O.U.N.
Środki adsorbcyjne
Środki adsorbcyjne
,ściągające , liofilizowane
,ściągające , liofilizowane
drożdże.
drożdże.
W biegunkach mniej nasilonych dodatkowo
W biegunkach mniej nasilonych dodatkowo
albo zamiast wymienionych leków stosuje się
albo zamiast wymienionych leków stosuje się
środki adsorbcyjne, zwłaszcza węgiel
środki adsorbcyjne, zwłaszcza węgiel
leczniczy (
leczniczy (
Carbo medicinalis
Carbo medicinalis
), srodki
), srodki
ściągające (garbniki roślinne, np. białczan
ściągające (garbniki roślinne, np. białczan
taniny) oraz liofilizowane sole
taniny) oraz liofilizowane sole
Saccharomyces boulardii.
Saccharomyces boulardii.
Mechanizm ich działnia polega na
Mechanizm ich działnia polega na
hamowaniu wiązania toksyn do błony
hamowaniu wiązania toksyn do błony
śluzowej jelita.
śluzowej jelita.
Środki te można podawać małym dzieciom,
Środki te można podawać małym dzieciom,
które nie powinny otrzymywać opioidów.
które nie powinny otrzymywać opioidów.
Receptory opioidowe
Receptory opioidowe
Reprezentacja na enterocytach
Reprezentacja na enterocytach
Działają na splot podśluzówkowy
Działają na splot podśluzówkowy
Zmniejszają wydzielanie
Zmniejszają wydzielanie
Podstawowe
Podstawowe
Stymulowane: ACH, VIP, PGE2
Stymulowane: ACH, VIP, PGE2
Difenoksylat
Difenoksylat
Szczyt stężenia w surowicy ok. 2 h
Szczyt stężenia w surowicy ok. 2 h
Zwykle łączony z atropiną
Zwykle łączony z atropiną
Szybko metabolizowany do aktywnego
Szybko metabolizowany do aktywnego
metabolitu
metabolitu
Przy stosowaniu większych dawek (40-
Przy stosowaniu większych dawek (40-
60 mg) może dawać efekty z OUN oraz
60 mg) może dawać efekty z OUN oraz
powodować uzależnienie
powodować uzależnienie
NIE stosować u dzieci poniżej 2 r.ż.
NIE stosować u dzieci poniżej 2 r.ż.
Loperamid
Loperamid
Szczyt stężenia uzyskiwany w ciągu 5
Szczyt stężenia uzyskiwany w ciągu 5
godzin
godzin
Ze względu na słabe przechodzenie do
Ze względu na słabe przechodzenie do
OUN ryzyko wywołania uzależnienia jest
OUN ryzyko wywołania uzależnienia jest
niskie
niskie
Przy bardzo wysokich dawkach można
Przy bardzo wysokich dawkach można
spodziewać się niedrożności porażennej
spodziewać się niedrożności porażennej
jelit
jelit
Zaparcia
Zaparcia
Zaparcia charakteryzuje opóźnione wydalanie
Zaparcia charakteryzuje opóźnione wydalanie
suchych i twardych mas kałowych.
suchych i twardych mas kałowych.
Zaparcia wynikają albo z opóżnionego przesuwania
Zaparcia wynikają albo z opóżnionego przesuwania
treści jelitowej (przy zachowaniu prawidłowego
treści jelitowej (przy zachowaniu prawidłowego
odruchu opróżniania), albo powstają w skutek
odruchu opróżniania), albo powstają w skutek
zaburzeń tego odruchu.
zaburzeń tego odruchu.
Przyczyną opóźnionego przesuwania treści jelitowej
Przyczyną opóźnionego przesuwania treści jelitowej
są:
są:
-
czynniki dietetyczne ( niewystarczające wypełnienie
czynniki dietetyczne ( niewystarczające wypełnienie
jelita przez balastowe składniki pożywienia);
jelita przez balastowe składniki pożywienia);
-
uszkodzenie ściany jelita (np. guzy, przewlekłe
uszkodzenie ściany jelita (np. guzy, przewlekłe
zapalenia, zaburzenia wewnątrzwydzielnicze),
zapalenia, zaburzenia wewnątrzwydzielnicze),
-
endokrynne (np. nadczynność tarczycy)
endokrynne (np. nadczynność tarczycy)
-
oraz czynnościowe i organiczne zaburzenia układu
oraz czynnościowe i organiczne zaburzenia układu
nerwowego (np. stres, urazy kręgosłupa).
nerwowego (np. stres, urazy kręgosłupa).
-
Niektóre leki psychotropowe oraz opioidy mają
Niektóre leki psychotropowe oraz opioidy mają
również działanie zapierjące
również działanie zapierjące
Leczenie zaparć
Leczenie zaparć
Większość leków przeczyszczających powiększa objętość
Większość leków przeczyszczających powiększa objętość
światła jelita i wyzwala falę perystaltyczną wskutek
światła jelita i wyzwala falę perystaltyczną wskutek
zwiększenia ciśnienia wewnątrzjelitowego przez:
zwiększenia ciśnienia wewnątrzjelitowego przez:
-
Pęcznienie nawadniające (
Pęcznienie nawadniające (
środki pęczniejące
środki pęczniejące
),
),
-
Osmotyczne, zwrotne wchłanianie wody (
Osmotyczne, zwrotne wchłanianie wody (
osmotyczne leki
osmotyczne leki
przeczyszczające
przeczyszczające
),
),
-
Zahamowanie resorpcji sodu i wody z jelita lub zwiększenie
Zahamowanie resorpcji sodu i wody z jelita lub zwiększenie
wydzielania wody do światła jelita (
wydzielania wody do światła jelita (
leki przeczyszczające
leki przeczyszczające
hamujące resorbcje i odwadniające
hamujące resorbcje i odwadniające
).Do tej grupy należą
).Do tej grupy należą
również środki ułatwiające pasaż mas kałowych.
również środki ułatwiające pasaż mas kałowych.
-
Leki ułatwiające odruch opróżnienia
Leki ułatwiające odruch opróżnienia
Środki pęczniejące
Środki pęczniejące
Łagodnie działają
Łagodnie działają
Naturalne lub półsyntetyczne
Naturalne lub półsyntetyczne
pęczniejące i nieulegające strawieniu
pęczniejące i nieulegające strawieniu
polisacharydy np. związki czynne
polisacharydy np. związki czynne
uzyskane z nasienia lnu (Semen Lini),
uzyskane z nasienia lnu (Semen Lini),
nasienia indyjskiej babki jajowatej
nasienia indyjskiej babki jajowatej
(Semen plantaginis ovatae), otręby
(Semen plantaginis ovatae), otręby
pszenne
pszenne
Musi być popijane dużą ilością wody.
Musi być popijane dużą ilością wody.
Osmotyczne leki
Osmotyczne leki
przeczyszczające
przeczyszczające
Solne leki przeczyszczające
Solne leki przeczyszczające
Jony
Jony
Mg2+: siarczan (sól gorzka), cytrynian, wodorotlenek
Mg2+: siarczan (sól gorzka), cytrynian, wodorotlenek
fosforan sodu
fosforan sodu
siarczan sodu (sól glauberska)
siarczan sodu (sól glauberska)
winian sodowo-potasowy
winian sodowo-potasowy
Aklohole cukrowe.
Aklohole cukrowe.
Mannitol, sorbitol, laktitol oraz cukry : laktoza i laktuloza
Mannitol, sorbitol, laktitol oraz cukry : laktoza i laktuloza
Polietylenoglikol 4000. proszek ten wiąże się z podawaną
Polietylenoglikol 4000. proszek ten wiąże się z podawaną
wodą i przemieszcza się do jelita grubego
wodą i przemieszcza się do jelita grubego
glikol polietylenowy
glikol polietylenowy
Forlax
Forlax
Fortrans
Fortrans
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
hamujące resorpcję i
hamujące resorpcję i
nawadniające
nawadniające
Olej rycynowy
Olej rycynowy
Glikozydy antrachinowe: aloes kora
Glikozydy antrachinowe: aloes kora
kruszyny pospolitej , owoce szakłaku
kruszyny pospolitej , owoce szakłaku
pospolitego liście strączyńca
pospolitego liście strączyńca
wąskolistego (Folia senae), kłącze
wąskolistego (Folia senae), kłącze
rzewienia dłoniastego (Rhizoma rhei)
rzewienia dłoniastego (Rhizoma rhei)
Syntetyczne pochodne difenolu:
Syntetyczne pochodne difenolu:
bisakodyl, pikosiarczan sodu
bisakodyl, pikosiarczan sodu
Środki ułatwiające pasaż mas
Środki ułatwiające pasaż mas
kałowych
kałowych
Niektóre leki przeczyszczające
Niektóre leki przeczyszczające
zawierają
zawierają
dokusat sodu
dokusat sodu
(sól sodowa
(sól sodowa
estru kwasu sulfobursztynowego),
estru kwasu sulfobursztynowego),
który jest związkiem powierzchniowo
który jest związkiem powierzchniowo
czynnym, zmiękcza kał i ułatwia
czynnym, zmiękcza kał i ułatwia
poślizg mas kałowych
poślizg mas kałowych
Podobne zastosowanie ma parafina
Podobne zastosowanie ma parafina
ciekła.
ciekła.
Wskazania do środków
Wskazania do środków
przeczyszczających
przeczyszczających
Ból związany z defekacją
Ból związany z defekacją
Przygotowanie jelita przed niektórymi
Przygotowanie jelita przed niektórymi
procedurami diagnostycznymi
procedurami diagnostycznymi
Zaparcia
Zaparcia
Leki przeczyszczające
Leki przeczyszczające
Środki masowe
Środki masowe
Środki osmotyczne
Środki osmotyczne
Środki drażniące
Środki drażniące
Środki poślizgowe
Środki poślizgowe
Środki hydrofilne
Środki hydrofilne
włókna pokarmowe
włókna pokarmowe
psylium (Plantago psylium) – babka
psylium (Plantago psylium) – babka
płesznik
płesznik
polikarbofil
polikarbofil
metyloceluloza,
metyloceluloza,
karboksymetyloceluloza
karboksymetyloceluloza
Środki pobudzające
Środki pobudzające
wydzielanie
wydzielanie
Środki powierzchniowo czynne
Środki powierzchniowo czynne
dokusany, kwasy żółciowe
dokusany, kwasy żółciowe
Pochodne difenylometanu:
Pochodne difenylometanu:
fenoloftaleina, bisakodyl, pikosulfonian
fenoloftaleina, bisakodyl, pikosulfonian
kwas rycynolowy, antrachinony,
kwas rycynolowy, antrachinony,
senes, szakłak, rzewień, kruszyna
senes, szakłak, rzewień, kruszyna
amerykańska
amerykańska
Każdy lek
Każdy lek
przeciwbiegunkowy,
przeciwbiegunkowy,
szczególnie opioidy są
szczególnie opioidy są
przeciwwskazane w
przeciwwskazane w
biegunkach pochodzenia
biegunkach pochodzenia
bakteryjnego
bakteryjnego
Simetikon
Simetikon
Espumisan
Espumisan
Zmniejsza napięcie powierzchniowe
Zmniejsza napięcie powierzchniowe
cieczy
cieczy
Biologicznie praktycznie nieaktywny
Biologicznie praktycznie nieaktywny
Środki prowymiotne
Środki prowymiotne
Wyciąg z wymiotnicy – emetyna
Wyciąg z wymiotnicy – emetyna
Apomorfina – pochodna morfiny
Apomorfina – pochodna morfiny
Leki przeciwwymiotne
Leki przeciwwymiotne
Antagoniści 5 HT3
Antagoniści 5 HT3
Kanabinoidy
Kanabinoidy
Antagoniści dopaminowi
Antagoniści dopaminowi
Cholinolityki
Cholinolityki
Benzodiazepiny
Benzodiazepiny
Leki antyhistaminowe
Leki antyhistaminowe
Leki antyhistaminowe
Leki antyhistaminowe
Działają poprzez blokowanie
Działają poprzez blokowanie
obwodowej stymulacji ośrodka
obwodowej stymulacji ośrodka
wymiotów
wymiotów
Stosowane w wymiotach wywołanych
Stosowane w wymiotach wywołanych
schorzeniami ucha:
schorzeniami ucha:
Ch. Meniera
Ch. Meniera
Zapaleniu ucha wewnętrznego
Zapaleniu ucha wewnętrznego
Chorobie lokomocyjnej
Chorobie lokomocyjnej
Leki antyhistaminowe
Leki antyhistaminowe
Najczęściej używane leki:
Najczęściej używane leki:
Dimenhydrynat (Aviomarin)
Dimenhydrynat (Aviomarin)
Difenydramina
Difenydramina
Prometazyna
Prometazyna
Cholinolityki
Cholinolityki
Skopolamina
Skopolamina
Podawana ogólnie przechodzi przez
Podawana ogólnie przechodzi przez
barierę krew mózg
barierę krew mózg
Działa głównie na wymioty w chorobie
Działa głównie na wymioty w chorobie
lokomocyjnej
lokomocyjnej
Działa depresyjnie na OUN
Działa depresyjnie na OUN
Benzodiazepiny
Benzodiazepiny
Stosowane głównie w wymiotach
Stosowane głównie w wymiotach
pochodzenia ośrodkowego
pochodzenia ośrodkowego
Głównym działaniem niepożądanym
Głównym działaniem niepożądanym
jest senność, spowolnienie.
jest senność, spowolnienie.
Najczęściej stosowanym związkiem
Najczęściej stosowanym związkiem
jest diazepam.
jest diazepam.
Kanabinoidy
Kanabinoidy
Dronabinol
Dronabinol
agonista rec CB1 w ośrodku wymiotów
agonista rec CB1 w ośrodku wymiotów
Prawdopodobne jest działanie
Prawdopodobne jest działanie
ośrodkowe
ośrodkowe
Związki te są skuteczniejsze i
Związki te są skuteczniejsze i
wywierają mniej działań
wywierają mniej działań
niepożądanych u osób młodych
niepożądanych u osób młodych
Antagoniści 5-HT3
Antagoniści 5-HT3
Receptory te są zlokalizowane na
Receptory te są zlokalizowane na
zakończeniach nerwu błędnego
zakończeniach nerwu błędnego
Leki te są szczególnie skuteczne w
Leki te są szczególnie skuteczne w
leczeniu wymiotów związanych z
leczeniu wymiotów związanych z
chemioterapią
chemioterapią
W wyniki działania cytostatyków np.
W wyniki działania cytostatyków np.
cisplatyny dochodzi do uwalniania z
cisplatyny dochodzi do uwalniania z
komórek jelita dużych ilości serotoniny co
komórek jelita dużych ilości serotoniny co
powoduje nasilone wymioty
powoduje nasilone wymioty
Antagoniści 5-HT3
Antagoniści 5-HT3
Ondansetron (Zofran)
Ondansetron (Zofran)
Granisetron (Kytril)
Granisetron (Kytril)
Tropisetron
Tropisetron
Dolasetron
Dolasetron