Katedra i Zakład Medycyny Sądowej
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Katedra i Zakład Medycyny Sądowej
Uniwersytetu Medycznego w Łodzi
Podstawowe pojęcia w toksykologii
Trucizną
jest substancja, która
wprowadzona do ustroju w małej dawce
(poniżej 5 g) wywołuje rozstrój zdrowia,
uszkodzenie organizmu albo śmierć.
Wszystko zależy od dawki:
leki
a nawet woda
Truciznami są również
jady biologiczne
jad kiełbasiany
jady grzybów trujących i roślin trujących
jad pszczeli, węży
Dawka toksyczna
– podstawowa wielkość
określająca własności trujące substancji (w
gramach / kg masy ciała)
Im dawka toksyczna niższa, tym substancja
bardziej trująca.
Najniższa dawka toksyczna – DLM
Średnia dawka toksyczna (dawka
śmiertelna dla 50% zwierząt) – DLM 50
Wyników toksyczności uzyskanych na
zwierzętach nie można przenosić na ludzi.
Np. muchomor sromotnikowy nie jest toksyczny
dla królika.
Czynniki współdziałające
- Drogi zatrucia – najsilniejsze działanie przy
podaniu dożylnym i domięśniowym
przewód pokarmowy – najczęściej
poprzez skórę – np. insektycydy, fenol
Kurara jest toksyczna, gdy jest w
krwioobiegu. Spożycie jej przy
nieuszkodzonej błonie śluzowej nie
powoduje zatrucia, gdyż ulega rozkładowi.
Substancje nierozpuszczalne w wodzie i
płynach ustrojowych są nie trujące, nawet jeśli
zawierają silne substancje toksyczne.
Wykorzystuje się to w ratownictwie przez
podanie substancji wiążących truciznę z
wytrąceniem się związku rozpuszczalnego.
- Postać trucizny (w roztworze i
emulsji wchłaniają się szybciej)
- Stężenie substancji (np. stężony i
rozcieńczony kwas solny)
- Szybkość wprowadzenia do ustroju (przy
wprowadzeniu wolnym mechanizmy
detoksykacyjne mogą nie dopuścić do
zatrucia)
- Stopień wypełnienia żołądka (np. sole
metali ciężkich tworzą z białkiem trudno
rozpuszczalne związki)
- Indywidualne własności ustroju:
płeć
wiek
budowa fizyczna
kondycja
- Synergizm – sumowanie się i potęgowanie objawów
- Antagonizm – odwrotność synergizmu
(stosuje się przy leczeniu zatrutych)
Działanie trucizny na ustrój
ogólne
miejscowe
ostre
przewlekłe
Metabolizm
-
wchłanianie
-
rozmieszczenie
-
przemiany biochemiczne :
•
utlenianie i redukcja
•
hydroliza
•
synteza
-
wydalanie :
•
w stanie niezmienionym
•
przez związanie i odłożenie w niektórych narządach
Odtrutki
– ich działanie polega na
reakcji chemicznej lub fizycznej z
trucizną, bądź na antagonistycznym
działaniu farmakologicznym.
Wykrywanie zatruć
sekcja zwłok
badania toksykologiczne
Podział trucizn
działające miejscowo
trucizny miąższowe
trucizny lotne
trucizny krwi
trucizny działające na drodze czynnościowej
Najczęstsze zatrucia
-
alkohol etylowy i alkohole niekonsumpcyjne
-
zatrucie tlenkiem węgla
duże powinowactwo do hemoglobiny
w zatruciu śmiertelnym zawartość COHb powyżej 50%
zmienna wrażliwość osobnicza
w pożarze
-
zatrucie lekami
barbiturany i benzodiazepiny
interakcja z różnymi lekami
niezwykłe zatrucia (np. insulina, leki nasercowe)
Uzależnienie lekowe
– wg Komitetu
Ekspertów WHO jest to „stan psychiczny a
niekiedy i stan fizyczny spowodowany
oddziaływaniem danego leku na organizm,
charakteryzujący się zmianami w
zachowaniu i innymi reakcjami, które zawsze
związane są z przymusem okresowego lub
systematycznego przyjmowania danego
środka w celu doznania określonych skutków
psychicznych lub też uniknięcia złego
samopoczucia związanego z jego brakiem.”
Typy uzależnień
-
typ morfinowy
– opium i jego pochodne
oraz syntetyczne narkotyczne leki
przeciwbólowe (morfina, kodeina, tebaina,
papaweryna, narkotyna, narceina)
-
typ alkoholowo-barbituranowy
–
alkohol etylowy, barbiturany i pochodne, leki
nasenne
-
typ amfetaminowy
– amfetamina i pochodne
-
typ kokainowy
-
typ halucynogenny
(wyciąg z
meksykańskiego kaktusa – peyotl –
zawierający meskalinę, leki
halucynogenne)
-
typ cannabis
– konopie indyjskie (marihuana, haszysz)
-
typ „małych deliriantów”
– lotne rozpuszczalniki
-
typ „katu”
– rośliny zawierające
częściowo jeszcze nie zidentyfikowane
substancje o działaniu pobudzającym,
przede wszystkim katynon
Najczęstsze narkotyki
Opiaty
– substancje uzyskiwane z
przetworów maku lekarskiego i
syntetyczne środki przeciwbólowe :
heroina (palenie, dożylnie, domięśniowo,
podskórnie, doustnie, donosowo)
opium (palenie, doustnie)
„kompot” tzw. polska heroina (dożylnie,
domięśniowo, podskórnie)
„makiwara” gęsty, ciemny płyn o zapachu
niedojrzałego maku (doustnie)
„zielone” – mleczko makowe (dożylnie,
domięśniowo, podskórnie)
Objawy zatrucia ostrego:
zwężenie źrenic
senność aż do śpiączki
zaburzenia oddychania, aż do zahamowania
rozszerzenie źrenic (w przebiegu
niedotlenienia OUN)
zwolnienie czynności serca, spadek
ciśnienia tętniczego krwi, obniżenie
temperatury
Objawy zatrucia przewlekłego :
uszkodzenie narządów miąższowych
zaburzenia hormonalne
zaburzenia układu odpornościowego
wyniszczenie
zmiany zapalne skóry
zaburzenia seksualne
wczesna umieralność
Kokaina
– alkaloid uzyskiwany z liści
krzewu Erythroxylon coca
hydrochlorek kokainy (wchłania się przez drogi
śluzowe bądź we wstrzyknięciach)
freebase cocaine – wolnozasadowa (można
wdychać jej opary)
crack lub rock – kokaina z wodorowęglanem
sodowym (nadaje się do palenia)
Objawy zatrucia ostrego :
poszerzone źrenice
niepokój
drżenie mięśniowe
przyspieszenie czynności serca i wzrost ciśnienia
pobudzenie psychoruchowe, lęk, majaczenie
wzrost temperatury ciała
dreszcze
bóle brzucha, wymioty
napady drgawek
śpiączka
niewydolność krążenia z zaburzeniami czynności serca
Zgon poprzedzają majaczenie,
nieregularne oddechy, napady
padaczkowe.
Objawy zatrucia przewlekłego :
wyniszczenie
zaburzenia układu krążenia (zaburzenia
rytmu serca, nadciśnienie tętnicze, skurcz
tętnic wieńcowych, przyspieszenie rozwoju
miażdżycy, zmiany zakrzepowe)
zaburzenia układu oddychania – palący
kokainę i przyjmowanie donosowe (bóle w
klatce piersiowej, kaszel, chrypka,
martwica przegrody nosowej, duszność,
rozedma płuc, skłonność do zapaleń płuc)
zaburzenia układu nerwowego (napady
drgawkowe, udary mózgowe, bóle głowy,
stereotypie ruchowe, drżenia mięśniowe,
ataksja)
inne zaburzenia (nieprawidłowy rozwój płodu, hypertermia)
Halucynogeny
(należą do
różnych grup chemicznych
pochodzenia naturalnego lub
syntetycznego. Można je uzyskać
m.in. ze sporyszu, kaktusów, agaw,
ropuch.)
1. Pochodne indolowe
LSD – dwuetyloamid kwasu lizergowego
DMT – dwumetylotryptamina
psylocybina
psylocyna
harmoloid
ibogaina
Objawy zatrucia ostrego :
pobudzenie
majaczenie
wzrost lub spadek ciśnienia tętniczego krwi
wzrost temperatury
drżenia mięśniowe
napady drgawkowe
Zgon następuje rzadko,
spowodowany jest niewydolnością
oddechową.
2. Pochodne amfetaminy
meskalina
MDA – metylenodioksyamfetamina
MDMA – ekstazy – metylenodioksymetamfetamina
MDEA – Eve – metylenodioksyetamfetamina
Objawy zatrucia ostrego :
podobne jak w ostrym zatruciu kokainą
zdarzają się reakcje uczuleniowe
prowadzące do zgonu nawet po małych
dawkach.
3. Fencyklidyna – PCP – anielski pył
–
bardzo szkodliwa (dodawana do innych lub do słabej
marihuany)
Objawy zatrucia ostrego :
śpiączka
napady drgawkowe, stan
padaczkowy z krwotokami
mózgowymi
Kanabinole
– substancje uzyskiwane
z konopii indyjskich – bliskiej krewnej
pokrzywy
marihuana – trawka – słoma (mieszanina
suchych liści i kwiatostanów żeńskich)
haszysz – hasz (sprasowana w kostki
żywica z kwitnącymi szczytami i pędami
żeńskimi)
olej haszyszowy
THC syntetyczny – kapsułki, tabletki
Typowy papieros zawiera 300-400 mg
słomy (dawka 1-30 mg THC)
Objawy zatrucia ostrego :
psychoza intoksykacyjna (omamy
wzrokowe i słuchowe, gonitwa myśli,
depersonalizacja, urojenia, niepokój i lęk,
bezsenność). Ustępują samoczynnie po kilku
dniach – przyspieszenie czynności serca,
wzrost ciśnienia tętniczego
rozszerzenie oskrzeli, podrażnienie błony śluzowej
podrażnienie błony śluzowej jamy
ustnej, wzrost łaknienia
przekrwienie spojówek, ból głowy,
ogólne złe samopoczucie, gorączka
Objawy zatrucia przewlekłego :
zaburzenia snu
apatia
zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi
zaburzenia w przyswajaniu nowych wiadomości
myślenie porozrywane i magiczne
osłabienie zachowań intuicyjnych
wychudzenie
przewlekłe zapalenie krtani i oskrzeli, napady kaszlu
U tych osób dochodzi do zgonów na skutek
zwiększonej liczby urazów i wypadków,
zwłaszcza komunikacyjnych
