Organizacja ZAiP w banku 

komercyjnym

Delegacja uprawnień

• Ze względu na występujące w banku ryzyko 

niezbędna jest hierarchizacja zarządzania, 

aby działalność wszystkich szczebli była 

skoordynowana

• Kontrola ryzyka musi być na tyle ścisła, aby 

ryzyko to było świadomie podejmowane do 

granic, jakie w banku zostały wyznaczone i 

nie następowało dublowanie operacji

• Kontrola nie może jednak krępować 

swobodnej działalności banku i musi 

sprzyjać elastycznemu wykorzystaniu 

sytuacji rynkowych 

W departamencie skarbu

• Koncentrują się wszystkie strumienie 

pieniężne wynikające z wpływów i 

wypłat złotowych i dewizowych

• Zapewniana jest płynność 
• Pozyskuje się fundusze najtańszym 

kosztem

• Określana jest scentralizowana cena 

pieniądza dla całego banku na 

podstawie możliwości refinansowych

Wpływy 

• Depozyty od klientów
• Spłata kredytów
• Spłata lokat ulokowanych w innych 

bankach

• Sprzedaż papierów wartościowych
• Kupno walut (w zależności od kursu)
• Emisja własnych papierów wartościowych
• Inne 

Wypłaty 

• Wycofanie lokat przez klienta
• Udzielanie kredytów
• Lokata w innym banku
• Sprzedaż walut (w zależności od 

kursu)

• Wykup własnych papierów 

wartościowych 

• Inne 

• Strumienie pieniężne różnią się 

między pod względem: 

• Przedmiotowym
• Podmiotowym 
• Walutowym 
• Terminowym
• Rodzaju i poziomu stopy procentowej

   
   Narusza to bilans banku tworząc tzw. 

otwarte pozycje walutowe i 
niedopasowanie czasowe aktywów i 
pasywów, czyniąc banki podatnym 
na ryzyko kursowe, stopy procentowe 
i płynności.

   Komórka zarządzania aktywami i 

pasywami przez dynamiczne 
oddziaływanie na strumienie 
pieniężne powinna doprowadzić 
bilans do pożądanego stanu. 

Pozycja finansowa 

(walutowa)

   

   Różnica między aktywami i 

pasywami w danej walucie lub w 
danym przedziale 
zapadalności/wymagalności

Rodzaje pozycji finansowych

• Zamknięta –     aktywa = pasywa

• Otwarta 
 - długa  –            aktywa > pasywa
 - krótka –           aktywa < pasywa 

   Pozycja finansowa w wymiarze 

pieniężnym nazywana jest luką 
finansową.

• Luka dodatnia –  pozycja otwarta 

długa

• Luka ujemna   –  pozycja otwarta 

krótka

Zapadalność aktywów

   
   
   Przedział czasu między datą 

sporządzenia sprawozdania 
informacji, a datą spłaty różnych 
należności banku

Wymagalność pasywów

   Przedział czasu między datą, na 

którą sporządza się sprawozdanie, a 
datą realizacji zobowiązań wobec 
deponentów

Zapadalność i wymagalność

• Liczona jest w dniach
• W terminach nominalnych – 

wynikających z umowy z klientem

• W terminach realnych – wynikających 

z faktycznego okresu trwania 
należności lub zobowiązania

Umiejscowienie komórki ZAiP w 

strukturze banku 

komercyjnego

• W oddziale

• W centrali

Argumenty za oddziałem

• Szybsze i lepsze rozpoznanie potrzeb 

i pozycji finansowej

• Bezpośrednia odpowiedzialność i 

korzyści z wypracowanej działalności

Argumenty za centralą

• Koncentracja i koordynacja działań 

identyfikujących ryzyko w całym banku

• Optymalizacja działań ograniczających ryzyko 

przez centralizację otwartych pozycji banku (brak 

dublowania operacji)

• Określenie realnych dochodów i kosztów banku 

przez porównanie wyników działalności z rynkami 

finansowymi kształtującymi ceny

• Optymalna alokacja środków banku i pozyskiwanie 

funduszy na działalność możliwie najniższym 

kosztem

• Obniżenie kosztów zamykania pozycji finansowych

Zadania departamentu 

skarbu

• Zapewnienie płynności finansowej 

banku 

• Zapewnienie odpowiedniej 

dochodowości

Metody działania 

departamentu skarbu

• Operacje arbitrażowe 

• Operacje spekulacyjne (zarobkowe)   

Operacje arbitrażowe

• Wykorzystanie wszelkiego rodzaju 

niedopasowania między poszczególnymi 
rynkami, instrumentami, kursami, 
terminami, stopami procentowymi itp. W 
celu dokonania zamknięcia pozycji 
finansowych, przynoszącego określony 
wynik.

• Przy arbitrażu nie jest podejmowane 

ryzyko

Operacje zarobkowe

• Spekulacja, czyli wykorzystanie 

ruchów kursów walut i stóp 
procentowych w celu zarobienia na 
ich różnicach

• Przeznacza się w tym celu część 

dochodu na obrót rynkowy

• Spekulacja wiąże się z ryzykiem

Zadaniem departamentu jest 

niedopuszczenie:

• Do deprecjacji aktywów i aprecjacji 

pasywów

• W ujęciu dynamicznym – aby 

aprecjacja pasywów była większa od 
aprecjacji aktywów

Przykładowa organizacja 

departamentu

DYREKTOR

Z-ca Dyr..

Naczelnik 

Z-ca Dyr..

Zespół dealerski

SEKCJE

Rynku walutowego

Rynku pieniężnego

Zespółanalityczno-kontrolny

Back office 

SEKCJE

Rynku walutowego

Rynku pieniężnego

Zespół dealerski 

(front office)

• Określanie i monitorowanie 

bieżących pozycji finansowych na 
podstawie otrzymanych informacji

• Określanie wyjściowych kursów 

walut, stóp procentowych i cen 
papierów wartościowych

• Operacje na rynkach finansowych 

(zamykanie pozycji)

Zespół analityczno - 

kontrolny

• Kontrola operacji przeprowadzanych przez 

dealerów pod względem merytorycznym i 
stopnia wykorzystania limitów

• Tworzenie bazy danych o 

przeprowadzanych operacjach i rynku 
finansowym dla dealerów

• Dokonywanie prognoz pozycji 

finansowych banku w oparciu o te 
informacje

Zespół rozliczeniowy

• Rozliczanie operacji dealerskich
• Kontrola zespołu dealerskiego
- Rejestracja operacji
- Wysyłanie poleceń płatniczych do banków
- Wysyłanie potwierdzeń wykonanych 

operacji

- księgowanie
• Wyjaśnianie i rozliczanie spraw 

spornych 

Konieczność nadzoru nad 

departamentem skarbu –

przyczyny

• Rosnące ryzyko operacji na rynkach 

finansowych

• Sieć powiązań departamentu jest 

rozbudowana

• Jego działań nie da się w pełni 

sformalizować – konieczna szybka 
reakcja na sytuację rynkową

Nadzór nad departamentem sprawuje 

ALCO – Komitet Aktywów i 

Pasywów

• Kontrola poszczególnych rodzajów 

ryzyka

• Wyznaczanie granic ryzyka 

rynkowego, jakie bank może podjąć – 
limitów działania

Zadania ALCO

• Określenie rodzaju ryzyka i jego 

hierarchizacja z punktu widzenia 
priorytetów banku

• Zarządzanie ryzykiem płynności
• Zarządzanie ryzykiem kursowym
• Zarządzanie ryzykiem stopy 

procentowej

Zarządzanie ryzykiem – 

określanie pozycji walutowej i 

płynności

• Strukturalnej 

• Operacyjnej 

• Transakcyjnej

Pozycja strukturalna

   Określenie maksymalnych limitów 

niedopasowania w poszczególnych 
lukach, dotyczących 
długoterminowych inwestycji 
kapitałowych

Pozycja operacyjna

   Dotyczy pozycji średnioterminowych, 

które mogą pozostać do pewnego 
poziomu otwarte bez szkody dla 
działalności banku

Pozycja transakcyjna

• Dotyczy transakcji dokonywanych w 

ciągu dnia

• Musi być na koniec dnia zamknięta