Istota i metody analizy 

finansowej

 

 

Plan wykładu

1.

Istota analizy finansowej

2.

Miejsce analizy finansowej w analizie 

ekonomicznej przedsiębiorstwa

3.

Klasyfikacja analizy finansowej

4.

Cele analizy finansowej

5.

Materiały źródłowe analizy finansowej

6.

Metody analizy finansowej

7.

Analiza struktury

8.

Analiza dynamiki

 

 

Definicja analizy finansowej

• Przedmiotem analizy finansowej są wielkości 

ekonomiczne, charakteryzujące działalność jednostki 

gospodarczej, które są wyrażone w jednostkach 

pieniężnych.Zwłaszcza chodzi tu o zasoby 

finansowe,stan finansowy oraz wyniki działalności 

gospodarczej.

• Analiza finansowa jest najważniejszym narzędziem 

badawczym oceny działalności jednostek 

gospodarczych.

 

 

Istota analizy finansowej

• Istotą analizy finansowej jest 

rozpatrywanie zjawisk i procesów 
finansowych, które odzwierciedlają 
efektywność działalności całego 
przedsiębiorstwa.

 

 

Miejsce analizy finansowej w analizie 
ekonomicznej przedsiębiorstwa

Analiza 

ekonomiczna

Analiza działalności 

przedsiębiorstwa

Analiza 

otoczenia

Analiza

techniczno-

ekonomiczn

a

Analiza 

finansowa

Analiza 

otoczenia 

ogólnego

Analiza 

otoczenia 

szczegółow

ego

Analiza 

powiązań

przedsiębiorst

wa

z otoczeniem

 

 

Efektywność 

inwestycji

Efektywność 

finansowa

Efektywność

operacyjna

Końcowe rezultaty

i wytworzona

wartość ekonomiczna

Szeroki kontekst analizy 
ekonomiczno-finansowej

 

 

Klasyfikacja analizy finansowej

Wg. czasu przeprowadzania analizy
•  ex ante
• ex post (np.analiza okresowa)

 

 

Klasyfikacja analizy finansowej

W zależności od rodzaju przyjętej podstawy 

odniesienia rozróżnia się następujące kierunki 
porównań:

• porównania ze wskaźnikami okresów ubiegłych lub 

przyszłych,

• porównywania ze wskaźnikami postulowanymi,
• porównania ze wskaźnikami innych jednostek 

gospodarczych.

 

 

Podstawowy cel

Dostarczenie odpowiednio 

przetworzonych informacji 
analitycznych, które są potem 
wykorzystywane do oceny jednostek 
gospodarczych i podejmowania 
decyzji.

 

 

• Celem  analizy  ekonomicznej  jest  odpowiedź  na 

pytanie „jak zarządzać finansami jednostki?”.

• Analizie poddaje się bilans oraz rachunek zysków 

i  strat,  bądź  jeśli  jednostka  nie  prowadzi  pełnej 
ewidencji 

rachunkowej 

należy 

zgromadzić 

najważniejsze informacje o przychodach i kosztach 
firmy.

Cele analizy ekonomiczno - 
finansowej 

 

 

Pytania, na które dostarcza 
odpowiedzi analiza finansowa

• Czy działalność jednostki była efektywna i czy ta efektywność 

ulegnie poprawie czy pogorszeniu w przyszłości?

• Czy zgromadzone środki rzeczowe i zespół pracowników są 

racjonalnie wykorzystywane i czy gwarantują realizacje zadań 
bieżących i przyszły rozwój jednostki?

• Czy stan finansowy przedsiębiorstwa gwarantuje terminową  

realizację bieżących płatności?

• Jakie są mocne i słabe strony zarządzania finansami w jednostki?
• Jakie występują bariery zarządzania przedsiębiorstwem i jakie są 

możliwości ich pokonania?

 

 

Generalnie do głównych celów analizy można zaliczyć:

1.    Przewidzenie przyszłych zdarzeń 

stanowiących zagrożenie dla przedsiębiorstwa 
na podstawie znajomości relacji 
historycznych. 

2.    Porównanie wyników przedsiębiorstwa z 

własnymi wynikami historycznymi oraz 
wynikami firm konkurencyjnych (w branży) w 
celach optymalizacyjnych.

 

 

Materiały źródłowe analizy 
finansowej

• Materiały wewnętrzne – zawierają 

informacje pochodzące z wewnątrz 
przedsiębiorstwa

• Materiały zewnętrzne – informują o 

otoczeniu, czyli o zewnętrznych 
warunkach funkcjonowania jednostki.

 

 

Materiały wewnętrzne

• Dane pochodzące z ewidencji gospodarczej:

– Dokumentacja pierwotna lub wtórna,
– Zapisy z urządzeń ewidencyjnych np. konta, rejestry, 

zestawienia obrotów i sald,

– Sprawozdawczość

• Dane pozaewidencyjne:

– Wyniki poprzednich analiz zwłaszcza z roku ubiegłego
– Dane planistyczne, np.. Plan finansowy, biznesplan, 

kalkulacje wstępne, kosztorysy,

– Protokoły z kontroli,
– Protokoły z posiedzeń zarządu i rad nadzorczych,
– Informacje od pracowników.

 

 

Materiały zewnętrze

• Informacje o rynku, na którym funkcjonuje 

przedsiębiorstwo, np. badania chłonności, 
struktury klientów rynków 

• Wyniki finansowe przedsiębiorstw konkurencyjnych
• Rozwiązania prawne, finansowe i podatkowe
• Badania dot. rynku zaopatrzenia i zbytu, 

opłacalności sprzedaży, działania konkurentów, itp.

 

 

Sprawozdania finansowe

U wszystkich jednostek gospodarczych:
• Bilans
• Rachunek zysków i strat
• Informacja dodatkowa
U większych jednostek gospodarczych:
• Zestawienie zmian w kapitale własnym
• Rachunek przepływów pieniężnych

 

 

Kanony zarządzania finansami

• „Celem i miernikiem sukcesu przedsiębiorstwa jest wzrost jego wartości. 

Wzrost wartości firmy następuje poprzez maksymalizację DCF – wolnych 
strumieni 

pieniężnych 

zdyskontowanych 

stopą 

procentową 

uwzględniającą ryzyko.” 

• „Firma  może  przez  pewien  czas  działać  nie  będąc  rentowną,  jednak 

długotrwały  brak  rentowności  musi  w  końcu  doprowadzić  do  braku 
płynności i bankructwa.”

• „Całkowita  utrata  płynności  oznacza  dla  firmy  bankructwo,  jej 

ograniczenie  wpłynie  na  zmniejszenie  rentowności  i  tym  samym  w 
długim okresie czasu na dalsze ograniczenie płynności i bankructwo.”

 

 

Potrzeby informacyjne 

Grupa wskaźników 

Jakie jest zagrożenie dla istnienia 

przedsiębiorstwa w najbliższym 

czasie?

Analiza płynności finansowej 

(pozwala stwierdzić jaka jest 

zdolność przedsiębiorstwa do 

regulowania wymagalnych w 

terminie zobowiązań)

Jakie jest zagrożenie dla istnienia 

przedsiębiorstwa w długim 

okresie? 

Analiza wypłacalności 

długoterminowej pozwala 

stwierdzić jaka jest zdolność 

przedsiębiorstwa do 

regulowania wszystkich 

zobowiązań. 

Jakie są sposoby 

postępowania które mogą 

uchronić przedsiębiorstwo 

przed zakończeniem istnienia 

lub umożliwia lepsze 

wykorzystanie obecnych 

źródeł ?
Jakie są sposoby zwiększania 

istniejących korzyści?

Analiza sprawności 

zarządzania pozwala 

stwierdzić jakie są 

umiejętności kadry w 

zakresie zarządzania całym 

przedsiębiorstwem i jego 

częściami. 

Jaki jest rozmiar już osiąganej 

korzyści i potencjalnych 

korzyści 

Analiza rentowności pozwala 

stwierdzić jakie są korzyści 

finansowe z prowadzonej 

działalności. 

 

 

Metody analizy finansowej

Metody analizy finansowej są sposobami 

postępowania, które stosuje się przy badaniu 
różnych zjawisk. Określona metoda obejmuje 
zespół czynności związanych z przetwarzaniem 
informacji badanych zjawisk i procesów.

Istnieje kilka grup metod analizy finansowej, każda 

oparta jest na określonej grupie ogólnych założeń.

 

 

Metody wg stopnia szczegółowości 
badań analitycznych

1. Metody ogólne
2. Metody szczegółowe

 

 

Metody ogólne

Stosowane do badania bardzo złożonych zjawisk.
Wytaczają jedynie kierunek badań analitycznych.

Charakterystyczne jest tu rozpatrywanie zjawisk 

we wzajemnych współzależnościach i 
wnioskowanie na temat ich kształtowania się.

 

 

Dwie metody badań ogólnych:

• Metoda indukcyjna
• Metoda dedukcyjna

 

 

Metoda indukcyjna

• Analiza rozpoczyna się od zjawisk 

elementarnych i stopniowo przechodzi do 
syntetycznych

• Istotą metody jest dokonywanie uogólnionych 

ocen procesów finansowych na podstawie 
rozpoznania elementarnych zjawisk 
wpływających na kształtowanie się procesu.

 

 

Metoda dedukcyjna

• Odwrotna do indukcji.
• Analiza rozpoczyna się od zjawisk 

syntetycznych i stopniowo przechodzi 
do elementarnych.

 

 

Metody szczegółowe

Przeznaczone są do pogłębionego 

badania analitycznego. Umożliwiają 
dokładną ocenę stanu zjawisk i 
wskazanie na ich przyczynę.

 

 

Podział metod szczegółowych wg 
stopnia wnikliwości badań:

• 1. Metody porównań
• 2. Metody badań szczegółowych

 

 

Metody porównań

Polegają na ocenie kształtowania się 

danego zjawiska poprzez odniesienie 
ich wartości do wartości, która 
stanowi podstawę tego odniesienia

 

 

Wielkości 

średniobranżowe

Wielkości wskaźników 

różnych branż

Wielkości przeciętne w 

całej gospodarce

Wielkości 

postulowane

Wielkości 

zaplanowane

Wielkości 

osiągnięte w 

poprzednich 

okresach

Baza porównawcza

WEWNĘTRZNA

ZEWNĘTRZNA

 

 

Trzy stosowane rodzaje porównań:

1. Porównanie w czasie – podstawą 

odniesienia są dane z poprzednich okresów

2. Porównanie z wartościami wzorcowymi – 

mogą to być wartości standardowe 
normatywne, planowane

3. Porównanie przekrojowe – do wartości 

innych jednostek

 

 

Metody badań przyczynowych

• Polegają na rozpatrywaniu zależności 

występujących pomiędzy określonymi 
zjawiskami finansowymi.

•  Umożliwiają wnikniecie w przyczynę 

kształtowania się różnych zjawisk.

• Ustalają kierunek i siłę oddziaływania 

przyczyny na przebieg danego zjawiska.

 

 

Metody wg stopnia 
skwantyfikowania

1. Metody analizy jakościowej
2. Metody analizy ilościowej

 

 

Metody analizy jakościowej

Obrazują badane zjawisko w sposób 

opisowy, nie pozwalają na 
kwantyfikację. Stosowane są głównie 
na etapie wstępnym analizy.

Stanowią podstawę analizy ilościowej.

 

 

Metody analizy ilościowej

• Przedstawiają za pomocą liczb zależności 

występujące między zjawiskami.

•  Pozwalają osiągnąć większą precyzję i 

obiektywność wyników analizy, co sprzyja 

jednoznaczności ocen.

• Są stosowane w pogłębionych badaniach 

analitycznych, których celem jest wykrycie 

zależności przyczynowo-skutkowych.

 

 

Analiza struktury

Dostarcza informacji o 

prawidłowościach proporcji pomiędzy 
poszczególnymi wielkościami.

Podstawowym narzędziem badawczym 

jest wskaźnik struktury.

 

 

Wskaźnik struktury

Zjawisko X jest złożone z m składników:

X

1

, X

2

, ..., X

m

Zachodzi zatem relacja:

X =

Stąd wskaźnik struktury:

 

k=1, 2,…,m

u

k

 – wskaźnik struktury k-tego składnika





m

k

m

X

1

X

X

u

k

k



 

 

Wskaźnik struktury

Wartość tego wskaźnika informuje  

udziale elementu X

k

 w całości 

zjawiska X.

Suma tak obliczonych wskaźników 

struktury = 1.

 

 

Wskaźnik struktury procentowo

100





X

X

U

k

k

k = 1, 2, …, m.

Informuje o tym, jaki procent zjawiska X 

stanowi element struktury X

k

.

Suma wszystkich procentowych wskaźników 

struktury = 100.

 

 

Wskaźnik udziału

• Szczególny przypadek wskaźnika 

struktury.

• Stosowany jest do wybranego elementu 

struktury. Wtedy, gdy trzeba zbadać, 
jaka część całości danego zjawiska 
stanowi wybrany element, a pozostałe 
elementy składowe są nieistotne.

 

 

Bilans (zł)

Stan na 

31.12.2005

Wskaźni

k 

struktur

y

Procentowy 

wskaźnik 

struktury

Aktywa trwałe

466 797,77

0,20

20

Rzeczowe aktywa trwałe

466 797,77

0,20

20

Należności długoterminowe

0,00

0,00

0

Inwestycje długoterminowe

0,00

0,00

0

Długoterminowe rozliczenia 

międzyokresowe

0,00

0,00

0

Aktywa obrotowe

1 918 

422,01

0,80

80

Zapasy

7 743,10

0,00

0

Należności krótkoterminowe 

1 614 

374,51

0,68

68

Inwestycje krótkoterminowe

292 967,88

0,12

12

Krótkoterminowe rozliczenia 

międzyokresowe

3 336,52

0,00

0

RAZEM AKTYWA 

2 385 

219,79

1,00

100

 

 

 

 

Kapitał własny

382 662,45

0,16

16

Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania

2 002 

557,33

0,84

84

Zobowiązania długoterminowe 

195 000,00

0,08

8

Zobowiązania krótkoterminowe

1 788 

317,33

0,75

75

Rozliczenia międzyokresowe

0,00

0,00

0

RAZEM PASYWA

2 385 

219,78

1,00

100

 

 

Jeżeli porównujemy wskaźniki 
struktury w kilku latach to możemy 
wykorzystać:

• Bezwzględny wskaźnik podobieństwa 

struktur

• Względny wskaźnik podobieństwa 

struktur

 

 

Bezwzględny wskaźnik podobieństwa 
struktur







m

k

k

k

b

u

u

P

1

2

1

)

,

min(

u

k1

, u

k2

 – wskaźniki struktury badanego zjawiska w 

porównywalnych jednostkach

 

 

Względny wskaźnik podobieństwa 
struktur











m

k

k

k

m

k

k

k

u

u

u

u

Pw

1

2

,

1

1

2

1

)

max(

)

,

min(

u

k1

, u

k2

 – wskaźniki struktury badanego zjawiska w 

porównywalnych jednostkach

 

 

Wskaźniki podobieństwa struktur

• Przyjmują wartości z przedziału (0,1).
• Im wartość tych wskaźników jest 

bliższa 1, tym bardziej są do siebie 
podobne struktury badanego zjawiska 
w porównywalnych jednostkach.

 

 

Analiza dynamiki

• Jeden z ważniejszych elementów w analizie 

finansowej.

• Ma na celu ustalić kierunek, tempo i intensywność 

zmian w czasie zjawisk finansowych.

• Mierniki dynamiki pokazują zmiany poziomu 

wyróżnionego zjawiska w różnych okresach w 
stosunku do poziomu tego samego zjawiska z 
okresu przyjętego za podstawę.

 

 

Wskaźniki dynamiki

Informują o ile procent wzrosła lub spadła 

dana wielkość w porównaniu z jej 
poziomem w okresie podstawowym.

Prawie zawsze wyrażone są w 

procentach.

 

 

Podział mierników dynamiki za 
względu na podstawę odniesienia 
zjawiska

• Mierniki dynamiki jednopodstawowe
• Mierniki dynamiki łańcuchowe

 

 

Mierniki dynamiki 
jednopodstawowe

Mają stałą podstawę odniesienia. Zwykle 

jest to poziom zjawiska w pierwszym 
danym okresie.

Informują, jakie zmiany zjawiska nastąpiły 

w kolejnych okresach w stosunku do 
okresu uznanego za podstawowy.

 

 

Wskaźnik dynamiki jednopodstawowy

100

1

1





x

x

i

t

t

 

 

Mierniki dynamiki łańcuchowe

• Mierniki o zmiennej, ruchomej podstawie 

odniesienia. Za podstawę odniesienia dla 
wartości zjawiska z bieżącego okresu przyjmuje 
się poziom zjawiska z okresu poprzedniego.

• Informują, jakie zmiany poziomu zjawiska 

występują w kolejnych okresach.

 

 

Wskaźnik dynamiki łańcuchowy

100

1







t

t

t

x

x

i

 

 

Przyrost absolutny

Różnica pomiędzy wartością zjawiska w okresie badanym 

a wartością zjawiska w okresie podstawowym

• Przyrosty absolutne są wartościami mianowanymi, czyli 

wyrażonymi w tych samych jednostkach miary, co 
badane zjawisko. 

Informują o ile jednostek 

zmniejszył się lub zwiększył poziom zjawiska w 
okresie badanych w stosunku do okresu z roku 
poprzedniego

.

 

 

Sprowadzanie do wartości 
porównywalnych

• Wielkości nominalne (w cenach bieżących)
• Wielkości realne (w cenach stałych, w 

wartościach porównywalnych)

 

 

UWAGA!

Jeżeli do porównania przyjmujemy ceny 

bieżącego okresu, to wówczas dane z okresu 

poprzedniego 

mnożymy

 przez wskaźnik 

wzrostu cen.

Jeżeli badane zjawisko chcemy wyrazić w cenach 

okresu poprzedniego, to wówczas dane z okresu 

bieżącego 

dzielimy

 przez wskaźnik wzrostu 

cen.

 

 

Przyrost absolutny jednopodstawowy 

(o stałej podstawie x

1

):

x

1t

 = x

t

 –x

1

, 

t = 1,2,..n

Przyrost absolutny łańcuchowy

(o zmiennej podstawie x

t

)

x

1t

 = x

t

 –x

t-1

, 

t = 1,2,..n

 

 

Bilans (zł)  

Stan na:

Przyrost o stałej 

podstawie

Przyrost 

o zmiennej 

podstawie

31.12.0

3

31.12.0

4

31.12.0

5

31.12.04

31.12.05

31.12.0

4

31.12.0

5

Aktywa trwałe

213 933

257 166

466 798

43 233

252 865

43 233

209 632

Rzeczowe 

aktywa 
trwałe

213 933

257 166

466 798

43 233

252 865

43 233

209 632

Aktywa 

obrotowe

1 091 

674

1 726 

625

1 918 

422

634 951

826 748

634 951

191 797

Zapasy

173 765

37 049

7 743

-136 716

-166 022

-136 716

-29 306

Należności 

krótkoterm
inowe 

219 277

1 163 

530

1 614 

375

944 253

1 395 

097

944 253

450 844

Inwestycje 

krótkoterm
inowe

615 233

521 948

292 968

-93 285

-322 265

-93 285

-228 980

Krótkotermino

we 
rozliczenia 
międzyokr
esowe

83 399

4 098

3 337

-79 301

-80 062

-79 301

-761

RAZEM 

AKTYWA 

130560

7

1 983 

791

2 385 

220

678 184

1 079 

613

678 184

401 429

 

 

Przyrost względny

• Stosunek przyrostu absolutnego do 

poziomu zjawiska w okresie 
przyjętym za podstawę porównań. 

• Najczęściej wyrażane są w 

procentach. Określa się je wtedy 
mianem tempa zmian.

 

 

Tempo zmian

Tempo zmian 

jednopodstawowe 

(o stałej podstawie x

1

)

Tempo zmian łańcuchowe

(o zmiennej podstawi x

t

)

100

1

1

1







x

x

x

w

t

t

100

1

1











t

t

t

t

x

x

x

w

 

 

 

Stan na:

tempo zmian o 

sałej 

podstawie

tempo zmian o 

zmiennej 

podstawie

Bilans (zł)

31.12.0

3

31.12.0

4

31.12.0

5

31.12.0

4

31.12.0

5

31.12.0

4

31.12.0

5

 

 

 

 

 

 

 

 

Aktywa 

trwałe

213 933

257 166

466 798

20%

118%

20%

82%

Rzeczowe 

aktywa 
trwałe

213 933

257 166

466 798

20%

118%

20%

82%

Aktywa 

obrotow
e

1 091 

674

1 726 

625

1 918 

422

58%

76%

58%

11%

Zapasy

173 765

37 049

7 743

-79%

-96%

-79%

-79%

Należności 

krótkote
rminowe  219 277

1 163 

530

1 614 

375

431%

636%

431%

39%

Inwestycje 

krótkote
rminowe

615 233

521 948

292 968

-15%

-52%

-15%

-44%

Krótkotermi

nowe 
rozlicze
nia 
międzyo
kresowe

83 399

4 098

3 337

-95%

-96%

-95%

-19%

RAZEM 

AKTYWA 

1 305 

607

1 983 

791

2 385 

220

52%

83%

52%

20%

 

 

Tempo zmian

Tempo zmian informuje, o ile procent 

poziom zjawiska w badanym okresie 
jest wyższy lub niższy od poziomu 
zjawiska w okresie przyjętym za 
podstawę porównań.

 

 

Odchylenia względne

• Stosowane są wtedy, gdy zjawiska 

gospodarcze są powiązane ze sobą w 
tym sensie, że jedno determinuje 
drugie.

 

 

Przykład:

Wzrost wielkości sprzedaży określa możliwość wzrostu 

zysku. Odchylenia względne oblicza się wtedy 
następująco:

100

0

1

WDS

Z

Z

Z

w









Z

w

 – odchylenia względne zysku ze sprzedaży,

Z

1

 – wielkość zysku ze sprzedaży w okresie badanym,

Z

0

 –wielkość zysku ze sprzedaży w okresie poprzednim,

WDS – wskaźnik dynamiki sprzedaży.