Wydolność fizyczna
Wydolność fizyczna oznacza zdolność do ciężkich lub
długotrwałych wysiłków fizycznych, wykonywanych z
udziałem dużych grup mięśniowych, bez szybko
narastającego zmęczenia i warunkujących jego
rozwój zmian w środowisku wewnętrznym organizmu.
Pojęcie to obejmuje również tolerancje zmian
zmęczeniowych i zdolność do szybkiej ich likwidacji
po zakończeniu pracy.
• Tlenowa
• Beztleno
wa
Wydolność fizyczna
Wydolność tlenowa
• Wydolność tlenowa zwana również ogólną
bądź aerobową jest definiowana jako
zdolność pokrywania zapotrzebowania
energetycznego pracujących mięśni przez
procesy tlenowe. Wydolność tlenową określa
maksymalne zużycie ilości tlenu podczas
wysiłku fizycznego; składa się na nią
sprawność przebiegu oddychania
zewnętrznego i wewnętrznego oraz
termoregulacja. Jest to zdolność do wysiłków
o długim czasie trwania.
Wydolność tlenowa
Wydolność tlenowa zależy od potencjału
energetycznego tlenowego, czyli sprawności funkcji
zaopatrzenia tlenowego tkanek. Główne czynniki
jakie wpływają na tę sprawność to:
• Wentylacja płuc(V
E
)
• Pojemność tlenowa krwi
• Objętość minutowa serca
• Stosunek procentowy udziału włókien wolnokurczliwych
(ST) w mięśniu.
• Utylizacja tlenu przez tkanki
• Dyfuzja tlenowa na odcinku tkanek
• Ilość krwi krążącej
• Sprawność współdziałających mechanizmów neuro –
humoralnych
• Rezerwy energetyczne ustrojowe i narządowe.
Wydolność beztlenowa
• Wydolność beztlenowa
(anaerobowa) – oznacza
największą ilość pracy
mechanicznej wykonywanej
podczas wysiłku krótkiego (30 –
60 sekund) o maksymalnej
intensywności.
Wydolność beztlenowa
Poziom wydolności anaerobowej zależy
od potencjału energetycznego
beztlenowego, do którego zaliczamy:
• Aktywność enzymów oddechowych i
glikolitycznych
• Pojemność buforowa krwi
• Poziom wysokoenergetycznych związków
fosforowych i glikogenu w mięśniach
• Stosunek procentowy udziału włókien
szybkokurczliwych (FT) w mięśniu
Tolerancja wysiłkowa
• Zdolność do wykonywania określonych
wysiłków bez głębszych zakłóceń
homeostazy lub zaburzeń czynności
narządów wewnętrznych.
Miarą tolerancji wysiłkowej jest czas
wykonywania pracy o określonej
intensywności do momentu pojawienia się
wyżej wymienionych zaburzeń lub o
określonej wielkości obciążenia przy
którym pojawiają się te zaburzenia.
Fizjologiczna klasyfikacja
wysiłków fizycznych.
• Wysiłek fizyczny –
praca mięśni szkieletowych
wraz z całym zespołem towarzyszących jej
czynnościowych zmian w organizmie.
[Kozłowski 1999]
• Wysiłek fizyczny –
czynność mięśni
szkieletowych, której wynikiem jest
wykonywanie pracy zewnętrznej wraz ze
wszystkimi towarzyszącymi jej czynnościowymi
zmianami w organizmie. [Jaskólski 2005]
W zależności od rodzajów skurczów mięśni:
• Wysiłki dynamiczne -
przeważający udział
skurczów izotonicznych i krótkotrwałych
skurczów izometrycznych (np. chód, bieg,
jazda na rowerze).
• Wysiłki statyczne –
przeważają udział
dłużej utrzymywanych skurczów
izometrycznych (np. utrzymywanie ciężaru).
Fizjologiczna klasyfikacja
wysiłków fizycznych.
W zależności od wielkości grup mięśniowych
zaangażowanych wysiłku:
• Wysiłki lokalne –
zaangażowanych w wysiłek
jest mniej niż 30% całej masy mięśni (np.
praca wykonywana za pomocą jednej lub obu
kończyn górnych).
• Wysiłki ogólne –
zaangażowanych w wysiłek
jest ponad 30% masy mięśni (np. praca
wykonywana za pomocą obu kończyn dolnych).
Fizjologiczna klasyfikacja
wysiłków fizycznych.
W zależności od obciążenia:
• Obciążenie bezwzględne –
ilość energii
wydatkowanej przez organizm w jednostce czasu
(moc). Może być wyrażone również w jednostkach
objętości tlenu pochłanianego przez organizm w
ciągu minuty lub w jednostkach pracy zewnętrznej
wykonanej w określonym czasie. Podział ten nie
uwzględnia poziomu wydolności fizycznej
człowieka wykonującego pracę, przez co jest mało
przydatny z fizjologicznego punktu widzenia.
Fizjologiczna klasyfikacja
wysiłków fizycznych.
• Obciążenie względne –
proporcje pomiędzy
zapotrzebowaniem na tlen podczas wykonywania
pracy, a pułapem tlenowym (Vo
2 max
).
- wysiłek submaksymalny – zapotrzebowanie na
tlen jest mniejsze niż Vo
2 max.
- wysiłek maksymalny – zapotrzebowanie na tlen
jest równe indywidualnej wartości Vo
2 max.
- wysiłek supramaksymalny – zapotrzebowanie na
tlen przekracza Vo
2 max.
Fizjologiczna klasyfikacja
wysiłków fizycznych.