Mówiąc o wsparciu rodziny odwołujemy
się do systemu wartości, w centrum którego
znajduje się rodzina, jej potrzeby i funkcje.
Istotne jest pełne szacunku podejście do
złożonych obowiązków rodziny, a zwłaszcza
dla zadań rodzicielskich.
Koalicja na Rzecz Pomocy Rodzinie (Family Resource
Coalition, 1983) przedstawiła listę wartościujących twierdzeń
dotyczących rodzicielstwa i potrzeby wsparcia rodziny:
Rodzicielstwo nie jest tylko sprawą instynktu: to ciężka i
wymagająca praca,
Rodzice pragną wszystkiego, co najlepsze dla swoich dzieci i
usiłują to osiągnąć poprzez swoje wysiłki,
Rodzice chcą i potrzebują wsparcia, informacji oraz wzmocnienia
w swojej roli rodzicielskiej,
Rodzice, jako ludzie dorośli, posiadają także własne potrzeby,
Pomoc powinna koncentrować się na mocnych, a nie na słabych
stronach rodziny,
Programy pomocy rodzinie powinny dążyć do upełnomocnienia
rodziny, a nie uzależniać ją od profesjonalistów.
Z badań prowadzonych w latach 2005 – 2010
wynika, że sądy coraz częściej ingerowały
w problemy dotyczące rodziny. Było to przede
wszystkim ograniczanie i pozbawianie władzy
rodzicielskiej. W związku z tym wzrastała liczba
rodzin zastępczych, które również w ostatnich
latach ulegały rozpadowi.
Wprowadzenie odpowiednich przepisów w nowej
ustawie – praca z rodziną naturalną – ma za
zadanie ograniczyć ingerencję sądu
w funkcjonowanie rodziny, na rzecz pracy z nią.
•
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 roku
•
Wejście w życie 1 stycznia 2012 roku
•
Główne założenia:
–
wsparcie rodzin w kryzysie w środowisku ich
zamieszkania bez „odrywania” dzieci od rodziny
–
praca na rzecz powrotu dziecka do rodziny
biologicznej
–
większa pomoc rodzinom zastępczym
–
przyspieszenie procedur adopcyjnych
–
podział zadań pomiędzy jednostki samorządu
terytorialnego
Respektowanie praw rodziny do:
autonomii
prymatu w wychowywaniu dzieci
pomocy i wsparcia ze strony instytucji
publicznych
pomocniczości
•
analiza sytuacji rodziny i przyczyn kryzysu
•
wzmocnienie funkcji rodziny
•
rozwijanie umiejętności opiekuńczo –
wychowawczych
•
pomoc w integracji rodziny
•
przeciwdziałanie marginalizacji i degradacji
społecznej rodziny
•
reintegracja rodziny i powrót dzieci do rodziny
biologicznej
Rodzina ma prawo oczekiwać pomocy
w formie:
–
konsultacji i poradnictwa specjalistycznego
–
terapii
–
mediacji
–
usług opiekuńczych i specjalistycznych
–
poradnictwa prawnego
–
grup wsparcia
–
grup samopomocowych
W celu wspierania rodziny przeżywającej trudności
w wypełnianiu funkcji opiekuńczo –
wychowawczych rodzina może zostać objęta
pomocą rodziny wspierającej. Rodzina
wspierająca wraz
z asystentem rodziny pomaga w opiece
i wychowaniu dziecka, w prowadzeniu
gospodarstwa domowego,
a także w kształtowaniu
i wypełnianiu podstawowych
ról społecznych.
Mogą nimi być rodziny z najbliższego
otoczenia rodzin zagrożonych, z
pozytywną opinią kierownika ośrodka
pomocy społecznej, z odpowiednimi
umiejętnościami i pozytywnymi
doświadczeniami
życiowymi.
Zgodnie z założeniami ustawy o wspieraniu rodziny
i systemie pieczy zastępczej nad dzieckiem na
poziomie gminy do działania została powołana instytucja
asystenta rodzinnego, która ma służyć podniesieniu
jakości
i skuteczności pracy z rodziną. Takie rozwiązanie ma
zapewnić częstsze kontakty profesjonalisty z rodziną,
lepszą obserwację relacji rodzinnych, stałe wsparcie ,
doradztwo i pomoc oraz szybszą diagnostykę
sygnalizowanych problemów.
Asystent rodziny w swych działaniach powinien
koncentrować się na wspieraniu rodziny naturalnej i na
przeciwdziałaniu zbyt pochopnym praktykom odbierania
dziecka rodzicom biologicznym.
Obszary pracy asystenta rodziny:
w bezpośredniej pracy z rodziną (odnosi się do działań
związanych z pogłębieniem informacji dotyczących
funkcjonowania rodziny)
w bezpośredniej pracy z dzieckiem (asystent podąża za
karierą szkolną dziecka, zwraca uwagę na to czy
występują u dziecka jakieś deficyty rozwojowe, czy
wymaga wsparcia poprzez organizację dodatkowych
korepetycji)
w działaniach pośrednich na rzecz dziecka i rodziny
(asystent organizuje dla rodziny pomoc w formie terapii
ukierunkowanej na rozwiązywanie problemów
wewnątrzrodzinnych)
w organizacji własnego warsztatu pracy.
Zadania asystenta rodziny:
•
udzielanie pomocy rodzinom w poprawie ich sytuacji
życiowej, w tym w zdobywaniu umiejętności
prawidłowego prowadzenia gospodarstwa domowego;
•
udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu
problemów socjalnych;
•
udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu
problemów psychologicznych;
•
udzielanie pomocy rodzinom w rozwiązywaniu
problemów wychowawczych z dziećmi;
•
współpraca z zespołem interdyscyplinarnym lub
grupą roboczą
•
wspieranie aktywności społecznej rodzin;
•
motywowanie członków rodzin do podnoszenia
kwalifikacji zawodowych;
•
udzielanie pomocy w poszukiwaniu, podejmowaniu
i utrzymywaniu pracy zarobkowej;
•
motywowanie do udziału w zajęciach grupowych dla
rodziców, mających na celu kształtowanie
prawidłowych wzorców rodzicielskich i umiejętności
psychospołecznych ;
•
udzielanie wsparcia dzieciom, w szczególności
poprzez udział w zajęciach psychoedukacyjnych;
•
podejmowanie działań interwencyjnych i zaradczych
w sytuacji zagrożenia bezpieczeństwa dzieci i rodzin;
•
prowadzenie indywidualnych konsultacji wychowawczych dla
rodziców i dzieci;
•
prowadzenie dokumentacji dotyczącej pracy z rodziną;
•
dokonywanie okresowej oceny sytuacji rodziny, nie rzadziej
niż co pół roku.
•
monitorowanie funkcjonowania rodziny po zakończeniu pracy
z rodziną;
•
sporządzanie, na wniosek sądu, opinii o rodzinie i jej
członkach;
•
współpraca z jednostkami administracji rządowej
i samorządowej, właściwymi organizacjami pozarządowymi
oraz innymi podmiotami i osobami specjalizującymi się
w działaniach na rzecz dziecka i rodziny;
Asystent rodziny ma prawo do:
•
wglądu do dokumentów zawierające dane osobowe
członków rodziny
•
przedstawiania właściwym organom władzy publicznej,
organizacjom oraz instytucjom ocen i wniosków
zmierzających do zapewnienia skutecznej ochrony praw
rodzin.
•
korzystania z poradnictwa, które ma na celu zachowanie
i wzmocnienie jego kompetencji oraz przeciwdziałanie
zjawisku wypalenia zawodowego.
•
korzystania z ochrony przewidzianej dla funkcjonariuszy
publicznych.
Asystent rodziny musi posiadać wyższe
wykształcenie
pedagogiczne/psychologiczne lub
wykształcenie wyższe niekierunkowe
oraz roczny staż pracy z rodziną i
ukończone szkolenie lub też
wykształcenie średnie oraz
doświadczenie (trzyletni staż pracy
z rodziną) i ukończone szkolenie.
Placówkę wsparcia dziennego prowadzi
gmina, podmiot którego gmina zleciła
realizację tego zadania bądź też podmiot,
który uzyskał zezwolenie wójta.
Współpracuje ona z rodzicami lub
opiekunami dziecka, a także placówkami
oświatowymi
i podmiotami leczniczymi
Pobyt dziecka w palcówce wsparcia
dziennego jest nieodpłatny i dobrowolny o
ile do placówki nie skieruje go sąd.
Placówka wsparcia dziennego może być
prowadzona w formie:
•
opiekuńczej – w tym kół zainteresowań, świetlic, klubów
i ognisk wychowawczych (zapewnia dziecku opiekę
i wychowanie, pomoc w nauce, organizację czasu
wolnego, zabawę i zajęcia sportowe a także rozwój
zainteresowań)
•
specjalistycznej – organizacja zajęć
socjoterapeutycznych, terapeutycznych, korekcyjno –
kompensacyjnych, logopedycznych
•
pracy podwórkowej realizowanej przez wychowawcę –
realizuje działania animacyjne i socjoterapeutyczne
W placówce wsparcia dziennego, w tym samym czasie
może przebywać nie więcej niż 30 dzieci (pod opieką
jednego wychowawcy nie więcej niż 15 dzieci).
Nowym zadaniem gminy jest współfinansowanie
pieczy zastępczej (wraz z powiatem) – koszty
pobytu dziecka w placówkach opiekuńczo –
wychowawczych, rodzinnych domach dziecka
i rodzinach zastępczych. Wcześniej zadaniem
gminy była wyłącznie praca z rodziną naturalną.
10 % (I rok) 30% (II rok) 50% (III rok)
PRACA Z
RODZINĄ
KGR jest metodą pracy z rodziną w której osoby
spokrewnione podejmują próbę rozwiązania rodzinnego
problemu – opracowują plan wyjścia z rodzinnego
kryzysu. Opiera się na przekonaniu, że rodzina ma
w sobie wystarczająco dużo siły i motywacji , aby
samodzielnie rozwiązać problem.
KGR ma za zadanie powstrzymać niekorzystne procesy
zachodzące w strukturach społecznych i zahamować
procesy dezintegracji tradycyjnych struktur rodzinnych,
zmniejszyć liczbę dzieci i młodzieży przebywających poza
rodziną a także skrócić okres ich przebywania
w placówkach opieki zastępczej.
Organizuje się ją w celu zapewnienia dziecku opieki
w rodzinie, w której się wychowuje.
Etap I uzyskanie zgody rodziny na udział
w KGR i zgłoszenie przypadku do koordynatowa
Etap II przygotowanie Konferencji Grupy
Rodzinnej
Etap III przebieg Konferencji Grupy
Rodzinnej składający się z 3 części:
•
dzielnie się informacjami
•
prywatny czas dla rodziny
•
zaakceptowanie bądź odrzucenie planu stworzonego
przez rodzinę
W Europie już w latach 60 wzrosło zainteresowanie
rodziną, co spowodowało inne spojrzenie na rodzinę i
zmieniło praktykę społeczną, w której nie chodzi już o
ochronę dziecka przed jego rodzicami, ale o ochronę
całej rodziny.
•
perspektywa ekologiczna,
•
perspektywa kompetencji,
•
perspektywa rozwojowa,
•
orientacja planowania stałości.
Zwraca uwagę na transakcje miedzy
jednostką a środowiskiem.
Podkreśla konieczność pracy nie tylko
z rodziną, ale i konieczność
oddziaływania na jej środowisko
Eksponuje możliwości jednostek oraz
rodziny jako całości.
Konieczne jest motywowanie jednostki
i rodziny do nabywania kompetencji
Podkreśla się, że rodziny – tak jak i jednostki
przechodzą fazy cyklu swojego życia
i w każdej fazie mogą pojawić się inne
problemy.
Podkreśla się również wpływ rodziny
pochodzenia na wypełnianie ról
małżeńskich i rodzicielskich.
Akcentuje się zdolność do przezwyciężania
braków i pokonywania trudności
Wzmocniła podejście skierowane na
rodzinę.
Wyraża konieczność szybkiego
rozpoznania sytuacji dziecka i
opracowania planu opieki, tak by
zapewnić jak najszybszy powrót do
rodziny biologicznej lub innej rodziny –
chodzi o środowisko zapewniające
stabilność więzi uczuciowych.
W Europie zostały przyjęte znacznie szybciej
niż
w Polsce:
praca nie tylko z dzieckiem, ale i rodziną w
środowisku lokalnym,
aktywna rola rodziców w ustaleniu celów interwencji,
wspierająca tylko rola profesjonalisty,
odwołanie się do mocnych stron rodziny,
praca metodami, które rodzina akceptuje
uwzględnianie odrębności kulturowej oraz religijnej
rodziny
W związku z tym rodzice nie są biernymi
klientami pomocy społecznej, ale
aktywnymi uczestnikami w procesie
zmian.
Są w stanie ocenić potrzeby i ustalić
priorytety w pracy z rodziną.
Na przestrzeni ostatnich 20 lat powstało wiele inicjatyw
wspierania rodziny, opartych na „wyjściu naprzeciw rodzinie” i
na przekonaniu o sile, a nie słabości rodzin. Takie modele
oddalają się od tradycyjnego w pracy socjalnej, podejścia, w
którym „władczy” profesjonaliści wkraczają w życie biernych
obywateli, usiłując rozwiązać istniejące problemy społeczne.
Celem programów wsparcia osadzonych w lokalnej społeczności
jest udzielenie pomocy rodzicom, aby uzyskując lepszą
samoocenę mogli sami stać się niezależnymi wychowawcami
i opiekunami swoich dzieci.
Programy tego rodzaju zostały wprowadzone w życie
pod nazwami:
home training (szkolenie w domu) lub
video – home training (szkolenie w domu przy
zastosowaniu wideo).
Programy te obejmują szeroki zakres problemów
rozwojowych i wychowawczych, a posługują się
wszelkimi możliwymi metodami i narzędziami pracy.
Prewencyjne
Interwencyjne
Taki podział wynika z zadań opieki, które realizowane
są na continuum:
prewencja
ochrona
(powszechnie dostępne świadczenia
(umieszczenie
dziecka
społeczne, uniwersalne usługi) poza domem)
Usługi dla rodzin z dziećmi o specjalnych
potrzebach.
Usługi edukacyjne mające na celu poprawienie
potencjału poznawczego dzieci w rodzinach o
społecznościach upośledzonych pod względem
socjo – ekonomicznym.
Usługi na rzecz rodziny problemowej.
program wspierania rodziny – dla rodzin
z grup ryzyka, np. bardzo młodych (celem
jest podstawowa profilaktyka),
program pomocy rodzinie – usługi dla rodzin
przeżywających trudności, np. z dzieckiem
niepełnosprawnym, trudna sytuacja
materialna,
program intensywnej interwencji – dla rodzin
w sytuacji kryzysu, np. istnieje realne ryzyko
umieszczenia dziecka poza domem
Projekt 12 sposobów został opracowany, jako
oferta wieloaspektowej interwencji dla rodzin
grupy ryzyka i dla rodzin, w których były już
przypadki maltretowania i zaniedbywania
dzieci.
Interwencja objęła pomoc
w takich dziedzinach, jak
np. treningu umiejętności
rodzicielskich, zmniejszanie
stresu, wsparcie społeczne,
higiena, zdrowie
i bezpieczeństwo.
Program Wczesnej Interwencji Prenatalnej
zapewniał domowe wizyty pielęgniarek,
zaczynając od okresu przed porodem i
kontynuując je przez pierwsze dwa lata życia
dziecka z naciskiem na kwestie zdrowotne.
Klientami projektu były ubogie, niezamężne matki -
nastolatki. Celem interwencji było zapobieganie
problemom zdrowotnym matek
i dzieci. Jednym z oczekiwanych efektów było
przeciwdziałanie przemocy i zaniedbywaniu
dzieci.
Rodziny przechodzą w swoim cyklu życia przez
szereg kryzysów. Programy społeczne powinny być
przygotowane do rozpoznania kryzysów oraz zapobiegania im.
Kryzys chroniczny
•
ubóstwo,
•
chroniczna choroba psychiczna,
•
przemoc,
•
bezrobocie,
•
niski poziom wykształcenia,
•
deprywacja emocjonalna,
•
dysfunkcje rodziny.
Prewencja pierwszego stopnia:
- zmiana postaw społecznych,
- poprawa warunków bytowych,
- uniwersalne działania skierowane na cała populację,
Prewencja drugiego stopnia:
-
identyfikacja jednostek, grup i populacji
potrzebujących wsparcia
Prewencja trzeciego stopnia:
- sieć pomocy w zakresie zdrowia, zdrowia psychicznego
i pomocy społecznej na poziomie lokalnym.
Wysoki stopień prawdopodobieństwa
Zły stan higieny dziecka w momencie zgłoszenia,
Choroba psychiczna rodziców,
Złe relacje między rodzicami,
Rodzice, doświadczyli poważnych przeciwności życiowych,
Matka wychowywana w domu o wysokiej dyscyplinie.
Średni stopień prawdopodobieństwa
Znaczące wydarzenia życiowe dotyczące rodziców w przeciągu
ostatniego roku,
Dziecko nie przebywa z obojgiem rodziców,
Matka nie zwraca się do nikogo o pomoc w sytuacji krytycznej,
Ojciec bez stałego zatrudnienia lub bezrobotny,
Matka w wieku poniżej 21 lat w chwili urodzenia badanego
dziecka
Konwencja ONZ o Prawach Dziecka zmieniła
status dziecka z przedmiotu ochrony na podmiot
praw. Znaczącą grupą praw dziecka są prawa
do „uczestnictwa” i „udziału”. Współczesne
dziecko to dziecko protagonista, podmiot
społeczny, podmiot praw i odpowiedzialności.
Konieczność nowego spojrzenia na dziecko
i rodzinę to największe wyzwanie, jakie
staje przed współczesnymi systemami
pomocy.
