ZABURZENIA SNU U
OSÓB W PODESZŁYM
WIEKU
ZABURZENIA SNU U
OSÓB W PODESZŁYM
WIEKU
SEN
Zdrowy sen , o
odpowiedniej jakości i
długości , jest niezbędny
do normalnego
funkcjonowania w ciągu
dnia , odpowiada za
regenerację ciała i
umysłu. W miarę upływu
lat stopniowo pogarsza
się jakość snu , zwiększa
się także liczba różnych
zaburzeń związanych ze
snem , co nieuchronnie
wpływa także na jakość
życia w ciągu dnia.
ZABURZENIA SNU U PACJENTÓW W
WIEKU PODESZŁYM
W miarę upływu lat
znacząco wzrasta
występowanie
kłopotów ze snem. Z
badań
epidemiologicznych
przeprowadzonych
w Polsce wynika , że
blisko połowa osób
po 65r.ż. skarży się
na bezsenność .
Kobiety mimo że w badaniach
polisomnograficznych mają nieco lepszy sen niż
mężczyźni – więcej snu głębokiego, 5-2 razy
częściej skarżą się na kłopoty ze snem. Dużo
częściej sięgają także po leki nasenne.
Główną przyczyną gorszego snu u osób w starszym
wieku jest częstsze występowanie różnych chorób
somatycznych i psychicznych. Istotne znaczenie
mają zwłaszcza te choroby , które w szczególny
sposób zakłócają przebieg snu- zespół
niespokojnych nóg i okresowe ruchy kończyn oraz
obturacyjny bezdech podczas snu.
Zaburzenia snu u ludzi w wieku podeszłym w
istotny sposób zakłócają funkcjonowanie w ciągu
dnia , mogą prowadzić do zaburzenia funkcji
poznawczych , zaburzeń pamięci , trudności w
podejmowaniu decyzji i rozwiązywaniu codziennych
problemów. Dodatkowo pojawienie się tych
objawów może zwiększać u pacjentów poziom
lęku , a także prowadzić do osłabienia funkcji
odpornościowych . Bezsenność nie tylko obniża
jakość życia , ale gdy utrzymuje się przewlekle ,
może być przyczyną poważnych konsekwencji
zdrowotnych . Zwłaszcza u ludzi starszych
obserwowano , że skrócenie snu zwiększa ryzyko
wystąpienia depresji oraz może być czynnikiem
ryzyka chorób układu krążenia.
BEZSENNOŚĆ
Spośród
wszystkich
zaburzeń snu
najczęściej
zgłaszanym
problemem
jest
bezsenność.
Pacjenci zwykle skarżą się na
jeden lub kilka z następujących
objawów:
- Trudności z zaśnięciem ( wydłużona
latencja snu)
- Częste budzenie się w nocy
(trudności w utrzymaniu ciągłości
snu , gorsza jakość snu)
- Przedwczesne budzenie się
- Sen nie regenerujący
Bezsenność może być zarówno
objawem , jak i odrębną chorobą .
Chociaż bezsenność może być
naturalną reakcją organizmu na stres
czy dyskomfort fizyczny, warto
pamiętać ,że jeśli nie będzie
odpowiednio wcześnie leczona , może
przejść w postać przewlekłą .
Pojawienie się bezsenności
może być także wczesnym objawem
wystąpienia innej choroby psychicznej
lub fizycznej.
ZABURZENIA ODDYCHANIA
PODCZAS SNU
U osób w starszym wieku obok bezsenności drugim
najczęstszym problemem zaburzającym normalny sen są
zaburzenia oddychania podczas snu. Szacuje się, że prawie
25% osób w starszym wieku ma różnorodne problemy z
oddychaniem we śnie , przy czym do najczęstszych należy
obturacyjny bezdech podczas snu .(OBPS).
Częstotliwość występowania OBPS wyraźnie rośnie z wiekiem i
jest nieco większa u mężczyzn. Otyłość, nadwaga i cukrzyca
zwiększają ryzyko wystąpienia OBPS .Pacjenci z OBPS mają
większe ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia , takich
jak nadciśnienie , przerost lewej komory , zaburzenia rytmu
serca , zawał mięśnia serca, nadciśnienie płucne , udar.
Pacjenci z bezdechami podczas snu zwykle bardzo
głośno chrapią , powtarzające się przerwy w
oddychaniu trwają 10- 30 sekund. Ponieważ w
czasie epizodów bezdechów dochodzi do spłycenia
snu, więc przebieg snu jest wielokrotnie
przerywany , czego konsekwencją jest wyraźna
nadmierna senność w ciągu dnia. Przyczyną
bezdechów jest zwiotczenie mięśni , do którego
dochodzi w czasie pogłębiania snu , i zapadanie się
dróg oddechowych. Podstawową metodą
utrzymywania drożności dróg oddechowych jest
wspomaganie oddychania podczas snu poprzez
utrzymywanie stałego podwyższonego ciśnienia
powietrza (aparat CPAP- continuous positive airway
pressure). Czasem skuteczny jest zabieg
laryngologiczny , który rekonstuuje drogi
oddechowe. Ale podstawową metodą leczenia ,
zalecaną wszystkim pacjentom , jest zmniejszenie
masy ciała.
ZESPÓŁ NIESPOKOJNYCH NÓG
Jest chorobą
charakteryzującą się
występowaniem przed
snem nieprzyjemnych
odczuć w nogach ,
zmuszających do
poruszania
kończynami. Te
nieprzyjemne uczucia i
konieczność
poruszania
kończynami zwykle
towarzyszy zasypianiu .
Pacjenci opisując swoje dolegliwości
używają różnych określeń , do
najczęściej powtarzających się należą :
-
ból
- dyskomfort
- niewygoda
- cierpnięcie
- szarpanie
- ciarki
- kłucie
- swędzenie
Zespołowi niespokojnych nóg
mogą towarzyszyć nasilone
objawy lękowe i depresyjne .
Rzadko obserwowano , żeby
zespół niespokojnych nóg
zaczynał się w dzieciństwie ;
często objawy pojawiają się
dopiero w późnym wieku.
Najczęściej choroba
rozpoczyna się w średnim
wieku
OKRESOWE RUCHY KOŃCZYN
Okresowe ruchy kończyn ( periodic limb movement
disorder,PLMD) charakteryzują się występowaniem w czasie
snu stereotypowych ruchów kończyn .Ruchy zwykle pojawiają
się w kończynach dolnych , zaczynają od wyprostowania
palucha z jednoczesnym zgięciem nogi w kostce , kolanie i
czasem biodrze. Podobne ruchy mogą pojawić się w
kończynach górnych. Ruchom często towarzyszy częściowe
wzbudzenie lub wybudzenie , ale pacjent zwykle nie jest
świadomy występowania ruchów i częstych przerw we śnie .
Pomiędzy epizodami kończyny pozostają nieruchome. Liczba
ruchów w ciągu nocy może być bardzo zmienna .
Z chorobą może być związane częste wybudzanie się i sen nie
regenerujący. Pacjent, który nie wie o występujących u niego
ruchach kończyn (nie jest ich świadomy ), może skarżyć się na
nadmierną senność w ciągu dnia. Dolegliwości i skargi
pacjenta zależą nie tylko od częstotliwości ruchów , ale i od
liczby towarzyszących wybudzeń.
LECZENIE BEZSENNOŚCI
W przypadku stwierdzenia
bezsenności przewlekłej zanim
podejmiemy decyzje o rozpoczęciu
leczenia należy ustalić , z jakim
rodzajem bezsenności mamy do
czynienia , jakie są przyczyny tej
bezsenności , jakie czynniki egzo-
lub endogenne ją wzmacniają i
wywołują .
LECZENIE
NIEFARMAKOLOGICZNE
Znane są liczne metody
niefarmakologicznego
leczenia bezsenności .
Należą do nich :
- informacja o zasadach
higieny snu
- kontrola bodźców
- ograniczenie snu
-
techniki relaksacyjne
- sprzężenie zwrotne
- terapia poznawcza
- chronoterapia
- fototerapia
Przestrzeganie higieny snu obejmuje powstrzymanie się od
drzemek w ciągu dnia , udawanie się na spoczynek i wstawanie
o stałej porze , abstynencję od kofeiny , alkoholu i nikotyny ,
unikanie wysiłku fizycznego i angażujących emocjonalnie
działań tuż przed snem , zapewnienie ciszy i neutralnej
temperatury w sypialni. Istotne jest zwłaszcza ograniczenie
napojów zawierających kofeinę , gdyż w subpopulacji osób
wolno metabolizujących ten związek okres półtrwania kofeiny
może być wydłużony ponad przeciętną wartość 4,8 godzin ,
nawet do 11 godzin.
Technika kontroli bodźców polega na ustaleniu stałego rytmu snu i
czuwania oraz przestrzegania reżimu ułatwiającego kojarzenie
sypialni i łóżka wyłącznie ze snem. Pacjent powinien kłaść się do
łóżka tylko wtedy , gdy jest śpiący , zakazane jest czytanie ,
jedzenie i oglądanie w łóżku telewizji. Jeśli po położeniu się sen
nie nadchodzi w ciągu najbliższych dziesięciu minut , trzeba
wstać , wyjść do innego pomieszczenia i wrócić dopiero wtedy ,
gdy pojawi się senność. Budzik powinien być nastawiony
zawsze na tę samą godzinę , niezależnie od tego , ile trwa sen
nocny. Należy się także powstrzymać od drzemek w ciągu dnia.
Ograniczenie sny polega na przebywaniu w
łóżku tylko tyle czasu , ile według
subiektywnej oceny pacjenta trwa jego sen
nocny. Ponieważ czas ten jest zazwyczaj
subiektywnie zaniżony , częściowa
deprywacja snu prowadzi do zmniejszenia
liczby wybudzeń następnej nocy.
Celem terapii poznawczej jest
uświadomienie przez pacjenta , że może
sobie poradzić z problemem bezsenności .
Jedną z metod jest Tu intencja paradoksalna
. Aby zmniejszyć lęk oczekiwania , zaleca
się pacjentowi , by czuwał tak długo , jak
tylko jest to możliwe .Intencja paradoksalna
kojarzona jest z metodą blokowania myśli i
ujawnieniem irracjonalności poglądów
dotyczących snu
.
LECZENIE
FARMAKOLOGICZNE
Mówiąc o farmakologicznym leczeniu bezsenności trzeba
mieć świadomość , iż podanie środka o działaniu
nasennym jest wyłącznie leczeniem objawowym ,
usuwającym objawów choroby , nie leczącym samej
choroby. Oczywiście działanie leków nasennych może być
pomocne w ogólnej terapii (czy nawet psychoterapii)
bezsenność przy ponownym „uczeniu” pacjenta spania,
ale pozostawienie pacjenta bez kompleksowego wsparcia
psychoterapeutycznego zmniejsza skuteczność leczenia i
bardzo łatwo prowadzi do uzależnienia. W ostatnich
latach coraz szerzej we wspomagającym leczeniu
bezsenności oprócz leków nasennych proponuje się
stosowanie także leków z innych grup , na szczególną
uwagę zasługują leki przeciwdepresyjne . W praktyce
klinicznej , w przypadku konieczności długotrwałego
stosowania leku nasennego , alternatywą jest podawanie
leków przeciwdepresyjnych (które dodatkowo oprócz
bezpośredniego działania nasennego zmniejszają lęk
przed bezsennością ), z możliwością doraźnego
dodawania leku nasennego, np.2-3 razy w tygodniu .U
ludzi w wieku podeszłym skuteczna w leczeniu
zaburzonego rytmu snu i czuwania może być melatonina.
ZABURZENIA SNU U OSÓB
W WIEKU PODESZŁYM ,
ZE WZGLĘDU NA ICH
KONSEKWENCJE
ZDROWOTNE I
SPOŁECZNE ,
STANOWIĄ WAŻNY I
CHYBA NIEDOCENIANY
PROBLEM KLINICZNY .
WŁAŚCIWE PODEJŚCIE
DIAGNOSTYCZNE I
ODPOWIEDNIO
DOBRANA TERAPIA
DAJE POZYTYWNE
EFEKTY , PRZYNOSI
ULGĘ PACJENTOM ,
POPRAWIA JAKOŚĆ ICH
ŻYCIA.