Rodzaje ran

Raną - nazywamy naruszenie ciągłości tkanek

lub ich fizycznej spoistości

•

jest to najczęstsze uszkodzenie ciała pod wpływem urazów

(mechanicznych lub termicznych)

•

całkowicie lub częściowo uszkodzona jest skóra - ustaje

czynność obronna chroniąca organizm przed przenikaniem

z otoczenia drobnoustrojów chorobotwórczych

•

w zależności od rozmiarów i głębokości rany mogą zostać

uszkodzone:

- naczynia krwionośne, nerwy, mięśnie, kości

- oraz narządy wewnętrzne.

Rana posiada swoiste cechy morfologiczne i

patofizjologiczne (brzeg, ściany, dno) oraz cechę

dynamiczną — rozwarcie.

Każdej ranie towarzyszą wszystkie cechy zapalenia:

- obrzęk

zaczerwienie, ból, zwiększona ciepłota i

upośledzenie

czynności zranionego narządu lub tkanki

Ze względu na głębokość rany dzielimy na:



—

rany powierzchowne — dotyczące powłok,



—

rany głębokie:

•

powikłane (uszkadzające naczynia

krwionośne

i pnie nerwów),

•

drążące do naturalnych jam ciała,

•

przenikające (przeszywające) narząd lub

tkankę,

•

ślepe, kończące się w narządzie lub tkance.

Ze względu na liczbę zranionych narządów

lub tkanek rany dzielimy na:

•

rany proste — gdy rana obejmuje jeden

narząd lub tkankę,

•

rany złożone — gdy rana obejmuje więcej

niż jeden narząd lub tkankę

Ze względu na czas, jaki upłynął od

zranienia, rany dzielimy na:

•

rany świeże — do 6-8 godzin od powstania

rany,

•

rany zakażone — po 8 godzinach od

powstania rany.

Wygląd morfologiczny ran

otarcie

— odwarstwienie lub zadrapanie naskórka

powstające w wyniku działania na skórę tępego

przedmiotu o szorstkiej powierzchni

•

w związku z uszkodzeniem licznych, bardzo drobnych

naczyń, otarcia wyglądają początkowo znacznie

niebezpieczniej niż to jest w rzeczywistości.

•

krwawienie bywa niewielkie, lecz w następstwie

uszkodzenia dużej liczby delikatnych zakończeń

nerwowych rany z otarcia są bardzo bolesne

•

przez jakiś czas po uszkodzeniu skóry rana pokrywa się

obfitym wysiękiem potem żółtoczerwonawym strupem

•

w wyniku urazowego działania powierzchniowego

tkanka podskórna nie ulega zwykle uszkodzeniu,

natomiast bardzo często znajdują się w ranie ciała

obce;

•

rana cięta

— powstaje na skutek prostopadłego

zadziałania na powierzchnię skóry ostrego przedmiotu

o równych brzegach, np. noża, szkła, blachy itp.

•

zazwyczaj nie sięga głęboko

•

krwawi stosunkowo obficie, co powoduje

wypłukiwanie bakterii z rany i zmniejsza tym samym

ryzyko zakażenia

•

przy silniejszym urazie przecięciu mogą ulec

wszystkie warstwy tkanek miękkich, aż do kości

•

brzegi rany są gładkie, bez otarcia naskórka, bieguny

rany są ostre. Rana najgłębsza jest po środku i coraz

płytsza idąc w kierunku biegunów.

Tego rodzaju rany bywają szeroko rozwarte.

Rany cięte goją się bardzo szybko, ponieważ na ogół nie

towarzyszy im zniszczenie otaczających tkanek;

Rany kłute

: powstają w przypadku przerwania ciągłości

przynajmniej całej grubości skóry przez narzędzie ostro

zakończone (nóż, gwóźdź, kolec, widły itp.)

•

rana kłuta — ma głęboki wąski kanał, zwykle o przebiegu prostym

•

rany są niewielkie natomiast uszkodzenie sięga w głąb i może łączyć

się z otwarciem jam ciała i uszkodzeniem narządów wewnętrznych

•

niebezpieczne są rany kłute klatki piersiowej i jamy brzusznej - duże

krwotoki wewnętrzne

•

szerokością odpowiadają zwykle szerokości narzędzia, brzegi rany są

gładkie, bez otarcia naskórka.

•

czasem wokół rany odwzorowuje się rękojeść narzędzia

Rany tłuczone

powstają w momencie przerwania ciągłości

przynajmniej całej grubości skóry w wyniku

zadziałania narzędzia twardego, tępego

•

zazwyczaj mają kształt nieregularny z

odgałęzieniami lub nieregularny

•

brzegi ran są nierówne, otarte z naskórka, w dnie

mogą być widoczne „mostki tkankowe” – czyli

włókna tkankowe biegnące w poprzek osi długiej

rany

•

kształt ran tłuczonych, a zwłaszcza wygląd ich

brzegów może odwzorowywać kształt narzędzi.

np. kształt litery „L” mają rany zadane narzędziem

zakończonym narożnikiem (młotek, deska itp.).

Rana kąsana

- najczęściej jest wynikiem agresji

zwierząt, posiada cechy typowe dla uzębienia

powodującego ranę

Rany kąsane mają cechy ran miażdżonej, tłuczonej,

kłutej i rozległej szarpanej.

- powstają najczęściej przez ugryzienie psa, kota

lub człowieka

- duże niebezpieczeństwo niesie ukąszenie przez

zwierzę chore na wściekliznę ze względu na

prawdopodobieństwo zakażenia

- rana zatruta — powstaje w wyniku wniknięcia

poprzez

ranę do krwiobiegu trucizn (ukąszenia jadowitych

gadów, owadów itp., np. żmii, komara, pijawki, osy).

Rana postrzałowa

- kojarzona jest z użyciem broni palnej, ale są

także rany powstałe w wyniku wniknięcia pocisku miotanego z

takich

broni, jak: łuk, kusza, broń pneumatyczna

Rana posiada kanał i przylegającą do niego strefę tkanek

obumarłych oraz strefę tkanek o upośledzonej żywotności

Rany te można podzielić na:

•

rany styczne, gdy pocisk otarł się o skórę i uszkodził ją jedynie

powierzchownie,

•

rany przestrzałowe, które mają wlot, kanał rany i wylot,

•

rany ślepe, gdy pocisk utkwił w tkankach

Biorąc pod uwagę położenie pocisku w stosunku do jam ciała

czaszki, jamy brzusznej, klatki piersiowej rozróżniamy rany:

•

drążące, gdy pocisk dotarł do wnętrza jamy,

•

niedrążące, kiedy uszkodził tylko tkanki miękkie, ale nie otworzył

jamy ciała.

rany wlotowe

•

mają brzegi gładkie i niedużą

średnicę,

rany wylotowe

•

natomiast są duże (gdy np. po drodze

pocisk rozbił kość i jej odłamki

poszarpały tkanki przy wylocie)

rany odłamkowe

•

mają brzegi poszarpane,

nieregularne, czasami są olbrzymich

rozmiarów, zalicza się do nich także

oderwania kończyn;

•

opatrunki powinno zakładać się w pozycji

siedzącej lub półsiedzącej.

•

brzegi ran powierzchownych należy przemyć

środkiem antyseptycznym

•

powierzchnie oparzone natomiast spłukujemy sola

fizjologichną, w ten sposób schładzamy tkanki i

spłukujemy substancję drażniącą

•

Nie wolno usuwać ciał obcych tkwiących w

ranach, gdyż może to spowodować silne

krwawienia, a nawet krwotok!

•

w przypadku wytrzewienia (wypadnięcie z rany

brzucha jelit) nie należy wprowadzać narządów do

jamy brzusznej, a jedynie przykryć ranę jałowym

opatrunkiem, dla uniknięcia bólu i wtórnego

krwawienia.

•

każdą ranę powinien obejrzeć możliwie najszybciej

(najlepiej do 6 godzin od wypadku) lekarz.

•

Każdą ranę pozostawiamy w takim stanie, w

jakim ją zastaliśmy

•

Przykrywamy ją tylko - możliwie szybko —

wyjałowionym opatrunkiem.

Nałożenie pierwszego opatrunku ma na celu:

•

—

ochronę rany przed wtórnym

(dodatkowym) zakażeniem,

•

—

ochronę rany przed ponownymi urazami,

•

—

opanowanie lub zmniejszenie krwawienia.

Uszkodzenia naczyń

krwionośnych



Krwotok -

jest to wylanie się krwi z

naczynia krwionośnego lub serca wskutek

urazowego lub chorobowego uszkodzenia

ich ściany; może być żylny, tętniczy,

miąższowy i sercowy.



nagła utrata powyżej 500 ml krwi może

stać się niebezpieczna, lecz ubytek krwi do

1 litra, gdy jest on powolny nie stanowi

bezpośredniego zagrożenia życia.

Bardzo trudno jest ocenić ilość utraconej krwi.

W przypadku krwotoku wewnętrznego jest to

praktycznie niemożliwe.

W ocenie stanu poszkodowanego pomocne

są:

• badanie tętna - przyśpieszenie tętna

powyżej

140/min,

• badanie ciśnienia krwi - spadek ciśnienia

tętniczego krwi poniżej 80 - 70mm Hg - lub

słabe,

ledwo wyczuwalne tętno na tętnicy

promieniowej

lub tym bardziej jego brak,

• badanie stanu świadomości - pobudzenie

ruchowe

poszkodowanego, splątanie psychiczne.

Krwotok bezpośrednio związany jest z

uszkodzeniem narządów wewnętrznych lub/i skóry



uszkodzenia ciągłości skóry - w tym przypadku

opanowanie krwotoku związane jest z

zaopatrzeniem zranionego miejsca.



zaopatrzenie krwotoków wewnętrznych leży w

gestii chirurga, a ratownik zobowiązany jest do

przestrzegania kilku zasad postępowania

związanych z wytrzewieniem, urazem tępym

brzucha, raną penetrującą klatki piersiowej

oraz zmiażdżeniem (przygnieceniem) tułowia.



Krwotok z rany skóry może być

krwawieniem tętniczym, które

rozpoznaje się po wypływającej

ciągłym lub tryskającym,

przerywanym strumieniem

jasnoczerwonej krwi.



Krwotok żylny rozpoznaje się po

kolorze krwi, która jest wtedy

ciemnoczerwona oraz po tym, że

strumień krwi wypływa pod małym

ciśnieniem, ciągłą strużką.

Duża utrata krwi oraz wstrząs są bezpośrednią

przyczyną zagrożenia życia



organizm człowieka może znieść nawet dużą utratę

krwi (50 - 60%) jeżeli odbywa się ona powoli w ciągu

36 – 47 godzin



utrata około 40% krwi w ciągu kilku godzin (u

dorosłego człowieka jest to 1 - 2 litrów) zwykle

powoduje śmierć

Krwotok z dużych naczyń (tętnica ramienna, udowa,

szyjna wspólna) może spowodować wykrwawienie w

ciągu kilku minut

Brak wypełnienia łożyska naczyniowego

powoduje zatrzymanie akcji serca i śmierć.

Postępowanie w przypadku krwotoku

W czasie zaopatrywania ran należy pamiętać

aseptyce - rękawiczki gumowe



w lekkim krwotoku z ran skóry krew sączy

się

kroplami - ustaje on zwykle samoistnie po

kilku

minutach - ranę należy zabezpieczyć na

czas

transportu jałowym opatrunkiem



silny krwotok, w którym krew wypływa z

rany

ciągłym strumieniem lub tryska z rany

pulsując,

wymaga

natychmiastowego

zatamowania

przez

miejscowy ucisk rany

Postępowanie w przypadku amputacji



na ranę należy założyć uciskowy, jałowy

opatrunek i unieść część ciała, z której

fragment został amputowany

- często na skutek odruchowego obkurczenia

się tętnic, krwawienie nie jest duże i daje się

je zatrzymać tą metodą

- w razie niepowodzenia należy założyć

opatrunek uciskowy lub jeśli krwawienie nie

ustaje opaskę uciskową

- zawsze należy odszukać amputowany

fragment tkanki i przekazać ją lekarzowi.

Amputowaną część kończyny należy:



owinąć w jałowy gazik/gazę



włożyć bez żadnych zabiegów - nawet

zanieczyszczony - do woreczka foliowego.



torebkę tę należy umieścić

w drugiej

wypełnionej wodą z lodem.

Przedłuża się w ten sposób czas, w którym

replantacja ma szansę powodzenia. W

przypadku braku możliwości oziębienia

tkanki, amputowaną część owija się w

jałowy gazik i transportuje wraz z rannym

do lekarza

Typowe miejsca

wywierania ucisku w

przy padkach

krwawienia z

uszkodzonej tętnicy:

—

w okolicy skroni

B — na szyi

C — nad obojczykiem

D — w kącie żuchwy;

—

w dole pachowym

—

w okolicy

pachwinowej

Układ krwionośny może ulec uszkodzeniu z

powodu:

1. Zadziałania od zewnątrz gwałtownego urazu

(pchnięcie ostrym narzędziem, cięcie,

rozdarcie).

Skóra ulega uszkodzeniu powodując

powstanie

rany.

2. Tępego urazu od zewnątrz (uderzenie, cios).

Skóra może przy tym pozostać

nieuszkodzona.

3. Zranienia naczyń ostrymi krawędziami

złamanej

kości,

4. Samoistnego pęknięcia naczynia na

osłabionym

odcinku (w wyniku schorzenia naczynia).

5. Rozerwanie dużych mas tkankowych

Krwawienie zewnętrzne (z rany)

- krwawienie rozpoznajemy stwierdzając

wypływanie, sączenie lub tryskanie krwi z

rany.

Szukamy źródła krwawienia - ubranie

przesiąknięte krwią

- należy rannego rozebrać na tyle, aby

odszukać uszkodzone miejsce lub wykluczyć

obecność rany



krwawienie tętnicze rozpoznaje się po

wypływającej z rany żywoczerwonej krwi w

sposób ciągły lub tryskającej przerywanym

strumieniem

Obfite krwawienie daje się najczęściej

doraźnie zatamować miejscowym

uciśnięciem rany

Można jednak również zatrzymać

krwawienie uciskając doprowadzającą

krew dużą tętnicę i wstrzymując w ten

sposób dopływ krwi do rany

Ostatnią z wymienionych czynności

łatwo można zastosować na

kończynach.

Uciskanie

tętnicy na

ramieniu

Przyciska się

czterema palcami jednej
ręki przestrzeń między
zginaczem przedramienia
— mięśniem dwugłowym
a jego prostownikiem —
mięśniem trójgłowym.

W tym właśnie

miejscu biegnie tętnica
ramieniowa, którą
staramy się docisnąć do
kości ramieniowej.

Opatrunek uciskowy



rozpoczynamy od nakrycia rany jałowym

materiałem opatrunkowym stanowiącym część

składową pakietu



jałowy opatrunek umocowuje się kilku

okrążeniami opaski



następnie nakładamy na ranę drugi zamknięty

opatrunek indywidualny i wszystko razem

przyciskamy następnymi obwojami mocno

naciągniętej opaski

Opatrunek uciskowy przy
użyciu dwóch opatrunków
indywidualnych.
Drugi nie otwarty służy za
poduszeczkę uciskającą.

Opatrunek uciskowy z użyciem gazy,

poduszeczki uciskowej i chusty
trójkątnej



wierzch nakładamy

poduszeczkę uciskową

(nie rozwinięty opatrunek

osobisty) i

przymocowujemy ją

mocno, sfałdowaną w

postaci opaski chustą

trójkątną.



ranę nakrywamy jałową

gazą

Opaska zaciskowa (hemostatyczna)

Istnieją pewne pojedyncze przypadki,

gdy nie da się nałożyć na krwawiącą

kończynę opatrunku uciskowego

Krwotok z rozległej powierzchni rany.

2. Duże ciała obce w ranie.

3. Otwarte złamania z silnym

krwawieniem.

4. Rozerwanie tkanek kończyny.

Opaska

zaciskająca ramię

w żadnym

wypadku,

ratownik nie

powinien

zdejmować

zacisku !!!

Tym sposobem powoduje się, podobnie jak przy

opatrunku uciskowym, ściśnięcie tkanek w zakresie

rany i uszczelnienie jej od zewnątrz

W nagłym wypadku, kiedy dostarczenie jałowego

materiału miałoby trwać zbyt długo, można ucisnąć

silnie krwawiącą ranę

choćby palcami

o przeżyciu rannego bezpośrednio po

urazie decyduje niejednokrotnie

ręczny ucisk miejsca krwawienia

wykonany przez sanitariusza,

a nawet przez

samego

poszkodowanego

(ten sposób

szczególnie odnosi się do zranień

okolic szyi i kończyn), daje to czas na

przygotowanie opatrunku.

Document Outline