Teorie osobowości
Teorie osobowości
Teorie osobowości
Teorie osobowości
Co to jest teoria
Co to jest teoria
osobowości?
osobowości?
Teorie osobowości są próbami opisania w
systematyczny i uporządkowany sposób
struktury osobowości. Dobra teoria musi
powiązać różne elementy charakterystyki
jednostek w całość, która wykazuje trwałe
rozpoznawalne cechy, specyficzne dla
każdej jednostki, a jednak pozwalające na
porównywanie ludzi miedzy sobą.
Istnieje wiele teorii - częściowo dlatego,
że osobowość jest zdefiniowana tak
nieściśle, że nie wszystkie teorie dotyczą
tego samego przedmiotu, a częściowo
dlatego, że fakty, na których pełna teoria
musi się opierać, nie są jeszcze
wystarczająco dobrze
znane.
Teoria psychoanalityczna
Teoria psychoanalityczna
Freuda
Freuda
Determinizm
Determinizm
psychologiczny
psychologiczny
– każde
zachowania
zdeterminowane jest
przez cechy
psychologiczne.
Podstawowe popędy to
popęd płciowy i
agresja.
Id
Id
jest jedną ze struktur osobowości w modelu
psychoanalitycznym, obok ego oraz superego.
Id jest rodzajem "brzucha matki", w którym
dochodzi do ukształtowania ego i superego.
Zawiera w sobie dziedziczne i wrodzone
wyposażenie psychiczne z popędami włącznie,
działa na zasadzie impulsów i
natychmiastowej gratyfikacji, zaspokojenia
potrzeb. Pozostaje w ścisłym związku z
procesami fizjologicznymi z których czerpie
energię.
Id
Id
reprezentuje wewnętrzny świat
subiektywnych doznań i nie posiada żadnej
wiedzy o rzeczywistości obiektywnej. Nie
potrafi tolerować przyrostów energii, które są
odczuwane jako powodujące dyskomfort
napięcia. Zasada redukcji napięcia, zgodnie z
którą działa id nosi nazwę zasady
przyjemności.
Redukcja ta zachodzi za pomocą czynności
odruchowych (redukują napięcie natychmiast)
i procesu pierwotnego (redukuje złożone
reakcje psychiczne, np. wytworzeniu
wyobrażenia przedmiotu zaspokajającego
potrzeby psychiczne
).
Id jest sferą biologiczną człowieka.
Ego
Ego
wytwarza się ponieważ
zaspokojenie potrzeb organizmu
wymaga działań w świecie rzeczywistym
(obiektywnym) poprzez przekształcanie
wyobrażeń w spostrzeżenia.
Jest podporządkowane zasadzie
rzeczywistości, działa za pośrednictwem
procesu wtórnego, sprawuje kontrolę
nad funkcjami poznawczymi i
intelektualnymi.
Ta część osobowości decyduje o
przystąpieniu do działania, które popędy
i w jaki sposób zostaną zaspokojone,
oraz o tym które życzenia zostaną
wyparte
.
.
Zasadnicza rola ego to godzenie
wymagań organizmu z warunkami
środowiskowymi czyli id i superego.
Nie należy jednak popełniać błędu
utożsamiając ego i świadomość.
Nie wszystkie obszary ego są
świadome.
W obszar ego zaliczane są
mechanizmy obronne, które ze swej
natury nie są świadome.
Superego
Superego
Stanowi wewnętrzną reprezentację wartości moralnych
i ideałów uznawanych przez daną społeczność, które
przekazywane są dziecku przez rodziców w procesie
socjalizacji.
Jest to instancja „moralna”, dążąca do doskonałości (w
przeciwieństwie do id kierującego się zasadą
przyjemności).
Główne funkcje superego to hamowanie impulsów id,
przekonywanie ego, aby cele realistyczne zastąpiło
moralnymi.
Jest to ostatni wykształcający się element
osobowości, kształtuje się pod wpływem kar
i nagród, stosowanych przez rodziców.
To, co wychowawcy aprobują i nagradzają,
włączane jest w obręb subsystemu superego
- ja idealnego. Sumienie karze, wywołując
poczucie winy, ja idealne nagradza,
powodując poczucie dumy.
Samokontrola zajmuje miejsce kontroli
sprawowanej przez rodziców. Superego jest
sferą moralną człowieka.
Mechanizmy obronne
Mechanizmy obronne
To używane przez ego w celu ochrony
przed myślami budzącymi lęk
Zaprzeczanie
Zaprzeczanie
– odrzucanie myśli (nie
mam kłopotu z piciem!)
Intelektualizacja
Intelektualizacja
– myślenie o bodźcach
lękowych w sposób maksymalnie
racjonalny (ale kiepski ten scenarzysta
w Darkwater...)
Projekcja
Projekcja
– przypisywanie innym
swoich myśli (chcesz mieć romans!)
Racjonalizacja
Racjonalizacja
– tworzenie
wyjaśnień uzasadniających
odczuwany lęk. pozornie
racjonalne uzasadnianie po fakcie
swoich decyzji i postaw, kiedy
prawdziwe motywy pozostają
ukryte, często także przed własną
świadomością.
Dwie typowe odmiany racjonalizacji
zostały nazwane "kwaśnymi
winogronami" i "słodkimi cytrynami".
Kwaśne winogrona
to uznawanie za
nieważny cel, którego nie
osiągnęliśmy.
Słodkie cytryny
to wmawianie sobie,
że przykre zdarzenia i sytuacje,
będące naszym udziałem są w
rzeczywistości przyjemne.
Reakcja upozorowana
Reakcja upozorowana
polega na
radzeniu sobie z
nieakceptowanymi impulsami
przez wyrażanie
przeciwstawnych im impulsów.
Np.: nie lubimy szefa, lecz do
niego mówimy "zrobić Panu
herbatki".
Wyparcie
Wyparcie
to usunięcie ze
świadomości myśli, uczuć,
wspomnień, impulsów, fantazji,
pragnień itp., które przywołują
bolesne skojarzenia lub w inny
sposób zagrażają spójności
osobowości danej jednostki (na
przykład prowokują pytania o
moralność, wywołują poczucie
winy itp.).
Wyparcie
Wyparcie
zachodzi wtedy gdy
zaspokojenie popędu (związane z
przyjemnością) może spowodować
– z uwagi na inne wymogi –
przykrość. Wyparte myśli istnieją
nadal, jednakże nie są dostępne
świadomości. Wyparcie nie jest
procesem jednorazowym i
wymaga ciągłego nakładu energii.
Wyparcie
Wyparcie
jest jednym z podstawowych
pojęć psychoanalizy. Według Freuda dzieli
się ono na dwa typy:
Tzw.
wyparcie pierwotne
wyparcie pierwotne
ma miejsce,
kiedy pewne przeżycia lub emocje na
bieżąco są nie dopuszczane do
świadomości. Takie zjawiska nigdy do niej
nie docierają. Wyparcie pierwotne ma
miejsce raz, w bardzo wczesnym etapie
dzieciństwa, kiedy z nieświadomości
wyodrębnia się świadomość.
Tzw.
wyparcie wtórne
, albo
następcze albo właściwe ma
miejsce, kiedy zjawiska, które
pojawiły się w świadomości, ale
wtórnie zostały wypchnięte do
nieświadomości.
Wyparte zjawiska pozostają w
nieświadomości dzięki
mechanizmowi zwanemu cenzurą,
kontrolowanemu przez superego,
czasem jednak pojawiają się
niespodziewanie kiedy cenzura
słabnie (np. pod wpływem alkoholu,
osłabienia ego, choroby, we śnie
itp.), mogą też być przyczyną nerwic.
Jednym z kierunków psychoanalizy jest
więc wydobywanie wypartych
wspomnień wydarzeń na powierzchnię
świadomości, co ma leczyć nerwice.
Do tego celu służy szereg metod, m.in.:
interpretacja snów
analiza czynności pomyłkowych
metoda wolnych skojarzeń
hipnoza
Sublimacja
Sublimacja
-
-
przesunięciu popędu
(potrzeb, motywów) z celu,
którego nie można zrealizować ze
względu na niezgodność z
przyjętymi zasadami, na inny,
zastępczy obiekt lub czynność.
Przykład: Boję się podrywać
dziewczyny, więc piję piwo, aż
skończy się impreza.
Anulowanie
Anulowanie
–
– działania mające
anulować budzące lęk życzenia
lub myśli
