PowerPoint Presentation

Zwalczanie chorób wywołanych przez

drobnoustroje i pasożyty oraz chorób

nowotworowych przy użyciu środków

farmakologicznych określa się mianem

chemioterapii

. Zgodnie z tym

określeniem chemioterapeutyki to

związki obce organizmowi, uszkadzające

lub niszczące drobnoustroje, pasożyty

lub komórki nowotworowe.



Antybiotyki

-naturalne –

produkty drobnoustrojów

półsyntetyczne-

naturalny produkt

wyjściowy-pochodne uzyskane drogą

chemicznej modyfikacji

-syntetyczne-

syntetyczne odtworzenie

struktury naturalnej



Chemioterapeutyki:

-syntetyczne-

bez naturalnego

odpowiednika

OPORNOŚĆ

DROBNOUSTROJÓW



O oporności mówi się wtedy, kiedy

średnie stężenia hamujące populację

drobnoustrojów

in vitro

są większe od

stężeń możliwych do uzyskania

in vivo.

•

naturalna-

przed rozpoczęciem leczenia

wiadomo, że lek nie działa na drobnoustroje

•

nabyta-

podczas stosowania leku dochodzi

do mutacji, która powoduje oporność na ten

lek

Mechanizmy oporności



1.Synteza enzymów

rozkładającego

antybiotyk (

laktamazy

)-oporność na penicyliny

modyfikującego antybiotyk

(

aminotransferazy)-

oporność na

aminoglikozydy



2.Zaburzenia barier

przepuszczalności (

zamknięcie kanałów

porowych, przez które wnika antybiotyk

)



3.Zmniejszenie powinowactwa leków

do miejsc wiążących poprzez:

modyfikacja miejsca docelowego działania

antybiotyku (

np.białka wiążącego

penicyliny PBP

)

synteza nowego białka (np.PBP), które nie

ma powinowactwa do antybiotyku

(

oporność na metacylinę

)



4.Aktywne usuwanie antybiotyku z

komórki bakteryjnej na zasadzie

„pompy”

(

oporność na chinolony

)



Działanie bakteriostatyczne

hamowanie wzrostu i rozmnażania

bakterii, jest to działanie odwracalne.

Należą:



Makrolidy



Linkozamidy



Chloramfenikol



Ketolidy



Tetracykliny



sulfonamidy



Działanie bakteriobójcze

Zabijanie drobnoustrojów w czasie

rozmnażania lub spoczynku. Niekiedy

przedłużone podawanie antybiotyków

bakteriostatycznych może wywierać

efekt bakteriobójczy, np. chloramfenikol

w meningokokowym zakażeniu.

Należą:



β-laktamy



Aminoglikozydy



Chinolony



Glikopeptydy



kotrimoksazol

SIŁA DZIAŁANIA : NAJMNIEJSZE STĘŻENIE

HAMUJĄCE ORAZ NAJMNIEJSZE STĘŻENIE

BAKTERIOBÓJCZE



MIC

– najmniejsze stężenie hamujące, jest to

najmniejsze stężenie w serii kolejnych

rozcieńczeń chemioterapeutyku, w którym

okiem nie uzbrojonym nie stwierdza się jeszcze

wzrostu bakterii.

(miara aktywności bakteriostatycznej)



MBC

– najmniejsze stężenie bakteriobójcze, jest

to najmniejsze stężenie chemioterapeutyku, w

którym dochodzi do lizy komórek bakteryjnych.

(miara aktywności bakteriobójczej)

EFEKT POANTYBIOTYKOWY (PAE)



Jest to zjawisko polegające na tym, że działanie

przeciwbakteryjne utrzymuje się przez określony,

charakterystyczny dla danego leku, czas pomimo

braku mierzalnych jego stężeń w surowicy krwi.

PAE występuje tylko w przypadku niektórych

chemioterapeutyków, czas jego trwania jest różny.

Fakt występowania PAE posiada niezwykle istotne

znaczenie: dla skuteczności klinicznej ważne jest

utrzymywanie się wysokiego stężenia antybiotyku

przez pewien – niezbyt długi – czas po podaniu,

odstępy między podaniami mogą być znacznie

wydłużone. Wydłużenie odstępów między

podaniami pozwala na zmniejszenie dobowej

dawki leku (i co za tym idzie kosztów leczenia) i

zmniejszenie toksycznego działania.

Podział antybiotyków oparty na mechanizmach

działania:

1.) Hamujące budowę ściany komórkowej, do

których należą m.in.:



antybiotyki β-laktamowe



bacytracyna



cykloseryna



Wankomycyna

2.) Hamujące czynność błony komórkowej

(uszkodzające błonę), do których należą:



polimyksyny



niektóre antybiotyki aminoglikozydowe



niektóre antybiotyki przeciwgrzybicze:

nystatyna, amfoterycyna B

3.) Hamujące biosyntezę białek:



antybiotyki aminoglikozydowe



makrolidy



tetracykliny



chloramfenikol



linkozamidy



gryzeofulwina



niektóre antybiotyki przeciwnowotworowe

4.) Hamujące biosyntezę kwasów nukleinowych



rifamycyny



sulfonamidy



trimetoprim



metronidazol



nitrofurany

Podział ze względu na

zastosowanie:



podstawowe - I rzutu, I wyboru.



rezerwowe - II rzutu



III wyboru - antybiotyki ze

specjalnych wskazań.

FARMAKOKINETYKA

1.) Chemioterapeutyk stosowany w zakażeniach

ogólnych lub mający działać na odległe ogniska

zakażenia powinien możliwie w całości

wchłaniać się z przewodu pokarmowego. Im

gorsze wchłanianie chemioterapeutyku po

podaniu doustnym, tym większe

niebezpieczeństwo zniszczenia saprofitycznych

bakterii jelitowych, niezbędnych z

fizjologicznego punktu widzenia zarówno jako

nieswoista bariera ochronna przeciwko

rozwojowi innych drobnoustrojów patogennych

na drodze konkurencyjnej lub immunologicznej,

jak i źródło niektórych witamin, np. z grupy B.

2.) Chemioterapeutyków nie należy podawać

doodbytniczo. Wchłanianie z odbytnicy wykazuje

tak duże różnice osobnicze, że po podaniu

ogólnie stosowanych dawek u części chorych

stężenia we krwi są zbyt małe, a u części z nich

są one zbyt duże

3.) O skuteczności terapeutycznej decyduje

stężenie chemioterapeutyku w miejscu

działania. Samo stężenie chemioterapeutyku we

krwi nie warunkuje jeszcze skuteczności,

znaczna część chemioterapeutyku może być

bowiem związana z białkami krwi(a więc

nieczynna farmakologicznie), ponadto może on

źle dyfundować do określonych obszarów, w

których toczy się proces chorobowy

DZIAŁANIA

NIEPOŻĄDANE

Podczas stosowania chemioterapeutyków występują

4 typy objawów niepożądanych:

1.) Niezależne od dawki reakcje nadwrażliwościowe

lub uczuleniowe

2.) Zależne od dawki objawy toksyczne

3.) Następstwa zmiany flory bakteryjnej

4.) Następstwa uwalniania dużej ilości toksyn z

rozpadających się bakterii (

odczyn

Herxheimera)

Chemioterapeutyki mają charakter haptenów, w

związku z czym mogą powodować powstawanie

przeciwciał skierowanych przeciwko nim.

Występujące w trakcie leczenie niektórymi

antybiotykami rzekomobłoniaste zapalenie jelita

grubego jest spowodowane endotoksynami

rozwijających się opornych szczepów laseczki

zgorzeli gazowej(Clostridium difficile).

Powikłanie takie najczęściej spotyka się po:



linkomycynie



klindamycynie



tetracyklinach



ampicylinie



cefalosporynach

OGÓLNE ZASADY CHEMIOTERAPII

1.) Chemioterapeutyk można stosować tylko w

przypadku istniejących dlań wskazań. Banalne

zakażenia górnych dróg oddechowych, w ich

grypowych postaciach, z reguły są spowodowane

wirusami i nie istnieje żadne uzasadnienie do

stosowania chemioterapii, nawet wówczas, gdy

przebiegają one z wysoką gorączką.



Ropne zapalenie migdałków podniebiennych(angina)

jest zaś niemal zawsze spowodowane paciorkowcami

β-hemolizującymi, grozi powikłaniami stawowymi,

sercowymi i nerkowymi, stanowi zatem wskazanie do

długotrwałego stosowania benzylopenicyliny(co jest

bardzo często zaniedbywane).

2.) Należy konsekwentnie przeprowadzać

chemioterapię, uwzględniając aktualny stan

kliniczny chorego. Stan ten decyduje czy

niezbędne jest natychmiastowe rozpoczęcie

leczenia, czy też pozostaje czas na leczenie

oparte na określeniu wrażliwości

drobnoustroju na chemioterapeutyk

(wykonanie antybiogramu).



Wykonanie antybiogramu zaleca się nawet

w przypadkach, w których obraz choroby

nie nasuwa żadnych wątpliwości odnośnie

do gatunku drobnoustrojów

chorobotwórczych; jest ono bezwzględnie

konieczne w ciężkich zakażeniach

3.) Obraz kliniczny lub antybiogram

pozwalają wybrać

chemioterapeutyk najkorzystniejszy

z leczniczego punktu widzenia. Przy

jego wyborze należy się kierować

skutecznością, właściwościami

farmakokinetycznymi oraz

potencjalnymi objawami

niepożądanymi i toksycznością.

4.) Chemioterapeutyk musi być

odpowiednio dawkowany, a czas

jego stosowania powinien być

odpowiednio długi. Celem

prowadzonej chemioterapii jest nie

tylko zniesienie ostrych objawów

choroby, lecz także zapobieżenie jej

nawrotom i dlatego

chemioterapeutyki powinny być

stosowane odpowiednio długo.

5.) Lek musi być podawany odpowiednią

drogą. Chemioterapeutyk stosowany

ogólnie nie może być stosowany

miejscowo. Miejscowe używanie

chemioterapeutyku stosowanego

ogólnie nie tylko niepotrzebnie

przyczynia się do rozwoju oporności,

lecz także może wywoływać poważne

objawy niepożądane (np uszkodzenie

szpiku po chloramfenikolu

podawanym w kroplach do oczu).

6.) Stosowanie chemioterapeutyków w celach

profilaktycznych jest dopuszczalne tylko w wyjątkowych

przypadkach, do takich należą:

a.) zapobieganie rozwojowi:



zapalenia opon mózgowych wywołanego dwoinką zapalenia

opon (dzieci, w okresie wylęgania)



płonicy (dzieci)



gruźlicy (udowodniony kontakt z osobą prątkującą)



zimnicy (pobyt w obszarach z endemicznym występowaniem

choroby)

b.) zapobieganie nawrotowi (wznowienia):



choroby reumatycznej



przewlekłego odmiedniczkowego zapalenia nerek



gruźlicy (część długotrwałego leczenia)

c.) uniknięcie powikłań u chorych o znacznym zagrożeniu (np.

profilaktyka w zabiegach chirurgicznych na narządach jamy

brzusznej, przeszczepy)

7.) Skojarzone podawanie chemioterapeutyków

należy ograniczyć do wyjątkowych przypadków

z przestrzeganiem poniższych zasad.

Nie

należy kojarzyć chemioterapeutyków:



na które występuje oporność krzyżowa

(drobnoustrój oporny na jeden antybiotyk z

danej grupy jest oporny na wszystkie pozostałe

antybiotyki z danej grupy )



o zbliżonych objawach toksycznych

Skojarzone podawanie

chemioterapetyków stosuje się:



w celu zapobieżenia rozwojowi oporności, zwłaszcza przy

długotrwałym leczeniu



w ciężkich zakażeniach trudno poddających się leczeniu



w celu zmniejszenia dawki potencjalnie toksycznego

chemioterapeutyku, niezbędnego w danej chorobie



w początkowym leczeniu groźnych dla życia zakażeń

wywołanych nie znanym jeszcze drobnoustrojem, np. zapalenie

mózgu i opon mózgowych



w leczeniu ciężkich zakażeń wywołanych mieszaną florą

bakteryjną



przy często zmieniającym się czynniku patogennym

Document Outline