Patologiczna
Patologiczna
nieśmiałość czy fobia
nieśmiałość czy fobia
socjalna?
socjalna?
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
Patologiczna
Patologiczna
nieśmiałość czy fobia
nieśmiałość czy fobia
socjalna?
socjalna?
Andrzej Czernikiewicz
Andrzej Czernikiewicz
2
2
Fobia socjalna - najmniej znane
Fobia socjalna - najmniej znane
zaburzenie lękowe ?!
zaburzenie lękowe ?!
Fobia socjalna jest trzecim, pod względem częstości
Fobia socjalna jest trzecim, pod względem częstości
występowania, po depresji i uzależnieniu od alkoholu,
występowania, po depresji i uzależnieniu od alkoholu,
zaburzeniem psychicznym w populacji ogólnej (Kessler
zaburzeniem psychicznym w populacji ogólnej (Kessler
i in,1994).
i in,1994).
Wczesny początek, zwykle ok.. 12-14 r.z.powoduje , że
Wczesny początek, zwykle ok.. 12-14 r.z.powoduje , że
zaburzenie nie jest traktowane jako odrębna jednostka
zaburzenie nie jest traktowane jako odrębna jednostka
nozologiczna (Schneier i in. 1992).
nozologiczna (Schneier i in. 1992).
Do lat 80-ch fobia socjalna nie była w ogóle
Do lat 80-ch fobia socjalna nie była w ogóle
uwzględniana w systemach diagnostycznych.
uwzględniana w systemach diagnostycznych.
Było to odbiciem braku zauważania ludzi z tym
Było to odbiciem braku zauważania ludzi z tym
problemem, którzy zwykle unikają kontaktów z
problemem, którzy zwykle unikają kontaktów z
terapeutami.
terapeutami.
Lęk w FS nie ustępuje w czasie stresującej aktywności.
Lęk w FS nie ustępuje w czasie stresującej aktywności.
3
3
GAD = Generalised anxiety disorder
PTSD = Posttraumatic stress disorder
PD=Panic disorder
Roczne leczenie zaburzeń
lękowych
Health
Any
Ave. no. of
Zaburzenie
sector (%) treatment (%)anxiety
visits
PD
35
46
4
GAD
32
39
2
PTSD
28
38
4
Agorafobia
25
33
2
Specyficzna fobia
16
26
2
Fobia socjalna
15
23
2
Inne zab. lękowe
19
26
2
Kessler et al, 1998
4
4
Kryteria diagnozy fobii
Kryteria diagnozy fobii
socjalnej wg ICD-10 (MINI).
socjalnej wg ICD-10 (MINI).
F. Fobia socjalna. F.40.1
F. Fobia socjalna. F.40.1
F
F
1
1
a
a
W ciągu ostatniego miesiąca pacjent
W ciągu ostatniego miesiąca pacjent
obawiał się znalezienia w ośrodku uwagi lub
obawiał się znalezienia w ośrodku uwagi lub
kompromitacji w sytuacjach społecznych ...nie tak
kompromitacji w sytuacjach społecznych ...nie tak
b
b
Ta obawa była nadmierna lub
Ta obawa była nadmierna lub
nieuzasadniona
nieuzasadniona
nie
nie
tak
tak
c
c
Pacjent unika takich sytuacji lub cierpi w ich
Pacjent unika takich sytuacji lub cierpi w ich
toku ...
toku ...
nie
nie
tak
tak
d
d
Pogorszyło to jego zwykłe funkcjonowanie
Pogorszyło to jego zwykłe funkcjonowanie
zawodowe lub socjalne lub powoduje znaczny
zawodowe lub socjalne lub powoduje znaczny
dyskomfort ... nie tak
dyskomfort ... nie tak
jeśli F1a, F1b, F1c i F1d
jeśli F1a, F1b, F1c i F1d
tak
tak
– to rozpoznanie –
– to rozpoznanie –
fobia socjalna
fobia socjalna
5
5
Kryteria diagnostyczne fobii
Kryteria diagnostyczne fobii
socjalnej wg DSM-IV (SPST)
socjalnej wg DSM-IV (SPST)
Czy miałeś:
Czy miałeś:
znaczną i długotrwałą obawę w
znaczną i długotrwałą obawę w
sytuacjach społecznych w których ludzie
sytuacjach społecznych w których ludzie
mogli Cię oceniać?
mogli Cię oceniać?
strach, że robiąc coś ośmieszysz się?
strach, że robiąc coś ośmieszysz się?
obawę, że ludzie zauważą objawy twego
obawę, że ludzie zauważą objawy twego
lęku, np., to, że się rumienisz, pocisz, drżą
lęku, np., to, że się rumienisz, pocisz, drżą
ci ręce?
ci ręce?
świadomość, że te obawy są nadmierne i
świadomość, że te obawy są nadmierne i
nieuzasadnione?
nieuzasadnione?
6
6
Fobia socjalna - podstawowe
Fobia socjalna - podstawowe
fakty
fakty
Częstość w populacji ogólnej - ok.
Częstość w populacji ogólnej - ok.
7%
7%
(
(
life
life
prevalence
prevalence
) , ok.. 2% (
) , ok.. 2% (
time prevalence
time prevalence
) (3-14%) -
) (3-14%) -
w USA objawy FS (zgodnie z kryteriami DSM-IV -
w USA objawy FS (zgodnie z kryteriami DSM-IV -
7.2 mln).
7.2 mln).
Dwukrotnie częściej u kobiet
Dwukrotnie częściej u kobiet
.
.
Typowy początek - pierwsza i druga dekada
Typowy początek - pierwsza i druga dekada
życia
życia
, bardzo rzadko początek po 25 r.ż..
, bardzo rzadko początek po 25 r.ż..
U dzieci - ok. 9% populacji dziecięcej
U dzieci - ok. 9% populacji dziecięcej
-
-
najczęściej w postaci:
najczęściej w postaci:
mutyzmu wybiórczego,
mutyzmu wybiórczego,
reaktywnego utrudnienia nawiązywania
reaktywnego utrudnienia nawiązywania
kontaktów socjalnych w dzieciństwie
kontaktów socjalnych w dzieciństwie
.
.
7
7
PODSTAWOWE INFORMACJE O FOBII
SOCJALNEJ (c.d.):
FS JEST ZABURZENIEM WIĄŻĄCYM
SIĘ Z LICZNYMI CHOROBAMI
WSPÓŁISTNIEJĄCYMI;
FS MA SZCZEGÓLNIE DUŻY WPŁYW
NA ZŁE FUNKCJONOWANIE
SPOŁECZNE;
W OGROMNEJ WIĘKSZOŚCI
PRZYPADKÓW FS JEST BŁĘDNIE
DIAGNOZOWANA I LECZONA.
8
8
Współistniejące z fobią socjalną
zaburzenia psychiczne
Zaburzenie
(%)
Depresja
35.8
PD
5.9
ZUA
11.3
Uzależnienie inne
3.4
Jakiekolwiek
44.0
9
9
Współistniejące z fobią socjalną zaburzenia
psychiczne
Co pierwsze?
W tym samym czasie 15%
Comorbidity 15%
Fobia socjalna 71%
Katzelnick et al, 1998
10
10
Fobia socjalna
% właściwej diagnozy w ubiegłym roku
tak 0.5%
nie 99.5%
Katzelnick et al, 1998
11
11
Co wiemy o przyczynach
Co wiemy o przyczynach
FS?
FS?
Uszkodzenie ciał migdałowatych.
Uszkodzenie ciał migdałowatych.
Możliwość dziedziczenia
Możliwość dziedziczenia
predyspozycji (koncepcje
predyspozycji (koncepcje
genetyczne).
genetyczne).
Niedobór serotoniny.
Niedobór serotoniny.
Teorie związane z uczeniem się
Teorie związane z uczeniem się
zachowań socjalnych.
zachowań socjalnych.
12
12
CO OZNACZA DLA KONKRETNEJ
OSOBY MIEĆ FS:
BYĆ SAMOTNYM
BYĆ SŁABO
WYKSZTAŁCONYM
BYĆ FINANSOWO
ZALEŻNYM
BYĆ UBOŻSZYM
NIE MIEĆ STAŁEJ
PRACY LUB NIE
MIEĆ PRACY W
OGÓLE
CIERPIEĆ NA
INNE ZAB.
PSYCHICZNE
BYĆ SPOŁECZNIE
IZOLOWANYM
BYĆ
ALKOHOLIKIEM
LUB BYĆ
TRAKTOWANYM JAK
ALKOHOLIK
CZĘSTO MYŚLEĆ
O SAMOBÓJSTWIE
MIEĆ WIĘKSZE
RYZYKO
POPEŁNIENIA
SAMOBÓJSTWA
13
13
Próby samobójcze
19.5
5.2
*
23.8
*
21.9
0
5
10
15
20
25
30
Grupa
kontroln
a
*
p<0.01 vs grupa kontrolna
Fobia
socjalna
+ inne
zaburzenie
Duża
depresja
Fobia socjalna
Katzelnick et al, 1998
%
14
14
-20.0
-15.0
-10.0
-5.0
0.0
% pogorszenie
*LSAS w grupie kontrolnej = 25
zarobki
edukacja
Poziom socjalny
Typowy pacjent z fobią socjlną
LSAS = 74*
Katzelnick et al, 1998
15
15
NAJCZĘSTSZE W FS SYTUACJE
PRECYPITUJĄCE LĘK
PRZEDSTAWIANIE SIĘ
SPOTKANIA Z PRZEŁOŻONYM
TELEFONOWANIE DO KOGOŚ
GOSZCZENIE KOGOŚ
BYCIE OBSERWOWANYM PRZY JAKIEJŚ
CZYNNOŚCI
JEDZENIE W TOWARZYSTWIE
PISANIE BĘDĄC OBSERWOWANYM
PRZEMAWIANIE PUBLICZNE
Spotkanie z osobą płci przeciwnej
w celu romantycznym
lub
seksualnym
16
16
WIEK WYSTĄPIENIA PIERWSZYCH
OBJAWÓW FS
17
17
Dwa typy FS
Dwa typy FS
Postać specyficznej
Postać specyficznej
FS
FS
- fobie we
- fobie we
względnie określonych
względnie określonych
sytuacjach:
sytuacjach:
interakcje werbalne
interakcje werbalne
interakcje społeczne
interakcje społeczne
wymagające
wymagające
asertywności
asertywności
antycypacja
antycypacja
ekspozycji
ekspozycji
Uogólniona
Uogólniona
postać FS
postać FS
- lęk w
- lęk w
prawie wszystkich
prawie wszystkich
sytuacjach
sytuacjach
związanych z
związanych z
komunikacją
komunikacją
społeczną,
społeczną,
związany z obawą
związany z obawą
o deficyt socjalny
o deficyt socjalny
18
18
FOBIA SOCJALNA A:
CYWILIZACJA - CZĘŚCIEJ W
SPOŁECZEŃSTWACH ZACHODU
STATUS EKONOMICZNY - PONAD 20%
OSÓB Z FS NIE PRACUJE
ZWIĄZKI MAŁŻEŃSKIE - 49% OSÓB Z FS
NIGDY NIE BYŁO W ZWIĄZKACH
MAŁŻEŃSKICH (POPULACJA OSÓB BEZ FS
- 21%)
POZIOM EDUKACYJNY - ZNACZNIE
NIŻSZY POZIOM OSÓB Z FS
19
19
Terapia fobii socjalnej
Terapia fobii socjalnej
Farmakologiczna:
Farmakologiczna:
RIMAs -
RIMAs -
moklobemid
moklobemid
MAOIs - fenelzyna,
MAOIs - fenelzyna,
trancylpromina
trancylpromina
SSRIs, buspiron
SSRIs, buspiron
HPBDZ - klonazepam
HPBDZ - klonazepam
Psychoterapia:
Psychoterapia:
terapia
terapia
kognitywna -
kognitywna -
indywidualna
indywidualna
terapia
terapia
behawioralna -
behawioralna -
grupowa
grupowa
20
20
Fobia socjalna
Leczenie farmakologiczne w ostatnim roku
Właściwe 23%
Brak 71%
Niewłaściwe 6%
Katzelnick et al, 1998
21
21
„Czy strażak może się bać?”
„Andrzej jest 35-letnim oficerem pożarnictwa ... jest lubiany
przez swych podwładnych za to, że jest „ludzki” ... dwukrotnie
odznaczony za swoją odwagę w sytuacjach ekstremalnych ...
żonaty, dwoje dzieci ... nie znał swoich rodziców, wychował się w
domu dziecka ... nigdy poważniej nie chorował somatycznie ...
nie pali, nie pije alkoholu od pierwszego użycia „tanie wino z
kolegami, strasznie to odchorowałem”
22
22
... ma propozycję zostania Komendantem Rejonowym SP,
ale waha się, ponieważ na pewno nie poradzi sobie na
tym stanowisku „nie chodzi o pracę, tylko o uroczystości,
o odprawy, że będzie musiał publicznie przemawiać, będą
mu patrzyli na ręce” ... zawsze był nieśmiały” , „od kiedy
pamięta” ... z tego powodu koledzy mu dokuczali, z tego
powodu miał dużo gorsze oceny w szkole z odpowiedzi
ustnych, niż z pisemnych ... wybrał Szkołę Pożarnictwa
„żeby się ośmielić”, z tego powodu kilka lat trenował
karate ... w okresie studiów nie miał zbyt wielu kolegów,
preferował samotność „nawet w stołówce siadałem w
kącie przy takim małym stoliczku w kąciku, przy którym
było tylko jedno miejsce, podobnie w bibliotece – tyłem
do wszystkich, dlatego część kolegów traktowała mnie
jak kapusia albo pedała „
23
23
... nie lubi różnych, codziennych sytuacji
„ostatnio nie oddałem miksera na gwarancji,
który kupiłem żonie, bo jakoś mi było głupio
odnosić go do reklamacji”. „Czasami jak mam
do kogoś zadzwonić to mi schodzi kilka dni, albo
proszę żonę, żeby zadzwoniła i dowiedziała się o
co chodzi”. Boi się wystąpień na niewielkich
nawet zebraniach w pracy „boję się, że
zapomnę co mam mówić, i to się sprawdza,
zapominam jakiegoś słowa, zaczynam się wtedy
czerwienić, pocić, robi mi się niedobrze ...
wtedy zwykle ktoś mnie pyta czy się dobrze
czuję, wtedy denerwuję się jeszcze bardziej”.
Ostatnio w sklepie zakwestionowano jego
podpis na czeku „tak zaczęły mi drżeć ręce”.