Metody planowania 

rodziny

 

 

Idealna metoda planowania 

rodziny

• skuteczna
• bezpieczna
• wygodna w stosowaniu
• posiadająca długotrwałe i jednocześnie 

odwracalne działanie

• tania
• chroniąca przed chorobami przenoszonymi 

drogą płciową

 

 

Metody planowania rodziny

Kryteria wyboru

• Skuteczność
• Bezpieczeństwo
• Wpływ na więź partnerską 
• Łatwość w stosowaniu
• Kryterium etyczne

 

 

Wskaźnik Pearla

     

=  

Liczba ciąż x 1200

Liczba cykli 
stosowania

 

 

Skuteczność metod sterowania 

płodnością

                                                          

Wskaźnik Pearla

Metoda kalendarzowa                                
    14-50

Metoda termiczna                                       
    0,3-6,6

Metoda Billingsa                                         
   0,5-40

Metoda objawowo-termiczna                      
   3,3-35

Stosunek przerywany                                 
    12-36

Prezerwatywa                                             
    3,1-3,9

Mechaniczne środki dopochwowe              
   12-17

Chemiczne środki dopochwowe                  
   5-20

Antykoncepcja wewnątrzmaciczna             
   0,3-2,8

Mirena                                                        
     0,14

Antykoncepcja hormonalna                        
    0,2-1

 

 

Metoda kalendarzowa

• Oparta jest na następujących 

założeniach:

1. Jajeczkowanie ma miejsce 14 ± 2 dni 

przed miesiączką

2. Plemniki są zdolne do zapłodnienia 

przez około 48 do 72 godzin po ejakulacji

3. Komórka jajowa żyje około 24 godzin po 

owulacji

 

 

Metody naturalne

• Metoda termiczna
• Metoda obserwacji śluzu 

(Billingsa)

• Metoda objawowo-termiczna

 

 

 

 

miesiączka

dni suchości

dni płodne

niepłodność 
poowulacyjna

Metoda obserwacji śluzu (Billingsa)

 

 

Metoda objawowo-termiczna

Objawy świadczące o jajeczkowaniu 

występują u 75% kobiet

• Zmiana charakteru śluzu szyjkowego
• Wzrost podstawowej ciepłoty ciała

• Ból owulacyjny
• Plamienie w środku cyklu (trwa 1-2 dni)
• Zmiany w sutkach: obrzmienie, tkliwość 

bolesność

 

 

Metody mechaniczne

• Stosowane przez 

kobiety 

• Błony pochwowe
• Kapturki 

naszyjkowe

• Kapturki 

sklepieniowe

• Stosowane przez 

mężczyzn

• Prezerwatywa

 

 

 

 

Metody mechaniczne 

Przeciwwskazania

• obniżanie pochwy/macicy
• stany zapalne pochwy, szyjki macicy
• wady anatomiczne pochwy

Objawy uboczne

• Podrażnienia
• Uczulenia
• Stany zapalne

 

 

Dopochwowe preparaty 

antykoncepcyjne

• Zawierają nonoksynol-9 o właściwościach 

plemnikobójczych. 

• Przykład: Delfen (krem dopochwowy)
                Patentex Oval (glob. dopochwowe)
• Stosowane są również jako wspomagający 

środek plemnikobójczy przy stosowaniu 
środków mechanicznych lub prezerwatyw

 

 

Antykoncepcja 

wewnątrzmaciczna

Wewnątrzmaciczna wkładka 

antykoncepcyjna

Intrauterine contraceptive device (IUD)

 

Wyróżniamy wkładki:

• obojętne
• z zawartością miedzi i srebra
• uwalniające hormony

 

 

 

 

 

 

Antykoncepcja 

wewnątrzmaciczna

Mechanizm działania wkładek

• Dokładny mechanizm działania 

antykoncepcyjnego, nie jest znany

Istniejące poglądy:

• blokowanie zapłodnienia
• wpływ na perystaltykę jajowodów (miedź)
• toksyczny wpływ miedzi na plemniki 

(zmniejszenie ruchliwości i żywotności)

• zwiększona produkcja prostaglandyn E

2  

i F

2α

• reakcja typu ciała obcego w błonie śluzowej 

macicy

 

 

Antykoncepcja wewnątrzmaciczna

Przeciwwskazania

• ciąża lub podejrzenie ciąży
• stany zapalne przydatków, 

endometrium, szyjki macicy, pochwy

• wady rozwojowe macicy, nieprawidłowy 

kształt jamy macicy

• nieprawidłowe krwawienia 
• nowotwory narządu rodnego

 

 

Antykoncepcja wewnątrzmaciczna

Przeciwwskazania

• raczej unikać zakładania wkładek 

kobietom, które nie rodziły

• unikać zakładania wkładek kobietom , u 

których istnieje podwyższone ryzyko 
wystąpienia poważnych powikłań w 
wyniku stanu zapalnego endometrium 
(wady serca, sztuczne zastawki)

 

 

Antykoncepcja 

hormonalna

• Metoda cykliczna (tabletki)

•      jednofazowa

•      dwufazowa

•      trójfazowa

• System transdermalny (Evra) 

• System dopochwowy (Nuvaring)

• Metoda ciągłego stosowania samych 

gestagenów

• Metody postkoitalne (antykoncepcja 

doraźna, „po stosunku”, „the morning after 

pill”)

 

 

Antykoncepcja hormonalna

Mechanizm działania

• Blokowanie oddziaływań hormonalnych na osi 

podwzgórze-przysadka-jajnik i hamowanie 
owulacji

• Hamowanie wzrostu i dojrzewania pęcherzyka 

Graafa; blokowanie receptorów dla FSH i LH

• Hamowanie proliferacji błony śluzowej macicy
• Wpływ na śluz szyjkowy - śluz staje się gęsty, 

nieprzenikliwy dla plemników

• Zwiększenie wydzielania śluzu w jajowodach i 

zahamowanie perystaltyki jajowodów

 

 

Evra  1

Evra  2

Evra  3

Cykl 28 dni

Nowy cykl

 

•       Jeden plaster na tydzień, 
• przez trzy kolejne tygodnie.
• Po trzech tygodniach, tydzień 

przerwy

– Zmiana plastra zawsze w tym samym 

dniu tygodnia

niedziela

niedziela niedziela

niedziela

niedziela

Evra

Evra

®

®

 -  schemat stosowania

 -  schemat stosowania

  Evra  
1

Bez plastra

Bez plastra

 

 

Metoda

 ciągłego stosowania 

samych progestagenów

• Tabletki (Cerazette, Azalia)
• Iniekcje (DepoProvera 

/medroxyprogesteron/)

• Wewnątrzmaciczny system uwalniania 

lewonorgestrelu (Mirena)

• Implanty (Norplant, Implanon)

 

 

Wewnątrzmaciczny system 

uwalniania lewonorgestrelu

Mirena

• Zawiera 52 mg LNG, na dobę uwalnia 

się 20 μg LNG

• Brak hamowania osi podwzgórze 

przysadka-jajnik

• Działanie antykoncepcyjne polega na 

zmianie właściwości fizykochemicznych 
śluzu szyjkowego oraz działaniu 
antyproliferacyjnym na endometrium

 

 

 

 

 

Wewnątrzmaciczny system 

uwalniania lewonorgestrelu

Mirena

• Działania niekorzystne

Występowanie krwawień acyklicznych
Wtórny brak miesiączki

• Działania korzystne

Zmniejszenie obfitości krwawień miesiączkowych
Zmniejszenie ryzyka występowania ciąży 

ektopowej

Zmniejszenie ryzyka występowania stanów 

zapalnych przydatków

 

 

Antykoncepcja doraźna

• O,75 mg LNG jednorazowo, w ciągu 

72 godzin po współżyciu  

Postinor

• 0,1 mg EE i 1,0 mg NG lub 0,5 mg 

LNG co 12 godzin (metoda Yuzupe)

Microgynon, Rigevidon     4 tabletki
Gravistat 250                      2 tabletki
Gravistat 125                      4 tabletki 

 

 

Przeciwwskazania bezwzględne do 

stosowania antykoncepcji 

hormonalnej

• zakrzepowe zapalenie żył, powikłania  

zakrzepowo-zatorowe, choroby naczyń 

mózgu (istniejące, przebyte, istnienie 

czynników predysponujących do 

wystąpienia tych powikłań, obciążony 

wywiad rodzinny)

• otyłość
• wiek >35 roku życia i palenie 

papierosów

 

 

Przeciwwskazania bezwzględne do 

stosowania antykoncepcji 

hormonalnej

• zaburzenia funkcji wątroby
• niezdiagnozowane, nieprawidłowe 

krwawienia z macicy 

• ciąża
• karmienie piersią (tabletki z EE, plastry

)

• nieprawidłowy wynik cytologii szyjki 

macicy

• rak sutka (istniejący, podejrzenie)

 

 

Bezwzględne

 

przeciwwskazania do 

stosowania samych progestagenów

• Zakrzepowe zapalenie żył, choroba 

zakrzepowo-zatorowa

• niezdiagnozowane krwawienia z macicy
• choroby wątroby
• łagodne i złośliwe guzy wątroby
• rak sutka (i podejrzenie raka)

 

 

Korzyści stosowania antykoncepcji 

hormonalnej

• duża skuteczność
• regulacja cykli miesiączkowych
• zmniejszenie długości i obfitości 

krwawień miesiączkowych

• rzadsze występowanie bolesnych 

miesiączek

• leczenie objawów hiperandrogenizacji 

(trądzik łojotok)

 

 

Korzyści stosowania antykoncepcji 

hormonalnej

Zmniejszenie ryzyka występowania

• ciąży ektopowej
• torbieli jajnika
• łagodnych chorób sutka
• zapalenia przydatków
• endometriozy
• reumatoidalnego zapalenia stawów
• osteoporozy
• raka endometrium
• raka jajnika

 

 

Kierunki rozwoju współczesnych metod 

planowania rodziny

Badania nowych metod

• metody immunologiczne

• antykoncepcja 
hormonalna u mężczyzn

Doskonalenie 
istniejących metod

• środki i urządzenia 
elektroniczne 
ułatwiające stosowanie 
metod naturalnych

• nowe substancje 
plemnikobójcze

• doskonalenie metod 
hormonalnych