Teoria dezorganizacji
społecznej
Dezorganizacja społeczna –
stan
zakłócenia organizacji społecznej
charakteryzujący się:
–
osłabieniem więzi społecznej
,
systemu norm i wartości społecznych
(utrata kapitału społecznego)
–
rozregulowaniem mechanizmów
kontroli społecznej
.
Symptomy dezorganizacji
społecznej
1) graty i śmieci w niezamieszkałych domach, zabite
deskami, opuszczone budynki, samochodowe wraki i
porzucone pojazdy, bandy dorosłych i nastolatków stojące
bezczynnie na rogach ulic, prostytucja uliczna, żebractwo,
publiczne picie alkoholu, molestowanie kobiet, hazard i
nadużywanie narkotyków.
2) słabe więzi rodzinne i przyjacielskie, znaczna liczba
niekontrolowanych rówieśniczych grup nastolatków,
fizyczne i psychiczne wycofanie się ze wspólnoty, nikłe
uczestnictwo w organizacjach, rozpad więzi sąsiedzkich i
rozpad rodzin, wysoka mobilność mieszkańców,
zróżnicowanie etniczne, wielość przeciwstawnych haseł,
światopoglądów i stylów zachowania oraz duża liczba
rodzin żyjących z pomocy społecznej.
Szkoła chicagowska (szkoła
ekologiczna)
• działała
w latach 20. i 30. XX w.
na Wydziale
Socjologii Uniwersytetu w Chicago.
• liderem był
Robert Ezra Park
(1864-1944).
• Wspólnie z
Ernestem Burghesem
wydał w 1925 r.
opracowanie
„The City”
• stworzył koncepcję
ekologii społecznej
: na
poszczególne zjawiska społeczne należy patrzyć jak
na naturalne procesy dziejące się w całej przyrodzie
• przestępczość wiąże się z innymi problemami
społecznymi (
dezorganizacją
)
• współpraca (symbioza) i konkurencja
prowadzą do
ukształtowania się
specyficznej struktury
przestrzennego rozmieszczenia ludzi
w mieście.
Procesy ekologiczne
zachodzące w mieście
(metabolizm)
• Dominacja
– słabsi i mniej zaradni życiowo są
spychani do gorszych dzielnic, do tzw. stref
przejściowych przylegających do centrum
przemysłowo-handlowego; tam też osiedlają się
początkowo imigranci, którzy z biegiem czasu
przenoszą się do lepszych dzielnic (na peryferiach
miasta i na terenach podmiejskich).
• Inwazja
– napieranie stref jednych stref miasta
na inne
• Sukcesja
– przekształcanie się strefy w inną po
zakończonej inwazji.
Zmiana charakteru
dzielnicy
I . faza własności domów jednorodzinnych o ścisłych więzach
łączących społeczność,
II. faza najmu, w której następuje osłabienie wspólnoty
sąsiedzkiej;
III. faza inwazji biznesu;
IV. faza pokoi do wynajęcia;
V. faza napływu grup rasowych i narodowościowych o niskim
statusie kulturowym;
VI.
faza wkraczania przestępczości i występku;
VII. faza chaosu społecznego;
VIII. faza przejęcia dzielnicy przez biznes i przemysł.
Stefy miasta
Strefy miasta
1. Strefa Centralna (Cental Business District) – centrum przemysłowo-
handlowe, finansowe i kulturalne, administracyjne (business district),
stosunkowo słabo zamieszkała, jednak ze względu na jej szczególne
funkcje przebywa w niej codziennie wielu mieszkańców.
2. Strefa Przejściowa (Transitional Zone) – obszar zmieniający się z
dzielnicy mieszkaniowej na przemysłowo-handlową, na tę strefę następuje
inwazja strefy centralnej oraz przemysłu lekkiego, co powoduje, że jest ona
częściowo strefą przemysłową.
PRZEKSZTAŁCENIA W STREFIE
PRZEJŚCIOWEJ POWODUJĄ DEZORGANIZACJĘ SPOŁECZNĄ
.
3. Strefa mieszkań robotniczych (Working Class Zone) – przenoszą się
do niej dawni mieszkańcy terenów opanowanych przez przemysł (Strefa 2)
i pragnących w dalszym ciągu mieszkać w pobliżu pracy.
4. Strefa willowa (Residential zone) – zamieszkała przez klasę średnią i
wyższą, zabudowana domami o wysokim standardzie.
5.Strefa Podmiejska (Commuter zone) – obszary przedmieść i miast
satelitów.
Badania Clifforda Shawa
i Henry’ego McKay’a
• Juvenile Delinquency in Urban Areas –
1942
• badania nad
czynami karalnymi nieletnich
w
latach 1900-1906, 1917-23 i 1927-33
• w tych
okresach zmienił się wielokrotnie
skład etniczny
Strefy Przejściowej (I. osadnicy
z Irlandii, Skandynawii i Niemiec, II. Włosi i
Słowianie, III. Murzyni, IV Portorykańczycy)
• analiza akt sądowych
w Chicago – tylko
przestępczość ujawniona
Podsumowanie badań
• Istnieją wyraźne
różnice nasilenia zamieszkiwań
badanych grup
sprawców w poszczególnych rejonach miasta.
• Współczynniki nasilenia zmniejszają się wraz z oddaleniem się od
centrum miasta.
• Rozmieszczenie przestępczości nieletnich i dorosłych jest zbliżone
, tj. z
reguły rejony charakteryzujące się szczególnie wysokim nasileniem
przestępczości nieletnich odznaczają się także wysokim nasileniem
przestępczości dorosłych.
• Wysoki współczynnik przestępczości charakteryzują te
rejony miasta,
w których obserwuje się zniszczoną zabudowę i nieustabilizowaną
ludność
.
• Rejony szczególnego nasilenia przestępczości
pozostają nie zmienione
przez długi okres, mimo że skład ludności
w tym czasie uległ
gruntownej zmianie.
GENIUS LOCI?
• Im większe nasilenie przestępczości w danym rejonie, tym
większa jest
powrotność
do przestępstw zamieszkujących tam sprawców.
Ekologia przestępczości
• Wyniki badań Shawa i McKay’a znalazły
potwierdzenie
w badaniach
przeprowadzonych w innych miejscach
• Również
w Polsce
badania ekologiczne
potwierdzają, że przestępczość „trzyma się”
pewnych miejsc (Wrocław, Zabrze –
przestępczość tam, gdzie przed wojną; Łódź,
Warszawa prawobrzeżna – przestępczość w
rejonach „tradycyjnych”, związki z
przestrzennym rozmieszczeniem alkoholizmu;
Kariera kryminalna
społeczności lokalnej
• Leo Schuerman i Salomon Kobrin
(lata 80.)
• badania społeczności lokalnych na obszarach o dużym
nasileniu przestępczości w Los Angeles County w latach
1950, 1960, 1970
• Fazy kariery kryminalnej
społeczności lokalnej
1) początkowa
– dezorganizacja społeczna niszczy społeczność
lokalną
2) przejściowa
- coraz większy wpływ przestępczości na
destrukcję społeczności lokalnej
3) trwała
– przestępczość i lęk przed przestępczością niszczą
społeczność
Krytyka
• oparcie się wyłącznie
na danych
oficjalnych
, nie uwzględniając
przestępczości nieujawnionej (ten
zarzut już jest nieaktualny)
• nie wyjaśnia
mechanizmu
koncentracji przestępczości w
określonych strefach, a jedynie
potwierdza, że jest