Agresja u ludzi
5. Wybrane kryteria
klasyfikowania zachowań
agresywnych
Agresja u ludzi
5. Wybrane kryteria
klasyfikowania zachowań
agresywnych
4 Kryteria klasyfikowania
agresji
Występowanie komponenty emocjonalnej w zachowaniu,
np. niechęć, złość, gniew
( Buss 1961; Feshbach 1970, 1971 )
Intensywność czynienia szkody, kierowanie się motywem
czynienia zła, wyrządzenia krzywdy przedmiotowi działań
( Dollaed, Doob, Miller, Mowrer, Sears 1939; Frączek 1973;
Ranschburg 1980; Tedeschi, Smith, Brown 1974; Wójcik 1977 )
Spowodowanie konkretnych konsekwencji zachowań, np.
efekt działania w postaci zadania cierpienia
( Frączek 1975, 1986; Kosewski 1072; Wójcik 1977; Zakrzewski
1986 )
Modyfikujący wpływ kontekstu społecznego zachowań,
np. związanego z pełnioną rolą społeczną, statusem
społecznym, realizowanym zadaniem, miejscem w
hierarchii władzy czy społecznymi konsekwencjami
perspektywicznymi – nauczyciel, stomatolog itp.
( Frączek 1973; Wójcik 1977. Zwolińska 2000 ).
Klasyfikowanie agresji -
założenia
Agresję cechuje wysoka złożoność, zatem
korzystne jest wyodrębnienie więcej niż jednego
kryterium;
Czynności agresywne należą do zachowań
społecznych ( za wyjątkiem samoagresji ), gdyż
są realizowane w trakcie interakcji społecznych
=
agresja interpersonalna
jako jeden ze
sposobów regulacji stosunków człowieka z
otoczeniem.
Tak rozumiana agresja
podlega socjalizacji!
Klasyfikacje agresji
Kryterium genezy czynności agresywnych ( I )
Kryterium wartościujące z uwzględnieniem
czynników społeczno-kulturowych ( II )
Kryterium przedmiotu agresji ( III )
Kryterium struktury czynności agresywnych
( IV )
Kryterium złożoności z uwzględnieniem
procesów i struktur intrapsychicznych ( V )
Kryterium cech formalnych, celów, funkcji,
głównych mechanizmów , możliwości
transformacji oraz doświadczeń
socjalizacyjnych jednostki ( VI )
I. Rodzaje agresji ze
względu na genezę
czynności agresywnych
Podział ten implikuje występowanie takich
źródeł czynności agresywnych, jak:
-
specyficzne emocje negatywne
podmiotu
( złość, gniew… )
-
potrzeby indywidualne podmiotu
działania
-
realizowane przez jednostkę zadania
Klasyfikacja ze względu na
genezę cd.
agresja gniewna
agresja instrumentalna
agresja zadaniowa
Klasyfikacja ze względu na
genezę cd.
agresja gniewna
„gorąca” ( Obuchowska 1989 )
„wrodzona reakcja organizmu na zablokowanie
dążeń lub doznanie szkody”; jest to czynność
definiowana przez wskazanie charakteru
procesów emocjonalno-motywacyjnych leżących
u jej podłoża
( Frączek1975; Feshbach 1989 )
Klasyfikacja ze względu na
genezę cd.
agresja instrumentalna
„zimna” albo „wroga”
jej podstawą jest wyuczona czynność sprawiająca
ból i cierpienie, powodująca szkodę;
jej podstawową funkcja jest redukcja ważnych
dla jednostki potrzeb;
jest podejmowana z premedytacją .
( Aronson, Wilson, Akert 1997 ).
Klasyfikacja ze względu na
genezę cd.
agresja zadaniowa
wywołana jest ze względu na realizowane
zadania, np. związana z pełnieniem
określonych ról społecznych rodzica,
nauczyciela, przełożonego
( Frączek 1975; Reykowski 1977 )
II. Kryterium
wartościujące
agresja dopuszczana przez daną kulturę
- kary
- więzienia
- wojny
agresja odrzucana przez nią
( Obuchowska 1989 )
III. Kryterium przedmiotu
agresji
agresja skierowana na innych ( ma
charakter społeczny )
samoagresja
( Frączek 1975, 1986; Gaś 1981;
Obuchowska 1989 )
IV. Kryterium struktury
czynności agresywnych
Dotyczy stopnia złożoności, organizacji i
perspektywy czasowej ):
agresja reaktywna – reakcja na proste bodźce
zewnętrzne lub wewnętrzne wywołujące
specyficzne pobudzenie do agresji;
czynności agresywne – są zorientowane na cel,
bardziej złożone i rozciągnięte w czasie
działalność agresywna – zakłada długotrwałość
aktywności ludzkiej, opisywanej i wartościowanej
według kulturowych standardów zachowań
( Berkowitz 1964; Malak, Frączek 1986;
Zimbardo, Ruch 1988 )
V. Kryterium złożoności z
uwzględnieniem procesów i struktur
intrapsychicznych
agresja reaktywno-impulsywna
wrogość
agresja instrumentalno-zadaniowa
agresja immanentno-spontaniczna
Każdą a nich uruchamia inny mechanizm
( Frączek 1986 ).
VI. Kryterium cech formalnych, celów, funkcji,
głównych mechanizmów, możliwości
transformacji i doświadczeń socjalizacyjnych
jednostki
agresja reaktywno-emotogenna
agresja zadaniowo-instrumentalna
agresja dla przyjemności
( charakterystyczna dla sadystów )
agresja wroga, destruktywna
( Frączek 1996 )
Postawy agresywne
Różnicuje się postawy agresywne ze względu na:
Moralną treść zachowania pozwalającą wyróżnić:
- agresję aspołeczną, niszczącą
- agresję prospołeczną, służącą interesom jednostkowym i
grupowym
( Sears 1961 )
Rozróżnienie, czy agresja jest narzędziem czy celem
działania:
- agresja afektywna
- agresja instrumentalna
Charakter zachowań ( aspekt motywacyjny działania ):
- agresja atakująca
- agresja obronna
( Ranschburg 1980 )
Analiza znaczenia agresji
Psychologiczna-społeczne znaczenie
agresji może być także analizowane z
punktu widzenia:
„obserwatora” ( standardy
normatywne )
„podmiotu” ( ofiara )