Zaburzenia w
Zaburzenia w
funkcjonowaniu układu
funkcjonowaniu układu
trawiennego, choroby
trawiennego, choroby
układu pokarmowego
układu pokarmowego
Zaburzenia w
Zaburzenia w
funkcjonowaniu układu
funkcjonowaniu układu
trawiennego, choroby
trawiennego, choroby
układu pokarmowego
układu pokarmowego
Zaburzenie łaknienia
Zaburzenie łaknienia
►
Przez wiele lat zaburzenia łaknienia traktowane
Przez wiele lat zaburzenia łaknienia traktowane
były jako osobne jednostki chorobowe, obecnie
były jako osobne jednostki chorobowe, obecnie
uważa się, że ich podłoże jest często identyczne.
uważa się, że ich podłoże jest często identyczne.
Po wykluczeniu zaburzeń endokrynogennych,
Po wykluczeniu zaburzeń endokrynogennych,
guza mózgu,
czy
, najczęściej przyczyną ich są czynniki
, najczęściej przyczyną ich są czynniki
psychiczne, często związane z okresem wczesno
psychiczne, często związane z okresem wczesno
dziecięcym, błędami wychowawczymi,
dziecięcym, błędami wychowawczymi,
niewłaściwą identyfikacją seksualną.
niewłaściwą identyfikacją seksualną.
Zaburzenie łaknienia
Zaburzenie łaknienia
►
Jedzenie potrafi wypełnić czas. Łagodzi nieobecność
Jedzenie potrafi wypełnić czas. Łagodzi nieobecność
innych, brak zajęcia, beznadziejność życia, złych rodziców
innych, brak zajęcia, beznadziejność życia, złych rodziców
i kiepskiego partnera. Można uciec od codzienności do
i kiepskiego partnera. Można uciec od codzienności do
jedzenia, do obmyślania diet, spacerów po sklepach
jedzenia, do obmyślania diet, spacerów po sklepach
spożywczych. Jestem gruba, mam nadwagę. Jak schudnę
spożywczych. Jestem gruba, mam nadwagę. Jak schudnę
to moje życie będzie inne, lepsze. Myślenie boli. Z
to moje życie będzie inne, lepsze. Myślenie boli. Z
każdym dodatkowym kilogramem tłuszczu/nadwagi coraz
każdym dodatkowym kilogramem tłuszczu/nadwagi coraz
mniej się odczuwa. Już niewiele potrafi zranić. Głodówka,
mniej się odczuwa. Już niewiele potrafi zranić. Głodówka,
prowokowanie wymiotów, intensywne ćwiczenia fizyczne,
prowokowanie wymiotów, intensywne ćwiczenia fizyczne,
nadużywanie leków odwadniających - rzeczywistość staje
nadużywanie leków odwadniających - rzeczywistość staje
się bajką. Pojawia się bulimia. Wartość energetyczna
się bajką. Pojawia się bulimia. Wartość energetyczna
pokarmu, liczba kalorii. Jeść czy nie jeść - oto jest pytanie.
pokarmu, liczba kalorii. Jeść czy nie jeść - oto jest pytanie.
Anoreksja jest o krok. Zabrakło miłości, żeby stworzyć
Anoreksja jest o krok. Zabrakło miłości, żeby stworzyć
siebie. Kim jestem? Już wiem - jestem anorektyczką,
siebie. Kim jestem? Już wiem - jestem anorektyczką,
bulimiczką...
bulimiczką...
Bulimia
Bulimia
►
Bulimia
Bulimia
(
. βουλῑμια,
. βουλῑμια,
būlīmia nervosa
būlīmia nervosa
) - żarłoczność psychiczna,
) - żarłoczność psychiczna,
objadanie się, w dosłownym tego słowa znaczeniu to „byczy
objadanie się, w dosłownym tego słowa znaczeniu to „byczy
głód”
głód”
Przyczyny bulimii
Przyczyny bulimii
►
brak bliskiej osoby, z czym chory nie potrafi sobie poradzić
brak bliskiej osoby, z czym chory nie potrafi sobie poradzić
►
brak
►
►
zaburzenia mechanizmów samoregulacji i samokontroli
zaburzenia mechanizmów samoregulacji i samokontroli
►
uszkodzenie ośrodka sytości w mózgu
uszkodzenie ośrodka sytości w mózgu
►
w dzieciństwie
w dzieciństwie
►
brak akceptacji przez grupę rówieśniczą (wiążący się często ze zmianą
brak akceptacji przez grupę rówieśniczą (wiążący się często ze zmianą
środowiska)
środowiska)
Czynniki genetyczne
Czynniki genetyczne
►
Badania przeprowadzone w 2003 roku ujawniły powiązanie powstawania
Badania przeprowadzone w 2003 roku ujawniły powiązanie powstawania
bulimii z miejscem 10p
. Ten dowód popiera tezę, że
. Ten dowód popiera tezę, że
podatność na rozwinięcie zaburzeń w odżywianiu jest silnie powiązana z
podatność na rozwinięcie zaburzeń w odżywianiu jest silnie powiązana z
czynnikami genetycznymi. Predyspozycje rodzinne występują, gdy
czynnikami genetycznymi. Predyspozycje rodzinne występują, gdy
członkowie rodziny cierpieli na otyłość i zaburzenia depresyjne.
członkowie rodziny cierpieli na otyłość i zaburzenia depresyjne.
Bulimia
Bulimia
Specyfika choroby
Specyfika choroby
►
Schorzenie to należy odróżnić od zaburzeń związanych z objadaniem
Schorzenie to należy odróżnić od zaburzeń związanych z objadaniem
się. Chorzy na bulimię, choć zdają sobie sprawę z utraty kontroli nad
się. Chorzy na bulimię, choć zdają sobie sprawę z utraty kontroli nad
własnym zachowaniem związanym z odżywianiem się, przejadają się
własnym zachowaniem związanym z odżywianiem się, przejadają się
bardzo często, a następnie stosują sposoby kontrolowania
bardzo często, a następnie stosują sposoby kontrolowania
ciała,
ciała,
które mogą być niebezpieczne dla
które mogą być niebezpieczne dla
.
.
►
Jest to choroba o podłożu
Jest to choroba o podłożu
, a chorzy na nią zwykle czują
, a chorzy na nią zwykle czują
się
nawet bezpośrednio po jedzeniu. Czasami po wymiotach
nawet bezpośrednio po jedzeniu. Czasami po wymiotach
odczuwają tak wielką ulgę, że przejadają się po to by ponownie je
odczuwają tak wielką ulgę, że przejadają się po to by ponownie je
wywołać. Większość pacjentów dotkniętych bulimią to
wywołać. Większość pacjentów dotkniętych bulimią to
. Dzielą
. Dzielą
one dni na "dobre", gdy nie odczuwają przymusu objadania się, i "złe"
one dni na "dobre", gdy nie odczuwają przymusu objadania się, i "złe"
kiedy nie mogą powstrzymać łaknienia. Są świadome tego, że niepokój,
kiedy nie mogą powstrzymać łaknienia. Są świadome tego, że niepokój,
nuda, stres i uczucie przykrości mogą wyzwalać okresy obżarstwa.
nuda, stres i uczucie przykrości mogą wyzwalać okresy obżarstwa.
►
Bulimia bardzo często dotyka osoby, które nie akceptują swojego
Bulimia bardzo często dotyka osoby, które nie akceptują swojego
wyglądu, wagi, nie czują się dobrze w swoim ciele i pragną za wszelką
wyglądu, wagi, nie czują się dobrze w swoim ciele i pragną za wszelką
cenę polepszyć swoje samopoczucie. Według Amerykańskiego
cenę polepszyć swoje samopoczucie. Według Amerykańskiego
Towarzystwa Psychiatrycznego, pracującego nad uściśleniem kryteriów
Towarzystwa Psychiatrycznego, pracującego nad uściśleniem kryteriów
rozpoznawania bulimii, występuje ona od 4 do 6 razy częściej niż
rozpoznawania bulimii, występuje ona od 4 do 6 razy częściej niż
anoreksja.
anoreksja.
Bulimia
Bulimia
Kryteria rozpoznawania bulimii
Kryteria rozpoznawania bulimii
►
Możemy podejrzewać bulimię, gdy osoba: ma
Możemy podejrzewać bulimię, gdy osoba: ma
nawracające okresy żarłoczności, kiedy zjada olbrzymie
nawracające okresy żarłoczności, kiedy zjada olbrzymie
ilości pokarmu w ciągu dnia (w okresie 2 godzin) czuje, że
ilości pokarmu w ciągu dnia (w okresie 2 godzin) czuje, że
traci kontrolę nad swoim zachowaniem w czasie napadu
traci kontrolę nad swoim zachowaniem w czasie napadu
żarłoczności, regularnie stosuje metody zapobiegające
żarłoczności, regularnie stosuje metody zapobiegające
przyrostowi wagi ciała, takie jak: prowokowanie
przyrostowi wagi ciała, takie jak: prowokowanie
wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających i
wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających i
moczopędnych, ścisła
moczopędnych, ścisła
, głodówka lub bardzo
, głodówka lub bardzo
wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, ma minimum dwa
wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, ma minimum dwa
napady żarłoczności w tygodniu (i stosuje po nich
napady żarłoczności w tygodniu (i stosuje po nich
sposoby prowadzące do zmniejszenia wagi), przez co
sposoby prowadzące do zmniejszenia wagi), przez co
najmniej trzy miesiące, przesadnie skupia uwagę na
najmniej trzy miesiące, przesadnie skupia uwagę na
swojej
swojej
i wadze. Opisywane zaburzenia w
i wadze. Opisywane zaburzenia w
odżywianiu się nie występują dodatkowo w przebiegu
odżywianiu się nie występują dodatkowo w przebiegu
anoreksji.
anoreksji.
Bulimia
Bulimia
Typy bulimii
Typy bulimii
►
Bulimia, podobnie jak anoreksja, dzieli się na dwa typy.
Bulimia, podobnie jak anoreksja, dzieli się na dwa typy.
Pierwszy z nich to typ przeczyszczający czyli taki, w
Pierwszy z nich to typ przeczyszczający czyli taki, w
którym po napadzie żarłoczności następuje prowokowanie
którym po napadzie żarłoczności następuje prowokowanie
wymiotów oraz używanie środków przeczyszczających.
wymiotów oraz używanie środków przeczyszczających.
Drugi to typ nieprzeczyszczający, w którym zamiast
Drugi to typ nieprzeczyszczający, w którym zamiast
przeczyszczania się środkami farmakologicznymi i
przeczyszczania się środkami farmakologicznymi i
wymuszania wymiotów, chorzy w ramach działań
wymuszania wymiotów, chorzy w ramach działań
kompensacyjnych stosują ścisłą dietę (często głodówkę),
kompensacyjnych stosują ścisłą dietę (często głodówkę),
ograniczając ilość spożywanych pokarmów do minimum,
ograniczając ilość spożywanych pokarmów do minimum,
bądź też wykonują dużo wyczerpujących ćwiczeń
bądź też wykonują dużo wyczerpujących ćwiczeń
fizycznych (tzw. bulimia sportowa). Na podstawie
fizycznych (tzw. bulimia sportowa). Na podstawie
objawów
się chorobę, ale nim rozpocznie się
się chorobę, ale nim rozpocznie się
stosowanie jakiejkolwiek terapii, należy wykluczyć
stosowanie jakiejkolwiek terapii, należy wykluczyć
oraz uszkodzenie
oraz uszkodzenie
, które także mogą
, które także mogą
być przyczynami nadmiernego łaknienia.
być przyczynami nadmiernego łaknienia.
Bulimia
Bulimia
Zmiany fizyczne i psychiczne u osób cierpiących na bulimię
Zmiany fizyczne i psychiczne u osób cierpiących na bulimię
►
niedobory pokarmowe
niedobory pokarmowe
►
►
zmęczenie
zmęczenie
►
ospałość
ospałość
►
zły nastrój
zły nastrój
►
niepokój
niepokój
►
►
bóle głowy
bóle głowy
►
niedociśnienie tętnicze
niedociśnienie tętnicze
►
dyskomfort w jamie brzusznej
dyskomfort w jamie brzusznej
►
zaburzenia równowagi elektrolitycznej
zaburzenia równowagi elektrolitycznej
►
nieregularne
nieregularne
lub ich brak
lub ich brak
►
►
zgrubienia skóry palców (od prowokowania wymiotów)
zgrubienia skóry palców (od prowokowania wymiotów)
►
rany lub blizny na grzbietach dłoni
rany lub blizny na grzbietach dłoni
►
►
uszkodzenie naczynek krwionośnych w oczach
uszkodzenie naczynek krwionośnych w oczach
►
i policzków (zapalenia ślinianek)
i policzków (zapalenia ślinianek)
►
►
rozciągnięcie
do znacznych rozmiarów
do znacznych rozmiarów
►
osłabienie
►
podrażnienie przełyku, zgaga,
►
w skrajnych przypadkach - pęknięcie przełyku lub przepony
w skrajnych przypadkach - pęknięcie przełyku lub przepony
►
niechęć do samego siebie
niechęć do samego siebie
►
stany
►
poczucie
poczucie
►
psychiczne
od środków przeczyszczających i odwadniając
od środków przeczyszczających i odwadniając
Anoreksja
Anoreksja
►
Anoreksja
Anoreksja
jest chorobą duszy, a dopiero w następnej kolejności cierpi
jest chorobą duszy, a dopiero w następnej kolejności cierpi
ciało. Jest to choroba wywoływana negatywnym stosunkiem chorego
ciało. Jest to choroba wywoływana negatywnym stosunkiem chorego
do samego siebie, który nie pojawia się nagle, ale jest pielęgnowany
do samego siebie, który nie pojawia się nagle, ale jest pielęgnowany
przez otoczenie chorego i jego samego. Na anoreksję zapadają
przez otoczenie chorego i jego samego. Na anoreksję zapadają
głównie kobiety, jednak notuje się przypadki zachorowania wśród
głównie kobiety, jednak notuje się przypadki zachorowania wśród
mężczyzn – są znacznie rzadsze, aczkolwiek równie niebezpieczne.
mężczyzn – są znacznie rzadsze, aczkolwiek równie niebezpieczne.
Anoreksja powoli wyniszcza organizm, a walka z nią jest o tyle
Anoreksja powoli wyniszcza organizm, a walka z nią jest o tyle
trudna, że wymaga zmiany przekonań, a nie samego zachowania.
trudna, że wymaga zmiany przekonań, a nie samego zachowania.
►
Można rzec, że anoreksja jest choroba cywilizacji. Prawdą jest, że
Można rzec, że anoreksja jest choroba cywilizacji. Prawdą jest, że
istnieją plemiona, w których ideałem piękna jest wychudzone ciało,
istnieją plemiona, w których ideałem piękna jest wychudzone ciało,
jednak jest to niezwykła rzadkość i zdaje się, że częściej w trakcie
jednak jest to niezwykła rzadkość i zdaje się, że częściej w trakcie
wędrówki po ziemiach leżących poza wpływami cywilizacji zachodu
wędrówki po ziemiach leżących poza wpływami cywilizacji zachodu
napotkamy idealnie grube kobiety, aniżeli chude. Środki masowego
napotkamy idealnie grube kobiety, aniżeli chude. Środki masowego
przekazu, autorytety szczególnie w kwestii mody i image'u wpływają
przekazu, autorytety szczególnie w kwestii mody i image'u wpływają
na sposób postrzegania siebie i świata u wszystkich ludzi, nie tylko
na sposób postrzegania siebie i świata u wszystkich ludzi, nie tylko
młodych. Ważnie jest, by nauczyć się rozdzielać informacje ważne,
młodych. Ważnie jest, by nauczyć się rozdzielać informacje ważne,
od tych, które mogą mieć na nas destruktywny wpływ. Na anoreksję
od tych, które mogą mieć na nas destruktywny wpływ. Na anoreksję
może zachorować każdy, niezależnie od wieku, rasy, płci, a także
może zachorować każdy, niezależnie od wieku, rasy, płci, a także
wyznania.
wyznania.
Anoreksja
Anoreksja
Anoreksja
Anoreksja
►
Większość z was zapewne
Większość z was zapewne
myśli teraz, że ta
myśli teraz, że ta
dziewczyna jest
dziewczyna jest
zadowolona za swojego
zadowolona za swojego
wyglądu??
wyglądu??
Otóż nie!! Anorektyczka
Otóż nie!! Anorektyczka
chyba nigdy nie jest
chyba nigdy nie jest
zadowolona ze swojego
zadowolona ze swojego
wyglądu.
wyglądu.
Bo przecież ciągle
Bo przecież ciągle
chudnie za mało i jest za
chudnie za mało i jest za
gruba.
gruba.
Anoreksja
Anoreksja
To śmierć!!!
To śmierć!!!
Anoreksja
Anoreksja
►
Jadłowstręt psychiczny
Jadłowstręt psychiczny
(z
(z
an
an
- brak,
- brak,
pozbawienie,
pozbawienie,
orexis
orexis
- apetyt
- apetyt
Anorexia
Anorexia
nervosa) -
nervosa) -
polegająca na utracie wagi
wywołanej przez osobę chorą, z objawami
wywołanej przez osobę chorą, z objawami
, w której odczuwa ona
, w której odczuwa ona
, ponieważ
, ponieważ
nie spełnia wymogów współczesnego świata co do
nie spełnia wymogów współczesnego świata co do
własnego wyglądu oraz w sposób zaburzony
własnego wyglądu oraz w sposób zaburzony
spostrzega własne ciało. Lęk przybiera postać
spostrzega własne ciało. Lęk przybiera postać
uporczywej
, w związku z
, w związku z
czym pacjent wyznacza sobie niski limit wagi.
czym pacjent wyznacza sobie niski limit wagi.
Dotyczy przeważnie dziewcząt i kobiet w wieku 10-
Dotyczy przeważnie dziewcząt i kobiet w wieku 10-
13 lat oraz 16-21. Po raz pierwszy opisano tę
13 lat oraz 16-21. Po raz pierwszy opisano tę
chorobę w połowie
.
.
Anoreksja
Anoreksja
►
Anoreksję cechuje szybko postępujące wyniszczenie
Anoreksję cechuje szybko postępujące wyniszczenie
, które pozostawia często już
, które pozostawia często już
nieodwracalne zmiany. Nie leczona zabija w ok.
nieodwracalne zmiany. Nie leczona zabija w ok.
10% przypadków. Zwykle rozpoczyna się przed 25
10% przypadków. Zwykle rozpoczyna się przed 25
rokiem życia - dochodzi w niej do utraty łaknienia
rokiem życia - dochodzi w niej do utraty łaknienia
oraz spadku wagi, co najmniej o 25% poniżej wagi
oraz spadku wagi, co najmniej o 25% poniżej wagi
wyjściowej. O anoreksji mówi się, gdy następuje
wyjściowej. O anoreksji mówi się, gdy następuje
odmowa utrzymania ciężaru
odmowa utrzymania ciężaru
powyżej granicy
powyżej granicy
wagi minimalnej dla wieku i wzrostu, intensywny
wagi minimalnej dla wieku i wzrostu, intensywny
przed przybraniem na wadze lub otyłością,
przed przybraniem na wadze lub otyłością,
zaburzony obraz własnego ciała tj. osoba chora
zaburzony obraz własnego ciała tj. osoba chora
uważa, że jest zbyt gruba mimo tego, że tak
uważa, że jest zbyt gruba mimo tego, że tak
naprawdę jest już wyniszczona.
naprawdę jest już wyniszczona.
Anoreksja
Anoreksja
Główne cechy anoreksji
Główne cechy anoreksji
►
Chorobliwy lęk przed otyłością.
Chorobliwy lęk przed otyłością.
Spora część chorych jest wrażliwa na punkcie swojej wagi,
Spora część chorych jest wrażliwa na punkcie swojej wagi,
boi się przytyć lub stosuje kontrolę nad ilością
boi się przytyć lub stosuje kontrolę nad ilością
przyjmowanych pokarmów. Mobilizowani przez lęk, stosują
przyjmowanych pokarmów. Mobilizowani przez lęk, stosują
metody prowadzące do utraty wagi ciała. Większość z nich
metody prowadzące do utraty wagi ciała. Większość z nich
ogranicza ilość spożywanych pokarmów, zwłaszcza tych
ogranicza ilość spożywanych pokarmów, zwłaszcza tych
zawierających tłuszcze oraz węglowodany. Często rezygnują
zawierających tłuszcze oraz węglowodany. Często rezygnują
z czerwonego mięsa lub przechodzą na
z czerwonego mięsa lub przechodzą na
. W
. W
tym samym czasie dochodzi u nich do znacznego
tym samym czasie dochodzi u nich do znacznego
zmniejszenia ilości zjadanego pożywienia, co prowadzi do
zmniejszenia ilości zjadanego pożywienia, co prowadzi do
spadku wagi ciała, często o ponad 15%. Zachowania osób
spadku wagi ciała, często o ponad 15%. Zachowania osób
cierpiących na anoreksję różnią się, przy anoreksji typu
cierpiących na anoreksję różnią się, przy anoreksji typu
bulimicznego często występują: prowokowanie wymiotów,
bulimicznego często występują: prowokowanie wymiotów,
zażywanie dużych ilości środków przeczyszczających i
zażywanie dużych ilości środków przeczyszczających i
moczopędnych oraz wyczerpujące ćwiczenia fizyczne.
moczopędnych oraz wyczerpujące ćwiczenia fizyczne.
Anoreksja
Anoreksja
Kryteria diagnostyczne
Kryteria diagnostyczne
►
Możemy podejrzewać anoreksję, gdy osoba:
Możemy podejrzewać anoreksję, gdy osoba:
►
przeżywa silny lęk przed przybraniem na wadze lub
przeżywa silny lęk przed przybraniem na wadze lub
, nawet jeśli
, nawet jeśli
ma
ma
;
►
nie chce utrzymać wagi w granicach normy dla swojego wieku i wzrostu,
nie chce utrzymać wagi w granicach normy dla swojego wieku i wzrostu,
co nie jest spowodowane żadnym schorzeniem fizycznym ani
co nie jest spowodowane żadnym schorzeniem fizycznym ani
psychicznym;
psychicznym;
►
jej
jej
jest równy lub mniejszy od 17,5
jest równy lub mniejszy od 17,5
;
;
►
nieprawidłowo ocenia wagę własnego ciała, wymiary i sylwetkę;
nieprawidłowo ocenia wagę własnego ciała, wymiary i sylwetkę;
►
lekceważy skutki nagłego spadku wagi;
lekceważy skutki nagłego spadku wagi;
►
w okresie dojrzałości płciowej (po okresie pokwitania) cierpi na wtórny
w okresie dojrzałości płciowej (po okresie pokwitania) cierpi na wtórny
w ciągu co najmniej 3 miesięcy;
w ciągu co najmniej 3 miesięcy;
►
spożywa posiłki w samotności (ze
spożywa posiłki w samotności (ze
►
gotuje dla innych tzw. "zdrowe posiłki";
gotuje dla innych tzw. "zdrowe posiłki";
►
uprawia intensywne ćwiczenia fizyczne;
uprawia intensywne ćwiczenia fizyczne;
►
kłamie o ilości zjedzonych posiłków;
kłamie o ilości zjedzonych posiłków;
►
główny temat rozmów z osobą chorą to jedzenie,
główny temat rozmów z osobą chorą to jedzenie,
, zawartość
, zawartość
w produktach i
.
BMI
BMI
►
BMI
BMI
(inaczej wskaźnik Queteleta II) (skrót od
(inaczej wskaźnik Queteleta II) (skrót od
B
B
ody
ody
M
M
ass
ass
I
I
ndex
ndex
, po polsku
, po polsku
wskaźnik
wskaźnik
) - współczynnik
) - współczynnik
powstały przez podzielenie masy ciała podanej w
powstały przez podzielenie masy ciała podanej w
przez kwadrat wysokości podanej w
przez kwadrat wysokości podanej w
.
.
Dla osób dorosłych wartość BMI wskazuje na (Szczeklik 2005):
Dla osób dorosłych wartość BMI wskazuje na (Szczeklik 2005):
►
< 15 - wygłodzenie
< 15 - wygłodzenie
►
15,1 - 17,4 - wychudzenie (spowodowane zwykle przez ciężką
15,1 - 17,4 - wychudzenie (spowodowane zwykle przez ciężką
chorobę lub
chorobę lub
)
►
17,5 - 18,5 -
17,5 - 18,5 -
►
18,5 - 24,9 - wartość prawidłową
18,5 - 24,9 - wartość prawidłową
►
25,0 - 29,9 -
25,0 - 29,9 -
►
30,0 - 34,9 I stopień otyłości
30,0 - 34,9 I stopień otyłości
►
35,0 - 39,9 II stopień otyłości
35,0 - 39,9 II stopień otyłości
►
>= 40,0 III stopień otyłości (otyłość skrajna).
>= 40,0 III stopień otyłości (otyłość skrajna).
Anoreksja
Anoreksja
Diagnoza różnicowa
Diagnoza różnicowa
►
Jeśli do szpitala trafia kobieta, ważąca mniej niż 45 kg to
Jeśli do szpitala trafia kobieta, ważąca mniej niż 45 kg to
prawdopodobnie cierpi ona na anoreksję. Jednak
prawdopodobnie cierpi ona na anoreksję. Jednak
zdiagnozowanie tej choroby jest bardzo trudne.
zdiagnozowanie tej choroby jest bardzo trudne.
►
Osoby z zaburzeniami typu
Osoby z zaburzeniami typu
mogą być
przekonane, że ich żywność jest zatruta, odmawiać
przekonane, że ich żywność jest zatruta, odmawiać
jedzenia i znacznie chudnąć. Unikanie jedzenia może
jedzenia i znacznie chudnąć. Unikanie jedzenia może
być także skutkiem
być także skutkiem
, ponieważ chory nie jest w
, ponieważ chory nie jest w
stanie skoncentrować się na tej czynności. Odmawianie
stanie skoncentrować się na tej czynności. Odmawianie
przyjmowania pokarmów może być także spowodowane
przyjmowania pokarmów może być także spowodowane
chorobami
chorobami
lub innymi.
lub innymi.
►
Dlatego, aby z całkowitą pewnością stwierdzić, że
Dlatego, aby z całkowitą pewnością stwierdzić, że
przyczyną utraty wagi jest anoreksja, trzeba mieć
przyczyną utraty wagi jest anoreksja, trzeba mieć
pewność, że pacjent nie cierpi na żadną inną chorobę
pewność, że pacjent nie cierpi na żadną inną chorobę
psychiczną ani fizyczną.
psychiczną ani fizyczną.
Anoreksja
Anoreksja
Postacie zaburzenia
Postacie zaburzenia
►
Rozpoznano dwa typy anoreksji:
Rozpoznano dwa typy anoreksji:
Typ restrykcyjny
Typ restrykcyjny
►
Charakteryzuje się tym, że chory ogranicza przyjmowanie
Charakteryzuje się tym, że chory ogranicza przyjmowanie
pokarmu do bardzo niewielkich ilości i nieregularnie stosuje
pokarmu do bardzo niewielkich ilości i nieregularnie stosuje
środki przeczyszczające.
środki przeczyszczające.
Typ bulimiczny
Typ bulimiczny
►
Anorektyk, choć zazwyczaj ogranicza ilość przyjmowanego
Anorektyk, choć zazwyczaj ogranicza ilość przyjmowanego
pokarmu, regularnie miewa okresy przejadania się lub
pokarmu, regularnie miewa okresy przejadania się lub
prowokowania
i nadużywania leków
przeczyszczających i moczopędnych. Stosowane metody
przeczyszczających i moczopędnych. Stosowane metody
zwykle prowadzą do biochemicznych zaburzeń oraz zakłóceń
zwykle prowadzą do biochemicznych zaburzeń oraz zakłóceń
czynności pewnych układów i narządów, a także są
czynności pewnych układów i narządów, a także są
zagrożeniem dla życia.
zagrożeniem dla życia.
Anoreksja
Anoreksja
Przyczyny anoreksji
Przyczyny anoreksji
►
Osoby cierpiące na anoreksję to w większości przypadków dziewczęta i kobiety,
Osoby cierpiące na anoreksję to w większości przypadków dziewczęta i kobiety,
które odczuwają nieświadomy
które odczuwają nieświadomy
przed
przed
. Nie zgadzają się
. Nie zgadzają się
z własną seksualnością, unikają kontaktu z innymi osobami, zwłaszcza z przeciwną
z własną seksualnością, unikają kontaktu z innymi osobami, zwłaszcza z przeciwną
płcią, a także odchudzają się by w wyniku diety zachować sylwetkę dziecka, jaką
płcią, a także odchudzają się by w wyniku diety zachować sylwetkę dziecka, jaką
miały przed okresem pokwitania. Często dochodzi do tego wtórny brak miesiączki.
miały przed okresem pokwitania. Często dochodzi do tego wtórny brak miesiączki.
Obsesyjny lęk przed przybraniem na wadze sprawia, że obsesyjnie myślą o jedzeniu i
Obsesyjny lęk przed przybraniem na wadze sprawia, że obsesyjnie myślą o jedzeniu i
przekonane są, że "szczupła" figura jest kluczem do sukcesu. Zazwyczaj są to osoby,
przekonane są, że "szczupła" figura jest kluczem do sukcesu. Zazwyczaj są to osoby,
które każdemu i na każdym kroku chcą udowadniać, że są najlepsze: koncentrują się
które każdemu i na każdym kroku chcą udowadniać, że są najlepsze: koncentrują się
na kształceniu i zdobywaniu wiedzy, a jednocześnie są bardzo niepewne i boją się
na kształceniu i zdobywaniu wiedzy, a jednocześnie są bardzo niepewne i boją się
niepowodzeń. Chorzy nie widzą swojego wychudzenia, gdy stoją przed lustrem
niepowodzeń. Chorzy nie widzą swojego wychudzenia, gdy stoją przed lustrem
wydaje im się, że ciągle są za grubi.
wydaje im się, że ciągle są za grubi.
►
Powyższe kryteria nie występują zawsze i w każdym przypadku, diagnoza anoreksji
Powyższe kryteria nie występują zawsze i w każdym przypadku, diagnoza anoreksji
może być postawiona wyłącznie na podstawie wartości BMI i kompulsywnego
może być postawiona wyłącznie na podstawie wartości BMI i kompulsywnego
myślenia o wadze. Niezwykle częstą postacią jest
myślenia o wadze. Niezwykle częstą postacią jest
anoreksja kulturowa
anoreksja kulturowa
-
-
spowodowana próbami sprostania nierealistycznym wzorcom wyglądu -
spowodowana próbami sprostania nierealistycznym wzorcom wyglądu -
wyidealizowanemu modelowi kobiecości.
wyidealizowanemu modelowi kobiecości.
►
Powszechnie w anoreksji występują:
Powszechnie w anoreksji występują:
►
, poczucie beznadziejności i brak wiary w siebie,
, poczucie beznadziejności i brak wiary w siebie,
►
niezadowolenie ze swojej figury,
niezadowolenie ze swojej figury,
►
zaburzone postrzeganie obrazu własnego ciała
zaburzone postrzeganie obrazu własnego ciała
,
,
►
przed dorosłością i dojrzewaniem
przed dorosłością i dojrzewaniem
Anoreksja
Anoreksja
Czynniki biologiczne
Czynniki biologiczne
►
Biochemiczne podłoże anoreksji
Biochemiczne podłoże anoreksji
►
Badania przeprowadzone przez dr
Badania przeprowadzone przez dr
sugerują, że anoreksja może mieć nie
sugerują, że anoreksja może mieć nie
tylko psychiczne, ale również biochemiczne podłoże. U grupy pacjentek, u których
tylko psychiczne, ale również biochemiczne podłoże. U grupy pacjentek, u których
lub
zbadano stężenie
zbadano stężenie
. Okazało się, że u większości badanych pacjentek niektóre
. Okazało się, że u większości badanych pacjentek niektóre
obszary mózgu produkowały i zużywały kilkakrotnie więcej serotoniny, niż u zdrowego
obszary mózgu produkowały i zużywały kilkakrotnie więcej serotoniny, niż u zdrowego
człowieka. Postawiono
człowieka. Postawiono
, że jadłowstręt psychiczny u tych pacjentek może być
, że jadłowstręt psychiczny u tych pacjentek może być
zjawiskiem wtórnym, jedynie reakcją na nieustanny, paraliżujący lęk, spowodowany
zjawiskiem wtórnym, jedynie reakcją na nieustanny, paraliżujący lęk, spowodowany
nadmiarem neuroprzekaźnika.
nadmiarem neuroprzekaźnika.
►
W przebiegu anoreksji u większości badanych stwierdzano, poza nieprawidłową
W przebiegu anoreksji u większości badanych stwierdzano, poza nieprawidłową
aktywnością
aktywnością
, także zaburzenia w obrębie poziomów
, także zaburzenia w obrębie poziomów
.
Obserwuje się także zwiększenie aktywności endogennych receptorów
Obserwuje się także zwiększenie aktywności endogennych receptorów
.
.
Zaburzenia regulacji dopaminergicznej mogą mieć istotny związek z funkcjonowaniem
Zaburzenia regulacji dopaminergicznej mogą mieć istotny związek z funkcjonowaniem
związanego z przyjmowaniem posiłków.
związanego z przyjmowaniem posiłków.
►
Zaobserwowano też nietypowe zjawisko polegające na braku osłabienia odporności
Zaobserwowano też nietypowe zjawisko polegające na braku osłabienia odporności
pomimo znacznego wyniszczenia fizycznego pacjentek, tzn. osoby te nie chorują na
pomimo znacznego wyniszczenia fizycznego pacjentek, tzn. osoby te nie chorują na
typowe choroby zakaźne obserwowane w wyniszczeniu fizycznym wynikłym z typowego
typowe choroby zakaźne obserwowane w wyniszczeniu fizycznym wynikłym z typowego
niedożywienia spowodowanego niedostępnością pożywienia. Oznaczać to może
niedożywienia spowodowanego niedostępnością pożywienia. Oznaczać to może
nadaktywność układu odpornościowego, którego komórki mogą uszkadzać ośrodki w
nadaktywność układu odpornościowego, którego komórki mogą uszkadzać ośrodki w
mózgu odpowiedzialne za łaknienie.
mózgu odpowiedzialne za łaknienie.
►
U chorych z anoreksją stwierdza się zaburzenie funkcji osi
U chorych z anoreksją stwierdza się zaburzenie funkcji osi
-
,
, co
powoduje zanik cyklu
powoduje zanik cyklu
u kobiet. Zakłóceniu ulega też oś
u kobiet. Zakłóceniu ulega też oś
-
: stwierdzono obniżenie stężenia T3.
: stwierdzono obniżenie stężenia T3.
Anoreksja
Anoreksja
Czynniki odżywcze
Czynniki odżywcze
►
Niedobór
powoduje spadek apetytu, który może wystąpić również
powoduje spadek apetytu, który może wystąpić również
w jadłowstręcie psychicznym i zaburzeniach odżywiania. Zastosowanie
w jadłowstręcie psychicznym i zaburzeniach odżywiania. Zastosowanie
cynku w leczeniu anoreksji jest popierane przez Bakana od 1979.
cynku w leczeniu anoreksji jest popierane przez Bakana od 1979.
Przynajmniej 5 badań klinicznych wykazało, że cynk poprawiał przybór
Przynajmniej 5 badań klinicznych wykazało, że cynk poprawiał przybór
masy ciała w anoreksji. Randomizowane, kontrolowane badania z
masy ciała w anoreksji. Randomizowane, kontrolowane badania z
podwójnie ślepą próbą przeprowadzone w 1994 wykazały, że
podwójnie ślepą próbą przeprowadzone w 1994 wykazały, że
przyjmowanie cynku (w ilości 14 mg na dzień) podwaja tempo
przyjmowanie cynku (w ilości 14 mg na dzień) podwaja tempo
przybierania masy ciała w leczeniu anoreksji. Niedobór innych substancji
przybierania masy ciała w leczeniu anoreksji. Niedobór innych substancji
odżywczych, takich jak
(prekursory
(prekursory
, odpowiednio:
, odpowiednio:
), a także
), a także
witaminy B1 (
witaminy B1 (
) może także wpływać na powstanie błędnego koła,
) może także wpływać na powstanie błędnego koła,
w którym niedobory pokarmowe przyczyniają się do powstania
w którym niedobory pokarmowe przyczyniają się do powstania
niedożywienia.
niedożywienia.
Podłoże psychiczne
Podłoże psychiczne
►
Anoreksja może przyjąć formę walki i wystąpić, gdy zmartwienia się
Anoreksja może przyjąć formę walki i wystąpić, gdy zmartwienia się
nakładają i trwają przez dłuższy okres czasu. Zwykle choroba ta
nakładają i trwają przez dłuższy okres czasu. Zwykle choroba ta
przychodzi bardzo powoli i nie staje się groźna dla życia na samym
przychodzi bardzo powoli i nie staje się groźna dla życia na samym
początku, lecz trzeba szybko odsunąć problemy i zmartwienie z życia
początku, lecz trzeba szybko odsunąć problemy i zmartwienie z życia
chorego, w innym razie jego życie jest zagrożone.
chorego, w innym razie jego życie jest zagrożone.
Anoreksja
Anoreksja
Zmiany fizyczne i psychiczne u osób cierpiących na anoreksję
Zmiany fizyczne i psychiczne u osób cierpiących na anoreksję
►
wyniszczenie
wyniszczenie
►
zwolnienie czynności serca i tętna
zwolnienie czynności serca i tętna
►
niskie ciśnienie
►
wzdęcia
wzdęcia
►
zaparcia
zaparcia
►
obrzęki dłoni i stóp
obrzęki dłoni i stóp
►
►
meszek na twarzy i ciele
meszek na twarzy i ciele
►
znaczna utrata
znaczna utrata
►
►
się
►
►
brak
lub bardzo wydłużone okresy między
lub bardzo wydłużone okresy między
(kobiety)
(kobiety)
►
drażliwość
drażliwość
►
dezorientacja/zakłopotanie
dezorientacja/zakłopotanie
►
nastroje depresyjne (poczucie beznadziejności, niska samoocena)
nastroje depresyjne (poczucie beznadziejności, niska samoocena)
►
izolowanie się od otoczenia
izolowanie się od otoczenia
►
bezsenność
bezsenność
►
zachowania obsesyjno - kompulsywne, zwłaszcza w odniesieniu do jedzenia
zachowania obsesyjno - kompulsywne, zwłaszcza w odniesieniu do jedzenia
►
krótki oddech
krótki oddech
►
częste bóle głowy
częste bóle głowy
►
zawroty głowy
zawroty głowy
►
omdlenia
omdlenia
►
podkrążone oczy
podkrążone oczy
►
bladość skóry
bladość skóry
Pro-ana
Pro-ana
►
Pro-ana
Pro-ana
(
(
pro-anorexia
pro-anorexia
= "za anoreksją") – ideologia, w której
= "za anoreksją") – ideologia, w której
dążenie do bycia chudym jest postrzegane jako droga do ideału (
dążenie do bycia chudym jest postrzegane jako droga do ideału (
Starving For Perfection
Starving For Perfection
– głodowanie dla perfekcji). Jest to
– głodowanie dla perfekcji). Jest to
styl życia, który traktuje
styl życia, który traktuje
i inne zaburzenia odżywiania
i inne zaburzenia odżywiania
nie jako
, lecz jako alternatywny sposób
, lecz jako alternatywny sposób
będący po części świadomym wyborem.
będący po części świadomym wyborem.
►
Jednym z haseł ruchu pro-ana jest zdanie
Jednym z haseł ruchu pro-ana jest zdanie
,
,
quod me nutrit me destruit
quod me nutrit me destruit
– "to, co mnie żywi, niszczy mnie".
– "to, co mnie żywi, niszczy mnie".
Osoby związane z pro-ana mają często niską samoocenę i nie
Osoby związane z pro-ana mają często niską samoocenę i nie
mogą znieść widoku swych ciał w lustrze. Pro-ana idzie też w
mogą znieść widoku swych ciał w lustrze. Pro-ana idzie też w
parze z nienawiścią do jedzenia, traktując tą czynność jako
parze z nienawiścią do jedzenia, traktując tą czynność jako
zbędną konieczność.
zbędną konieczność.
►
W pro-anie ważna jest motywacja do zrzucania kilogramów
W pro-anie ważna jest motywacja do zrzucania kilogramów
►
W pro-anie upatrywany jest sposób na szczęśliwe życie i
W pro-anie upatrywany jest sposób na szczęśliwe życie i
osiągnięcie ważnego celu. Autorzy stron często otwarcie mówią o
osiągnięcie ważnego celu. Autorzy stron często otwarcie mówią o
możliwości utraty zdrowia, równocześnie namawiając do
możliwości utraty zdrowia, równocześnie namawiając do
głodowania i podając szereg powodów, dla których mimo
głodowania i podając szereg powodów, dla których mimo
wszystko warto to robić.
wszystko warto to robić.
Ortoreksja
Ortoreksja
►
Ortoreksja
Ortoreksja
( orthorexia ) jest patologiczną obsesją na
( orthorexia ) jest patologiczną obsesją na
punkcie spożywania właściwego jedzenia. Rodzaj
punkcie spożywania właściwego jedzenia. Rodzaj
spożywanych produktów różni się w zależności od chorej
spożywanych produktów różni się w zależności od chorej
jednostki, ale każdy cierpiący na ortoreksję przykłada
jednostki, ale każdy cierpiący na ortoreksję przykłada
obsesyjną wręcz uwagę do tego, aby jadać wyłączenie
obsesyjną wręcz uwagę do tego, aby jadać wyłączenie
pokarm, który uznaje za zdrowy.
pokarm, który uznaje za zdrowy.
Ortorektyk spędza coraz więcej czasu myśląc o jedzeniu i
Ortorektyk spędza coraz więcej czasu myśląc o jedzeniu i
o tym jak ma zaplanować swoje posiłki. Narzuca sobie
o tym jak ma zaplanować swoje posiłki. Narzuca sobie
bardzo restrykcyjny reżim, a każde złamanie tych zasad
bardzo restrykcyjny reżim, a każde złamanie tych zasad
zostaje ukarane. Kara zwykle nie jest tak bezwzględna jak
zostaje ukarane. Kara zwykle nie jest tak bezwzględna jak
u anorektyków czy bulimików, zwykle jest to jeszcze
u anorektyków czy bulimików, zwykle jest to jeszcze
większy reżim, który chory sobie narzuca.Na tej samej
większy reżim, który chory sobie narzuca.Na tej samej
zasadzie ortorektyk nagradza się, jeśli na przykład uda
zasadzie ortorektyk nagradza się, jeśli na przykład uda
mu się nie ulec pokusie i uniknąć pokarmu "nieczystego".
mu się nie ulec pokusie i uniknąć pokarmu "nieczystego".
Ortoreksja
Ortoreksja
►
Czym ortoreksja różni się od anoreksji?
Czym ortoreksja różni się od anoreksji?
Na pierwszy rzut oka różnice są niewielkie, jest ich jednak sporo.
Na pierwszy rzut oka różnice są niewielkie, jest ich jednak sporo.
Najważniejszą z nich jest fakt, że ludzie chorujący na ortoreksję nie pragną
Najważniejszą z nich jest fakt, że ludzie chorujący na ortoreksję nie pragną
obsesyjnie zrzucić wagi i być szczupłymi. Anorektyk koncentruje się na
obsesyjnie zrzucić wagi i być szczupłymi. Anorektyk koncentruje się na
ilości spożywanego jedzenia, natomiast ortorektyk głównie na jego jakości.
ilości spożywanego jedzenia, natomiast ortorektyk głównie na jego jakości.
Konsekwencje
Konsekwencje
Ryzyko zdrowotne w dużej mierze zależy od sposobu w jaki dany
Ryzyko zdrowotne w dużej mierze zależy od sposobu w jaki dany
ortorektyk się odżwywia. Zwykle konsekwencje diet ortorektyków nie niosą
ortorektyk się odżwywia. Zwykle konsekwencje diet ortorektyków nie niosą
ze sobą większego ryzyka niż dieta wegetariańska czy wegańska. Wiele
ze sobą większego ryzyka niż dieta wegetariańska czy wegańska. Wiele
problemów ma naturę społeczną, na przykład coraz trudniej jest takiemu
problemów ma naturę społeczną, na przykład coraz trudniej jest takiemu
choremu unikać rozmów na temat jedzenia, izolacja, spożywanie posiłków
choremu unikać rozmów na temat jedzenia, izolacja, spożywanie posiłków
wyłącznie z samotności i wielki skupieniu, poświecanie mnóstwa czasu na
wyłącznie z samotności i wielki skupieniu, poświecanie mnóstwa czasu na
odpowiedni dobór produktów i wyszukanie najlepszej ich jakości.
odpowiedni dobór produktów i wyszukanie najlepszej ich jakości.
Ortoreksja nie jest schorzeniem, które zdiagnozuje twój lekarz. Jest to
Ortoreksja nie jest schorzeniem, które zdiagnozuje twój lekarz. Jest to
całkowicie nowy i kontrowersyjny termin, nad którym nadal trwaja
całkowicie nowy i kontrowersyjny termin, nad którym nadal trwaja
badania.
badania.
►
Wegetarianizm
Wegetarianizm
►
►
Wegetarianizm
Wegetarianizm
– rodzaj
– rodzaj
charakteryzujący się wyłączeniem z
charakteryzujący się wyłączeniem z
posiłków produktów pochodzenia
posiłków produktów pochodzenia
lub
z
z
pobudek moralnych, etycznych
pobudek moralnych, etycznych
bądź zdrowotnych. W języku
bądź zdrowotnych. W języku
potocznym wegetarianizm to zbiór
potocznym wegetarianizm to zbiór
kilku diet, w tym weganizmu,
kilku diet, w tym weganizmu,
fruktarianizmu i samego
fruktarianizmu i samego
wegetarianizmu (więcej o tych
wegetarianizmu (więcej o tych
dietach w rozdziale "Odmiany
dietach w rozdziale "Odmiany
wegetarianizmu" poniżej).
wegetarianizmu" poniżej).
►
Wegetarianizm rozwinął się na
Wegetarianizm rozwinął się na
subkontynencie
subkontynencie
w II
w II
tysiącleciu p.n.e. Miał wówczas
tysiącleciu p.n.e. Miał wówczas
charakter czysto religijny,
charakter czysto religijny,
przedhinduistyczny. Na gruncie
przedhinduistyczny. Na gruncie
europejskim pojawił się w
europejskim pojawił się w
, uważa się że
, uważa się że
byli pierwszym
ruchem stawiającym nacisk na
ruchem stawiającym nacisk na
wartości wegetarianizmu.
wartości wegetarianizmu.
Wegetarianizm
Wegetarianizm
Odmiany wegetarianizmu
Odmiany wegetarianizmu
►
(owolaktarianizm) – najbardziej rozpowszechniona
(owolaktarianizm) – najbardziej rozpowszechniona
odmiana wegetarianizmu. Polega na rezygnacji z potraw mięsnych. Do
odmiana wegetarianizmu. Polega na rezygnacji z potraw mięsnych. Do
jadłospisu dopuszczone są natomiast produkty pochodzenia zwierzęcego:
jadłospisu dopuszczone są natomiast produkty pochodzenia zwierzęcego:
nabiał, jajka, miód.
nabiał, jajka, miód.
►
– popularna odmiana wegetarianizmu, polegająca na
– popularna odmiana wegetarianizmu, polegająca na
wyłączeniu z jadłospisu jajek. Laktowegetarianie dopuszczają jednak
wyłączeniu z jadłospisu jajek. Laktowegetarianie dopuszczają jednak
spożywanie mleka i jego przetworów.
spożywanie mleka i jego przetworów.
►
– dieta, która z produktów zwierzęcych dopuszcza
– dieta, która z produktów zwierzęcych dopuszcza
jedynie spożywanie jajek.
jedynie spożywanie jajek.
►
– polega na rezygnacji ze spożywania wszelkich pokarmów
– polega na rezygnacji ze spożywania wszelkich pokarmów
wytwarzanych przez zwierzęta. Poza mięsem wyłączane są więc z jadłospisu
wytwarzanych przez zwierzęta. Poza mięsem wyłączane są więc z jadłospisu
mleko, sery, jaja oraz miód.
mleko, sery, jaja oraz miód.
►
– dieta polegająca na spożywaniu wyłącznie świeżych warzyw i
– dieta polegająca na spożywaniu wyłącznie świeżych warzyw i
owoców. Odrzuca jakiekolwiek potrawy gotowane. Witarianie rezygnują
owoców. Odrzuca jakiekolwiek potrawy gotowane. Witarianie rezygnują
również z wszelkich napojów typu kawa, herbata.
również z wszelkich napojów typu kawa, herbata.
►
(lub fruktarianizm, fruitarianizm, fruktorianizm) – najbardziej
(lub fruktarianizm, fruitarianizm, fruktorianizm) – najbardziej
zaostrzona forma wegetarianizmu. Oprócz mięsa i produktów pochodzenia
zaostrzona forma wegetarianizmu. Oprócz mięsa i produktów pochodzenia
zwierzęcego, fruktarianie nie jedzą żadnych owoców i warzyw, które
zwierzęcego, fruktarianie nie jedzą żadnych owoców i warzyw, które
musieliby zerwać. Ich pokarmem są owoce, które same spadną z drzewa.
musieliby zerwać. Ich pokarmem są owoce, które same spadną z drzewa.
Wegetarianizm
Wegetarianizm
►
Za rodzaje wegetarianizmu niesłusznie uważa się diety będące
Za rodzaje wegetarianizmu niesłusznie uważa się diety będące
etapem pomiędzy jedzeniem potraw mięsnych, a
etapem pomiędzy jedzeniem potraw mięsnych, a
wegetarianizmem. Są to
wegetarianizmem. Są to
(i jego rodzaje jak
(i jego rodzaje jak
oraz
oraz
zwany też
zwany też
pescowegetarianizmem).
pescowegetarianizmem).
►
Wielu wegetarian rezygnuje z wyrobów
Wielu wegetarian rezygnuje z wyrobów
czy
. Ponadto niektórzy weganie uważają
. Ponadto niektórzy weganie uważają
za
za
produkt pochodzenia zwierzęcego, i w związku z tym go nie
produkt pochodzenia zwierzęcego, i w związku z tym go nie
jedzą, jednak jest to sprawa indywidualnych przekonań.
jedzą, jednak jest to sprawa indywidualnych przekonań.
►
Czasami wegetarianizm jest łączony z
Czasami wegetarianizm jest łączony z
– dietą
– dietą
polegającą na jedzeniu wyłącznie surowych pokarmów (ew.
polegającą na jedzeniu wyłącznie surowych pokarmów (ew.
podgrzanych do maksymalnej temperatury 41°C).
podgrzanych do maksymalnej temperatury 41°C).
►
W
W
roku, w czasie pierwszego spotkania Społeczeństwa
roku, w czasie pierwszego spotkania Społeczeństwa
Wegetarian w Anglii, ustalono, że
Wegetarian w Anglii, ustalono, że
wegetarianin
wegetarianin
to osoba, która
to osoba, która
odmawia jedzenia jakiegokolwiek rodzaju mięsa. Wcześniej
odmawia jedzenia jakiegokolwiek rodzaju mięsa. Wcześniej
wegetarianie byli często nazywani
wegetarianie byli często nazywani
, ponieważ
, ponieważ
ci także ponoć nie spożywali mięsa.
ci także ponoć nie spożywali mięsa.
Wegetarianizm
Wegetarianizm
Etyka
Etyka
►
Wegetarianie uważają, że zwierzęta cierpią i powinny być lepiej
Wegetarianie uważają, że zwierzęta cierpią i powinny być lepiej
traktowane. Sprzeciwiają się oni brutalnemu zabijaniu zwierząt na
traktowane. Sprzeciwiają się oni brutalnemu zabijaniu zwierząt na
farmach i nadmiernej produkcji mięsa. Wielu z nich wierzy, że nie
farmach i nadmiernej produkcji mięsa. Wielu z nich wierzy, że nie
powinni spożywać mięsa dla dobra wszystkich żywych stworzeń.
powinni spożywać mięsa dla dobra wszystkich żywych stworzeń.
Dlatego rezygnują z diety mięsnej.
Dlatego rezygnują z diety mięsnej.
►
Niektórzy z etycznych wegetarian porównują zwierzęta do ludzi –
Niektórzy z etycznych wegetarian porównują zwierzęta do ludzi –
zwierzę nie chce zginąć, jednak nie ma żadnego wyboru i zostaje siłą
zwierzę nie chce zginąć, jednak nie ma żadnego wyboru i zostaje siłą
zaciągnięte do rzeźni. Wszystkie inne zwierzęta, jego przyjaciele i
zaciągnięte do rzeźni. Wszystkie inne zwierzęta, jego przyjaciele i
rodzina będą cierpieć po jego stracie. Samo zwierzę ma także
rodzina będą cierpieć po jego stracie. Samo zwierzę ma także
pragnienia na przyszłość i ma prawo cieszyć się z życia, nie powinno
pragnienia na przyszłość i ma prawo cieszyć się z życia, nie powinno
cierpieć i być zabite tylko po to, aby wyżywić człowieka, gdy istnieją dla
cierpieć i być zabite tylko po to, aby wyżywić człowieka, gdy istnieją dla
niego lepsze metody pożywienia.
niego lepsze metody pożywienia.
►
Dla niektórych wegetarianizm jest także stylem życia opierającym się
Dla niektórych wegetarianizm jest także stylem życia opierającym się
na ścisłych regułach etycznych nieszkodzenia innym istotom żywym,
na ścisłych regułach etycznych nieszkodzenia innym istotom żywym,
ściśle powiązanym z szeroko rozumianą
ściśle powiązanym z szeroko rozumianą
.
►
Wielu wegan nie je jaj i nabiału z przekonania, że przy przemysłowym
Wielu wegan nie je jaj i nabiału z przekonania, że przy przemysłowym
charakterze ich produkcji zwierzęta cierpią nie inaczej niż przy
charakterze ich produkcji zwierzęta cierpią nie inaczej niż przy
zabijaniu.
zabijaniu.
Wegetarianizm
Wegetarianizm
►
Większość naukowych autorytetów w sprawach żywieniowych (m.in.
Większość naukowych autorytetów w sprawach żywieniowych (m.in.
American Dietic
American Dietic
Associaton
Associaton
,
,
Physicians Committee for Responsible Medicine
Physicians Committee for Responsible Medicine
,
,
National Health
National Health
Service"
Service"
) zgodnie twierdzi, że przemyślana i dobrze zrównoważona dieta
) zgodnie twierdzi, że przemyślana i dobrze zrównoważona dieta
wegetariańska jest jedną z najzdrowszych diet stosowanych przez ludzi. Potwierdzają
wegetariańska jest jedną z najzdrowszych diet stosowanych przez ludzi. Potwierdzają
to liczne statystyki i badania epidemiologiczne prowadzone na dużą skalę w
to liczne statystyki i badania epidemiologiczne prowadzone na dużą skalę w
. Wegetarianie jako grupa, w porównaniu z resztą populacji na tym
. Wegetarianie jako grupa, w porównaniu z resztą populacji na tym
samym terenie, zazwyczaj wykazuje niższą, średnią masę ciała, niższy poziom
samym terenie, zazwyczaj wykazuje niższą, średnią masę ciała, niższy poziom
we krwi, niższe ciśnienie krwi, znacznie mniej przypadków zawału serca,
we krwi, niższe ciśnienie krwi, znacznie mniej przypadków zawału serca,
nadciśnienia,
nadciśnienia,
, kilkunastu rodzajów
, kilkunastu rodzajów
i
.
►
wśród wegetarian stosujących zrównoważoną
wśród wegetarian stosujących zrównoważoną
dietę nie został nigdy wiarygodnie dowiedziony. Głównym źródłem
dietę nie został nigdy wiarygodnie dowiedziony. Głównym źródłem
w diecie
w diecie
wegetariańskiej, w zależności od odmiany diety, mogą być jaja, mleko i jego
wegetariańskiej, w zależności od odmiany diety, mogą być jaja, mleko i jego
przetwory lub rośliny wysokobiałkowe, takie jak np.
przetwory lub rośliny wysokobiałkowe, takie jak np.
czy
.
►
Stwierdzono, że w pewnych okresach życia, przy niewłaściwie skomponowanej diecie
Stwierdzono, że w pewnych okresach życia, przy niewłaściwie skomponowanej diecie
wegańskiej mogą występować niedobory
wegańskiej mogą występować niedobory
(ale mogą one występować
(ale mogą one występować
także u osób starszych, odżywiających się "wszystkożernie" , z powodu zaniku
także u osób starszych, odżywiających się "wszystkożernie" , z powodu zaniku
czynnika wewn. umożliwiającego przyswajanie),
czynnika wewn. umożliwiającego przyswajanie),
(u dzieci i młodzieży),
(u dzieci i młodzieży),
. Niedoborów można stosunkowo łatwo uniknąć modyfikując
. Niedoborów można stosunkowo łatwo uniknąć modyfikując
odpowiednio swoją dietę w tych okresach życia poprzez włączenie do posiłków
odpowiednio swoją dietę w tych okresach życia poprzez włączenie do posiłków
produktów wegetariańskich bogatszych w te witaminy i minerały. W uzasadnionych
produktów wegetariańskich bogatszych w te witaminy i minerały. W uzasadnionych
medycznie przypadkach można również uzupełniać niedobory sztucznie, poprzez
medycznie przypadkach można również uzupełniać niedobory sztucznie, poprzez
regularne spożywanie odpowiednich suplementów stosując się do zalecanego
regularne spożywanie odpowiednich suplementów stosując się do zalecanego
dawkowania.
dawkowania.
Problemy z jedzeniem u
Problemy z jedzeniem u
dzieci
dzieci
►
Dzieci, o których mówi się, że mają problemy z jedzeniem, to
Dzieci, o których mówi się, że mają problemy z jedzeniem, to
przede wszystkim tzw. „niejadki” oraz dzieci nadmiernie
przede wszystkim tzw. „niejadki” oraz dzieci nadmiernie
objadające się.
objadające się.
Rodzice nazywają „niejadkami” dzieci, które nie jedzą tak, jak
Rodzice nazywają „niejadkami” dzieci, które nie jedzą tak, jak
rodzice oczekują, a więc te, które niechętnie próbują nowe
rodzice oczekują, a więc te, które niechętnie próbują nowe
potrawy i/lub te, które niechętnie jedzą różne znane im potrawy.
potrawy i/lub te, które niechętnie jedzą różne znane im potrawy.
W naszej kulturze jedzenie jest silnie związane z emocjami i
W naszej kulturze jedzenie jest silnie związane z emocjami i
wszelkie próby zmian nawyków jedzeniowych nie biorące pod
wszelkie próby zmian nawyków jedzeniowych nie biorące pod
uwagę aspektu emocjonalnego zwykle nie przynoszą pożądanych
uwagę aspektu emocjonalnego zwykle nie przynoszą pożądanych
skutków. Ponadto w przypadku dzieci jedzenie często wiąże się z
skutków. Ponadto w przypadku dzieci jedzenie często wiąże się z
nadmierną kontrolą rodzicielską. Własna praktyka i
nadmierną kontrolą rodzicielską. Własna praktyka i
piśmiennictwo wyraźnie jednak sugerują, że w sferze odżywiania
piśmiennictwo wyraźnie jednak sugerują, że w sferze odżywiania
dzieciom można i trzeba zaufać, a nie kontrolować i zmuszać.
dzieciom można i trzeba zaufać, a nie kontrolować i zmuszać.
Problemy z jedzeniem u
Problemy z jedzeniem u
dzieci
dzieci
Badania i obserwacje nawyków żywieniowych dzieci wskazują na następujące fakty
Badania i obserwacje nawyków żywieniowych dzieci wskazują na następujące fakty
i prawidłowości:
i prawidłowości:
►
Wszystkie dzieci chcą jeść.
Wszystkie dzieci chcą jeść.
►
Dzieci są w stanie same prawidłowo regulować ILOŚĆ spożywanego jedzenia. Kiedy nie są
Dzieci są w stanie same prawidłowo regulować ILOŚĆ spożywanego jedzenia. Kiedy nie są
nadmiernie sterowane, instynktownie będą jadły to, co dla nich najlepsze i w sposób dla
nadmiernie sterowane, instynktownie będą jadły to, co dla nich najlepsze i w sposób dla
nich najlepszy, a więc korzystając z wewnętrznych sygnałów, takich jak poczucie głodu,
nich najlepszy, a więc korzystając z wewnętrznych sygnałów, takich jak poczucie głodu,
apetytu i sytości.
apetytu i sytości.
►
Dzieci zwykle negatywnie reagują na nowe jedzenie, ale z czasem i w miarę doświadczenia
Dzieci zwykle negatywnie reagują na nowe jedzenie, ale z czasem i w miarę doświadczenia
akceptują je. Większość dzieci zjada nową potrawę po 10-15 ekspozycjach.
akceptują je. Większość dzieci zjada nową potrawę po 10-15 ekspozycjach.
►
Liczba produktów, które dzieci lubią, nie zmienia się zbytnio w okresie od 2-3 r.ż. do 8 r.ż.
Liczba produktów, które dzieci lubią, nie zmienia się zbytnio w okresie od 2-3 r.ż. do 8 r.ż.
Ponadto, 2-4-latki chętniej akceptują nowe potrawy i szeroką gamę potraw niż 4-8 latki.
Ponadto, 2-4-latki chętniej akceptują nowe potrawy i szeroką gamę potraw niż 4-8 latki.
Uważa się zatem, że nie powinno się ograniczać dzieciom dostępu do różnych potraw z
Uważa się zatem, że nie powinno się ograniczać dzieciom dostępu do różnych potraw z
uwagi na to, że są za małe.
uwagi na to, że są za małe.
►
Dzieci nie jedzą po trochę wszystkiego, tak jak dorośli. Dorośli robią tak, bo zapłacili za
Dzieci nie jedzą po trochę wszystkiego, tak jak dorośli. Dorośli robią tak, bo zapłacili za
jedzenie i wierzą, że tak jest zdrowo. Jednak te argumenty zupełnie nie przymawiają do
jedzenie i wierzą, że tak jest zdrowo. Jednak te argumenty zupełnie nie przymawiają do
dzieci. Dzieci jedzą to, na co mają ochotę danego dnia, 1-2 rzeczy, następnego - coś
dzieci. Dzieci jedzą to, na co mają ochotę danego dnia, 1-2 rzeczy, następnego - coś
zupełnie innego lub to samo, by następnego dnia stwierdzić, że nie lubią bananów, choć
zupełnie innego lub to samo, by następnego dnia stwierdzić, że nie lubią bananów, choć
jadły je przez trzy dni po dwa naraz. Rodziców to denerwuje, ale dzieciom zupełnie nie
jadły je przez trzy dni po dwa naraz. Rodziców to denerwuje, ale dzieciom zupełnie nie
szkodzi.
szkodzi.
►
Większość dzieci nie spożywa pełnowartościowych (tj. zawierających wszelkie niezbędne
Większość dzieci nie spożywa pełnowartościowych (tj. zawierających wszelkie niezbędne
składniki odżywcze) 3-5 posiłków każdego dnia, ale ich dieta równoważy się zwykle w
składniki odżywcze) 3-5 posiłków każdego dnia, ale ich dieta równoważy się zwykle w
okresie jednego
okresie jednego
Problemy z jedzeniem u
Problemy z jedzeniem u
dzieci
dzieci
►
Większość małych dzieci zjada 1-2 pełne posiłki dziennie.
Większość małych dzieci zjada 1-2 pełne posiłki dziennie.
►
Nie ma określonych potraw i produktów, które są ważne dla zdrowia. To, co
Nie ma określonych potraw i produktów, które są ważne dla zdrowia. To, co
ważne, to spożywanie składników z różnych grup pokarmowych (są to m.in.
ważne, to spożywanie składników z różnych grup pokarmowych (są to m.in.
grupa produktów zbożowych, grupa warzyw i owoców, grupa słodyczy)
grupa produktów zbożowych, grupa warzyw i owoców, grupa słodyczy)
wymieniowych w piramidzie zdrowego żywienia. Warzywa i owoce są na
wymieniowych w piramidzie zdrowego żywienia. Warzywa i owoce są na
tym samym poziomie piramidy, często nawet w tej samej grupie, więc nie
tym samym poziomie piramidy, często nawet w tej samej grupie, więc nie
panikujmy, jeśli dziecko nie je szpinaku i brokuł, jeśli je jabłka i pomidory.
panikujmy, jeśli dziecko nie je szpinaku i brokuł, jeśli je jabłka i pomidory.
►
Najlepszym sposobem na nauczenie dzieci jedzenia różnorodnych potraw
Najlepszym sposobem na nauczenie dzieci jedzenia różnorodnych potraw
jest serwowanie ich w domu wszystkim członkom rodziny, którzy
jest serwowanie ich w domu wszystkim członkom rodziny, którzy
jednocześnie pozytywnie wyrażają się o jedzeniu. Gdy dzieci rozwijają się
jednocześnie pozytywnie wyrażają się o jedzeniu. Gdy dzieci rozwijają się
normalnie i mają względnie normalny poziom energii, prawdopodobnie nie
normalnie i mają względnie normalny poziom energii, prawdopodobnie nie
ma się czym martwić, nawet jeśli nie jedzą idealnie wg różnych wskazań
ma się czym martwić, nawet jeśli nie jedzą idealnie wg różnych wskazań
dietetycznych.
dietetycznych.
►
Rodzice mogą tylko wspomagać lub zaburzać naturalną zdolność dzieci do
Rodzice mogą tylko wspomagać lub zaburzać naturalną zdolność dzieci do
prawidłowego odżywiania się i akceptowania nowych potraw. Dzieci, które
prawidłowego odżywiania się i akceptowania nowych potraw. Dzieci, które
są zmuszane, zabawiane, namawiane i manipulowane, by jadły, zwykle
są zmuszane, zabawiane, namawiane i manipulowane, by jadły, zwykle
zniechęcają się do jedzenia i unikają go, gdy tylko mogą. Natomiast dzieci,
zniechęcają się do jedzenia i unikają go, gdy tylko mogą. Natomiast dzieci,
którym jedzenie jest ograniczane, zwykle stają się nadmiernie
którym jedzenie jest ograniczane, zwykle stają się nadmiernie
zaabsorbowane jedzeniem, jakby się bały, że niedługo przyjdzie im
zaabsorbowane jedzeniem, jakby się bały, że niedługo przyjdzie im
głodować.
głodować.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
►
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy
– obecność
– obecność
czyli ubytków w błonie śluzowej
czyli ubytków w błonie śluzowej
lub
. Występują one najczęściej w
. Występują one najczęściej w
i wtedy stwierdza się częstsze występowanie u
i wtedy stwierdza się częstsze występowanie u
mężczyzn. Najczęstszymi przyczynami są: zakażenie
mężczyzn. Najczęstszymi przyczynami są: zakażenie
. Często
. Często
występującym i głównym objawem jest ból w
występującym i głównym objawem jest ból w
,
,
jednak czasem przebieg może być skąpo- lub bezobjawowy.
jednak czasem przebieg może być skąpo- lub bezobjawowy.
Niekiedy objawy są niecharakterystyczne.
Niekiedy objawy są niecharakterystyczne.
jest
jest
badaniem diagnostycznym, które ostatecznie rozstrzyga o
badaniem diagnostycznym, które ostatecznie rozstrzyga o
rozpoznaniu
rozpoznaniu
. W leczeniu główną rolę odgrywa
. W leczeniu główną rolę odgrywa
leczenie zakażenia
, stosowanie leków:
, stosowanie leków:
dieta, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie leków
dieta, zaprzestanie palenia papierosów i unikanie leków
wrzodotwórczych. W przypadku powikłań choroby (perforacja
wrzodotwórczych. W przypadku powikłań choroby (perforacja
wrzodu, zwężenie odźwiernika, podejrzenie transformacji
wrzodu, zwężenie odźwiernika, podejrzenie transformacji
nowotworowej), a niekiedy w wypadku nieskuteczności leczenia
nowotworowej), a niekiedy w wypadku nieskuteczności leczenia
zachowawczego stosowane jest leczenie operacyjne.
zachowawczego stosowane jest leczenie operacyjne.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
►
Wrzód żołądka
Wrzód żołądka
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Epidemiologia
Epidemiologia
►
Jest jedną z najczęstszych chorób
Jest jedną z najczęstszych chorób
. Występuje u około
. Występuje u około
5-10% całej dorosłej
5-10% całej dorosłej
. Mężczyźni
. Mężczyźni
chorują ponad dwukrotnie częściej niż kobiety
chorują ponad dwukrotnie częściej niż kobiety
(dotyczy to tylko wrzodu
(dotyczy to tylko wrzodu
, u osób
, u osób
chorych na wrzód
nie ma
nie ma
zróżnicowania w stosunku do płci. Ponad 60%
zróżnicowania w stosunku do płci. Ponad 60%
wrzodów zlokalizowanych jest w
wrzodów zlokalizowanych jest w
.
Od lat 50. ubiegłego wieku w rozwiniętych
Od lat 50. ubiegłego wieku w rozwiniętych
krajach
krajach
na wrzód
.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Etiopatogeneza
Etiopatogeneza
►
Do przyczyn występowania choroby wrzodowej
Do przyczyn występowania choroby wrzodowej
i
zalicza
się:
się:
►
Odpowiada za 92% przypadków występowania wrzodów
Odpowiada za 92% przypadków występowania wrzodów
i około
70% wrzodów
. W
. W
zakażonych jest większość dorosłych i około
zakażonych jest większość dorosłych i około
1/3 dzieci. Najczęstszym miejscem bytowania
1/3 dzieci. Najczęstszym miejscem bytowania
jest część
jest część
przedodźwiernikowa
. Początkowo w wyniku zakażenia dochodzi do
. Początkowo w wyniku zakażenia dochodzi do
ostrego zapalenia żołądka (nacieki ściany
ostrego zapalenia żołądka (nacieki ściany
przez
przez
,
,
uwalnianie
, z
, z
towarzyszącą
towarzyszącą
, która dodatkowo ułatwia dalszą kolonizację
, która dodatkowo ułatwia dalszą kolonizację
), które po kilku tygodniach przechodzi w przewlekłe
), które po kilku tygodniach przechodzi w przewlekłe
(nacieki z
,
,
, bez
, z wytworzeniem
, z wytworzeniem
). Towarzyszy temu nadmierne
). Towarzyszy temu nadmierne
przez
na skutek pobudzenia przez
. Jednocześnie następuje zmniejszenie liczby
. Jednocześnie następuje zmniejszenie liczby
wytwarzających
,
,
(przyczyną tego może być zwiększona aktywność
(przyczyną tego może być zwiększona aktywność
odpowiedzialnej za przekształcanie
odpowiedzialnej za przekształcanie
w N-α-
metylohistaminę, która silnie hamuje wydzielanie
metylohistaminę, która silnie hamuje wydzielanie
).
).
Bezpośrednim skutkiem
jest zwiększone wydzielanie
.
.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
►
czynniki genetyczne
czynniki genetyczne
Większa częstość występowania choroby wrzodowej jest związana z
Większa częstość występowania choroby wrzodowej jest związana z
genetycznie uwarunkowaną zwiększoną ilością
genetycznie uwarunkowaną zwiększoną ilością
wytwarzających
wytwarzających
oraz z ich zwiększoną wrażliwością na
oraz z ich zwiększoną wrażliwością na
działanie
Obserwuje się zwiększoną częstość występowania wrzodów
Obserwuje się zwiększoną częstość występowania wrzodów
osób z
osób z
0. Ma to prawdopodobnie związek z obecnością
0. Ma to prawdopodobnie związek z obecnością
Lewis b
Lewis b
, który jest
, który jest
ułatwiającym przylegania do nich
ułatwiającym przylegania do nich
U osób z wrzodem
U osób z wrzodem
występowanie
.
►
palenie papierosów
palenie papierosów
Składniki dymu tytoniowego mają bezpośredni wpływ na powstawanie
Składniki dymu tytoniowego mają bezpośredni wpływ na powstawanie
wrzodów. Poza tym u palaczy tytoniu częściej dochodzi do nawrotów a
wrzodów. Poza tym u palaczy tytoniu częściej dochodzi do nawrotów a
także do trudniejszego gojenia wrzodu.
także do trudniejszego gojenia wrzodu.
choroby nowotworowe
choroby nowotworowe
Nie udowodniono wpływu
, sposobu odżywiania, roli
, sposobu odżywiania, roli
stresu ani czynników psychologicznych w powstawaniu choroby
stresu ani czynników psychologicznych w powstawaniu choroby
wrzodowej. Mogą jednak zaostrzać jej przebieg.
wrzodowej. Mogą jednak zaostrzać jej przebieg.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Objawy
Objawy
►
ból zlokalizowany w nadbrzuszu - pojawia się zwykle 1-3 h po
ból zlokalizowany w nadbrzuszu - pojawia się zwykle 1-3 h po
posiłku (wrzody żołądka), ustępuje po spożyciu pokarmu lub
posiłku (wrzody żołądka), ustępuje po spożyciu pokarmu lub
zażyciu leków zobojętniających
zażyciu leków zobojętniających
. Często bóle
. Często bóle
występują w nocy lub nad ranem - na czczo (wrzody
występują w nocy lub nad ranem - na czczo (wrzody
dwunastnicy). Nawracają co kilka miesięcy (nasilenie dolegliwości
dwunastnicy). Nawracają co kilka miesięcy (nasilenie dolegliwości
wiosną i jesienią).
wiosną i jesienią).
►
pieczenie występujące za mostkiem (tzw. zgaga)
pieczenie występujące za mostkiem (tzw. zgaga)
►
,
►
kwaśne lub gorzkie odbijanie
kwaśne lub gorzkie odbijanie
►
brak apetytu
brak apetytu
►
niesmak w ustach
niesmak w ustach
►
na przemian z
►
spadek masy ciała
spadek masy ciała
►
►
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Diagnostyka
Diagnostyka
Wrzód
►
, inaczej panendoskopia) jest badaniem bezpośrednio
, inaczej panendoskopia) jest badaniem bezpośrednio
potwierdzającym obecność wrzodów. W przypadku lokalizacji
potwierdzającym obecność wrzodów. W przypadku lokalizacji
niezbędne jest pobranie
niezbędne jest pobranie
wycinków ze zmiany do
wycinków ze zmiany do
w celu wykluczenia obecności
w celu wykluczenia obecności
. Pobieranie wycinków z
. Pobieranie wycinków z
jest wskazane tylko przy podejrzeniu
jest wskazane tylko przy podejrzeniu
innej
niż
►
można potwierdzić za pomocą metod inwazyjnych i
można potwierdzić za pomocą metod inwazyjnych i
nieinwazyjnych. Do
nieinwazyjnych. Do
metod inwazyjnych
metod inwazyjnych
zaliczamy:
zaliczamy:
►
- pobrany wycinek umieszcza się na płytce zawierającej
- pobrany wycinek umieszcza się na płytce zawierającej
barwnego wskaźnika (np.
). Przy obecności
). Przy obecności
, a konkretnie
bakteryjnej,
bakteryjnej,
, powodując alkalizację podłoża i zmianę jego
, powodując alkalizację podłoża i zmianę jego
barwy.
testu wynoszą 95%.
testu wynoszą 95%.
►
wycinka pobranego z
►
hodowla bakteryjna
hodowla bakteryjna
Metody nieinwazyjne:
Metody nieinwazyjne:
►
- polega na spożyciu przez pacjenta porcji
- polega na spożyciu przez pacjenta porcji
znakowanego
znakowanego
13C lub 14C. Pod wpływem bakteryjnego enzymu
13C lub 14C. Pod wpływem bakteryjnego enzymu
i amoniaku, który jest wydalany przez płuca i oznaczany.
i amoniaku, który jest wydalany przez płuca i oznaczany.
►
testy serologiczne
testy serologiczne
- obecność swoistych przeciwciał przeciwko
- obecność swoistych przeciwciał przeciwko
►
test na
w kale
w kale
-
wynoszą > 90%
wynoszą > 90%
►
Obecnie praktycznie nie wykonuje się już badań
Obecnie praktycznie nie wykonuje się już badań
i oceny wydzielania
i oceny wydzielania
). Mają one obecnie znaczenie
). Mają one obecnie znaczenie
historyczne.
historyczne.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
►
Powikłania
Powikłania
►
krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego
krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego
Występuje u ok. 15-20% chorych na chorobę wrzodową.
Występuje u ok. 15-20% chorych na chorobę wrzodową.
W przypadku przyjmowania
W przypadku przyjmowania
ryzyko znacznie
ryzyko znacznie
wzrasta.
wzrasta.
Objawy:
Objawy:
, objawy
, objawy
►
perforacja wrzodu
perforacja wrzodu
Dotyczy 2-7% chorych.
Dotyczy 2-7% chorych.
Częściej występuje u osób zażywających
Częściej występuje u osób zażywających
i palaczy
i palaczy
papierosów. Najczęściej perforacji ulegają wrzody zlokalizowane na przedniej ścianie
papierosów. Najczęściej perforacji ulegają wrzody zlokalizowane na przedniej ścianie
opuszki
.
Objawy:
Objawy:
gwałtowny ból brzucha,
gwałtowny ból brzucha,
, deskowato napięte mięśnie jamy
, deskowato napięte mięśnie jamy
obecność wolnego gazu pod kopułą
obecność wolnego gazu pod kopułą
, objawy rozlanego
, objawy rozlanego
.
.
►
zwężenie odźwiernika
zwężenie odźwiernika
Występuje u 2-4% chorych.
Występuje u 2-4% chorych.
Jest spowodowane wrzodem umiejscowionym w okolicy przedodźwiernikowej lub
Jest spowodowane wrzodem umiejscowionym w okolicy przedodźwiernikowej lub
przewlekłymi zmianami bliznowatymi kanału
przewlekłymi zmianami bliznowatymi kanału
.
.
Objawy:
Objawy:
, obfite
,
,
.
.
►
Nie ma dowodów na związek choroby wrzodowej ze zwiększoną częstością
Nie ma dowodów na związek choroby wrzodowej ze zwiększoną częstością
występowania
. Prawdopodobnie
. Prawdopodobnie
zezłośliwiały wrzód żołądka
zezłośliwiały wrzód żołądka
jest od
jest od
początku zmianą nowotworową naśladującą obraz wrzodu trawiennego. Badaniem
początku zmianą nowotworową naśladującą obraz wrzodu trawiennego. Badaniem
.
Choroba wrzodowa
Choroba wrzodowa
Dieta
Dieta
►
Od czasu wprowadzenia skutecznych leków oraz szerokiego wprowadzenia leczenia
Od czasu wprowadzenia skutecznych leków oraz szerokiego wprowadzenia leczenia
eradykacyjnego dieta odgrywa marginalną rolę w leczeniu choroby wrzodowej.
eradykacyjnego dieta odgrywa marginalną rolę w leczeniu choroby wrzodowej.
Produkty
Produkty
nasilające dolegliwości:
nasilające dolegliwości:
►
,
, napoje gazowane
, napoje gazowane
►
potrawy ciężkostrawne
potrawy ciężkostrawne
►
►
pikantne przyprawy
pikantne przyprawy
►
smażone oraz tłuste potrawy
smażone oraz tłuste potrawy
►
Produkty dopuszczalne:
Produkty dopuszczalne:
►
►
chude, gotowane mięso
chude, gotowane mięso
►
►
►
ciasto, nie zawierające tłuszczów
ciasto, nie zawierające tłuszczów
►
jasne, czerstwe pieczywo
jasne, czerstwe pieczywo
►
(kawa "Inka")
(kawa "Inka")
►
Należy zaprzestać palenia papierosów - utrudnia gojenie wrzodu i powoduje zwiększone
Należy zaprzestać palenia papierosów - utrudnia gojenie wrzodu i powoduje zwiększone
ryzyko jego nawrotu.
ryzyko jego nawrotu.
►
W miarę możliwości należy unikać przyjmowania
W miarę możliwości należy unikać przyjmowania
-
-
w razie konieczności leczenia przeciwbólowego lekiem o stosunkowo najmniejszej
w razie konieczności leczenia przeciwbólowego lekiem o stosunkowo najmniejszej
toksyczności dla nabłonka żołądka jest
toksyczności dla nabłonka żołądka jest
.
.
Rak żołądka
Rak żołądka
►
Rak żołądka jest w
Rak żołądka jest w
częstym
częstym
nowotworem, według Krajowego Rejestru
nowotworem, według Krajowego Rejestru
Nowotworów w
Nowotworów w
roku był 2. pod względem
roku był 2. pod względem
częstości zachorowań nowotworem złośliwym u
częstości zachorowań nowotworem złośliwym u
mężczyzn i na 5. miejscu u kobiet. Do innych
mężczyzn i na 5. miejscu u kobiet. Do innych
krajów o wysokim współczynniku zapadalności
krajów o wysokim współczynniku zapadalności
na raka żołądka należą
na raka żołądka należą
,
,
,
. Spadek częstości
. Spadek częstości
,
,
większości krajów
większości krajów
.
.
►
Rak żołądka jest około 1,5 razy częściej u
Rak żołądka jest około 1,5 razy częściej u
mężczyzn, najczęściej chorują ludzie po 50.
mężczyzn, najczęściej chorują ludzie po 50.
roku życia.
roku życia.
Rak żołądka-czynniki ryzyka
Rak żołądka-czynniki ryzyka
Czynniki genetyczne
Czynniki genetyczne
►
występowanie
występowanie
raka żołądka
raka żołądka
u członków rodziny (dziedziczny
u członków rodziny (dziedziczny
rak żołądka, HDGC, mutacja genu E-kadheryny)
rak żołądka, HDGC, mutacja genu E-kadheryny)
►
posiadanie
posiadanie
A
A
Czynniki żywieniowe i związane ze stylem życia
Czynniki żywieniowe i związane ze stylem życia
►
,
do krajów o niskim ryzyku zachorowania, ryzyko rozwoju
do krajów o niskim ryzyku zachorowania, ryzyko rozwoju
choroby zmniejsza się dopiero u dzieci)
choroby zmniejsza się dopiero u dzieci)
►
dieta obfitująca w pokarmy
,
,
, solone
, solone
(bogata w
►
niskie spożycie warzyw i owoców (niedostateczna podaż
niskie spożycie warzyw i owoców (niedostateczna podaż
)
►
palenie
(1,5-2-krotny wzrost ryzyka zachorowania)
Rak żołądka-czynniki
Rak żołądka-czynniki
ryzyka
ryzyka
Objawy
Objawy
►
przewlekłe bóle brzucha, zwłaszcza o stałym charakterze,
przewlekłe bóle brzucha, zwłaszcza o stałym charakterze,
zlokalizowane w
zlokalizowane w
, nasilające się po posiłku a zmniejszające
, nasilające się po posiłku a zmniejszające
się na czczo, nieustępujące po lekach zobojętniających sok żołądkowy
się na czczo, nieustępujące po lekach zobojętniających sok żołądkowy
►
►
brak apetytu (szczególnie niechęć do jedzenia mięsa) i utrata masy
brak apetytu (szczególnie niechęć do jedzenia mięsa) i utrata masy
ciała
ciała
►
pojawienie się uczucia sytości wkrótce po rozpoczęciu jedzenia
pojawienie się uczucia sytości wkrótce po rozpoczęciu jedzenia
►
objawy związane z
objawy związane z
►
►
►
stan podgorączkowy
stan podgorączkowy
►
zespoły paraneoplastyczne, np.
zespoły paraneoplastyczne, np.
acanthosis nigricans
acanthosis nigricans
►
ewentualnie wyczuwalny guz w nadbrzuszu (późny objaw)
ewentualnie wyczuwalny guz w nadbrzuszu (późny objaw)
►
►
)
)
Rak żołądka
Rak żołądka
Zapobieganie
Zapobieganie
►
Uważa się, że spożywanie 5-20
Uważa się, że spożywanie 5-20
posiłków tygodniowo zawierających
posiłków tygodniowo zawierających
warzywa i owoce zmniejsza ryzyko
warzywa i owoce zmniejsza ryzyko
zachorowania o połowę
zachorowania o połowę
►
wczesna
wczesna
w przypadku
w przypadku
niepokojących bólów brzucha.
niepokojących bólów brzucha.
Zaburzenia czynności jelit
Zaburzenia czynności jelit
Zespół jelita nadwrażliwego
Zespół jelita nadwrażliwego
►
Zespół jelita nadwrażliwego (jelito spastyczne, zespół jelita
Zespół jelita nadwrażliwego (jelito spastyczne, zespół jelita
drażliwego, nerwica jelit, zaburzenia czynnościowe jelit,
drażliwego, nerwica jelit, zaburzenia czynnościowe jelit,
colon
colon
iritabile
iritabile
) jest często występującym przewlekłym i nawracającym
) jest często występującym przewlekłym i nawracającym
zaburzeniem czynności jelit przejawiającym się bólami brzucha,
zaburzeniem czynności jelit przejawiającym się bólami brzucha,
uczuciem wzdęcia, przelewania w jamie brzusznej oraz
uczuciem wzdęcia, przelewania w jamie brzusznej oraz
zaburzeniami rytmu wypróżnień pod postacią biegunki lub zaparcia
zaburzeniami rytmu wypróżnień pod postacią biegunki lub zaparcia
stolca.
stolca.
►
Zespół jelita nadwrażliwego nazywa się zaburzeniem
Zespół jelita nadwrażliwego nazywa się zaburzeniem
czynnościowym, ponieważ badania jelit nie wykazują żadnych
czynnościowym, ponieważ badania jelit nie wykazują żadnych
nieprawidłowości a choroba nie powoduje ciężkich powikłań i nie
nieprawidłowości a choroba nie powoduje ciężkich powikłań i nie
wymaga leczenia operacyjnego.
wymaga leczenia operacyjnego.
►
Zespół jelita wrażliwego występuje prawdopodobnie od 10 do 20%
Zespół jelita wrażliwego występuje prawdopodobnie od 10 do 20%
wszystkich dorosłych osób. Dokładne dane nie są znane, ponieważ
wszystkich dorosłych osób. Dokładne dane nie są znane, ponieważ
wielu chorych nie zgłasza się z tego powodu do lekarza, próbując
wielu chorych nie zgłasza się z tego powodu do lekarza, próbując
radzić sobie samodzielnie różnymi sposobami. Choroba jest
radzić sobie samodzielnie różnymi sposobami. Choroba jest
częstsza u kobiet niż u mężczyzn w występuje w każdym wieku.
częstsza u kobiet niż u mężczyzn w występuje w każdym wieku.
Zespół jelita nadwrażliwego
Zespół jelita nadwrażliwego
Objawy
Objawy
►
Głównymi objawami zespołu jelita nadwrażliwego są kurczowe
Głównymi objawami zespołu jelita nadwrażliwego są kurczowe
bóle
bóle
brzucha
brzucha
o zmiennym umiejscowieniu oraz zaburzenia częstości
o zmiennym umiejscowieniu oraz zaburzenia częstości
wypróżnień. Często występują
wypróżnień. Często występują
biegunka
biegunka
(stolce płynne, półpłynne lub
(stolce płynne, półpłynne lub
papkowate oddawane częściej niż trzy razy dziennie) lub zaparcie
papkowate oddawane częściej niż trzy razy dziennie) lub zaparcie
stolca (zbity stolec, rzadziej niż trzy na tydzień), lub zaparcia
stolca (zbity stolec, rzadziej niż trzy na tydzień), lub zaparcia
występują naprzemiennie z biegunką. U wielu chorych wypróżnienia
występują naprzemiennie z biegunką. U wielu chorych wypróżnienia
są bolesne i wielu chorych ma uczucie niepełnego wypróżnienia.
są bolesne i wielu chorych ma uczucie niepełnego wypróżnienia.
►
U osób z jelitem drażliwym ból najsilniej występuje w lewym lub w
U osób z jelitem drażliwym ból najsilniej występuje w lewym lub w
prawym dole biodrowym, który może nasilać się po niektórych
prawym dole biodrowym, który może nasilać się po niektórych
posiłkach. Cechą charakterystyczną jest zmniejszenie nasilenia bólu
posiłkach. Cechą charakterystyczną jest zmniejszenie nasilenia bólu
po wypróżnieniu.
po wypróżnieniu.
►
Wielu chorych skarży się na uczucie pełności w jamie brzusznej, które
Wielu chorych skarży się na uczucie pełności w jamie brzusznej, które
zwykle narasta w ciągu dnia i po jedzeniu oraz na uczucie przelewania
zwykle narasta w ciągu dnia i po jedzeniu oraz na uczucie przelewania
w jamie brzusznej czy dużą ilość gazów.
w jamie brzusznej czy dużą ilość gazów.
►
Wiele osób odczuwa szereg innych objawów, które lekarze określają
Wiele osób odczuwa szereg innych objawów, które lekarze określają
jako objawy wegetatywne.
jako objawy wegetatywne.
Zespół jelita nadwrażliwego
Zespół jelita nadwrażliwego
►
Często współistnieją dolegliwości spoza jelit
Często współistnieją dolegliwości spoza jelit
takie jak:
takie jak:
►
nudności, wymioty, wczesne uczucie sytośc
nudności, wymioty, wczesne uczucie sytośc
►
częstomocz, uczucie niezupełnego
częstomocz, uczucie niezupełnego
opróżnienia pęcherza moczowego)
opróżnienia pęcherza moczowego)
►
bolesne stosunki płciowe u kobiet
bolesne stosunki płciowe u kobiet
►
uczucie wyczerpania
uczucie wyczerpania
►
bóle głowy, nadmierne pocenie się, uczucie
bóle głowy, nadmierne pocenie się, uczucie
duszności i kołatania serca.
duszności i kołatania serca.
►
Charakterystyczne jest ustępowanie
Charakterystyczne jest ustępowanie
objawów w czasie snu.
objawów w czasie snu.
Zespół jelita nadwrażliwego
Zespół jelita nadwrażliwego
Przyczyny
Przyczyny
►
Przyczyna zespołu jelita nadwrażliwego nie jest dostatecznie poznana. Kilka czynników odgyrwa główną role:.
Przyczyna zespołu jelita nadwrażliwego nie jest dostatecznie poznana. Kilka czynników odgyrwa główną role:.
►
Zaburzenia motoryki jelit-
Zaburzenia motoryki jelit-
Zaburzenie to polega na braku właściwej koordynacji naprzemiennych skurczów i
Zaburzenie to polega na braku właściwej koordynacji naprzemiennych skurczów i
rozkurczów okrężnicy
rozkurczów okrężnicy
►
Nadwrażliwość trzewna -
Nadwrażliwość trzewna -
Chorzy z zespołem jelita nadwrażliwego silniej odczuwają bodźce pochodzące z wnętrza
Chorzy z zespołem jelita nadwrażliwego silniej odczuwają bodźce pochodzące z wnętrza
jamy brzusznej niż osoby zdrowe.
jamy brzusznej niż osoby zdrowe.
►
Czynniki psychologiczne -
Czynniki psychologiczne -
Zespół jelita drażliwego uważany jest za schorzenie biopsychosocjalne. Przewlekłe
Zespół jelita drażliwego uważany jest za schorzenie biopsychosocjalne. Przewlekłe
stresy, konflikty, nadmierne przemęczenie czy niedobór snu nasilają odczuwane przez chorego objawy.
stresy, konflikty, nadmierne przemęczenie czy niedobór snu nasilają odczuwane przez chorego objawy.
►
Czynniki dietetyczne-
Czynniki dietetyczne-
Dieta ubogobłonnikowa może mieć znaczenie w powstawaniu zaparć, jednak w postaci
Dieta ubogobłonnikowa może mieć znaczenie w powstawaniu zaparć, jednak w postaci
biegunkowej jej wpływ jest niejednoznaczny. Również używki, spożywanie pokarmów ostrych, tłustych, spożywanie
biegunkowej jej wpływ jest niejednoznaczny. Również używki, spożywanie pokarmów ostrych, tłustych, spożywanie
nieregularne posiłków o różnych godzinach bez należytego żucia może nasilać dolegliwości w przebiegu jelita
nieregularne posiłków o różnych godzinach bez należytego żucia może nasilać dolegliwości w przebiegu jelita
drażliwego. Objawy również mogą nasilać: pszenica, cebula, kukurydza, ziemniaki,produkty mleczne, jaja, orzechy,
drażliwego. Objawy również mogą nasilać: pszenica, cebula, kukurydza, ziemniaki,produkty mleczne, jaja, orzechy,
czekolada, ryby i czerwone wino. .
czekolada, ryby i czerwone wino. .
Rozpoznanie
Rozpoznanie
►
Rozpoznanie może wstępnie ustalić na podstawie charakterystycznych objawów. Zgodnie z
Rozpoznanie może wstępnie ustalić na podstawie charakterystycznych objawów. Zgodnie z
kryteriami Rzymskimi
kryteriami Rzymskimi
,
,
aby rozpoznać zespół jelita drażliwego muszą być spełnione następujące warunki:
aby rozpoznać zespół jelita drażliwego muszą być spełnione następujące warunki:
Ciągłe lub nawracające co najmniej przez 3 miesiące:
Ciągłe lub nawracające co najmniej przez 3 miesiące:
►
bóle brzucha bądź dyskomfort:
bóle brzucha bądź dyskomfort:
zmniejszające się po defekacji
zmniejszające się po defekacji
i/lub związane ze zmianami w częstości oddawania stolca
i/lub związane ze zmianami w częstości oddawania stolca
i/lub związane ze zmianami konsystencji stolca, oraz:
i/lub związane ze zmianami konsystencji stolca, oraz:
►
dwa lub więcej z następujących zaburzeń (trwających ¼ czasu):
dwa lub więcej z następujących zaburzeń (trwających ¼ czasu):
zmiana częstości wypróżnień (powyżej 3 dziennie lub poniżej 3 tygodniowo)
zmiana częstości wypróżnień (powyżej 3 dziennie lub poniżej 3 tygodniowo)
zmiana uformowania stolca (nadmiernie twardy lub luźny)
zmiana uformowania stolca (nadmiernie twardy lub luźny)
zmiana pasażu stolca (parcie na stolec, nagłe oddawanie stolca, uczucie niepełnej defekacji)
zmiana pasażu stolca (parcie na stolec, nagłe oddawanie stolca, uczucie niepełnej defekacji)
wydalanie śluzu
wydalanie śluzu
wzdęcia brzucha
wzdęcia brzucha
Zespół jelita nadwrażliwego
Zespół jelita nadwrażliwego
Leczenie
Leczenie
►
Leczenie polega na opanowaniu lub co najmniej zmniejszeniu dolegliwości pacjenta. Właściwe leczenie składa się z
Leczenie polega na opanowaniu lub co najmniej zmniejszeniu dolegliwości pacjenta. Właściwe leczenie składa się z
kilku istotnych elementów:
kilku istotnych elementów:
►
postępowanie dietetyczne i uregulowanie trybu życia
postępowanie dietetyczne i uregulowanie trybu życia
►
psychoterapia
psychoterapia
►
leczenie farmakologiczne
leczenie farmakologiczne
►
leczenie uzdrowiskowe.
leczenie uzdrowiskowe.
►
W wielu przypadkach poprawę uzyskuje się dopiero po wypróbowaniu kilku sposobów leczenia.
W wielu przypadkach poprawę uzyskuje się dopiero po wypróbowaniu kilku sposobów leczenia.
Postępowanie dietetyczne
Postępowanie dietetyczne
►
Postępowanie dietetyczne polega głównie na wykluczeniu pokarmów, które drażnią błonę śluzową przewodu
Postępowanie dietetyczne polega głównie na wykluczeniu pokarmów, które drażnią błonę śluzową przewodu
pokarmowego oraz nadmiernie stymulują jego czynność motoryczną. Posiłki powinny być spożywane częściej w
pokarmowego oraz nadmiernie stymulują jego czynność motoryczną. Posiłki powinny być spożywane częściej w
mniejszych ilościach, o regularnych porach i powinny być spożywane powoli. Należy unikać posiłków nadmiernie
mniejszych ilościach, o regularnych porach i powinny być spożywane powoli. Należy unikać posiłków nadmiernie
gorących oraz zimnych.
gorących oraz zimnych.
►
Chorzy z postacią bólowo – zaparciową dobrze reagują na dietę bogatobłonnikową, która poprzez skrócenie czasu
Chorzy z postacią bólowo – zaparciową dobrze reagują na dietę bogatobłonnikową, która poprzez skrócenie czasu
transportu jelitowego powoduje zmniejszenie zaparć oraz odczuwanie bólu przez chorego. Natomiast u części chorych
transportu jelitowego powoduje zmniejszenie zaparć oraz odczuwanie bólu przez chorego. Natomiast u części chorych
zwiększenie ilości błonnika nie przynosi spodziewanego efektu lub może nasilić działanie drażniące, które zwiększa
zwiększenie ilości błonnika nie przynosi spodziewanego efektu lub może nasilić działanie drażniące, które zwiększa
dolegliwości bólowe. Dlatego też, postępowanie dietetyczne należy dobierać indywidualne do każdego pacjenta w
dolegliwości bólowe. Dlatego też, postępowanie dietetyczne należy dobierać indywidualne do każdego pacjenta w
zależności od dominujących objawów chorobowych..
zależności od dominujących objawów chorobowych..
►
Picie odpowiedniej ilości płynów w ilości co najmniej 1,5l płynów na dobę jest kolejnym
Picie odpowiedniej ilości płynów w ilości co najmniej 1,5l płynów na dobę jest kolejnym
ważnym elementem żywienia,
ważnym elementem żywienia,
które wpływając na prawidłowe uwodnienie mas kałowych, zmniejsza skłonność do zaparć. Zaleca się spożywanie
które wpływając na prawidłowe uwodnienie mas kałowych, zmniejsza skłonność do zaparć. Zaleca się spożywanie
napojów niegazowanych, nie zawierających drażniącego sorbitolu, który może czasami nasilić dolegliwości.
napojów niegazowanych, nie zawierających drażniącego sorbitolu, który może czasami nasilić dolegliwości.
►
Z diety należy wyeliminować czekoladę, kakao, które działają zapierająco.
Z diety należy wyeliminować czekoladę, kakao, które działają zapierająco.
►
Stosowanie dużych ilości warzyw (cebula, kapusta, warzywa strączkowe) i owoców może być źle tolerowane przez
Stosowanie dużych ilości warzyw (cebula, kapusta, warzywa strączkowe) i owoców może być źle tolerowane przez
niektóre osoby z zespołem jelita nadwrażliwego, u których mogą nasilić bóle i wzdęcia brzucha. U tych osób celowe jest
niektóre osoby z zespołem jelita nadwrażliwego, u których mogą nasilić bóle i wzdęcia brzucha. U tych osób celowe jest
ograniczenie tych produktów w diecie. Chorzy źle reagujący na kofeinę zawartą w kawie lub teinę zawartą w herbacie
ograniczenie tych produktów w diecie. Chorzy źle reagujący na kofeinę zawartą w kawie lub teinę zawartą w herbacie
powinni ograniczyć spożycie tych produktów w celu zmniejszenia dolegliwości, a chorzy u których po spożyciu
powinni ograniczyć spożycie tych produktów w celu zmniejszenia dolegliwości, a chorzy u których po spożyciu
produktów mlecznych objawy nasilają się lub pojawią powinni ograniczyć spożycie tych produktów. Również
produktów mlecznych objawy nasilają się lub pojawią powinni ograniczyć spożycie tych produktów. Również
ciężkostrawne tłuszcze zwierzęce, szczególnie smażone, mogą nasilać dolegliwości chorych z jelitem nadwrażliwym.
ciężkostrawne tłuszcze zwierzęce, szczególnie smażone, mogą nasilać dolegliwości chorych z jelitem nadwrażliwym.
Zapalenia jelit
Zapalenia jelit
Specyfika chorób zapalnych jelit
Specyfika chorób zapalnych jelit
►
Choroby zapalne jelit mogą się umiejscawiać w ścianie jelita cienkiego lub grubego, na
Choroby zapalne jelit mogą się umiejscawiać w ścianie jelita cienkiego lub grubego, na
całej ich długości lub w określonym jego odcinku. W wielu przypadkach do choroby
całej ich długości lub w określonym jego odcinku. W wielu przypadkach do choroby
dochodzi na skutek łatwego kontaktu dużej powierzchni jelita cienkiego (i grubego) z
dochodzi na skutek łatwego kontaktu dużej powierzchni jelita cienkiego (i grubego) z
ogromną liczbą czynników chorobowych dostających się z pokarmem. Zapalenia mogą
ogromną liczbą czynników chorobowych dostających się z pokarmem. Zapalenia mogą
przebiegać w sposób ostry lub przewlekły.
przebiegać w sposób ostry lub przewlekły.
Zwykle objawem stanu zapalnego w jelitach są:
Zwykle objawem stanu zapalnego w jelitach są:
►
- brak łaknienia, nudności, wymioty
- brak łaknienia, nudności, wymioty
- bóle brzucha
- bóle brzucha
- biegunki (ostre lub przewlekłe), niekiedy z wydzieliną śluzową oraz krwiste
- biegunki (ostre lub przewlekłe), niekiedy z wydzieliną śluzową oraz krwiste
- niekiedy stan podgorączkowy lub gorączka
- niekiedy stan podgorączkowy lub gorączka
- zaburzenia wchłaniania składników pokarmowych, witamin, soli mineralnych oraz
- zaburzenia wchłaniania składników pokarmowych, witamin, soli mineralnych oraz
objawy tych niedoborów
objawy tych niedoborów
- inne niebezpieczne dla zdrowia powikłania zapaleń
- inne niebezpieczne dla zdrowia powikłania zapaleń
Rozpoznanie lekarskie chorób jelit
Rozpoznanie lekarskie chorób jelit
►
Rozpoznanie ustala się zwykle na podstawie wywiadu lekarskiego oraz badań
Rozpoznanie ustala się zwykle na podstawie wywiadu lekarskiego oraz badań
pozwalających na ocenę zmian anatomicznych jelit, czyli np. badania kolonoskopowego
pozwalających na ocenę zmian anatomicznych jelit, czyli np. badania kolonoskopowego
z badaniem histopatologicznym wycinka błony śluzowej lub badania radiologicznego
z badaniem histopatologicznym wycinka błony śluzowej lub badania radiologicznego
jelit. W przypadku zakażeń drobnoustrojami, toksynami, itp. dokonuje się odpowiednich
jelit. W przypadku zakażeń drobnoustrojami, toksynami, itp. dokonuje się odpowiednich
analiz bakteriologicznych, testów laboratoryjnych, itp. Niekiedy rozpoznanie jest
analiz bakteriologicznych, testów laboratoryjnych, itp. Niekiedy rozpoznanie jest
ustalone podczas operacji. Nowe (jeszcze trudno dostępne) metody oceny jelit to tzw.
ustalone podczas operacji. Nowe (jeszcze trudno dostępne) metody oceny jelit to tzw.
wirtualna kolonoskopia wykonywana w oparciu o technikę tomografii komputerowej i
wirtualna kolonoskopia wykonywana w oparciu o technikę tomografii komputerowej i
zastosowanie tzw. kapsułki wyposażonej w kamerę, która przechodzi wraz z ruchami
zastosowanie tzw. kapsułki wyposażonej w kamerę, która przechodzi wraz z ruchami
robaczkowymi przez cały przewód pokarmowy.
robaczkowymi przez cały przewód pokarmowy.
PRZYCZYNY ZAPALEŃ JELIT
PRZYCZYNY ZAPALEŃ JELIT
Przyczyną chorób zapalnych jelit są najczęściej:
Przyczyną chorób zapalnych jelit są najczęściej:
►
- błędy dietetyczne, zatrucia (metale ciężkie, grzyby niejadalne)
- błędy dietetyczne, zatrucia (metale ciężkie, grzyby niejadalne)
- zakażenia drobnoustrojami (bakteryjne, wirusowe, itp.)
- zakażenia drobnoustrojami (bakteryjne, wirusowe, itp.)
- pasożyty przewodu pokarmowego
- pasożyty przewodu pokarmowego
- leki
- leki
- alergeny pokarmowe
- alergeny pokarmowe
- choroby zapalne o immunologicznym podłożu
- choroby zapalne o immunologicznym podłożu
Błędy dietetyczne i zatrucia a zapalenie błony śluzowej jelita
Błędy dietetyczne i zatrucia a zapalenie błony śluzowej jelita
Zapalenie śluzówki jelita (jak też żołądka) wywołują szkodliwe czynnikach chemiczne i fizyczne
Zapalenie śluzówki jelita (jak też żołądka) wywołują szkodliwe czynnikach chemiczne i fizyczne
zawarte w takich pokarmach i substancjach jak:
zawarte w takich pokarmach i substancjach jak:
- alkohol (zwłaszcza spożywany w dużej ilości!)
- alkohol (zwłaszcza spożywany w dużej ilości!)
- nadmiar pokarmu ciężkostrawnego, potrawy surowe, itp.
- nadmiar pokarmu ciężkostrawnego, potrawy surowe, itp.
- podrażnienie śluzówki jelit wskutek potraw zbyt gorących, zbyt zimnych, zbyt pikantnych, itp.
- podrażnienie śluzówki jelit wskutek potraw zbyt gorących, zbyt zimnych, zbyt pikantnych, itp.
Zakażenia drobnoustrojami – biegunki
Zakażenia drobnoustrojami – biegunki
►
W jelicie bytuje obfita mikroflora bakteryjna wspomagająca procesy trawienne. U osób zdrowych
W jelicie bytuje obfita mikroflora bakteryjna wspomagająca procesy trawienne. U osób zdrowych
zapobiega ona czynnikom chorobotwórczym. Jednak w przypadku zatruć bakteryjnych lub
zapobiega ona czynnikom chorobotwórczym. Jednak w przypadku zatruć bakteryjnych lub
osłabionej odporności organizmu (np. po antybiotykoterapii, czy ciężkich chorobach ustrojowych
osłabionej odporności organizmu (np. po antybiotykoterapii, czy ciężkich chorobach ustrojowych
takich jak rak i chemioterapia) – obecne w treści jelita bakterie wydzielają toksyny powodujące
takich jak rak i chemioterapia) – obecne w treści jelita bakterie wydzielają toksyny powodujące
procesy zapalne. Również uszkodzenie osłony śluzowej jelita może spowodować przedostanie się
procesy zapalne. Również uszkodzenie osłony śluzowej jelita może spowodować przedostanie się
toksyn bakteryjnych wewnątrz błony śluzowej jelita i rozpocząć jego zapalenie. U osób
toksyn bakteryjnych wewnątrz błony śluzowej jelita i rozpocząć jego zapalenie. U osób
przyjmujących długotrwale antybiotyki i chorych z zaburzeniami odporności może wystąpić
przyjmujących długotrwale antybiotyki i chorych z zaburzeniami odporności może wystąpić
zapalenie jelit wywołane przez grzyb Candida albicans. Zapalenie jelit może wywołać wirus
zapalenie jelit wywołane przez grzyb Candida albicans. Zapalenie jelit może wywołać wirus
nagminnego zapalenia wątroby i wirus ECHO (głównie u dzieci)
nagminnego zapalenia wątroby i wirus ECHO (głównie u dzieci)
Zatrucia pokarmowe
Zatrucia pokarmowe
►
Zatrucia pokarmowe są to choroby
Zatrucia pokarmowe są to choroby
wywołane spożyciem pokarmów
wywołane spożyciem pokarmów
zawierających chorobotwórcze
zawierających chorobotwórcze
bakterie i ich toksyny, pasożyty,
bakterie i ich toksyny, pasożyty,
wirusy lub zanieczyszczenia
wirusy lub zanieczyszczenia
chemiczne. Ich przebieg jest zwykle
chemiczne. Ich przebieg jest zwykle
gwałtowny i objawia się bólami
gwałtowny i objawia się bólami
brzucha, nudnościami, biegunką,
brzucha, nudnościami, biegunką,
wysoką temperaturą.
wysoką temperaturą.
PRZYCZYNY ZATRUĆ
PRZYCZYNY ZATRUĆ
POKARMOWYCH
POKARMOWYCH
Brak higieny u producentów żywności i w kuchniach
Brak higieny u producentów żywności i w kuchniach
►
Podstawowa przyczyna zakażeń pokarmowych jest banalna. To brak higieny u producentów
Podstawowa przyczyna zakażeń pokarmowych jest banalna. To brak higieny u producentów
żywności, w naszej kuchni domowej i w kuchniach lokali gastronomicznych sprzyja
żywności, w naszej kuchni domowej i w kuchniach lokali gastronomicznych sprzyja
rozmnażaniu się bakterii w pożywieniu. Zagrożenie zwiększa ciepła pora roku.
rozmnażaniu się bakterii w pożywieniu. Zagrożenie zwiększa ciepła pora roku.
Kremówka z Salmonellą….
Kremówka z Salmonellą….
Zjedzenie nawet małej ilości zakażonej Salmonellą, czy gronkowcem złocistym żywności może
Zjedzenie nawet małej ilości zakażonej Salmonellą, czy gronkowcem złocistym żywności może
wywołać chorobę objawiająca się ostra biegunką, bólem brzucha, wysoka gorączką, itp. Jej
wywołać chorobę objawiająca się ostra biegunką, bólem brzucha, wysoka gorączką, itp. Jej
objawy mogą wystąpić w ciągu pół godziny od spożycia ale również znacznie później (np. po
objawy mogą wystąpić w ciągu pół godziny od spożycia ale również znacznie później (np. po
trzech tygodniach). Czas trwania większości z tych chorób to godziny lub dni. Niektóre jednak
trzech tygodniach). Czas trwania większości z tych chorób to godziny lub dni. Niektóre jednak
choroby (szczególnie pasożytnicze) ciągną się tygodniami, miesiącami, latami.
choroby (szczególnie pasożytnicze) ciągną się tygodniami, miesiącami, latami.
►
Jakie drobnoustroje chorobotwórcze zakażają przewód trawienny?
Jakie drobnoustroje chorobotwórcze zakażają przewód trawienny?
►
Najczęstszą przyczyną zatruć pokarmowych w Polsce są bakterie i wirusy: campylobacter
Najczęstszą przyczyną zatruć pokarmowych w Polsce są bakterie i wirusy: campylobacter
(Campylobacter jejuni i Campylobacter coli), salmonella, oraz rotawirusy. Ponadto zakażają:
(Campylobacter jejuni i Campylobacter coli), salmonella, oraz rotawirusy. Ponadto zakażają:
gronkowiec złocisty, pałeczka czerwonki, laseczka zgorzeli gazowej i jadu kiełbasianego,
gronkowiec złocisty, pałeczka czerwonki, laseczka zgorzeli gazowej i jadu kiełbasianego,
przecinkowiec cholery (w krajach tropikalnych) i inne.
przecinkowiec cholery (w krajach tropikalnych) i inne.
►
Jakie szkody wywołują zarazki w układzie trawiennym?
Jakie szkody wywołują zarazki w układzie trawiennym?
►
Chorobotwórcze drobnoustroje, a zwłaszcza wytwarzane przez nie toksyny wywołują zwykle
Chorobotwórcze drobnoustroje, a zwłaszcza wytwarzane przez nie toksyny wywołują zwykle
podrażnienie i ostry stan zapalny błony śluzowej żołądka i jelit. Stan zapalny powoduje wzrost
podrażnienie i ostry stan zapalny błony śluzowej żołądka i jelit. Stan zapalny powoduje wzrost
przepuszczalności ściany jelit. Woda z osocza krwi przechodzi wówczas z naczyń krwionośnych
przepuszczalności ściany jelit. Woda z osocza krwi przechodzi wówczas z naczyń krwionośnych
do światła jelita, a drobnoustroje i ich toksyny są usuwane z wymiotami i biegunką. Czas, jaki
do światła jelita, a drobnoustroje i ich toksyny są usuwane z wymiotami i biegunką. Czas, jaki
upływa od chwili spożycia zatrutego pokarmu do wystąpienia objawów, różni się w zależności
upływa od chwili spożycia zatrutego pokarmu do wystąpienia objawów, różni się w zależności
od rodzaju drobnoustroju. Najczęściej wynosi 6-36 godzin.
od rodzaju drobnoustroju. Najczęściej wynosi 6-36 godzin.
PRZYCZYNY ZATRUĆ
PRZYCZYNY ZATRUĆ
POKARMOWYCH
POKARMOWYCH
►
Lato mnoży zakażenia pokarmowe
Lato mnoży zakażenia pokarmowe
►
W ciepłej porze roku bakterie rozwijają się szybciej i zakażają
W ciepłej porze roku bakterie rozwijają się szybciej i zakażają
tzw. wrażliwe surowce dla przetwórstwa spożywczego – np.
tzw. wrażliwe surowce dla przetwórstwa spożywczego – np.
jaja, mięso, mleko, itp. Najwięcej zatruć pokarmowych
jaja, mięso, mleko, itp. Najwięcej zatruć pokarmowych
powodują nieświeże wyroby cukiernicze z dodatkiem kremów,
powodują nieświeże wyroby cukiernicze z dodatkiem kremów,
lody przygotowywane metodą nieprzemysłową (nie z
lody przygotowywane metodą nieprzemysłową (nie z
proszku), garmażeryjne sałatki jarzynowe z majonezem oraz
proszku), garmażeryjne sałatki jarzynowe z majonezem oraz
potrawy z jaj, mięsa, ryb, ich przetwory i konserwy. Są one
potrawy z jaj, mięsa, ryb, ich przetwory i konserwy. Są one
narażone na szybkie zepsucie ze względu na dużą zawartość
narażone na szybkie zepsucie ze względu na dużą zawartość
wody i skład chemiczny, stanowiący dobre podłoże do rozwoju
wody i skład chemiczny, stanowiący dobre podłoże do rozwoju
mikroorganizmów.
mikroorganizmów.
►
W związku z tym latem zdarza się więcej zaburzeń przewodu
W związku z tym latem zdarza się więcej zaburzeń przewodu
pokarmowego związanych ze spożyciem pokarmów
pokarmowego związanych ze spożyciem pokarmów
zawierających substancje szkodliwe dla zdrowia.
zawierających substancje szkodliwe dla zdrowia.
SALMONELLA
SALMONELLA
►
Mikrodrapieżnik z jaj i drobiu
Mikrodrapieżnik z jaj i drobiu
►
W naszym kraju bakterie
W naszym kraju bakterie
Salmonella enterica
Salmonella enterica
(zwane też pałeczkami paraduru ) są
(zwane też pałeczkami paraduru ) są
odpowiedzialne za większość zatruć
odpowiedzialne za większość zatruć
pokarmowych. Bakterie te znajdują się głównie
pokarmowych. Bakterie te znajdują się głównie
w mięsie i jego przetworach, drobiu, jajach i ich
w mięsie i jego przetworach, drobiu, jajach i ich
przetworach oraz w rybach, twarogach, serach
przetworach oraz w rybach, twarogach, serach
twardych, miękkich i topionych, a nawet w
twardych, miękkich i topionych, a nawet w
sokach owocowych. Zakażona żywność niczym
sokach owocowych. Zakażona żywność niczym
się nie różni od zdrowej . Do zakażenia naszego
się nie różni od zdrowej . Do zakażenia naszego
układu trawiennego wystarczy ok. 20 bakterii.
układu trawiennego wystarczy ok. 20 bakterii.
CAMPYLOBACTER
CAMPYLOBACTER
Nowy „lider” zakażeń
Nowy „lider” zakażeń
pokarmowych
pokarmowych
►
Campylobacter jejuni
Campylobacter jejuni
Bakteria upodobała sobie tuszki drobiu, mleko,
Bakteria upodobała sobie tuszki drobiu, mleko,
wody gruntowe. Jest ruchoma, gram-ujemna,
wody gruntowe. Jest ruchoma, gram-ujemna,
mikroaerofilna i termofilna. Szczyt zachorowań
mikroaerofilna i termofilna. Szczyt zachorowań
przypada na miesiące letnie. Szacuje się, że
przypada na miesiące letnie. Szacuje się, że
stanowią one najczęstszą przyczynę biegunek
stanowią one najczęstszą przyczynę biegunek
w Stanach Zjednoczonych, w Europie natomiast
w Stanach Zjednoczonych, w Europie natomiast
wywołują około 1% biegunek. Wywołuje objawy
wywołują około 1% biegunek. Wywołuje objawy
ostrej biegunki, gdy w naszym przewodzie
ostrej biegunki, gdy w naszym przewodzie
znajdzie się około 500 tych mikroorganizmów.
znajdzie się około 500 tych mikroorganizmów.
CZERWONKA - CHOROBA
CZERWONKA - CHOROBA
BRUDNYCH RĄK
BRUDNYCH RĄK
►
Czerwonka – wysoce zakaźna choroba “brudnych rąk”
Czerwonka – wysoce zakaźna choroba “brudnych rąk”
Źródłem zakażenia jest kontakt z chorym człowiekiem
Źródłem zakażenia jest kontakt z chorym człowiekiem
lub zakażoną przezeń żywnością. Przyczyną wywołanej
lub zakażoną przezeń żywnością. Przyczyną wywołanej
przez nią biegunki są różne gatunki pałeczki czerwonki
przez nią biegunki są różne gatunki pałeczki czerwonki
(
(
Shigella).
Shigella).
Bakteria ta rozprzestrzenia się wraz z
Bakteria ta rozprzestrzenia się wraz z
wydalaniem kału przez nosicieli i osób chorych, a do
wydalaniem kału przez nosicieli i osób chorych, a do
zakażenia dochodzi najczęściej metodą „brudnych rąk”,
zakażenia dochodzi najczęściej metodą „brudnych rąk”,
poprzez zainfekowane pożywienia, czy wody gruntowe.
poprzez zainfekowane pożywienia, czy wody gruntowe.
Shigella zakaża najczęściej sałatki, surowe, warzywa,
Shigella zakaża najczęściej sałatki, surowe, warzywa,
mleko i nabiał, drób, wody gruntowe w najbliższej
mleko i nabiał, drób, wody gruntowe w najbliższej
okolicy. W odróżnieniu od salmonelli, aby doszło do
okolicy. W odróżnieniu od salmonelli, aby doszło do
zakażenia wystarczy kilka (ok. 10) bakterii!
zakażenia wystarczy kilka (ok. 10) bakterii!
NIEBEZPIECZNA PAŁECZKA
NIEBEZPIECZNA PAŁECZKA
OKRĘŻNICY O157:H7
OKRĘŻNICY O157:H7
Pałeczka okrężnicy
Pałeczka okrężnicy
►
Pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) jest powszechnie występującą w naszym
Pałeczka okrężnicy (Escherichia coli) jest powszechnie występującą w naszym
przewodzie pokarmowym bakterią, zazwyczaj nie sprawiającą nam kłopotu, dopóki
przewodzie pokarmowym bakterią, zazwyczaj nie sprawiającą nam kłopotu, dopóki
nie namnoży się w pokarmach, które spożyjemy – w mięsie, mleku oraz różnego
nie namnoży się w pokarmach, które spożyjemy – w mięsie, mleku oraz różnego
rodzaju ich przetworach.
rodzaju ich przetworach.
►
Jak się zakażamy?
Jak się zakażamy?
►
Zakażamy się najczęściej jedząc zakażone niedosmażone mięso, mielone mięso
Zakażamy się najczęściej jedząc zakażone niedosmażone mięso, mielone mięso
wołowe – tzwe. tatara, surowe mleko. Szczególnie narażone na nie są osoby, które
wołowe – tzwe. tatara, surowe mleko. Szczególnie narażone na nie są osoby, które
korzystają z ulicznych punktów sprzedaży typu fast-food. Do wywołania objawów
korzystają z ulicznych punktów sprzedaży typu fast-food. Do wywołania objawów
chorobowych wystarczy około 10-15 drobnoutrojów.
chorobowych wystarczy około 10-15 drobnoutrojów.
►
Uwaga! Zagraża nam nowa odmiana pałeczki okrężnicy
Uwaga! Zagraża nam nowa odmiana pałeczki okrężnicy
►
Jednym z najniebezpieczniejszych drobnoustrojów, które ostatnio wykryto jest nowa
Jednym z najniebezpieczniejszych drobnoustrojów, które ostatnio wykryto jest nowa
odmiana, od dawna znanej pałeczki okrężnicy - serotyp O157:H7. Ta odmiana
odmiana, od dawna znanej pałeczki okrężnicy - serotyp O157:H7. Ta odmiana
pałeczki jest bardzo groźna, głównie ze względu na produkcję niebezpiecznej toksyny
pałeczki jest bardzo groźna, głównie ze względu na produkcję niebezpiecznej toksyny
SLT.
SLT.
►
J
J
ak zakażamy się Escherichią coli O157:H7
ak zakażamy się Escherichią coli O157:H7
Ten typ bakterii coli jest często składnikiem normalnej flory bakteryjnej bydlęcego
Ten typ bakterii coli jest często składnikiem normalnej flory bakteryjnej bydlęcego
przewodu pokarmowego. Czasami dostaje się do mięsa wołowego, gdy podczas uboju
przewodu pokarmowego. Czasami dostaje się do mięsa wołowego, gdy podczas uboju
zetknie się z nim zawartość jelit. Ryzyko zakażenia mięsem, które jest dokładnie
zetknie się z nim zawartość jelit. Ryzyko zakażenia mięsem, które jest dokładnie
usmażone, jest praktycznie zerowe. Natomiast krwiste befsztyki niedokładnie
usmażone, jest praktycznie zerowe. Natomiast krwiste befsztyki niedokładnie
wysmażone kotlety mielone czy hamburgery mogą zawierać zakaźną bakterię.
wysmażone kotlety mielone czy hamburgery mogą zawierać zakaźną bakterię.
NOWOTWORY JELIT
NOWOTWORY JELIT
Nowotwory jelita cienkiego
Nowotwory jelita cienkiego
►
Raki gruczołowe jelita cienkiego zdarzają się bardzo rzadko.
Raki gruczołowe jelita cienkiego zdarzają się bardzo rzadko.
Nie ma leczenia chemicznego uznanego za standardowe. w
Nie ma leczenia chemicznego uznanego za standardowe. w
przypadku choroby – czasami podejmuje się próby
przypadku choroby – czasami podejmuje się próby
paliatywnego stosowania fluorauracylu. Częściej leczenie jest
paliatywnego stosowania fluorauracylu. Częściej leczenie jest
operacyjne.
operacyjne.
Rak jelita grubego
Rak jelita grubego
►
Około 50% przypadków raka wykrywa się w końcowej części
Około 50% przypadków raka wykrywa się w końcowej części
jelita grubego – w odbytnicy. Pozostałe w innych częściach
jelita grubego – w odbytnicy. Pozostałe w innych częściach
jelita grubego. W większości przypadków nowotwór ten
jelita grubego. W większości przypadków nowotwór ten
powstaje na podłożu łagodnych polipów okrężnicy – tzw.
powstaje na podłożu łagodnych polipów okrężnicy – tzw.
gruczolakowych polipów. Przemiana gruczolaka w raka
gruczolakowych polipów. Przemiana gruczolaka w raka
zachodzi poprzez serię mutacji w genach najważniejszych dla
zachodzi poprzez serię mutacji w genach najważniejszych dla
jego rozwoju. Proces trwa średnio około 10 lat.
jego rozwoju. Proces trwa średnio około 10 lat.
NOWOTWORY JELIT
NOWOTWORY JELIT
J
J
akie objawy powinny wzbudzić niepokój onkologiczny?
akie objawy powinny wzbudzić niepokój onkologiczny?
►
Do wczesnych oznak mogących świadczyć o rozwoju raka jelita
Do wczesnych oznak mogących świadczyć o rozwoju raka jelita
grubego zalicza się:
grubego zalicza się:
• krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
• krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego,
zwłaszcza niezależne od krwawienia guzków krwawniczych
zwłaszcza niezależne od krwawienia guzków krwawniczych
(hemoroidów);
(hemoroidów);
• pozytywny wynik testu na krew utajoną;
• pozytywny wynik testu na krew utajoną;
• nagła i nie dająca się wytłumaczyć zmiana rytmu wypróżnień
• nagła i nie dająca się wytłumaczyć zmiana rytmu wypróżnień
dobowych,
dobowych,
• niedokrwistość z niedoboru żelaza
• niedokrwistość z niedoboru żelaza
Czy rak okrężnicy częściej zagraża kobietom czy
Czy rak okrężnicy częściej zagraża kobietom czy
mężczyznom?
mężczyznom?
►
Mówi się, że nowotwór złośliwy jelita grubego jest chorobą
Mówi się, że nowotwór złośliwy jelita grubego jest chorobą
„równych szans”, która z taką samą częstością dotyka kobiety i
„równych szans”, która z taką samą częstością dotyka kobiety i
mężczyzn. W Polsce jest obecnie drugą, co do częstości przyczyną
mężczyzn. W Polsce jest obecnie drugą, co do częstości przyczyną
zgonów z powodu nowotworu złośliwego, zarówno u kobiet, jak i
zgonów z powodu nowotworu złośliwego, zarówno u kobiet, jak i
mężczyzn. (po raku sutka (kobiety) i płuca (mężczyźni)).
mężczyzn. (po raku sutka (kobiety) i płuca (mężczyźni)).
Zapalenie wątroby
Zapalenie wątroby
Wirusowe zapalenie wątroby, WZW
Wirusowe zapalenie wątroby, WZW
Hepatitis
Hepatitis
) -
) -
. Często potocznie nazywana "
. Często potocznie nazywana "
", jest to jednak termin nieprawidłowy,
", jest to jednak termin nieprawidłowy,
niemedyczny oraz nieścisły, z uwagi na różnorodny przebieg wirusowych zapaleń wątroby,
niemedyczny oraz nieścisły, z uwagi na różnorodny przebieg wirusowych zapaleń wątroby,
które mogą przebiegać bez zażółcenia powłok skórnych.
które mogą przebiegać bez zażółcenia powłok skórnych.
►
Wśród
Wśród
możemy rozróżnić:
możemy rozróżnić:
►
wirus zapalenia wątroby typu A
wirus zapalenia wątroby typu A
►
wirus zapalenia wątroby typu B
wirus zapalenia wątroby typu B
►
wirus zapalenia wątroby typu C
wirus zapalenia wątroby typu C
►
wirus zapalenia wątroby typu D
wirus zapalenia wątroby typu D
►
wirus zapalenia wątroby typu E
wirus zapalenia wątroby typu E
►
wirus zapalenia wątroby typu G
wirus zapalenia wątroby typu G
Inne wirusy, pierwotnie niehepatotropowe, mogące wywołać wirusowe zapalenie wątroby:
Inne wirusy, pierwotnie niehepatotropowe, mogące wywołać wirusowe zapalenie wątroby:
►
►
B
►
►
►
-
►
i
i
►
►
►
Zapalenie wątroby
Zapalenie wątroby
►
Wirus zapalenia wątroby typu C
Wirus zapalenia wątroby typu C
,
,
HCV
HCV
(z
(z
C Virus
C Virus
) -
) -
z
rodziny
, rodzaju
, rodzaju
Hepacivirus
Hepacivirus
. Jego
. Jego
średnica wynosi około 60-70
średnica wynosi około 60-70
.
.
►
HCV jest przyczyną
HCV jest przyczyną
wirusowego zapalenia wątroby typu C
wirusowego zapalenia wątroby typu C
Uznaje się go za przyczynę
Uznaje się go za przyczynę
i
i
. Wirus HCV jest zdolny do
. Wirus HCV jest zdolny do
wywołania nosicielstwa. Wykazuje dużą
wywołania nosicielstwa. Wykazuje dużą
wrażliwość na środki i metody
wrażliwość na środki i metody
,
większą niż
większą niż
, mniejszą niż
, mniejszą niż
Zapalenie wątroby- HCV
Zapalenie wątroby- HCV
Choroba
Choroba
►
Większość (96%) zakażonych nie jest świadoma swojego
Większość (96%) zakażonych nie jest świadoma swojego
stanu, ponieważ zazwyczaj przewlekła infekcja jest
stanu, ponieważ zazwyczaj przewlekła infekcja jest
skąpoobjawowa i trwa latami. Średni czas trwania zakażenia
skąpoobjawowa i trwa latami. Średni czas trwania zakażenia
HCV, od momentu wniknięcia wirusa do ustroju do
HCV, od momentu wniknięcia wirusa do ustroju do
poważnych problemów zdrowotnych, jest zazwyczaj dłuższy,
poważnych problemów zdrowotnych, jest zazwyczaj dłuższy,
niż w przypadku HIV i trwa 5 do 35 lat. Choroba często
niż w przypadku HIV i trwa 5 do 35 lat. Choroba często
kończy się
kończy się
i
i
, poprzedzonymi
, poprzedzonymi
poważnymi komplikacjami, uniemożliwiającymi normalne
poważnymi komplikacjami, uniemożliwiającymi normalne
funkcjonowanie (
funkcjonowanie (
,
,
,
,
,
włącznie). Zapaleniu wątroby,
wywołanemu przez HCV, często towarzyszą
wywołanemu przez HCV, często towarzyszą
, w tym
, w tym
autoimmunologiczne zapalenie wątroby
autoimmunologiczne zapalenie wątroby
(AIH), które znacznie
(AIH), które znacznie
pogarszają rokowanie i czas przeżycia.
pogarszają rokowanie i czas przeżycia.
HCV
HCV
Drogi i mechanizm zakażenia
Drogi i mechanizm zakażenia
►
stanowią ludzie chorzy na WZW i
stanowią ludzie chorzy na WZW i
.
HCV przenosi się podczas kontaktu krwi własnej z krwią
HCV przenosi się podczas kontaktu krwi własnej z krwią
nosiciela. Potencjalnie zakaźny jest każdy materiał zawierający
nosiciela. Potencjalnie zakaźny jest każdy materiał zawierający
krew. Wirus przenosi się w czasie zabiegów medycznych:
krew. Wirus przenosi się w czasie zabiegów medycznych:
pobierania i
, zabiegów operacyjnych i innych, a
, zabiegów operacyjnych i innych, a
także przez zabiegi niemedyczne, takie jak wykonywanie
także przez zabiegi niemedyczne, takie jak wykonywanie
, wstrzykiwanie
, wstrzykiwanie
igłą lub
igłą lub
strzykawką itd. Prawdopodobieństwo
strzykawką itd. Prawdopodobieństwo
przez
przez
wynosi 3,3%. Możliwość
wynosi 3,3%. Możliwość
okołoporodowej transmisji wirusa z matki na noworodka wynosi
okołoporodowej transmisji wirusa z matki na noworodka wynosi
około 5-6%. Jak dotąd nie znaleziono skutecznej
około 5-6%. Jak dotąd nie znaleziono skutecznej
przeciw HCV. W wielu przypadkach możliwe jest zahamowanie
przeciw HCV. W wielu przypadkach możliwe jest zahamowanie
działalności wirusa w organizmie, a nawet zahamowanie
działalności wirusa w organizmie, a nawet zahamowanie
procesu jego namnażania, dzięki takim środkom jak
procesu jego namnażania, dzięki takim środkom jak
i
. W trakcie badań jest szereg nowych leków, takich
. W trakcie badań jest szereg nowych leków, takich
jak
czy
czy
HBV
HBV
►
Wirus zapalenia wątroby typu B
Wirus zapalenia wątroby typu B
,
,
HBV
HBV
(
Hepatitis B
Hepatitis B
Virus
Virus
), to otoczkowy
), to otoczkowy
, hepatotropowy i limfotropowy,
, hepatotropowy i limfotropowy,
z rodziny
z rodziny
, powodujący
, zwane kiedyś
, zwane kiedyś
żółtaczką wszczepienną
żółtaczką wszczepienną
, nie tylko u
, nie tylko u
ludzi, ale u
ludzi, ale u
. Zapalenie wątroby B nadal
. Zapalenie wątroby B nadal
powoduje
i jest
w
. Ponad 2 miliardy
. Ponad 2 miliardy
ludzi, około jednej trzeciej
ludzi, około jednej trzeciej
, zostało
, zostało
zainfekowanych wirusem zapalenia wątroby B. Ta liczba
zainfekowanych wirusem zapalenia wątroby B. Ta liczba
obejmuje 350 milionów chronicznych nosicieli wirusa. Wg WHO,
obejmuje 350 milionów chronicznych nosicieli wirusa. Wg WHO,
w Polsce jest około 2% ludności przewlekle zakażonych
w Polsce jest około 2% ludności przewlekle zakażonych
wirusem B zapalenia wątroby, a 15-20% Polaków przebyło to
wirusem B zapalenia wątroby, a 15-20% Polaków przebyło to
zakażenie w przeszłości. Choroba w ostrej postaci powoduje
zakażenie w przeszłości. Choroba w ostrej postaci powoduje
zapalenie wątroby, wymioty,
i - rzadko - śmierć.
Chroniczne zapalenie wątroby B może ewentualnie prowadzić
Chroniczne zapalenie wątroby B może ewentualnie prowadzić
do
do
, który jest nieuleczalny
, który jest nieuleczalny
wobec małej skuteczności obecnej
wobec małej skuteczności obecnej
. Szczepienie
. Szczepienie
zapobiega infekcji wirusem zapalenia wątroby B.
zapobiega infekcji wirusem zapalenia wątroby B.
HBV
HBV
Czynniki ryzyka i drogi szerzenia wirusa
Czynniki ryzyka i drogi szerzenia wirusa
►
Wirus zapalenia wątroby typu B przenosi się podczas
Wirus zapalenia wątroby typu B przenosi się podczas
kontaktu z zakażoną krwią lub płynami ustrojowymi
kontaktu z zakażoną krwią lub płynami ustrojowymi
zawierającymi krew, i nie tylko podczas znacznie
zawierającymi krew, i nie tylko podczas znacznie
rzadszego kontaktu krwi własnej z krwią nosiciela, jaki
rzadszego kontaktu krwi własnej z krwią nosiciela, jaki
przenosi
wirusa zapalenia wątroby typu C
wirusa zapalenia wątroby typu C
. Możliwe formy
. Możliwe formy
przenoszenia wirusa zapalenia wątroby typu B obejmują,
przenoszenia wirusa zapalenia wątroby typu B obejmują,
m.in.:
m.in.:
►
Naruszenie ciągłości skóry skażonymi narzędziami
Naruszenie ciągłości skóry skażonymi narzędziami
(tatuaże, zabiegi kosmetyczne, fryzjerskie,
(tatuaże, zabiegi kosmetyczne, fryzjerskie,
stomatologiczne)
stomatologiczne)
►
Zakażenie płodu i noworodka od matki nosicielki
Zakażenie płodu i noworodka od matki nosicielki
►
Przetoczenia krwi i jej produktów
Przetoczenia krwi i jej produktów
►
Przygodne stosunki seksualne
Przygodne stosunki seksualne
►
Kontakty seksualne z nosicielami wirusa
Kontakty seksualne z nosicielami wirusa
HBV
HBV
Przebieg choroby
Przebieg choroby
►
Wirus HBV w dużych mianach
Wirus HBV w dużych mianach
występuje we krwi i w wątrobie.
występuje we krwi i w wątrobie.
Replikacja przebiega głównie w
Replikacja przebiega głównie w
komórkach wątroby (w niewielkim
komórkach wątroby (w niewielkim
stopniu prawdopodobnie także w
stopniu prawdopodobnie także w
limfocytach) – stąd schorzenia jakie
limfocytach) – stąd schorzenia jakie
wywołuje są różnymi postaciami
wywołuje są różnymi postaciami
zapalenia wątroby.
zapalenia wątroby.
HBV
HBV
Możemy wyróżnić:
Możemy wyróżnić:
►
zakażenia bezobjawowe, z pełnym wyleczeniem i nabyciem odporności (80%)
zakażenia bezobjawowe, z pełnym wyleczeniem i nabyciem odporności (80%)
►
słabo wyrażone zakażenia objawowe z pełnym wyzdrowieniem
słabo wyrażone zakażenia objawowe z pełnym wyzdrowieniem
►
ostre zapalenie wątroby, często z żółtaczką (mały % przypadków!)
ostre zapalenie wątroby, często z żółtaczką (mały % przypadków!)
►
piorunujące zapalenie wątroby z wysoką śmiertelnością (0,1% przypadków)
piorunujące zapalenie wątroby z wysoką śmiertelnością (0,1% przypadków)
►
różnie wyrażone przewlekłe zapalenia wątroby (z replikacją wirusa), jako
różnie wyrażone przewlekłe zapalenia wątroby (z replikacją wirusa), jako
niekorzystne zejścia poprzednich rodzajów zakażeń (u dorosłych 7%
niekorzystne zejścia poprzednich rodzajów zakażeń (u dorosłych 7%
przypadków, im młodszy wiek zarażenia tym więcej % przypadków
przypadków, im młodszy wiek zarażenia tym więcej % przypadków
przewlekłych)
przewlekłych)
zarażenia z wysoką replikacją, bez serokonwersji HBe (HBe+)
zarażenia z wysoką replikacją, bez serokonwersji HBe (HBe+)
zarażenia z niską replikacją z przeciwciałami AntyHBe (HBe-)
zarażenia z niską replikacją z przeciwciałami AntyHBe (HBe-)
►
tzw. nosicielstwo HBs, bez replikacji wirusa i cech zapalenia wątroby, jako
tzw. nosicielstwo HBs, bez replikacji wirusa i cech zapalenia wątroby, jako
następstwo długotrwałego procesu przewlekłego (wskutek integracji wirusa z
następstwo długotrwałego procesu przewlekłego (wskutek integracji wirusa z
genami gospodarza)
genami gospodarza)
►
późne następstwa: marskość wątroby i jej powikłania (
późne następstwa: marskość wątroby i jej powikłania (
,
z żylaków
z żylaków
przełyku,
przełyku,
– prowadzące ostatecznie do śmierci)
– prowadzące ostatecznie do śmierci)
►
piorunujące zapalenie wątroby przy nadkażeniu wirusem C lub D.
piorunujące zapalenie wątroby przy nadkażeniu wirusem C lub D.
wynosi od 6 tygodni do 6 miesięcy, po którym następuje mniej
wynosi od 6 tygodni do 6 miesięcy, po którym następuje mniej
lub bardziej wyrażona faza ostra.
lub bardziej wyrażona faza ostra.
HBV
HBV
Objawy
Objawy
►
Występują objawy podobne jak w innych rodzajach zapalenia wątroby:
Występują objawy podobne jak w innych rodzajach zapalenia wątroby:
osłabienie, senność, bóle głowy, brak apetytu, wstręt do potraw
osłabienie, senność, bóle głowy, brak apetytu, wstręt do potraw
tłustych, czasami
tłustych, czasami
, pod koniec pobolewanie
,
,
objaw "pulsowania" w brzuchu po spożyciu posiłku. Ból wątroby może
objaw "pulsowania" w brzuchu po spożyciu posiłku. Ból wątroby może
być mylony czasem z bólem serca lub żołądka – bywa kłujący i
być mylony czasem z bólem serca lub żołądka – bywa kłujący i
promieniuje do lewej strony i tyłu klatki piersiowej. Czasem pojawia się
promieniuje do lewej strony i tyłu klatki piersiowej. Czasem pojawia się
nieustępująca długo wysypka zlokalizowana głównie na kończynach
nieustępująca długo wysypka zlokalizowana głównie na kończynach
górnych i tułowiu (zespół Giannotti-Crosti). Okres żółtaczkowy może
górnych i tułowiu (zespół Giannotti-Crosti). Okres żółtaczkowy może
trwać od 1 do 7 tygodni (u 80% chorych żółtaczka w ogóle nie
trwać od 1 do 7 tygodni (u 80% chorych żółtaczka w ogóle nie
występuje). Żółtaczce towarzyszy zazwyczaj uporczywe swędzenie
występuje). Żółtaczce towarzyszy zazwyczaj uporczywe swędzenie
skóry. U 90% chorych brak jest specyficznych objawów wskazujących na
skóry. U 90% chorych brak jest specyficznych objawów wskazujących na
zarażenie HBV, i nie wiedzą oni o przebytym lub przewlekłym zapaleniu
zarażenie HBV, i nie wiedzą oni o przebytym lub przewlekłym zapaleniu
wątroby, przemijające zmęczenie i niestrawności zrzucając na kark
wątroby, przemijające zmęczenie i niestrawności zrzucając na kark
przemęczenia, złej diety czy alkoholu. U większości chorych objawy są
przemęczenia, złej diety czy alkoholu. U większości chorych objawy są
słabo wyrażone lub nie ma ich wcale. Nigdy też nie występują wszystkie
słabo wyrażone lub nie ma ich wcale. Nigdy też nie występują wszystkie
równocześnie.
równocześnie.
►
Po latach może występować skrzywienie kręgosłupa w stronę lewą na
Po latach może występować skrzywienie kręgosłupa w stronę lewą na
odcinku lędźwiowym spowodowane odruchowym przekrzywianiem ciała
odcinku lędźwiowym spowodowane odruchowym przekrzywianiem ciała
w celu odciążenia powiększonej wątroby.
w celu odciążenia powiększonej wątroby.
HBV
HBV
►
Przewlekłe zapalenie zazwyczaj jest prawie
Przewlekłe zapalenie zazwyczaj jest prawie
całkowicie bezobjawowe
całkowicie bezobjawowe
. Chorzy zgłaszają
. Chorzy zgłaszają
zmniejszoną tolerancję wysiłku i alkoholu, zwiększoną
zmniejszoną tolerancję wysiłku i alkoholu, zwiększoną
senność, spadek motywacji do życia, czasem częste
senność, spadek motywacji do życia, czasem częste
biegunki, zmiany wagi ciała (chudnięcie lub tycie),
biegunki, zmiany wagi ciała (chudnięcie lub tycie),
zwiększoną podatność na siniaki (problemy z
zwiększoną podatność na siniaki (problemy z
krzepliwością), nieznaczne pobolewanie pod żebrami
krzepliwością), nieznaczne pobolewanie pod żebrami
(czasem określane jako rozpieranie lub czucie wątroby,
(czasem określane jako rozpieranie lub czucie wątroby,
lub swędzenie wewnątrz, albo objawy gorąca w okolicach
lub swędzenie wewnątrz, albo objawy gorąca w okolicach
wątroby). Zazwyczaj występuje powiększenie wątroby i
wątroby). Zazwyczaj występuje powiększenie wątroby i
śledziony. Wątroba charakteryzuje się zwiększoną
śledziony. Wątroba charakteryzuje się zwiększoną
echogenicznością w badaniu USG, co powinno być
echogenicznością w badaniu USG, co powinno być
przesłanką do skierowania na szczegółowe badania m.in.
przesłanką do skierowania na szczegółowe badania m.in.
w kierunku HBV. U części chorych występują
w kierunku HBV. U części chorych występują
przypominające zmęczenie zasinienie okolic oczodołu
przypominające zmęczenie zasinienie okolic oczodołu
(tzw. "worki pod oczami").
(tzw. "worki pod oczami").
Marskość wątroby
Marskość wątroby
Marskość wątroby, zwłóknienie wątroby
Marskość wątroby, zwłóknienie wątroby
cirrhosis hepatis
cirrhosis hepatis
) - postępujące włóknienie miąższu
) - postępujące włóknienie miąższu
, niszczące strukturę
, niszczące strukturę
.
.
►
Marskość wątroby charakteryzuje się zastępowaniem
Marskość wątroby charakteryzuje się zastępowaniem
, które burzą jego
, które burzą jego
prawidłową budowę, doprowadzając do upośledzenia
prawidłową budowę, doprowadzając do upośledzenia
funkcji
funkcji
, utrudnienia odpływu żółci
, utrudnienia odpływu żółci
oraz są przyczyną powstania
oraz są przyczyną powstania
.
.
Przyczynami marskości mogą być
Przyczynami marskości mogą być
(w tym
(w tym
alkohol), choroby metaboliczne, zakażenie wirusem
alkohol), choroby metaboliczne, zakażenie wirusem
itp.
itp.
►
Uszkodzenie wątroby jest nieodwracalne, można
Uszkodzenie wątroby jest nieodwracalne, można
jednak spowolnić lub zatrzymać postępy zwłóknienia,
jednak spowolnić lub zatrzymać postępy zwłóknienia,
jeśli rozpocznie się umiejętne leczenie.
jeśli rozpocznie się umiejętne leczenie.
Marskość wątroby
Marskość wątroby
Objawy wczesne
Objawy wczesne
►
Wczesne objawy marskości wątroby to: zaczerwienienie dłoni, czerwone plamki
Wczesne objawy marskości wątroby to: zaczerwienienie dłoni, czerwone plamki
pojawiające się na górnej połowie ciała,
pojawiające się na górnej połowie ciała,
hipertrofia
hipertrofia
ślinianek
ślinianek
przyusznych, zwłóknienie
przyusznych, zwłóknienie
ścięgien w rękach. Może wystąpić zniekształcenie palców i paznokci u rąk. Wielu
ścięgien w rękach. Może wystąpić zniekształcenie palców i paznokci u rąk. Wielu
pacjentów we wczesnym stadium choroby w ogóle nie ma objawów, choć tkanka
pacjentów we wczesnym stadium choroby w ogóle nie ma objawów, choć tkanka
wątrobowa jest stale zastępowana przez nieczynną funkcjonalnie tkankę łączną. Gdy
wątrobowa jest stale zastępowana przez nieczynną funkcjonalnie tkankę łączną. Gdy
dochodzi do znacznego upośledzenia czynności wątroby, mogą wystąpić następujące
dochodzi do znacznego upośledzenia czynności wątroby, mogą wystąpić następujące
symptomy:
symptomy:
►
wyczerpanie;
wyczerpanie;
►
zmęczenie;
zmęczenie;
►
utrata apetytu;
utrata apetytu;
►
nudności;
nudności;
►
osłabienie;
osłabienie;
►
utrata masy ciała;
utrata masy ciała;
►
bóle brzucha;
bóle brzucha;
►
ginekomastia;
ginekomastia;
►
hypogonadyzm
hypogonadyzm
;
;
►
ascites
ascites
- wodobrzusze;
- wodobrzusze;
►
splenomegalia - powiększenie śledziony z powodu przekrwienia w wyniku nadciśnienia
splenomegalia - powiększenie śledziony z powodu przekrwienia w wyniku nadciśnienia
wrotnego;
wrotnego;
►
asterixis - obustronne trzepotanie wyciągniętymi, grzbietowo zgiętymi dłońmi,
asterixis - obustronne trzepotanie wyciągniętymi, grzbietowo zgiętymi dłońmi,
występujące u pacjentów z encefalopatią wątrobową.
występujące u pacjentów z encefalopatią wątrobową.
Marskość wątroby
Marskość wątroby
Przyczyny
Przyczyny
►
Przyczyny marskości wątroby są bardzo
Przyczyny marskości wątroby są bardzo
różnorodne i mogą współwystępować u
różnorodne i mogą współwystępować u
jednego pacjenta. W świecie zachodnim
jednego pacjenta. W świecie zachodnim
najbardziej powszechnymi przyczynami
najbardziej powszechnymi przyczynami
są przewlekłe nadużywanie
są przewlekłe nadużywanie
alkoholu
alkoholu
i
i
zakażenie wirusem zapalenia wątroby
zakażenie wirusem zapalenia wątroby
typu B i C (
typu B i C (
HBV
HBV
i
i
HCV
HCV
).
).
Rak wątroby
Rak wątroby
►
Rak wątroby
Rak wątroby
to groźna choroba, która często kończy się śmiercią,
to groźna choroba, która często kończy się śmiercią,
powstaje w wyniku przerzutów.
powstaje w wyniku przerzutów.
Rak wątroby
Rak wątroby
to guz, powstający w
to guz, powstający w
tkance tego narządu. Jest to nowotwór dość często powiązany z innymi
tkance tego narządu. Jest to nowotwór dość często powiązany z innymi
chorobami wątroby, takimi jak martwica.
chorobami wątroby, takimi jak martwica.
►
Rak wątroby
Rak wątroby
jest chorobą bardzo ciężką, przeważnie prowadzącą do
jest chorobą bardzo ciężką, przeważnie prowadzącą do
śmierci, wymagającą natychmiastowej opieki lekarskiej. W przeważającej
śmierci, wymagającą natychmiastowej opieki lekarskiej. W przeważającej
większości przypadków wynik leczenia zależy od tego, jak wcześnie
większości przypadków wynik leczenia zależy od tego, jak wcześnie
ustalono rozpoznanie.
ustalono rozpoznanie.
►
Zwykle rak w wątrobie jest przerzutem, co oznacza, że grupa komórek
Zwykle rak w wątrobie jest przerzutem, co oznacza, że grupa komórek
raka innego narządu, wędrując wzdłuż naczyń krwionośnych, dociera do
raka innego narządu, wędrując wzdłuż naczyń krwionośnych, dociera do
wątroby i mnożąc się powoduje powstawanie guza. Jak w przypadku
wątroby i mnożąc się powoduje powstawanie guza. Jak w przypadku
innych raków tak i tu wynik leczenia zależy w znacznej mierze od stopnia
innych raków tak i tu wynik leczenia zależy w znacznej mierze od stopnia
jego rozwoju w chwili ustalenia rozpoznania. Im jest rozleglejszy, tym
jego rozwoju w chwili ustalenia rozpoznania. Im jest rozleglejszy, tym
trudniejszy jest do leczenia.
trudniejszy jest do leczenia.
►
Rak wątroby
Rak wątroby
to guz, powstający w tkance tego narządu. Jest to
to guz, powstający w tkance tego narządu. Jest to
nowotwór dość często powiązany z innymi chorobami wątroby, takimi jak
nowotwór dość często powiązany z innymi chorobami wątroby, takimi jak
martwica.
martwica.
W przeważającej większości przypadków wynik leczenia zależy od tego,
W przeważającej większości przypadków wynik leczenia zależy od tego,
jak wcześnie ustalono rozpoznanie.
jak wcześnie ustalono rozpoznanie.
Rak wątroby- przyczyny
Rak wątroby- przyczyny
►
Zwykle rak w wątrobie jest przerzutem, co oznacza, że grupa
Zwykle rak w wątrobie jest przerzutem, co oznacza, że grupa
komórek raka innego narządu, wędrując wzdłuż naczyń
komórek raka innego narządu, wędrując wzdłuż naczyń
krwionośnych, dociera do wątroby i mnożąc się powoduje
krwionośnych, dociera do wątroby i mnożąc się powoduje
powstawanie guza.
powstawanie guza.
W innych przypadkach rak powstaje w samej wątrobie, co jednak
W innych przypadkach rak powstaje w samej wątrobie, co jednak
zdarza się rzadko. W takiej sytuacji mówimy o wątrobiaku
zdarza się rzadko. W takiej sytuacji mówimy o wątrobiaku
(hepatoma). Czynniki sprzyjające powstawaniu raka wątroby to
(hepatoma). Czynniki sprzyjające powstawaniu raka wątroby to
przewlekłe choroby tego narządu, np. wirusowe zapalenie wątroby
przewlekłe choroby tego narządu, np. wirusowe zapalenie wątroby
typu B, które przeszło w postać przewlekłą.
typu B, które przeszło w postać przewlekłą.
Niewątpliwi, podstawowa przyczyny powstawania raka nie została
Niewątpliwi, podstawowa przyczyny powstawania raka nie została
jeszcze poznana. Wiadomo, że istnieje wiele substancji nazywanych
jeszcze poznana. Wiadomo, że istnieje wiele substancji nazywanych
rakotwórczymi, takich jak niektóre dodatki do potraw, związki
rakotwórczymi, takich jak niektóre dodatki do potraw, związki
chemiczne skażające atmosferę, a także promieniowanie, zwłaszcza
chemiczne skażające atmosferę, a także promieniowanie, zwłaszcza
rentgenowskie. Niemniej jednak czynniki te same w sobie nie
rentgenowskie. Niemniej jednak czynniki te same w sobie nie
wyjaśniają powstawania nowotworu (a jedynie zwiększają
wyjaśniają powstawania nowotworu (a jedynie zwiększają
prawdopodobieństwo jego rozwoju), ponieważ nie działają
prawdopodobieństwo jego rozwoju), ponieważ nie działają
jednakowo na wszystkich ludzi.
jednakowo na wszystkich ludzi.
Rak wątroby- objawy
Rak wątroby- objawy
►
Niestety w wielu przypadkach rak pozostaje niezauważalny aż
Niestety w wielu przypadkach rak pozostaje niezauważalny aż
do czasu, kiedy jest już za późno na skuteczne leczenie. Nie
do czasu, kiedy jest już za późno na skuteczne leczenie. Nie
można dostrzec jego wzrastanie, że do czasu, kiedy stanie się
można dostrzec jego wzrastanie, że do czasu, kiedy stanie się
duży, a i tak w pewnych przypadkach nie udaje się go wykryć.
duży, a i tak w pewnych przypadkach nie udaje się go wykryć.
Ból nie występuje.
Ból nie występuje.
Należy zwracać uwagę na wszystkie zmiany mogące
Należy zwracać uwagę na wszystkie zmiany mogące
występować w czynności naszego ustroju, takie jak np.:
występować w czynności naszego ustroju, takie jak np.:
- zmiana w wyglądzie stolca i moczu,
- zmiana w wyglądzie stolca i moczu,
- pojawieniu się krwi w stolcu i moczu,
- pojawieniu się krwi w stolcu i moczu,
- obecność plam krwi,
- obecność plam krwi,
- nienormalne zmniejszenie masy ciała.
- nienormalne zmniejszenie masy ciała.
W razie pojawienia się tych objawów najwłaściwszym
W razie pojawienia się tych objawów najwłaściwszym
postępowaniem jest zwrócenie się do lekarza. Chociaż w
postępowaniem jest zwrócenie się do lekarza. Chociaż w
przeważającej części przypadków objawy te nie wiążą się z
przeważającej części przypadków objawy te nie wiążą się z
rakiem, mogą jednak być wczesnym ostrzeżeniem w razie jego
rakiem, mogą jednak być wczesnym ostrzeżeniem w razie jego
obecności i mieć podstawowe znaczenie dla wyniku leczenia.
obecności i mieć podstawowe znaczenie dla wyniku leczenia.
Ostre zapalenie trzustki
Ostre zapalenie trzustki
►
Ostre zapalenie trzustki
Ostre zapalenie trzustki
Jedną z chorób narządów jamy brzusznej jest ostre
Jedną z chorób narządów jamy brzusznej jest ostre
zapalenie trzustki - w skrócie OZT (
zapalenie trzustki - w skrócie OZT (
łac. pancreatitis
łac. pancreatitis
acuta
acuta
) , które według definicji jest chorobą o
) , które według definicji jest chorobą o
przebiegu średnio-ciężkim lub ciężkim, objawiającą się
przebiegu średnio-ciężkim lub ciężkim, objawiającą się
bólem w jamie brzusznej oraz wzrostem aktywności
bólem w jamie brzusznej oraz wzrostem aktywności
enzymu amylazy we krwi i w moczu. Pod względem
enzymu amylazy we krwi i w moczu. Pod względem
anatomicznym cechuje się odwracalnym
anatomicznym cechuje się odwracalnym
uszkodzeniem trzustki i tkanek okołotrzustkowych pod
uszkodzeniem trzustki i tkanek okołotrzustkowych pod
postacią obrzęku, martwicy, a u części chorych
postacią obrzęku, martwicy, a u części chorych
występują powikłania wielonarządowe.
występują powikłania wielonarządowe.
Ostre zapalenie trzustki może wystąpić w każdym
Ostre zapalenie trzustki może wystąpić w każdym
wieku, ale częściej dotyka ludzi między 50 a 70 rokiem
wieku, ale częściej dotyka ludzi między 50 a 70 rokiem
życia.
życia.
OZT
OZT
►
U około 80 procent przypadków ostre zapalenie trzustki rozwija się na podłożu kamicy
U około 80 procent przypadków ostre zapalenie trzustki rozwija się na podłożu kamicy
żółciowej lub w przebiegu alkoholizmu. Ostre zapalenie trzustki na tle kamicy związane jest
żółciowej lub w przebiegu alkoholizmu. Ostre zapalenie trzustki na tle kamicy związane jest
najczęściej z faktem zablokowania przez kamień żółciowy zwieracza Oddiego, który znajduje
najczęściej z faktem zablokowania przez kamień żółciowy zwieracza Oddiego, który znajduje
się w brodawce Vatera, co powoduje wzrost ciśnienia w przewodach trzustkowych, gdyż sok
się w brodawce Vatera, co powoduje wzrost ciśnienia w przewodach trzustkowych, gdyż sok
trzustkowy nie może spływać do dwunastnicy.
trzustkowy nie może spływać do dwunastnicy.
Wpływ alkoholu na rozwój ostrego zapalenie trzustki jest nieco inny, a mianowicie
Wpływ alkoholu na rozwój ostrego zapalenie trzustki jest nieco inny, a mianowicie
codzienne spożywanie ponad 100g czystego etanolu przez kilka lat może powodować rozwój
codzienne spożywanie ponad 100g czystego etanolu przez kilka lat może powodować rozwój
przewlekłej niedrożności przewodów trzustkowych, a także wywoływać przewlekłe zapalenie
przewlekłej niedrożności przewodów trzustkowych, a także wywoływać przewlekłe zapalenie
błony śluzowej dwunastnicy i skurcz brodawki Vatera.
błony śluzowej dwunastnicy i skurcz brodawki Vatera.
U pozostałych 20 procent chorych do rozwoju choroby mogą usposabiać:
U pozostałych 20 procent chorych do rozwoju choroby mogą usposabiać:
- zażywanie niektórych leków np. azatiopryny, sulfasalazyny, furosemidu, kwasu
- zażywanie niektórych leków np. azatiopryny, sulfasalazyny, furosemidu, kwasu
walproinowego, estrogenoterapia u osób z istniejącą hiperlipidemią,
walproinowego, estrogenoterapia u osób z istniejącą hiperlipidemią,
- choroby zakaźne np. świnka, płonica, różne bakteriemie,
- choroby zakaźne np. świnka, płonica, różne bakteriemie,
- przeprowadzone badania endoskopowe dróg żółciowych i trzustki,
- przeprowadzone badania endoskopowe dróg żółciowych i trzustki,
- zaburzenia w przebiegu przewodu trzustkowego związane z jego zwężeniem,
- zaburzenia w przebiegu przewodu trzustkowego związane z jego zwężeniem,
naciekaniem nowotworowym lub zmianami anatomicznymi trzustki,
naciekaniem nowotworowym lub zmianami anatomicznymi trzustki,
- przebyte zabiegi chirurgiczne w obrębie przewodu pokarmowego zwłaszcza dotyczące
- przebyte zabiegi chirurgiczne w obrębie przewodu pokarmowego zwłaszcza dotyczące
żołądka (wrzód drążący do trzustki) i dróg żółciowych (zapalenie pęcherzyka żółciowego)
żołądka (wrzód drążący do trzustki) i dróg żółciowych (zapalenie pęcherzyka żółciowego)
oraz zabiegi operacyjne w klatce piersiowej związane z pomostami aortalno-wieńcowymi.
oraz zabiegi operacyjne w klatce piersiowej związane z pomostami aortalno-wieńcowymi.
- urazy brzucha (tępe i drążące),
- urazy brzucha (tępe i drążące),
- przeszczep nerki,
- przeszczep nerki,
- choroby metaboliczne np.: cukrzyca i hiperlipidemia.
- choroby metaboliczne np.: cukrzyca i hiperlipidemia.
Zdarza się czasem, że nie można jednoznacznie ustalić przyczyny, która wywołała ostre
Zdarza się czasem, że nie można jednoznacznie ustalić przyczyny, która wywołała ostre
zapalenie trzustki i wówczas mówi się o tzw.
zapalenie trzustki i wówczas mówi się o tzw.
samoistnym zapaleniu trzustki.
samoistnym zapaleniu trzustki.
Według statystyk OZT występuje w ilości 20 -30 przypadków na 100 tys. osób.
Według statystyk OZT występuje w ilości 20 -30 przypadków na 100 tys. osób.
OZT
OZT
►
Objawy ostrego zapalenia trzustki
Objawy ostrego zapalenia trzustki
Bezpośrednią przyczyną wystąpienia objawów ostrego zapalenia trzustki jest wewnątrztrzustkowa
Bezpośrednią przyczyną wystąpienia objawów ostrego zapalenia trzustki jest wewnątrztrzustkowa
aktywacja proenzymów znajdujących się w soku trzustkowym, który nie może znaleźć ujścia do
aktywacja proenzymów znajdujących się w soku trzustkowym, który nie może znaleźć ujścia do
dwunastnicy przez zablokowaną brodawkę Vatera lub niedrożne przewody trzustkowe. Tak
dwunastnicy przez zablokowaną brodawkę Vatera lub niedrożne przewody trzustkowe. Tak
zaktywowane enzymy (
zaktywowane enzymy (
trypsyna i fosfolipaza A2
trypsyna i fosfolipaza A2
) zaczynają „samostrawienie” trzustki oraz
) zaczynają „samostrawienie” trzustki oraz
dodatkowo inicjują rozwój procesu zapalnego. Samotrawienie trzustki jest możliwe, gdyż komórki
dodatkowo inicjują rozwój procesu zapalnego. Samotrawienie trzustki jest możliwe, gdyż komórki
miąższu trzustkowego nie są odporne na działanie enzymów trawiennych, w przeciwieństwie do
miąższu trzustkowego nie są odporne na działanie enzymów trawiennych, w przeciwieństwie do
komórek błony śluzowej jelit.
komórek błony śluzowej jelit.
Chory z ostrym zapaleniem trzustki skarży się na bardzo silne bóle w górnej części brzucha - często
Chory z ostrym zapaleniem trzustki skarży się na bardzo silne bóle w górnej części brzucha - często
bóle te lokalizują się po stronie lewej i promieniują do pleców. W przypadku ostrego zapalenia trzustki
bóle te lokalizują się po stronie lewej i promieniują do pleców. W przypadku ostrego zapalenia trzustki
na tle kamicy ból pojawia się nagle, w przypadku tła alkoholowego choroby, ból rozwija się przez kilka
na tle kamicy ból pojawia się nagle, w przypadku tła alkoholowego choroby, ból rozwija się przez kilka
dni do kilku tygodni. Ból brzucha jest stały, uporczywy i długotrwały – trwający nawet kilka dni. Nie
dni do kilku tygodni. Ból brzucha jest stały, uporczywy i długotrwały – trwający nawet kilka dni. Nie
ustępuje po typowych lekach przeciwbólowych, dostępnych w aptece bez recepty. Ból zmniejsza się,
ustępuje po typowych lekach przeciwbólowych, dostępnych w aptece bez recepty. Ból zmniejsza się,
gdy chory przyjmuje pozycję siedzącą z pochyleniem się do przodu, a nasila się podczas kaszlu lub
gdy chory przyjmuje pozycję siedzącą z pochyleniem się do przodu, a nasila się podczas kaszlu lub
głębszego oddychania. W większości przypadków bólowi towarzyszą nudności i wymioty nie
głębszego oddychania. W większości przypadków bólowi towarzyszą nudności i wymioty nie
przynoszące ulgi, natomiast mogą one prowadzić do odwodnienia chorego i pogorszenia jego stanu.
przynoszące ulgi, natomiast mogą one prowadzić do odwodnienia chorego i pogorszenia jego stanu.
Cierpienie jest na tyle silne, że chory lub jego bliscy wzywają lekarza rodzinnego do domu lub dzwonią
Cierpienie jest na tyle silne, że chory lub jego bliscy wzywają lekarza rodzinnego do domu lub dzwonią
po pomoc do stacji Pogotowia Ratunkowego.
po pomoc do stacji Pogotowia Ratunkowego.
Lekarza już na pierwszy rzut oka widzi, że chory z ostrym zapaleniem trzustki jest w stanie ciężkim,
Lekarza już na pierwszy rzut oka widzi, że chory z ostrym zapaleniem trzustki jest w stanie ciężkim,
niekiedy wręcz z zaburzeniami świadomości. W badaniu chorego stwierdza się bolesność uciskową
niekiedy wręcz z zaburzeniami świadomości. W badaniu chorego stwierdza się bolesność uciskową
zwłaszcza nadbrzusza i wzdęcie brzucha, przyspieszone tętno oraz obniżone ciśnienie krwi, a także
zwłaszcza nadbrzusza i wzdęcie brzucha, przyspieszone tętno oraz obniżone ciśnienie krwi, a także
zmniejszenie wydalania moczu lub bezmocz.
zmniejszenie wydalania moczu lub bezmocz.
Z innych objawów mogą wystąpić:
Z innych objawów mogą wystąpić:
- gorączka,
- gorączka,
- niedrożność porażenna jelit,
- niedrożność porażenna jelit,
- zażółcenie spojówek,
- zażółcenie spojówek,
- wodobrzusze.
- wodobrzusze.
OZT
OZT
►
Postacie ostrego zapalenia trzustki
Postacie ostrego zapalenia trzustki
Ostre zapalenie trzustki może przybierać dwie postacie:
Ostre zapalenie trzustki może przybierać dwie postacie:
- łagodniejszą -
- łagodniejszą -
obrzękową
obrzękową
, której istotą jest obrzęk trzustki bez ognisk martwicy. W
, której istotą jest obrzęk trzustki bez ognisk martwicy. W
tej postaci choroby częstość powikłań nie jest duża, a śmiertelność nie przekracza 5
tej postaci choroby częstość powikłań nie jest duża, a śmiertelność nie przekracza 5
procent i rokowanie co do wyleczenia jest dobre.
procent i rokowanie co do wyleczenia jest dobre.
- lub ciężką -
- lub ciężką -
martwiczo-krwotoczną
martwiczo-krwotoczną
, w przebiegu której dochodzi do ognisk
, w przebiegu której dochodzi do ognisk
martwicy w trzustce i tkankach okołotrzustkowych oraz krwotoków, co znacznie pogarsza
martwicy w trzustce i tkankach okołotrzustkowych oraz krwotoków, co znacznie pogarsza
stan chorego i rokowanie. Według statystyk postać martwiczo-krowotoczna ostrego
stan chorego i rokowanie. Według statystyk postać martwiczo-krowotoczna ostrego
zapalenia trzustki obarczona jest 10-50 procentową śmiertelnością.
zapalenia trzustki obarczona jest 10-50 procentową śmiertelnością.
Szczęśliwie, około 80 procent zachorowań na ostre zapalenie trzustki przebiega jako
Szczęśliwie, około 80 procent zachorowań na ostre zapalenie trzustki przebiega jako
postać obrzękowa, natomiast tylko pozostałym 20 procentom towarzyszy martwica
postać obrzękowa, natomiast tylko pozostałym 20 procentom towarzyszy martwica
trzustki.
trzustki.
►
Powikłania ostrego zapalenia trzustki
Powikłania ostrego zapalenia trzustki
Do powikłań krwotoczno-martwiczego OZT, oprócz wymienionych już wyżej, zaliczamy
Do powikłań krwotoczno-martwiczego OZT, oprócz wymienionych już wyżej, zaliczamy
również:
również:
- niewydolność krążenia,
- niewydolność krążenia,
- niewydolność oddechowa,
- niewydolność oddechowa,
- niewydolność nerek,
- niewydolność nerek,
- wstrząs,
- wstrząs,
- zaburzenia krzepnięcia,
- zaburzenia krzepnięcia,
- cukrzycę,
- cukrzycę,
- zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego pod postacią encefalopatii metabolicznej
- zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego pod postacią encefalopatii metabolicznej
Rak trzustki
Rak trzustki
►
Rak trzustki
Rak trzustki
carcinoma pancreatis
carcinoma pancreatis
pancreatic cancer
pancreatic cancer
) –
) –
wewnątrzwydzielniczej
.
.
►
Obserwuje się tendencję wzrostową częstości i
Obserwuje się tendencję wzrostową częstości i
umieralności z powodu raka trzustki. Roczna
umieralności z powodu raka trzustki. Roczna
zachorowalność wynosi 10:100 000. Rak trzustki
zachorowalność wynosi 10:100 000. Rak trzustki
częstszy jest u mężczyzn niż u kobiet i u rasy
częstszy jest u mężczyzn niż u kobiet i u rasy
czarnej niż u rasy białej. Zajmuje 3. miejsce wśród
czarnej niż u rasy białej. Zajmuje 3. miejsce wśród
około 3% wszystkich nowotworów złośliwych.
około 3% wszystkich nowotworów złośliwych.
►
Szczyt zachorowań przypada na 60.-80. rok życia. U
Szczyt zachorowań przypada na 60.-80. rok życia. U
80% chorych z rakiem trzustki występuje
80% chorych z rakiem trzustki występuje
.
.
Rak trzustki
Rak trzustki
Czynniki ryzyka
Czynniki ryzyka
►
Palenie
Palenie
►
►
(powiązane z rakiem, ale nie wiadomo, czy jest czynnikiem
(powiązane z rakiem, ale nie wiadomo, czy jest czynnikiem
sprawczym)
sprawczym)
►
Cukrzyca
Cukrzyca
►
Infekcja
►
Pochodzenie afro-amerykańskie
Pochodzenie afro-amerykańskie
►
Wysoka zawartość mięsa w diecie
Wysoka zawartość mięsa w diecie
►
►
Płeć – mężczyźni mają wyższe ryzyko zachorowania
Płeć – mężczyźni mają wyższe ryzyko zachorowania
►
Rak trzustki u krewnych pierwszego stopnia w wywiadzie. Geny odpowiedzialne za
Rak trzustki u krewnych pierwszego stopnia w wywiadzie. Geny odpowiedzialne za
zwiększenie ryzyka nie zostały zidentyfikowane. Rak trzustki został powiązany z
zwiększenie ryzyka nie zostały zidentyfikowane. Rak trzustki został powiązany z
następującymi zespołami; dziedziczonym autosomalnie recesywnie
następującymi zespołami; dziedziczonym autosomalnie recesywnie
i autosomalnie dominująco dziedziczonymi mutacjami genu
i autosomalnie dominująco dziedziczonymi mutacjami genu
z powodu mutacji w antyonkogenie
z powodu mutacji w antyonkogenie
,
,
dziedzicznym niepolipowatym rakiem okrężnicy (
dziedzicznym niepolipowatym rakiem okrężnicy (
),
),
, zespołem czerniak-rak trzustki (FAMMM-PC) z
, zespołem czerniak-rak trzustki (FAMMM-PC) z
powodu mutacji w antyonkogenie
powodu mutacji w antyonkogenie
CDKN2A
CDKN2A
.
.
►
zapalenie przyzębia
zapalenie przyzębia
Rak trzustki
Rak trzustki
Objawy i przebieg
Objawy i przebieg
►
Objawy w raku trzustki są późne, niecharakterystyczne, jak w
Objawy w raku trzustki są późne, niecharakterystyczne, jak w
przewlekłym zapaleniu trzustki
przewlekłym zapaleniu trzustki
:
:
►
bardzo silny, tępy ból w nadbrzuszu i plecach (ból jest zwykle pierwszym
bardzo silny, tępy ból w nadbrzuszu i plecach (ból jest zwykle pierwszym
objawem, jednak gdy się pojawia, nowotwór jest już poza możliwością leczenia)
objawem, jednak gdy się pojawia, nowotwór jest już poza możliwością leczenia)
►
zaporowa (gdy rak nacieka głowę trzustki - wczesny objaw [25%])
zaporowa (gdy rak nacieka głowę trzustki - wczesny objaw [25%])
►
►
półpasiec rzekomy
półpasiec rzekomy
►
złe samopoczucie,
►
►
patologiczna nietolerancja
►
utrata łaknienia, nudności, wymioty
utrata łaknienia, nudności, wymioty
►
, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył (
, wędrujące zakrzepowe zapalenie żył (
thrombophlebitis migrans
thrombophlebitis migrans
)
)
►
(w przypadku zamknięcia przez guz przewodu żółciowego
(w przypadku zamknięcia przez guz przewodu żółciowego
wspólnego)
wspólnego)
►
►
►
guz wyczuwalny przez powłoki brzuszne
guz wyczuwalny przez powłoki brzuszne
►
.
