Pochodzenie roślin telomowych

TELOM

jednostka morfologiczna - jednoosiowe odgałęzienie sporofitu ostatniego

rzędu, zawierające nierozgałęzioną wiązkę przewodzącą. Odgałęzienia

tego typu występowały u wymarłych psylofitów.

Psylofity

(Psilophyta) - gromada roślin

kopalnych, najpierwotniejszych,
pionierskich roślin lądowych.

TEORIA TELOMOWA

zakłada, że powstanie organów roślin
wyższych (mszaków, paprotników,
nasiennych) odbyło się na drodze

przekształceń telomów

. W procesie

przewyższania

jeden z telomów rósł szybciej i

przejmował funkcje łodygi (pędu osiowego).
Boczne telomy rozgałęziały się i układały na
jednej płaszczyźnie, zrastały się ze sobą, co
doprowadziło do wytworzenia liści.

Współczesne prace podają, że psylofity to klad
parafiletyczny, obejmujący trzy różne gromady:

ryniofity

, trymerofity i zosterofilofity.

Kuksonia (Cooksonia)

Telomowe rośliny

rośliny osiowe

• gromada roślin lądowych

o podobnym

typie przemiany pokoleń, z

dominującym

(z wyjątkiem mszaków)

sporofitem

, o

wysokim stopniu organizacji i budowie

osiowej, zróżnicowanym na łodygę i

liście,

gametoficie

najczęściej

zredukowanym, drobnym, o krótkim

okresie życia, wytwarzającym organy

rozmnażania płciowego ulegające różnym

przekształceniom u różnych grup.

Cooksonia

• najstarsza znana roślina lądowa,

należąca do

ryniofitów

• Pojawiła się w ok. 420 mln lat temu

i istniała do wczesnego dewonu.

• Osiągała wysokość do 10 cm. Była

najprawdopodobniej rośliną

bagienną lub przybrzeżną.

Posiadała kłącza, czyli podziemne

lub podwodne łodyżki. Kłącza

rozgałęziały się widlasto

(dychotomicznie).

• Pojedyncze odgałęzienie to telom.

Zawiera on wiązkę przewodzącą

ułożoną centralnie. U sporofitów

zarodnie znajdowały się zawsze na

szczycie telomu. U gametofitów

występowały tam natomiast kuliste

gametangia.

bezlistna
łodyga

– przekrój

łodygi,
wiązka
przewoząca

- zarodnie

Ryniofity

Bardzo wcześnie od

wspólnego

pnia

oddzieliły się

mszaki

, u których

rozwinęła się

dominacja gametofitu

nad sporofitem

Z ryniofitów powstały trymerofity i

zosterofilofity, u których coraz

bardziej

dominował sporofit,

uległy

one radiacji

dając początek

wszystkim pozostałym grupom

roślin lądowych

paprotniki

rośliny
nasienne

ROŚLINY

plechowce

organowce

Glony

Zielenice

brunatnice

krasnorosty

okrzemki

sinice

Rośliny

zarodnikowe

Rośliny

nasienne

mszaki

paprotniki

mchy

wątrobowce

paprocie

skrzypy

widłaki

nagonasienne

okrytonasienne

jednoliścienne

dwuliścienne

• Mszaki (Bryophyta) - gromada roślin ziemno-

wodnych, w których rozwoju jeszcze

dominuje gametofit.

Systematyka mszaków

nie jest do końca ustalona.

mszaki nie są taksonem w
randze gromady (typu), ze
względu na parafiletyzm tej
grupy. Wchodzące w jej
skład klasy podniesiono do
rangi gromad, nazwę
mszaki zaczęto zaś
stosować jako termin
morfologiczny, a nie
taksonomiczny.

Mszaki są taksonem o w
randze gromady

Klasa:
wątrobowce

Klasa: mchy

Morfologia

mech płonnik, jego

gametofit

wzniesiona na kilkanaście
centymetrów,

ulistniona łodyżka

Na przekroju poprzecznym
widoczna jest tkanka okrywająca,
kora pierwotna (wypełniająca
łodyżkę oraz wzmacniająca ją tuż
pod skórką) oraz położona
centralnie prymitywna wiązka
przewodząca. Składa się ona z

komórek przewodzących wodę -
duże, martwe hydroidy oraz
komórek przewodzących
asymilaty - drobne, żywe leptoidy.

Elementy wiązki są więc
odpowiednikami drewna i łyka u
roślin wyższych. Listki okalające
łodyżkę mają budowę
wielowarstwową, łodyżka
gametofitu przytwierdzona jest
do podłoża za

pomocą

chwytników

• Sporofit

jest niewielki i

zależny od gametofitu - wrasta

w niego tzw. stopą, przez która

pobiera i związki organiczne.

Jest pokoleniem krótkotrwałym,

zamiera po wytworzeniu

zarodników. Ma postać

pojedynczej, nierozgałęzionej

łodyżki - sety, zakończonej na

szczycie zarodnią. Zarodnia ta

ma w górnej części mechanizm

otwierający - wieczko,

umożliwiające wysyp dojrzałych

zarodników. Sporofity większości

mszaków mają aparaty

szparkowe, a niektóre nawet

chloroplasty, dzięki którym

mogą same wytwarzać związki

organiczne.

• ŚRODOWISKO ŻYCIA

• Na całym świecie (bez pustyń, oceanów), najbardziej

rozmaite w kl. wilgotnym.

• Małe wymagania życiowe, lubią wilgoć, na ogół żyją

w skupiskach (mszary), w Polsce w cienistych lasach,

wilgotnych łąkach, torfowiskach, przy wodzie

(słodkiej) i zbiornikach wod. naziemne - współtworzą

runo leśne, nadrzewne - porastają korę i gałęzie,

naskalne - porastają granie i szczyty górskie.

Niektóre znoszą okresowe skrajne susze - mogą

mieszkać w miejscach niedostępnych dla innych

(wydmy), kontynuują proces glebotwórczy porostów,

organizmy pionierskie.

• Formy amfibiotczne - w wodzie i na lądzie

(wątrobowiec wodny - 2 formy - z chwytnikami i bez).

Wątrobowce

• Gametofit ma różną postać morfologiczną –

od plechowatych, płaskich rozetek lub

rozwidlonych taśm do delikatnych pędów o

rozgałęzionych łodyżkach z listkami

• Sporofit ma krótszy trzonek i osadzoną na

nim okrągłą zarodnię z zarodnikami.

Tofrowce

• Łodyżka gametofitu stale rośnie

na długość, a jej dolne części

stopniowo zamierają.

• Listki zdolne są do

magazynowania dużej ilości

wody. Ich liście mają dwa rodzaje

komórek, jedne odpowiedzialne

są za proces fotosyntezy, inne

zaś za gromadzenie wody.

• U dojrzałych torfowców brak

chwytników i tkanki

przewodzącej.

• Torfowce rosną w miejscach

wilgotnych i bagnistych, tworząc

wraz z innymi roślinami

charakterystyczne zbiorowiska

roślinne, zwane torfowiskami.

• Znaczenie mszaków w przyrodzie i

życiu człowieka:

- wzbogacają podłoże w próchnicę, przygotowując je dla innych

roślin,

- pokrywając glebę zwartymi darniami, zmniejszają jej parowanie i

zabezpieczają

ją przed wymyciem przez wodę i wywianiem przez wiatr,

- tworząc torfowiska wpływają na kształtowanie się klimatu:

wiążąc duże ilości wody i nasycając nią powietrze- przyczyniają się

do zwiększenia opadów,

- powstałe ze szczątków mchów pokłady torfu są wykorzystywane

jako materiał opalowy, do wyrobu papieru, tektury, płyt

izolacyjnych oraz jako surowiec do otrzymywania gazu palnego,

- w ogrodnictwie torf używany jest do nawożenia gleby,

- w medycynie torf stosowany jest do kąpieli leczniczych jako tzw.

borowina

oraz do produkcji leków, np. preparatu torfowego.

- używane bywają również do uszczelniania budynków

drewnianych.

- zasiedlanie różnych nieużytków np. hałdy

-stają się często przyczyną zabagnień np. łąk- hamują wzrost

innych roślin tworząc zwarty kobierzec pokrywający gęsto glebę

• CYKL ROZWOJOWY

• Przemiana pokoleń

u mszaków jest bardzo wyraźna.

• Samodzielny,

wieloletni gametofit

wytwarza

gametangia

. Są

one umiejscowione zazwyczaj na szczycie łodyżek, u niektórych

gatunków w kątach listków.

• Jeśli na jednym gametoficie powstają

gametangia męskie

(plemnie)

i żeńskie (rodnie),

mamy do czynienia z rośliną

jednopienną

Jeśli natomiast powstają tylko gametangia męskie,

a na innym osobniku tylko żeńskie - roślina jest

dwupienna.

• Gametangia mają wielokomórkowe ścianki, a wewnątrz nich

powstają gamety. Plemnie zwykle mają kształt maczugowaty lub

kulisty, a rodnie butelkowaty, z wąską szyjką.

•

Plemniki są ruchliwe

i po pęknięciu ściany plemni w kropli wody

przedostają się do rodni, gdzie następuje

zapłodnienie

pojedynczej komórki jajowej.

• Z zygoty wyrasta sporofit, na szczycie którego tworzy się

zarodnia.

• W niej zachodzi mejoza, w wyniku czego powstają

haploidalne

zarodniki.

• Przy suchej pogodzie zarodnia się otwiera, a zarodniki się

wysypują i kiełkują w gametofit.

Document Outline