Istota, cele i funkcje
poznania naukowego
dyskretny urok tradycji
Istota, cele i funkcje
poznania naukowego
dyskretny urok tradycji
Istota, cele i funkcje poznania
naukowego
Pojęcie i cechy poznania naukowego
Cele badań
Struktura i funkcje wiedzy naukowej
Pojęcie i cechy poznania
naukowego
Pojęcie nauki:
Nauka
jest terminem
wieloznacznym, tym nie
mniej zawierają się w niej co
najmniej dwa elementy:
➢
proces określonych działań
➢
rezultat tych działań
Cechy poznania
naukowego
1.
Usystematyzowane
2.
Obiektywne
3.
Weryfikowalne (sprawdzalne)
4.
Utylitarne (praktyczne)
5.
Twórcze
6.
Podważająco – negujące
Ogólne właściwości
poznania naukowego
1.
Postępowanie badawcze zgodne z
przyjętymi rygorami i zasadami
2.
Ścisły i jednoznaczny język
3.
Twierdzenia dostatecznie uzasadnione
4.
Twierdzenia wewnętrznie niesprzeczne
5.
Krytycyzm (wobec badanej
rzeczywistości)
6.
Twórczy charakter (wyników poznania)
Cechy badacza
1.
Intelektualna dociekliwość
2.
Śmiałość i inwencyjność myślenia
3.
Krytycyzm i ostrożność
4.
Systematyczność, ścisłość i
precyzja
5.
Wszechstronność i bezstronność
6.
Rozległa, merytoryczna wiedza
Zasady i efekty poznania
naukowego
1. Cele badań naukowych
2. Prawa naukowe
3. Teoria naukowa jako efekt
(rezultat) działalności badacza
Cele badań naukowych –
badać? OK.. Ale po co???
1. Cele eksploracyjne
2. Cele opisowe
3. Cele wyjaśniające
1. Cele eksploracyjne
1. Dążenie do rozpoznania nowych
faktów, kwestii, problemów
dotyczących przedmiotu badania.
2. Tworzenie ogólnych, intelektual-
nych obrazów (modeli
semantycznych i izomorficznych)
badanych zjawisk
1. Cele eksploracyjne
3. Formułowanie problemów
przyszłych badań i
koncentrowanie się na nich.
4. Generowanie, tworzenie
nowych hipotez,
przypuszczeń, idei.
1. Cele eksploracyjne
5. Określanie możliwości
wykonania projektowanych
badań.
6. Rozwijanie technik
pomiaru, opisu i analizy
przyszłych danych.
2. Cele opisowe
(diagnostyczne)
1. Sporządzanie szczegółowych,
bardzo dokładnych opisów
badanej rzeczywistości.
2. Kojarzenie, odnoszenie
nowych danych do informacji
znanych już wcześniej.
2. Cele opisowe
3. Tworzenie zbioru kategorii
i klasyfikacji typów danych.
5. Dokumentowanie przyczyn
procesów i zjawisk oraz ich
mechanizmów
2. Cele opisowe
6. Opisywanie kontekstu
sytuacyjnego (holistyczne
ujęcie)
3. Cele wyjaśniające –
(teoretyczne)
1. Testowanie przesłanek i
założeń teorii przyjętej za
podstawę badań.
2. Wypracowywanie i
wzbogacanie zakresu
uzasadnień i wyjaśnień
teoretycznych.
3. Cele wyjaśniające
3. Poszerzanie dotychczasowej
teorii o nowe kwestie i
problemy.
4. Weryfikowanie (potwierdzanie
lub odrzucanie)
poszczególnych przesłanek -
hipotez
3. Cele wyjaśniające
5. Znajdowanie powiązań
między poszczególnymi
tematami i kwestiami z
ogólnymi zasadami
(istniejącymi w nauce).
6. Wybieranie najlepszych
(najsensowniejszych)
wyjaśnień danego problemu.
Istota, cele i funkcje
poznania naukowego
dyskretny urok tradycji
część druga
czwartek, 23 października
2008
…chciałem tylko zobaczyć,
czy tu jesteś. . .
. . . i rzeczywiście –
jesteś!
Za oknami tak pięknie . . .
Dopiero 01:43, a Ty na
zajęciach ?!
Ale dobrze wyglądasz…
… i jak widzę chyba Wiesz, co
robisz.
Masz dużą szanse przetrwania do
końca zajęć
Pozdrawiamiam i życzę
smacznego (apetyt na
wiedzę u Ciebie ogromny)
spędzenia czasu.
Się trzymaj…
Popatrz dlaczego inni nie
dotarli..
www.rotfl.com.pl
Twierdzenia i prawa
naukowe
Twierdzenie to tyle, co zdanie
orzekające o przedmiocie,
którego dotyczy (Nowak 1985,
s. 197) – klasyfikacja twierdzeń
(Nowak 1985, rozdział IV)
Teoria naukowa (szerzej na
ten temat S. Nowak (1985,
rozdział VII)
To system powiązanych ze
sobą w logiczny i rzeczowy
sposób twierdzeń
opisujących i wyjaśniających
określony fragment
rzeczywistości.
Rodzaje naukowego
wyjaśniania
Wyjaśnić komuś coś to tyle, co uczynić
zrozumiałym coś, czego się przedtem
nie rozumiało (Nowak 1985, s. 351)
1. Wyjaśnianie
genetyczne
2. Wyjaśnianie
funkcjonalne
3. Wyjaśnianie
teleologiczno –
funkcjonalne
4. Wyjaśnianie
logiczne
1. Wyjaśnianie genetyczne
(poszukiwanie genezy, przyczyny)
Podstawowe pytania:
„Dlaczego coś
zaistniało?”; „Jakie (jaka) przyczyny to
spowodowały?” itp.
Istota:
Daje obraz przemian, okoliczności
warunkujących stopień wpływu i nasilenia
czynników powodujących zmiany.
Zastosowanie:
W badaniach historycznych
W badaniach nad instytucjami
społecznymi (rodzina, różne placówki,
organizacje itp.)
2. Wyjaśnianie funkcjonalne
(zależności warunkujące zjawiska)
Podstawowe pytania:
“Jak jest?”; „Jaki
wpływ wywiera zjawisko A na zjawisko
B?” itp.
Istota:
Poszukujemy zależności
(sprzężeń) wielokierunkowych,
istniejących z wysokim stopniem
prawdopodobieństwa, następnie
selekcjonujemy i wybieramy zjawiska
zasadnicze, czyli takie, które określają
stopień ich wzajemnego uzależnienia
(uwarunkowania).
2. Wyjaśnianie funkcjonalne
(zależności warunkujące zjawiska)
Zastosowanie:
Do badania takich
zjawisk, relacji społecznych, w
których chcemy określić
wewnętrzne, wielokierunkowe
łańcuchy zależności. Np. Rozmaite
skutki pracy zawodowej kobiet
(wzrost liczby przedszkoli i
żłobków, braki w opiece nad
dziećmi, przestępczość dzieci,
narkomania, zaburzenie funkcji
rodziny itp
.)
3. Wyjaśnianie teleologiczno –
funkcjonalne
(celowościowo -
warunkujące)
Podstawowe pytania:
„Po co?”;
„Jaki cel miało zdarzenie A?”; „Jakie
zadania ma spełnić instytucja X?”
Istota:
Poszukujemy „przyszłych,
mających być” okoliczności dla
uzasadnienia faktów, zdarzeń,
sensu istnienia (np. danej
instytucji) itp.
3. Wyjaśnianie teleologiczno –
funkcjonalne
(celowościowo -
warunkujące)
Zastosowanie:
Badając np. grupy i
zjawiska społeczne można określić ich
istotę i sens dopiero wówczas, gdy
wyjaśnimy rzeczywiste cele (realizowane w
przyszłości), dla których zostały powołane
do życia. Np. rodzina nie jest grupą
społeczną pozytywną z definicji. O tym czy
jest dobra, świadczą dopiero skutki jej
działania (przyszłe). Jest dobra wtedy, gdy
dzieci będą zadbane, kochane,
wykształcone itd.
4. Wyjaśnianie logiczne
(związki i
zależności wynikające z zasad logicznego
myślenia)
Podstawowe pytania:
„Jaki związek
występuje między danymi elementami?”
Istota:
Opieramy rozumowanie o formalne
schematy logicznego wnioskowania
(prawa logiczne, sylogizmy, schematy
zdaniowe itp.), których prawdziwość
zagwarantowana jest wewnętrzną budową
lub oczywistością. Np. Jeżeli występuje
zależność między A i B oraz między B i C,
to z pewnością jest związek między A i C.
4. Wyjaśnianie logiczne
(związki i
zależności wynikające z zasad logicznego
myślenia)
Zastosowanie:
Do wyjaśniania
związków między problemami,
kwestiami, zdarzeniami itp.
Np. studenci nie rozumieją
tematu, bo nie uważali z
powodu wykładowcy, który
niewystarczająco skupił ich
uwagę.
Wyjaśnienia nomotetyczne
i idiograficzne
Wyjaśnienie idiograficzne – odnosi
się do pojedynczych, konkretnych
sytuacji
(idio – wyjątkowy, konkretny,
szczególny, odmienny)
Wyjaśnianie nomotetyczne – odnosi
się do pełnej klasy (rodzaju) sytuacji
a nie do pojedynczych przypadków
Rozumowanie indukcyjne i
dedukcyjne w nauce (i życiu
codziennym),
(Babbie, 2003, s 46n oraz 70n )
Teorie
Hipotezy
obserwacje
Uogólniena
empiryczne
Koło nauki Wallace (por. Babbie, s. 47)
konkluzja
Nauka współcześnie zajmuje się
tym, co jest, a nie tym, co być
powinno
Nauka, w tym także pedagogika,
nie może rozstrzygać sporów o
wartości
Stanowczo polecam dalsze lektury
lektury
teksty
Alternatywy myślenia o/dla edukacji (2000) Z. Kwieciński
(red) Warszawa IBE (tekst R. Paulstona)
Babbie E., (2004) Badania społeczne w praktyce,
Warszawa:PWN
Benton T.,Craib I. (2003), Filozofia nauk społecznych,
Wrocław:DWSE
Hejnicka-Bezwińska T., (2008) Pedagogika ogólna, Warszawa:
Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, rozdział 5 i 7
Konarzewski K. (2000), Jak uprawiać badania oświatowe,
Warszawa
Nowak M., (2008) Teorie i koncepcje wychowania, Warszawa:
Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
Nowak S. (1985), Metodologia badań społecznych,
Warszawa
Palka S., (2006), Metodologia badania. Praktyka
pedagogiczna, Gdańsk:GWP
Rubacha K., (2008) Metodologia badań edukacyjnych,
Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne
zapraszam na następny wykład
– jakościowe podejścia badawcze