Edukacyjna rola 

pielęgniarki wobec 

pacjenta z żylakami 

kończyn dolnych.

Praca samokształceniowa.

 

 

Żylaki kończyn dolnych.

• Żylakami kończyn dolnych 

nazywamy trwałe poszerzenie żył 
powierzchownych w postaci 
wężowatych sznurów, splotów lub 
kłębów, często z balonowatymi  
uwypukleniami.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

epidemiologia.

• Najczęstsza forma kliniczna przewlekłej 

niewydolności żylnej.

• Częściej chorują osoby w 3 dekadzie 

życia, bardzo rzadko dzieci i młodzież.

• Przyrost chorych kobiet w ciągu roku 

określa się na 2,6%, a mężczyzn 1,9%.

• Częściej spotyka się je w Europie i 

Ameryce Północnej, rzadziej w Azji i 
Afryce.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

etiologia.

1.

Niewydolność zastawek,

2.

Zaburzenia enzymatyczne, 

3.

Zwiększona pojemność żylna, 

4.

Zaburzenia statyki stopy,

5.

Zaburzenia mięśniowe, 

6.

Choroby stawów,

7.

Podwyższone ciśnienie  w przedziałach 

mięśniowych, 

8.

Osłabienie odruchowego skurczu przy pionizacji,

10.

Czynniki dziedziczne,

11.

Siedzący tryb życia,

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

niewydolność zastawek.

 zmniejszona liczba  

zastawek,

  zmiany w budowie 

 zastawek -  
nieprawidłowości 
śródbłonka 
żylnego, 

 Niedomykalność  

zastawek.

 

 

Żylaki kończy dolnych – 

czynniki dziedziczne.

• Jeśli oboje rodziców 

 ma żylaki to ryzyko 
u ich dzieci wynosi  
   90 %.

• Jeśli jedno z 

rodziców  ma żylaki 
to ryzyko  dla 
synów 25% dla   
córek 62 %.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

klasyfikacja.

• Żylaki pierwotne - 

spowodowane są 

występowaniem mniejszej 

ilości tkanki sprężystej w 

ścianach naczyń żylnych, co 

zmniejsza ich odporność na 

rozciąganie. Rozszerzenie 

światła przyczynia się do 

niewydolności zastawek 

żylnych, co umożliwia 

cofanie się i zaleganie 

większej ilości krwi i 

powoduje dalsze 

poszerzanie naczynia. 

• Żylaki wtórne - powstają 

na skutek zwiększonego 

przepływu krwi przez żyły 

powierzchowne kończyn 

dolnych spowodowanego 

niedrożnością żył 

głębokich. Niedrożność 

jest następstwem 

przebytej zakrzepicy. 

Niekiedy zwiększony 

przepływ może być 

spowodowany 

uszkodzeniem zastawek 

żył głębokich lub 

przeszywających. 

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

objawy kliniczne.

• Obrzęk,
• Zmiany skórne,
• Bóle, 
• Uczucie ciężkości  kończyn 

dolnych,

• Kurcze kończyn dolnych, 
• Zespół  niespokojnych nóg w nocy.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

rozpoznanie.

• Badanie kliniczne obejmuje:
- badanie podmiotowe,
- badanie przedmiotowe,
- badanie specjalistyczne.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie podmiotowe.

Kluczem do postawienia prawidłowego 

rozpoznania jest zebranie 

dokładnego wywiadu.

•

Występowanie w rodzinie chorób naczyń żylnych 

i/lub tętniczych.

•

Choroby towarzyszące np. (cukrzyca, 

dyslipidemie, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca...).

•

Leki np.. (β-blokery, pochodne ergotaminy...).

•

Informacje o ostatniej ciąży i porodzie. 

•

Urazy i przebyte operacje.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

• Oglądanie: 
- Zmiany zabarwienia skóry (zblednięcie, 

sinica, plamy brunatne),

- Zaniki mięśni (charakterystyczne dla 

przewlekłego niedokrwienia kończyn 

dolnych, dotyczą przeważnie stóp i goleni),

- Obrzęki (występują zwłaszcza w 

niewydolności naczyń żylnych obejmujące 

okolice stawu skokowego i ustępujące 

podczas snu).

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

• Poszerzenia żył.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

•

Żylaki siatkowate 
- kręty przebieg 
naczynia 
zaopatrującego 
teleangiektazje 
na bocznej 
powierzchni 
goleni.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

• Perły żylakowe - 

bańkowate 

poszerzenia na 

przyśrodkowej 

powierzchni goleni 

w zespole 

pozakrzepowym 

(przebarwienie, 

stwardnienie 

tłuszczowo-

skórne).

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

• Badanie palpacyjne – określenie 

miejsca niewydolności.

• Osłuchiwanie.
• Próby i testy:
- próba opaskowa Trendelenburga i 

Parthesa.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

     

     

Próba Trendelenburga

Próba Trendelenburga

 - jest wykonywana w celu oceny 

 - jest wykonywana w celu oceny 

wydolności układu żył powierzchownych kończyn dolnych, a 

wydolności układu żył powierzchownych kończyn dolnych, a 

także pośrednio w celu oceny wydolności żył 

także pośrednio w celu oceny wydolności żył 

przeszywających.

przeszywających.

•

W pozycji leżącej należy unieść kończynę, dookoła uda 

W pozycji leżącej należy unieść kończynę, dookoła uda 

zakłada się opaskę i zaciska, aby uniemożliwić przepływ 

zakłada się opaskę i zaciska, aby uniemożliwić przepływ 

krwi przez żyłe odpiszczelową. Następnie chory wstaje.

krwi przez żyłe odpiszczelową. Następnie chory wstaje.

•

 

 

W warunkach prawidłowych żyły powoli wypełniają się w 

W warunkach prawidłowych żyły powoli wypełniają się w 

kierunku dosercowym .

kierunku dosercowym .

•

 

 

Szybkie napełnianie się żył jest spowodowane 

Szybkie napełnianie się żył jest spowodowane 

niewydolnością perforatorów.

niewydolnością perforatorów.

•

 

 

Po zdjęciu opaski, szybkie wypełnienie żyły odpiszczelowej 

Po zdjęciu opaski, szybkie wypełnienie żyły odpiszczelowej 

jest objawem niewydolności jej zastawek.

jest objawem niewydolności jej zastawek.

 

 

Próba Trendelenburga.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

Próba Parthesa

• Założenie opaski, która 

uniemożliwia przepływ 
krwi przez żyły 
powierzchowne.

• Opróżnienie się żył 

powierzchownych po 
kilkukrotnym uniesieniu 
się na palcach świadczy 
o drożności żył 
głębokich. 

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie przedmiotowe.

Próba Parthesa

• Ból kończyny dolnej 

pojawiający się po jej 
zabandażowaniu i 
przejściu 
kilkudziesięciu 
metrów występuje 
przy niedrożności żył 
głębokich.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

badanie specjalistyczne.

• Badanie dopplerowskie,
• Pletyzmografia.

 

 

Żylaki kończyn dolnych –

 Pletyzmografia.

• Pomiar oporności. 

Jednoczasowy pomiar objętości 
i ciśnienia przy rejestracji 
krzywych odpływu umożliwia 
pomiar oporności odpływu 
żylnego. Ciśnienie mierzy się 
po wkłuciu igły 21G do żyły na 
stopie, a objętość - zakładając 
pletyzmograf pneumatyczny na 
kończynę. Stopa jest uniesiona 
15 cm powyżej poziomu. 
Mankiet na udzie pompuje się 
do 80 mm Hg i utrzymuje to 
ciśnienie przez 2 minuty, po 
czym gwałtownie mankiet 
opróżnia.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

leczenie.

• Leczenie operacyjne, 
• Leczenie obliteracyjne,
• Leczenie zachowawcze.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

leczenie operacyjne.

• Odbarcie żyły odpiszczelowej (operacja 

Babcocka) Polega na wykonaniu dwóch 
nacięć - jednego w okolicy pachwiny i 
drugiego w okolicy kostki 
przyśrodkowej. Następnie przez 
nacięcie od strony pachwiny, wprowadza 
się specjalną sondę, zwaną stripperem, i 
którą przymocowuje się się do żyły i 
następnie razem z nią usuwa. 

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

leczenie obliteracyjne.

• Skleroterapia - polega na wstrzykiwaniu do światła żyły leku w 

celu wywołania miejscowego uszkodzenia śródbłonka i zamknięcia 

żylaka w wyniku zwłóknienia. Wskazaniem do obliteracji są pajączki 

naczyniowe oraz zmiany żylakowate o średnicy od kilku do 

kilkunastu milimetrów. W przypadku większych żylaków używa się 

do ich usuwania specjalnej pianki. Zabieg nie jest bolesny, 

odczuwalne jest kilka ukłuć cienką igłą   i delikatne pieczenie 

podczas podawania leku. Po podaniu leku noga zawijana jest opaską 

elastyczną. Założoną opaskę utrzymujemy bez przerwy w pierwszym 

tygodniu po kuracji, w drugim tygodniu polecamy zdejmowanie 

opaski na noc. Bezpośrednio po zabiegu wskazany jest godzinny 

spacer w celu wypłukania śladów leku ze zdrowych żył. Podczas 

jednej sesji poddajemy terapii jedną kończynę, w przypadku 

większej ilości zmian zabieg przeprowadzany jest kilkuetapowo. Po 

zabiegu przez kilka tygodni może być widoczne zasinienie na 

przebiegu usuniętych żył i w okolicy wkłuć.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

leczenie zachowawcze.

• Unikanie długotrwałego i zbędnego stania.
• Unikanie długotrwałego siedzenia 

zwłaszcza ze zgiętymi kończynami w 

stawach biodrowych i kolanowych.

• Poranne i wieczorne ćwiczenia 

wspomagające odpływ żylny.

• Unoszenie goleni i stóp podczas spania.
• Wskazane jest noszenie opaski elastycznej.
• Ważne jest obniżenie masy ciała u osób 

otyłych.

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

edukacja pielęgniarska.

• Przygotowanie przedoperacyjne.
• Przygotowanie pooperacyjne:
- postępowanie szpitalne,
- postępowanie ambulatoryjne – 

dalsze. 

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

postępowanie 

przedoperacyjne.

• Dokładne określenie patologii 

żylaków na podstawie prób 
klinicznych i ewentualnie flebografii.

• Drenaż ułożeniowy kończyn po 

ustąpieniu obrzęku.

• Wyleczenie owrzodzenia i innych 

zmian zapalnych na skórze kończyn 
dolnych.   

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

postępowanie 

przedoperacyjne.

• Przed operacją należy dokładnie 

oznaczyć na skórze kończyny, w 
pozycji stojącej chorego, miejsca 
zasadniczy rozszerzeń żylnych przez 
skaryfikację naskórka lub 10% 
roztworem azotanu srebra. Inne 
sposoby oznaczania żylaków są 
zacierane podczas mycia pola 
operacyjnego.  

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

postępowanie 

pooperacyjne.

• Wczesne uruchomienie chorego (w kilka 

godzin po operacji), chory powinien chodzić, 

stawianie chorego przy łóżku lub sadzanie nie 

zmniejsza zastoju żylnego.

• W czasie leżenia w łóżku operowana kończyna 

powinna być ułożona na szynie Browna.

• W spoczynku chory powinien wykonywać 

ruchy zgięcia podeszwowego i grzbietowego 

stopy co 30min.

• Zdjęcie opatrunku pooperacyjnego po 5 

dniach, jeżeli nie było krwawienia z ran.   

 

 

Żylaki kończyn dolnych – 

dalsze postępowanie 

pooperacyjne

• Opatrunek z opaski elastycznej na operowaną 

kończynę w czasie chodzenia przez pierwsze 4 
tyg. po operacji.

• Noszenie do 3 miesięcy po operacji pończoch 

elastycznych podkolanowych obejmujących 
stopę.

• Profilaktyka przeciw obrzękowa – w okresie do 

6 miesięcy po operacji 2-3 razy w ciągu dnia 
leżenie przez 15-20min z operowaną kończyną 
ułożoną wyżej po kontem 60 stopni.  

 

 

Bibliografia.

• Góral R.(red.): Zarys chirurgii, wyd. PZWL, 

Warszawa 1992.

• Noszczyk W.: Chirurgia, Tom 2, wyd. PZWL, 

Warszawa 2005.

• Olszewski W.: Kompendium postępowania 

przed- i pooperacyjnego w chirurgii ogólnej, 

wyd. PZWL, Warszawa 1985.

• Pasierski T.(red.): Angiologia, wyd. PZWL, 

Warszawa 2004.

• Rykowski H.(red.): Choroby naczyń, wyd. 

PZWL, Warszawa 1990.

 

 

Dziękuje za uwagę.

Jakub Żmuda