POLSKA MYŚL 

EKONOMICZNA W 

LATACH 

1918 - 1939 I 1945 - 

1989

 

 

1. Myśl ekonomiczna II 
Rzeczypospolitej (główne ośrodki 
naukowo-badawcze)
2. Ekonomia okresu PRL
3. Polska ekonomia czasu 
transformacji systemowej

 

 

Myśl społeczno-ekonomiczna w 

Polsce w latach 1918 - 1939

• Lata  1918  -  1939  to  stosunkowo  krótki  epizod  Polskiej 

niepodległości,  który  charakteryzował  się  radykalnymi 
zmianami polityczno-społeczno-ekonomicznymi.

• Warunki  rozwoju  polskiej  nauki  w  II  RP  były  znacząco 

inne od tych z lat  przed I wojną światową

• Realia  tamtych  lat  (kształtowanie  się  nowego  organizmu 

państwowego  i  gospodarczego)  w  sposób  zasadniczy 
wpływały na rozwój nauki w tym ekonomii

• Mimo  dogodnych  warunków  polska  myśl  ekonomiczna 

dwudziestolecia 

międzywojennego, 

przy 

całym 

dynamizmie  rozwoju,  nie  stworzyła  zjawisk  odrębnych. 
Podstawowymi  nurtami  nadal  były:  liberalizm,  który 
przedłużał  dawny  klasycyzm,  neoklasycyzm,  katolicyzm 
społeczny oraz historycyzm  

 

 

Główne ośrodki myśli 

ekonomicznej II RP

• Uniwersytet Poznański
• Poznańska Katolicka Szkoła Społeczna
• Katolicki Uniwersytet Lubelski
• Uniwersytet Warszawski
• Uniwersytet Lwowski
• Uniwersytet Krakowski
• Wolna Wszechnica Polska
• Instytut Gospodarstwa Społecznego
• Instytut Badań Koniunktury i Cen
• Główny Urząd Statystyczny

 

 

Neoklasycyzm w Polsce

• Wywodzący 

się 

z 

neoklasycyzmu 

liberalizm 

podtrzymywany  był  przez  Adama  Krzyżanowskiego, 
który uznawany był za twórcę „szkoły krakowskiej”

• „Szkoła 

krakowska” 

nawiązywała 

do 

tradycyjnej 

angielskiej ekonomii klasycznej XIX w., modernizując ją 
w 

duchu 

dwudziestowiecznego 

neoklasycyzmu 

Marshallowskiego.  Charakteryzował  ją  optymizm,  który 
stał  się  podstawą  wiary  w  wyrównywanie  dochodów  i 
majątków w wyniku istnienia współzawodnictwa

• Pokrewieństwo  „szkoły  krakowskiej”  ze  szkołą  z 

Cambridge  nie  wpływało  na  jej  zainteresowania  innymi 
obszarami  badawczymi  m.in.  zajmowała  się  ona  teorią 
pieniądza  stojąc  na  stanowisku  klasycznej  teorii 
ilościowej pieniądza   

 

 

Neoklasycyzm w Polsce

• Liberalizm  konsekwentnie  głosili  inni  reprezentanci 

„szkoły  krakowskiej”  -  Adam  Zdzisław  Hajdel  (1893  - 
1941) i Ferdynand Zweiger (ur. 1896)

• Za najwybitniejszego ucznia Krzyżanowskiego uznaje się 

Edwarda  Taylora  (1884  -  1965),  który  przeniósł  się  na 
Uniwersytet  Poznański,  stąd  często  można  spotkać 
okreslenie  „szkoła  krakowsko-poznańska”.  Taylor  nigdy 
nie  odszedł  od  szkoły  Marhalla  jednak  w  pewnym 
stopniu 

zbliżył 

się 

do 

koncepcji 

katolicyzmu 

społecznego

• Nieco innym kierunkiem była tzw. matematyczna szkoła 

ekonomiczna. Jego przedstawicielem byli: Jan Stanisław 
Lewiński  (1885  -  1930)  -  profesor  SGH  i  Władysław 
Zawadzki (1885 - 1939) też profesor SGH w Warszawie    

 

 

Neoklasycyzm w Polsce

• Jednym  z  najsilniejszych  ośrodków  naukowych  w 

Polsce w latach trzydziestych był Instytut Badania 
Koniunktury  Gospodarczej  i  Cen.  Jego  twórcą  i 
dyrektorem był Edward Lipiński, który był wielkim 
zwolennikiem idei socjaldemokratycznej.

• Ponad  to  pracownikami  Instytutu  byli  Michał 

Kalecki  (1899  -  1970)  -  późniejszy  zagorzały 
zwolennik keynesizmu oraz Ludwik Landau (1901 
- 1944) i Marek Breit (1907 - 1941)

• Głównym oponentem „szkoły krakowskiej” stał się 

jeszcze  w  latach  dwudziestych  Leopold  Caro  - 
czołowy reprezentant katplicyzmu społecznegp 

 

 

Katolicyzm społeczny i 

historycyzm w Polsce

• Przedstawiciele katolickiej myśli społecznej byli 

podstawowymi przeciwnikami liberalizmu „szkoły 
krakowskiej”. Jego czołowym przedstawicielem był 
Leopold Caro (1864 - 1939) - profesor Politechniki 
Lwowskiej, którego poglądy zblizone były do 
prawicowych poglądów niemieckiego normatywisty 
Gustawa Cohna

• Bardziej umiarkowaną pozycję zajmował ks. Jan 

Piwowarczyk (1889 - 1959), który postulował 
etatyzm w walce z liberalizmem Krzyżanowskiego

• Problematyka własności w większości przedstawicieli 

katolickiej myśli społecznej ewaluowała w kierunku 
antyetatystycznym

 

 

Katolicyzm społeczny i 

historycyzm w Polsce

• Centrum  katolicyzmu  społecznego  stał  się  Katolicki 

Uniwersytet Lubelski

• Z  grona  KUL  wymienić  należy  uczonych  duchownych  ks. 

Antoniego  Szymańskiego  (1881  -  1942),  ks.  Jacka 
Woronieckiego (1878 - 1949), ks. Aleksandra Woycickiego 
(działał  jeszcze  przed  I  wojną  światową)  oraz  uczonych 
świeckich  Ludwika  Górskiego  (1899  -  1945),  Czesław 
Strzeżewski (1903 - 1999) i Ignacy Czuma (1891 - 1963)

• Oceniając 

polski 

katolicyzm 

społeczny 

okresu 

międzywojennego należy stwierdzić, że kształtował się on 
w  ośrodkach  lubelskim,  krakowskim,  poznańskim  i 
włocławskim  (Stefan  Wyszyński),  choć  ks.  Antoni 
Roszkowski  ciągle  próbował  łączyć  idee  katolicyzmu  z 
liberalizmem   

 

 

Katolicyzm społeczny i 

historycyzm w Polsce

• Historycyzm  należy  traktować  jako  oderwany  od 

katolicyzmu  i  od  niego  różny  choć  z  nim  związany. 
Najczęściej  jednak  można  dostrzec  polski  historycyzm 
w  jego  socjologicznym  wariancie  neohistorycyzmu, 
razem z katolickim normatywizmem

• Za  najbardziej  konsekwentnego  wyznawcę  socjalizmu 

historycznego  należy  uznać  Stanisława  Grabskiego 
(1871 - 1949) - profesora Uniwersytetu Lwoeskiego a po 
wojnie Warszawskiego

• Dość  kontrowersyjne  jest  zaliczanie  do  historyzmu 

Władysława  Grabskiego  (1874  -  1938),  którego 
przedmiotem 

dociekań 

naukowych 

była 

niemal 

wyłącznie  agrarystyka.  Był  założycielem  Instytutu 
Socjologii Wsi.

 

 

Katolicyzm społeczny i 

historycyzm w Polsce

• Wpływy  historycyzmu  można  odnaleźć  również  na 

Uniwersytecie  Warszawskim.  Przedstawiciele  tego 
kierunku  to:  Roman  Rybarski,  Adam  Zdzisław 
Heydel,  Ferdynand  Zweig,  Henryk  Radziszewski, 
Tadeusz Brzeski i Zofia Daszyńska-Golińska

• W  dwudziestoleciu  międzywojennym  szczególną 

rolę  odgrywało  „lewe”  skrzydło  ekonomii,  które 
była  powiązana  z  myślą  marksistowską.  Ważne 
miejsce  zajmował  tu    Instytut  Gospodarstwa 
Społecznego  i  koncepcje  Komunistycznej  Partii 
Polskiej, w której dużą rolę odgrywali Adolf Warski, 
Wera Kostrzewa, Franciszek Fiedler i Jerzy Ryng