Procesy poznawcze

UWAGA

UWAGA – mechanizm redukcji 

nadmiaru

 informacji 

Rodzaje uwagi:
• Dowolna
• Mimowolna

Funkcje uwagi

1) Selekcja informacji (efekt cocktail 

party)

2) Gotowość odbioru informacji 

(czujność)

3) Przeszukiwanie informacji - badanie 

pola percepcyjnego

4) Kontrola czynności jednoczesnych

Pamięć

PAMIĘĆ – proces odpowiedzialny za 

rejestrowanie, przechowywanie i 
odtwarzanie doświadczenia

Rodzaje pamięci wg Squire`a (podział ze względu na treść)

pamięć

deklaratywna

Nie-

deklaratywna

Zdolności

 proceduralne

Torowanie

(percepcyjne, 

semantyczne)

warunkowanie

Nieasocjacyjna

 (habituacja,

 sensytyzacja)

semantyczna epzodyczna

Podział pamięci ze względu na zakres – 

proces zapamiętywania

Pamięć 

sensoryczna 

(VSTM)

Pamięć 

krótkotrwała 
(STM)

Pamięć 

długotrwała 
(LTM)

Czas 

przechowania 

informacji 

0,5-1 sek.

Pojemność: 

nieograniczo

na

Czas 

przechowania 

informacji 

kilka-

kilkanaście sek.

Pojemność: 7± 

2 elementy

Kodowanie 

materiału: 

akustyczne/

wzrokowe

Czas 

przechowania 

informacji 

nieograniczony.

Pojemność: 

nieograniczona

Kodowanie 

materiału:

Semantyczne

/

wyobrażeniowe

Myślenie i rozumowanie

MYŚLENIE – łańcuch operacji umysłowych, za 

pomocą których przetwarzamy informacje 

zakodowane w spostrzeżeniach, 

wyobrażeniach i pojęciach.

Rodzaje myślenia:

-sensoryczno-motoryczne
-konkretne
-pojęciowe

Składniki procesu myślenia

Składniki 

procesu myślenia

Informacje o świecie

(materiał) 

Operacje

 (elementarne 

transformacje

 umysł.)  

Reguły

(metody, 

taktyki, strategie)

Informacje:

• spostrzeżenia
• wyobrażenia (wytwórcze i odtwórcze)
• pojęcia

Rodzaje operacji umysłowych:
• analiza
• synteza
• pochodne: porównywanie, 

abstrahowanie, uogólnianie i inne

Reguły myślenia:
• Algorytmy
• Heurystyki

Schemat poznawczy – organizacja 

uprzednich doświadczeń z jakimś rodzajem 
zdarzeń, osób czy obiektów (Bartlett)

Rodzaje schematów poznawczych:
• Stereotypy – schemat dotyczący grupy 

lub typu osób wyodrębnionych z uwagi na 
wyrazistą cechę określającą ich tożsamość 
społeczną

• Skrypty – umysłowa reprezentacja 

zdarzeń i ich ciągów

• Schematy cech

Wpływ schematu na regulację 

zachowania – warunki:

• Obecność schematu w strukturze 

wiedzy

• Aktywizacja schematu

• Stosowalność schematu (np. wejście 

w rolę aktora skryptu)

Teorie wyjaśniające genezę 

stereotypów

• Teoria rzeczywistego konfliktu interesów

• Teoria przeniesienia agresji

• Teoria kategoryzacji społecznych

Większość stereotypów przejmujemy od 

innych

Funkcje stereotypów

• Źródło wiedzy społecznej
• Oszczędność poznawcza
• Podwyższenie lub utrzymanie 

pozytywnej samooceny

• Legitymizacja porządku społecznego

Dwa tryby przetwarzania 

informacji

1. Szybki, niskowysiłkowy, automatyczny, 

heurystyczny tryb przetwarzania 

informacji

2. Względnie powolny, wysiłkowy, głeboki i 

systematyczny tryb przetwarzania 

informacji

O zastosowaniu jednego z tych trybów 

decyduje:
1. motywacja do dokładnego 

przetwarzania 

 informacji

2. istnienie warunków dokładnego 

 

 przetwarzania informacji 

Cechy kontrolowanego 

przetwarzania informacji

1. Wymaga intencji podmiotu
2. Zależy od woli
3. Wymaga wysiłku, jest względnie powolne, 

pochłania operacyjne zasoby umysłu (uwagę, 

pamięć operacyjną)

4. Jest świadome

Automatycznym nazywamy takie przetwarzanie 

informacji, które posiada przeciwne cechy. 
Często nazywamy również automatycznym 

takie przetwarzanie informacji, które nie 

posiada chociaż jednej z powyższych cech.

Heurystyki wykorzystywane przy 

formułowaniu sądów

• Heurystyka dostępności
• Heurystyka symulacji
 mądrość po fakcie
• Heurystyka reprezentatywności

Atrybucje

ATRYBUCJE – przypisywane przyczyny 

zachowania

Spostrzeganie przyczyn – rodzaje 

atrybucji:

• wewnętrzne lub zewnętrzne;
• stałe lub zmienne;
• kontrolowalne lub niekontrolowalne

Procesualne modele atrybucji: model 

Gilberta

identyfikacja

Automatyczne

 wnioskowanie 

 o cesze

Kontrolowana 

poprawka 

na sytuację

Deformacje procesu atrybucji

• podstawowy błąd atrybucji – 

przypisywanie cudzych zachowań 

czynnikom wewnętrznym a niedocenianie 

czynników zewnętrznych;

• różnica perspektywy aktor- 

obserwator;

• egotyzm atrybucyjny – wyjaśnianie 

własnych zachowań w sposób dla siebie 

przychylny;

• egocentryzm atrybucyjny – 

przecenianie własnego wkładu w wynik 

osiągany wspólnie z innymi;