Prawo karne gospodarcze

Art. 286

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej, doprowadza inną osobę do

niekorzystnego rozporządzenia

własnym lub cudzym mieniem za

pomocą wprowadzenia jej w błąd albo

wyzyskania błędu lub niezdolności do

należytego pojmowania

przedsiębranego działania,

podlega karze pozbawienia wolności od

6 miesięcy do lat 8.

B.Michalski „Przestępstwa przeciwko mieniu.

Rozdział XXXV Kodeksu karnego.

Komentarz”, Warszawa 1999r.

Oszustwo może polegać na

wprowadzeniu w błąd i

doprowadzeniu do niekorzystnego

rozporządzenia mieniem również

osoby prawnej lub jednostki

organizacyjnej nie posiadającej

osobowości prawnej

Art. 297 kk

§ 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub innej

osoby kredytu, pożyczki bankowej, gwarancji

kredytowej, dotacji, subwencji lub

zamówienia publicznego, przedkłada

fałszywe lub stwierdzające nieprawdę

dokumenty albo nierzetelne, pisemne

oświadczenia dotyczące okoliczności

mających istotne znaczenie dla uzyskania

takiego kredytu, pożyczki bankowej,

gwarancji kredytowej, dotacji, subwencji lub

zamówienia publicznego

podlega karze pozbawienia wolności od 3

miesięcy do lat 5.

Wyrok z dn.9.12.1971r.,

OSNKW z 1972r., z.3, poz.55

Sam fakt, że pożyczkobiorca, mimo

monitów ze strony pożyczkodawcy, nie

zwraca pożyczonych pieniędzy, nie

wystarcza jeszcze do ustalenia, że

dłużnik od początku, tzn.

już w

momencie zwracania się o pożyczkę, nie

miał zamiaru zwrotu pożyczonych

pieniędzy

, a zatem fakt ten sam przez

się nie stanowi dostatecznej podstawy

do skazania dłużnika za to przestępstwo.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 28

czerwca 1999 r. (II AKa 319/99, KZS 1999, nr

10, poz. 54)

Świadome kłamstwo w oświadczeniach

lub dokumentach składanych w toku

postępowania w sprawie udzielenia

kredytu nie przesądza jednoznacznie o

tym, że kredyty te chciano wyłudzić w

rozumieniu art. 286 §1 k.k., gdyż nie da

się całkowicie wykluczyć możliwości, że

kredyty te zostaną efektywnie

wykorzystane i dzięki temu spłacone.

J.Skorupka „Cywilna i karna ochrona kredytodawcy i

pożyczkodawcy”, Prokuratura i Prawo z 2000r., nr 5

Może dojść do popełnienia przestępstwa z

art.286§1 kk również wtedy, gdy sprawca

oszukańczo uzyskany kredyt zamierza

spłacić i nie uzyskał korzyści majątkowej.

Dzieje się tak, kiedy w wyniku podstępnego

działania kredytobiorcy bank udziela kredytu

obciążonego większym ryzykiem

niespłacenia go w terminie, niż wynikałoby

to z przedłożonych dokumentów i

oświadczeń. Gdyż do dokonania oszustwa

dochodzi nie w chwili uzyskania korzyści

majątkowej przez sprawcę, ale wraz z

niekorzystnym rozporządzeniem mieniem

Art. 297 kk



kryminalizacja przedpola



badania J. Karaźniewicz – średnia

wysokość udzielonego kredytu

wynosi ok. 1000 złotych

Art. 297 kk

§ 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od

banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną

działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od

organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi

- kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji,

akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank

zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji

lub podobnego świadczenia pieniężnego

na określony cel

gospodarczy

, elektronicznego instrumentu płatniczego lub

zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony,

przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny

dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie

dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla

uzyskania wymienionego wsparcia finansowego,

instrumentu płatniczego lub zamówienia,

podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Zakres ochrony

Jednostki organizacyjne prowadzące

podobną działalność gospodarczą do

banków:



spółdzielcze kasy oszczędnościowo-

kredytowe,



kasy zapomogowo–pożyczkowe, tworzone w

zakładach pracy



instytucje pieniądza elektronicznego



J. Skorupka - także fundusze inwestycyjne w

tym fundusze emerytalne

Zakres ochrony

kredyt – nie obejmuje tzw. „kredytu kupieckiego”

poręczenie –zobowiązanie się poręczyciela do spełnienia

określonego świadczenia w sytuacji, gdy dłużnik główny tego

zobowiązania nie spełnił w określonym terminie

gwarancja – zobowiązuje podmiot ją udzielający do spełnienia

świadczenia pieniężnego na rzecz beneficjenta gwarancji, po

wystąpieniu określonych w umowie warunków (także

udzielane przez podmioty z sektora publicznego)

akredytywa – zobowiązanie się banku do wykonania określonego

świadczenia (najczęściej dokonania płatności za wykonanie

określonego świadczenia) na rzecz wskazanego beneficjenta,

po spełnieniu przez niego określonych warunków

elektroniczny instrument płatniczy – instrument umożliwiający

dokonywanie operacji płatniczych przy użyciu informatycznych

nośników danych lub elektronicznej identyfikacji klienta

dotacja i subwencja – wydatki z sfery publicznej, czyli wydatki ze

strony państwa lub samorządów lokalnych, przeznaczone na

pomoc, wspieranie określonych działań lub realizację

określonych celów

podobne świadczenie

pieniężne na określony cel

gospodarczy

czynność prawna, której celem jest

odpłatne lub nieodpłatne, zwrotne lub

bezzwrotne wsparcie finansowe

innego podmiotu lub których celem

jest zabezpieczenie cudzego interesu

majątkowego

niemożliwe precyzyjne wskazanie

instytucji gospodarczych, które mogą

zaliczone do tego rodzaju pojęcia

sprawca przedkładający dokumenty

itp. działa w porozumieniu z osobą

wnioskującą o dostęp do danej

instytucji



następuje wzajemne oddziaływanie

tych osób lub jednej z nich na drugą



formy zjawiskowe w postaci np.

współsprawstwa czy też

pomocnictwa

Jeżeli nie ma porozumienia – tylko art.

297 § 1 kk

przedkładanie dokumentów lub

oświadczeń



nie tylko ich fizyczne złożenie do właściwej

instytucji w formie wymaganej przez

prawo lub wewnętrzne procedury, ale

także ich okazanie w celu zapoznania się z

nim w danej instytucji lub w celu

sporządzenia przez nią kopii danego

dokumentu lub oświadczenia



zachowanie polegające na nieprzedłożeniu

wszystkich wymaganych dokumentów lub

oświadczeń

dokumenty takie jak:



dokumenty tożsamości,



zaświadczenia o dochodach osób fizycznych,



zaświadczenia o niezaleganiu z podatkami lub składkami na

ubezpieczenie

społeczne,



sprawozdania finansowe,



opinie biegłych rewidentów o sporządzonych

sprawozdaniach finansowych,



deklaracje podatkowe,



umowy gospodarcze,



zaświadczenia z ewidencji działalności gospodarczej lub

wypisy z Krajowego Rejestru Sądowego,



odpisy z ksiąg wieczystych lub z rejestru zastawów,



operaty szacunkowe,



zaświadczenia z urzędu skarbowego, ZUS, KRUS,



koncesje lub zezwolenia

Od 2004r. zamiast działania na

rzecz innej osoby - działanie na

rzecz kogo innego



Pojęcie „kogo innego” należy utożsamiać z

dotychczasowym pojęciem innej niż sprawca osoby, a

więc chodzi tu inną osobę fizyczną, osobę prawną lub

inny podmiot zbiorowy



Zmiana z 2004r. zawężyła krąg potencjalnych

podmiotów, gdyż zwrot ten wiąże się tylko z

działaniem na rzecz innej osoby fizycznej (J.

Skorupka)

zaszedł chyba proces wprost przeciwny, ponieważ

kiedy mowa była o działaniu na rzecz innej osoby,

mogło to dotyczyć wyłącznie osoby fizycznej lub

prawnej, natomiast w obecnej redakcji przepisu

pojęcie kogo innego należy rozumieć analogicznie jak

w przypadku art. 115§4 kk

dokument jako przedmiot

wykonawczy w art. 297



Dokument podrobiony lub przerobiony to

niewątpliwie dokument fałszywy w

rozumieniu art. 270 kk.



Dokument stwierdzający nieprawdę to

dokument autentyczny, zawierający

nieprawdziwe informacje.



Oświadczenia nierzetelne to niezupełne

informacje o pewnych okolicznościach, a

także takie ich ujęcie, które może

sugerować ich adresatowi niezgodny z

prawdą stan rzeczy

Strona podmiotowa



przestępstwo umyślne o charakterze

kierunkowym



cel działania sprawcy nie musi być tzw.

„złym zamiarem”, gdyż sprawca w chwili

np. zaciągania kredytu może działać w

przekonaniu, że z zaciągniętych

zobowiązań w całości się wywiąże



celu uzyskania dostępu do określonej

instytucji gospodarczej a nie osiągnięcia

korzyści majątkowej

Zbieg przepisów



Między przepisem art. 297 § 1 kk a przepisem

art. 286 § 1 kk zachodzi stosunek

krzyżowania się.



Odmienny pogląd: A. Ratajczak i B. Sałata

(Pierwszy przyjął, że art. 297 jest przepisem

szczególnym w stosunku art. 286, drugi zaś

odwołał się do zasady subsydiarności jako

reguły wyłączającej rzeczywisty zbieg

przepisów)



dominująca koncepcja rzeczywistego zbiegu

przepisów art. 297 § 1 kk i art. 270 oraz art.

271 kk



możliwy potencjalny zbieg art. 297 §1 k.k. i

art. 303 k.k

Art. 297 kk

§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu

obowiązkowi, nie powiadamia właściwego podmiotu o

powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na

wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego

wsparcia finansowego, określonego w § 1, lub

zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego

korzystania z elektronicznego instrumentu

płatniczego.

§ 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem

postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł

wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu

płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji

lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia

pokrzywdzonego.

Art. 297 § 2 kk

J. Wojciechowski: Paragraf ten dotyczy przede

wszystkim pracowników banków i innych instytucji,

którzy z racji swoich obowiązków zawodowych

zobowiązani są do informowania o okolicznościach

istotnych dla decyzji o kredytach itp. i mając

świadomość wyłudzania kredytu, pożyczki, gwarancji

itp. nie podejmują właściwych przeciwdziałań.

O. Górniok: przepis zabezpiecza konieczność

informowania o zmianie istotnych okoliczności po

złożeniu wniosku, a przed przyznaniem określonej

instytucji gospodarczej. Możliwość popełnienia tego

przestępstwa już na tym etapie, jest uwarunkowane

przyjęciem tego zobowiązania przez podmiot

składający wniosek, zgodnie z procedurą

obowiązującą w danej instytucji.

Art. 297 § 2 kk

R. Zawłocki: Użycie przez ustawodawcę zwrotu, że

chodzi tu o informacje „mogące mieć wpływ” na co

najmniej ograniczenie danej instytucji gospodarczej

oznacza jednak, że nie jest tu konieczne wykazanie iż

z pewnością doszłoby do działań sanacyjnych lub

windykacyjnych ze strony podmiotu, który daną

instytucję udzielił.

R. Góral: Przestępstwo wiąże się z naruszeniem przez

sprawcę spoczywającego na nim obowiązku

informowania o wszelkich zmianach okoliczności, które

mogą mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie

dostępu do określonej instytucji gospodarczej.

Obowiązek ten, z zasady wynikać będzie z wyraźnych

postanowień regulaminów, umów związanych z

przyznaniem określonych instytucji gospodarczych.

Wyjątkowo obowiązek ten wynikać może także z

obowiązujących przepisów, czego przykładem może

być przepis art. 74 prawa bankowego.

Trzy formy działania sprawcy,

skutkujące jego bezkarnością:



Przy kredycie, pożyczce pieniężnej, gwarancji

bankowej, akredytywie, poręczeniu,

elektronicznym instrumencie płatniczym może

ona polegać na

zapobiegnięciu

wykorzystania

tych instytucji, a przy dotacji

lub subwencji chodzi o

rezygnację z tych

instytucji



W każdej z omawianych instytucji w grę

wchodzi także możliwość

naprawienia w

całości szkody

, o ile taką sprawca sprowadził

na skutek podjętych kłamliwych zabiegów.

Określenie etapu, na którym

możliwe jest jeszcze skorzystanie z

§3.



postępowanie w sprawie



postępowanie przeciwko

Art. 298 kk

§ 1. Kto, w celu uzyskania odszkodowania z

tytułu umowy ubezpieczenia, powoduje

zdarzenie będące podstawą do wypłaty

takiego odszkodowania, podlega karze

pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat

§ 2. Nie podlega karze, kto przed

wszczęciem postępowania karnego

dobrowolnie zapobiegł wypłacie

odszkodowania.

Wprowadzenie „oszustwa

ubezpieczeniowego” do polskiego

prawa karnego



odpowiednik w § 265 kk RFN



O. Górniok: wprowadzając art. 298 § 1 k.k (art. 4 § 1

ustawy z 1994 r.) polskie prawo karne

„przystosowano do przejawów przestępczości

gospodarczej obserwowanej od lat w warunkach

ustabilizowanego już systemu rynkowego,

posługując się przy tym prawnoporównawczym

materiałem ustawodawstw karnych państw o takich

samych systemach ekonomicznych”.



Według danych amerykańskich, oszustwa

asekuracyjne stanowią ponad 50% ogółu czynów z

tzw. zewnętrznej przestępczości ubezpieczeniowej.

Jednakże same oszukańcze praktyki nie mają

jednolitego charakteru, gdyż kłamliwe zabiegi mogą

występować na różnych etapach związanych z

zapewnieniem i realizacją ochrony ubezpieczeniowej.

Mechanizmy przestępczości

ubezpieczeniowej

Przestępstwa związane z:



zawieraniem umowy ubezpieczeniowej



likwidacją szkody



otrzymaniem odszkodowania jeszcze przed

powstaniem rzeczywistej szkody

Oszukańcze manipulacje:



zawarcie umowy ubezpieczeniowej po wystąpieniu

szkody



ubezpieczenie tego samego przedmiotu u kilku

ubezpieczycieli i zgłoszenia tej samej szkody do kilku

ubezpieczycieli



ukrycie faktów ograniczających lub wyłączających

odpowiedzialność ubezpieczyciela



zawyżenie wartości szkody



sprowadzenie lub upozorowanie zdarzenia



ubezpieczenie nieistniejącego przedmiotu

Przedmiot ochrony



ponadindywidualny interes społeczny, polegający

na utrzymaniu społecznej i funkcjonalnej

sprawności instytucji ubezpieczeniowych



wzmocnienie pozycji i wypłacalności

ubezpieczycieli, co wiąże się jednocześnie ze

zwiększeniem poczucia bezpieczeństwa osób

korzystających z usług ubezpieczeniowych, a

przede wszystkim z pewnością uzyskania

odszkodowania



interes majątkowy instytucji ubezpieczeniowych



obszar penalizacji stanowi przedpole czynu

godzącego w dobro konkretne, jakim jest majątek

firm ubezpieczeniowych

Podmiot oszustwa

ubezpieczeniowego



przestępstwo powszechne



najczęściej sprawcą tego przestępstwa

będzie osoba objęta ubezpieczeniem



również osoba działająca w celu

uzyskania odszkodowania dla kogoś

innego, a więc osoba nie będącą stroną

umowy ubezpieczenia, na podstawie

której może być wypłacone

odszkodowanie

Strona przedmiotowa oszustwa

asekuracyjnego.



Istota strony przedmiotowej omawianego

przestępstwa polega na spowodowaniu

zdarzenia dającego podstawę do wypłaty

odszkodowania

określonego w umowie

ubezpieczeniowej



Z zakresu tego przepisu wyłączone są

świadczenia z ubezpieczeń osobowych



Szerokie określenie „umowa ubezpieczenia”

podawane jest jako argument za uznaniem, że

art. 298 odnosi się do wszelkich umów tego

rodzaju, a więc dotyczących zarówno mienia

jak i osoby (J. Warylewski, T. Kopoczyński, K.

Potulski)

Strona przedmiotowa oszustwa

asekuracyjnego.



Spoza działania przepisu wyłączone są zachowania

polegające na zawarciu antydatowanej umowy

ubezpieczenia, która obejmuje swoim zasięgiem te

zdarzenia, które w rzeczywistości w chwili ich wystąpienia

nie były objęte ochroną ubezpieczeniową, zawarcie umowy

ubezpieczenia dotyczącej nie istniejącego przedmiotu,

zawyżenie wartości szkody wywołanej zdarzeniem będącym

wypadkiem ubezpieczeniowym, czy też podanie innych

nieprawdziwych informacji dotyczących zdarzenia, a w

szczególności mających wpływ na wyłączenie lub

ograniczenie odpowiedzialności instytucji ubezpieczeniowej



W zakresie ubezpieczeń obowiązkowych, np. ubezpieczenia

OC posiadaczy pojazdów mechanicznych, ubezpieczenia OC

rolników prowadzących gospodarstwo rolne, w przypadku

braku umowy, szkody wyrządzone osobom trzecim,

pokrywane są z Ubezpieczeniowego Funduszu

Gwarancyjnego – wyłudzenie odszkodowania z UFG nie

wyczerpuje znamion przestępstwa oszustwa asekuracyjnego

z art. 298 § 1 kk (brak umowy)

Strona przedmiotowa oszustwa

asekuracyjnego.



Jeśli sprawca zawyża wartość szkody w sytuacji, gdy

zdarzenie będące podstawą do żądania wypłaty

odszkodowania zostało spowodowane przez samego sprawcę,

to także w tych okolicznościach zachodzi wyczerpanie

znamion czynu z art. 298 § 1 kk (np. powoduje pożar a

przedtem usuwa towar lub niszczy samochód, uprzednio

uszkodzony)



Czy zdarzenie dające podstawę do wypłaty odszkodowania z

tytułu umowy ubezpieczenia musi być rzeczywiście

spowodowane, czy dla zrealizowania tego fragmentu

oszustwa ubezpieczeniowego wystarczy jego pozorowanie ?



Ł. Pohl – w świetle art. 298 par. 1 k.k. zdarzenie dające

podstawę do wypłaty odszkodowania nie jest formalnie

wypadkiem

ubezpieczeniowym



Oszustwo asekuracyjne może być dokonane zarówno przez

działanie, jak i przez zaniechanie



Przestępstwo oszustwa asekuracyjnego jest przestępstwem

materialnym, a skutek polega na sprowadzeniu zdarzenia

dającego podstawę do wypłaty odszkodowania.

Strona podmiotowa oszustwa

asekuracyjnego.



Zamiar bezpośredni kierunkowy – cel

w postaci uzyskania odszkodowania.



Udowodnienie tego zamiaru może być

w niektórych sytuacjach bardzo

trudne, gdyż obiektywnie konieczne

jest tu podjęcie działań mających na

celu wypłatę odszkodowania, a więc

wszczęcie odpowiedniej procedury u

ubezpieczyciela.

Czynny żal



Nie może polegać na niezłożeniu

wniosku o wypłatę odszkodowania, gdyż

trudno wówczas przyjąć, że w ten

sposób sprawca czemuś zapobiegł



Dokonanie zwrotu wypłaconego

odszkodowania nie stanowi przesłanki

do zastosowania klauzuli niekaralności

(ale można zastosować art. 60 § 2 pkt 1)

Oszustwo ubezpieczeniowe a

oszustwo klasyczne



Gdy sprawca umyślnie sprowadza zdarzenie

w celu uzyskania odszkodowania i na tej

podstawie występuje z żądaniem wypłaty,

czy też do tej wypłaty dojdzie, trzeba będzie

rozważyć możliwość przyjęcia kwalifikacji

karnej w postaci usiłowania lub dokonania

oszustwa z art. 286 § 1 kk. (A. Marek)



P. Kardas, A. Ratajczak i A. Sałata – sprawca

będzie odpowiadał wyłącznie za dokonanie

klasycznego oszustwa

Art. 287

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści

majątkowej lub wyrządzenia innej osobie

szkody, bez upoważnienia, wpływa na

automatyczne przetwarzanie,

gromadzenie lub przekazywanie danych

informatycznych lub zmienia, usuwa albo

wprowadza nowy zapis danych

informatycznych,

podlega karze pozbawienia wolności od 3

miesięcy do lat 5.



tradycyjne oszustwo to „wprowadzenie

w błąd

osoby

”



manipulacje danymi „na wejściu” i „na

wyjściu” systemu lub zmiana

dotychczasowego zapisu informacji



przestępstwo określone w art. 286 kk

to przestępstwo materialne a

przestępstwo określone w art. 287 kk

to przestępstwo formalne

Document Outline