Konflikt społeczny
Konflikt społeczny
1
1
Konflikt społeczny
Konflikt społeczny
1
1
Szersze ujęcie konfliktu:
Dahrendorf przez KONFLIKT rozumie zarówno kontestację,
konkurencję,
spór, napięcie, jak i otwarte starcia między siłami społecznymi.
Deutsch uważa, że KONFLIKT występuje wszędzie tam, gdzie
pojawiają się
sprzeczne dążenia lub czynności.
POJĘCIE KONFLIKTU SPOŁECZNEGO
KONFLIKT traktowany jest jako określony rodzaj walki, będącej skutkiem
sprzeczności i napięć psychospołecznych.
W węższym znaczeniu:
2
2
KLASYFIKACJA KONFLIKTÓW
PODZIAŁ PODMIOTOWY KRYTERIA
PRZEDMIOTOWE
P. Sorokin podzielił konflikty społeczne na: ze względu na treść ze względu
na formę
- interpersonalne 1) - k. ekonomiczne - k.
racjonalne i
- grupowe - k. polityczne
irracjonalne
- k. ideologiczne - k. jawne i
ukryte
- k. religijne - k.
zorganizowane i
A. Oberschall dzieli konflikty społeczne na:
niezorganizowane
- interpersonalne 2) - k. ekspresyjne
- mikrokonflikty - k. organizacyjno-adaptacyjne
- makrokonflikty - k. interesów
3
3
PODZIAŁ KONFLIKTÓW DOKONANY PRZEZ R.
PODZIAŁ KONFLIKTÓW DOKONANY PRZEZ R.
DAHRENDORFA
DAHRENDORFA
Stosunki między podmiotami
Stosunki między podmiotami
podmioty
podmioty
konfliktogenn
konfliktogenn
e
e
równości
równości
nadrzędności -
nadrzędności -
podrzędności
podrzędności
całości - części
całości - części
1.
1.
Role (konflikty
Role (konflikty
ról)
ról)
Konflikty między
Konflikty między
dwoma realizatorami
dwoma realizatorami
ról zajmującymi
ról zajmującymi
identyczne pozycje
identyczne pozycje
społeczne (np. między
społeczne (np. między
dwoma robotnikami)
dwoma robotnikami)
Konflikty między dwoma
Konflikty między dwoma
realizatorami ról
realizatorami ról
zajmującymi różne pozycje
zajmującymi różne pozycje
społeczne (np. mistrzem a
społeczne (np. mistrzem a
robotnikiem)
robotnikiem)
Konflikty między
Konflikty między
dwiema rolami
dwiema rolami
realizowanymi
realizowanymi
przez tę samą
przez tę samą
osobę
osobę
2.
2.
Grupy
Grupy
pierwotne
pierwotne
(konflikty
(konflikty
grupowe)
grupowe)
Konflikty między
Konflikty między
grupami zajmującymi
grupami zajmującymi
identyczne, równe
identyczne, równe
pozycje społeczne
pozycje społeczne
Konflikty między grupami
Konflikty między grupami
zajmującymi nierówne
zajmującymi nierówne
pozycje społeczne
pozycje społeczne
Konflikty między
Konflikty między
grupą a podgrupą
grupą a podgrupą
3.
3.
Grupy wtórne
Grupy wtórne
(np. konflikty
(np. konflikty
etniczne)
etniczne)
Konflikty między
Konflikty między
równoprawnymi
równoprawnymi
grupami etnicznymi
grupami etnicznymi
Konflikty między
Konflikty między
nierówno-prawnymi
nierówno-prawnymi
grupami etnicznymi
grupami etnicznymi
Konflikt między
Konflikt między
grupą jako całością
grupą jako całością
a jej częścią
a jej częścią
4.
4.
Państwa
Państwa
narodowe
narodowe
(konflikty
(konflikty
międzynarodowe)
międzynarodowe)
Konflikty między
Konflikty między
narodami suwerennymi
narodami suwerennymi
Konflikty między narodami
Konflikty między narodami
panującymi a zależnymi
panującymi a zależnymi
(np. koloniami)
(np. koloniami)
Konflikty między
Konflikty między
państwem a grupą
państwem a grupą
etniczną walczącą
etniczną walczącą
o autonomię
o autonomię
5.
5.
Bloki państw
Bloki państw
(np. konflikty
(np. konflikty
międzyustrojowe)
międzyustrojowe)
Konflikty między
Konflikty między
niezależnymi od siebie
niezależnymi od siebie
blokami państw
blokami państw
Konflikty między blokami
Konflikty między blokami
dominującymi i
dominującymi i
podporządkowanymi
podporządkowanymi
Konflikty między
Konflikty między
blokiem państw a
blokiem państw a
członkiem tego
członkiem tego
bloku
bloku
4
4
ETAPY KONFLIKTU
1)
Pojawienie się w stosunkach międzyludzkich
(wewnątrzgrupowych i między grupami) sprzecznych
celów, interesów, dążeń, ideałów, postaw itp.
2)
Powstanie napięcia społecznego w wyniku
zaistniałych sprzeczności. Występuje ono jako masowa
frustracja, poczucie zagrożenia itp.
3)
Sprzeczności i napięcia prowadzą do ostrych
podziałów, które na tym etapie uniemożliwiają
współpracę. Dominującymi uczuciami są uprzedzenie,
niechęć, wrogość, nienawiść. Na tym etapie pojawia
się racjonalizacja sprzeczności, czyli próba ich
wyjaśnienia i uzasadnienia.
5
5
4)
Jedna ze stron podejmuje walkę, aby rozwiązać powstałe
Jedna ze stron podejmuje walkę, aby rozwiązać powstałe
sprzeczności i nieporozumienia. Walka ta może przybrać
sprzeczności i nieporozumienia. Walka ta może przybrać
postać ukrytej lub jawnej agresji albo przejawiać się w takich
postać ukrytej lub jawnej agresji albo przejawiać się w takich
działaniach, jak zagrożenie bojkotem, strajkiem,
działaniach, jak zagrożenie bojkotem, strajkiem,
ograniczaniem lub zaniechaniem współpracy, utworzeniem
ograniczaniem lub zaniechaniem współpracy, utworzeniem
wrogiej koalicji.
wrogiej koalicji.
5)
5)
Pojawienie się dążenia do zakończenia konfliktu i
Pojawienie się dążenia do zakończenia konfliktu i
normalizacji sytuacji.
normalizacji sytuacji.
6)
6)
W świadomości uczestników konfliktu utrzymują się
W świadomości uczestników konfliktu utrzymują się
jeszcze przez jakiś czas uprzedzenia i urazy z poprzedniego
jeszcze przez jakiś czas uprzedzenia i urazy z poprzedniego
okresu. Prowadzi to do ujawnienia nowych problemów
okresu. Prowadzi to do ujawnienia nowych problemów
spornych i owocuje postawami pełnymi agresji.
spornych i owocuje postawami pełnymi agresji.
6
6
SYTUACJA KONFLIKTOWA
Sytuację konfliktową można opisać za pomocą dwóch parametrów: ZAKRES
KONFLIKTU I JEGO INTENSYWNOŚĆ.
ZAKRES KONFLIKTU zależy od liczby osób w niego
zaangażowanych i od jego oddźwięku w opinii publicznej.
Najmniejszy zakres mają
konflikty interpersonalne
,
między jednostkami, powstające najczęściej na tle
rywalizacji osób w jakiejś dziedzinie.
Konflikty w małych grupach
, czyli tzw. mikrokonflikty
mają już znaczną doniosłość.
Najszerszy zasięg mają
konflikty rozgrywające się w
dużych grupach i między tymi grupami
.
7
7
Drugim miernikiem sytuacji konfliktowej jest
Drugim miernikiem sytuacji konfliktowej jest
INTENSYWNOŚĆ KONFLIKTU, mierzona stopniem
INTENSYWNOŚĆ KONFLIKTU, mierzona stopniem
zaangażowania stron.
zaangażowania stron.
Intensywność konfliktu zależy od:
Intensywność konfliktu zależy od:
a)
a)
znaczenia, jakie przypisują pozostające w konflikcie
znaczenia, jakie przypisują pozostające w konflikcie
strony problemom, które są przedmiotem konfliktu,
strony problemom, które są przedmiotem konfliktu,
b)
b)
zakresu problemów objętych konfliktem,
zakresu problemów objętych konfliktem,
c)
c)
stopnia emocjonalnego zaangażowania walczących
stopnia emocjonalnego zaangażowania walczących
stron,
stron,
d)
d)
ideologicznej podbudowy racji, o które toczy się walka,
ideologicznej podbudowy racji, o które toczy się walka,
e)
e)
wpływu psychologicznych mechanizmów walki.
wpływu psychologicznych mechanizmów walki.
8
8
SYTUACJA POKONFLIKTOWA.
SYTUACJA POKONFLIKTOWA charakteryzuje się
tym, że znikają ostre napięcia i walki występujące w
otwartej fazie konfliktu, ale między stronami przez
jakiś czas utrzymują się jeszcze uprzedzenia i
wrogość
.
Procedury związane z rozszerzeniem konfliktów
są tak skonstruowane, że rzadko prowadzą do
rozstrzygnięcia wszystkich problemów spornych.
Rozwiązuje się przede wszystkim sprawy
zasadnicze.
•.
9
9
•
Przyczynami napięć, jakie utrzymują się po zakończeniu
Przyczynami napięć, jakie utrzymują się po zakończeniu
konfliktów, są postawy, nawyki i wzory postępowania,
konfliktów, są postawy, nawyki i wzory postępowania,
ukształtowane w czasie konfliktu.
ukształtowane w czasie konfliktu.
•
Jak wskazują badania psychologiczne, łatwiej jest przejść od
Jak wskazują badania psychologiczne, łatwiej jest przejść od
współpracy do konfliktu niż od konfliktu do współpracy. Takie
współpracy do konfliktu niż od konfliktu do współpracy. Takie
postawy jak agresja, nienawiść, podejrzliwość, uprzedzenie,
postawy jak agresja, nienawiść, podejrzliwość, uprzedzenie,
nieufność wywierają istotny, negatywny wpływ na
nieufność wywierają istotny, negatywny wpływ na
pokonfliktowa normalizację stosunków między niedawnymi
pokonfliktowa normalizację stosunków między niedawnymi
przeciwnikami.
przeciwnikami.
•
Trzecim źródłem pokonfliktowych napięć jest zerwana albo
Trzecim źródłem pokonfliktowych napięć jest zerwana albo
poważnie ograniczona sieć obiegu informacji. Szczególnie
poważnie ograniczona sieć obiegu informacji. Szczególnie
ważne jest odbudowanie zinstytucjonalizowanych form obiegu
ważne jest odbudowanie zinstytucjonalizowanych form obiegu
informacji, albowiem w czasie konfliktu ulegają one
informacji, albowiem w czasie konfliktu ulegają one
zablokowaniu na rzecz nieformalnych kanałów informacyjnych,
zablokowaniu na rzecz nieformalnych kanałów informacyjnych,
zniekształcających informację
zniekształcających informację
10
10
PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY KONFLIKTÓW
PSYCHOLOGICZNE ASPEKTY KONFLIKTÓW
Najwybitniejszym współczesnym badaczem psychologii konfliktu jest
amerykański uczony Morton Deutsch. Twierdzi on, że konflikt wybucha
wtedy, gdy jest jakieś dobro, które nie może być w posiadaniu wszystkich,
którzy doń pretendują. Konflikt daje impuls do walki, która toczy się tak
długo, aż jedna ze stron nie posiądzie owego dobra, a rezultatem tej walki
są szkody i zniszczenia.
Deutsch mówi o dwóch typach konfliktów: konflikty destruktywne i konflikty
konstruktywne. Cechą konfliktów destruktywnych jest to, że ich rozwiązanie
polega na zniszczeniu jednej ze stron, a czasem - obu.
M. Deutsch wymienia następujące przyczyny niechęci do kompromisów:
• ludzie zaangażowani w intensywny konflikt preferują stosowanie
gwałtownych środków, takich jak czynny atak i użycie przemocy;
• w stanie silnego zaangażowania w walkę upraszcza się obraz sytuacji,
nie dostrzega się różnych możliwości rozwiązań konfliktu.
Zespół takich
zjawisk jak: solidarność wewnątrzgrupowa, gloryfikacja własnej
grupy, wrogość wobec przeciwników, niechęć do kompromisu,
wytwarzanie „etosu walki" jest związany z systemem norm
nakazujących bezwzględne zwalczanie przeciwnika, wzajemne
wspieranie się, stanowczość, potępienie tych, którzy wykazują
skłonność do zachowań pojednawczych.
11
11
ZJAWISKO DEPRYWACJI
ZJAWISKO DEPRYWACJI
SPOŁECZNĄ DEPRYWACJĘ rozumie się najczęściej jako rozbieżność
między aktualnym dostępem ludzi do pożądanych dóbr, a przekonaniem, że
dostęp ten jest niesłusznie ograniczony. Taki stan świadomości prowadzi do
frustracji, a ta z kolei jest źródłem agresji i konfliktów.
Społeczną deprywację można też nazwać uświadomioną
niesprawiedliwością, która wywiera duży wpływ na ludzkie zachowania.
W literaturze spotyka się dwa ujęcia deprywacji:
1) strukturalne - przez deprywację rozumie się „zespół ograniczeń i
utrudnień, na które napotyka określona grupa osób w dążeniu do
osiągnięcia pożądanych dóbr, do których mają ułatwiony dostęp inne,
uprzywilejowane grupy społeczne". Taka deprywacja jest rezultatem
zróżnicowań społecznych, na przykład klasowych i dotyczy osób, które w
zhierarchizowanych strukturach zajmują niższe pozycje.
2) progresywistyczne - deprywacja powstaje jako efekt zmian
społecznych z jednej strony i trudności adaptacyjnych instytucji i
jednostek ludzkich do tych zmian z drugiej strony.
12
12
GŁÓWNE TEORIE KONFLIKTÓW
GŁÓWNE TEORIE KONFLIKTÓW
W socjologii konfliktu występuje kilka stanowisk w kwestii przyczyn
konfliktu.
Na szczególną uwagę zasługują następujące wyjaśnienia źródeł
konfliktów:
1) uwarunkowania pozaspołeczne, głównie biologiczne;
2) uwarunkowania psychologiczne (naturalistyczne koncepcje w
psychologii), poszukujące przyczyn konfliktów w instynktach ludzkich;
3) uwarunkowania odwołujące się do psychologii społecznej
(zwolennicy tzw. psychologii tłumów);
4) uwarunkowania związane z trudnościami adaptacyjnymi
jednostek i grup do zmieniających się warunków;
5) uwarunkowania społeczne.
Do najważniejszych XIX-wiecznych teorii konfliktu można zaliczyć
darwinizm społeczny, ewolucjonizm oraz marksizm.
W wieku XX zainteresowanie konfliktem rozszerzyło się za sprawą m. in. G.
Simmla, do którego nawiązywali wybitni przedstawiciele tzw. szkoły
chicagowskiej - R. E. Park i E. W. Burgess.
Współcześnie najwybitniejszymi przedstawicielami teorii konfliktu są R.
Dahrendorf i L. Coser.
13
13
Marks postawił sobie za cel zainicjowanie i legitymizację zmiany społecznej.
Marks postawił sobie za cel zainicjowanie i legitymizację zmiany społecznej.
Dużą część swego dzieła poświęcił opisowi powstania i funkcjonowania
Dużą część swego dzieła poświęcił opisowi powstania i funkcjonowania
kapitalizmu oraz sposobem jego zmiany w inny system społeczny.
kapitalizmu oraz sposobem jego zmiany w inny system społeczny.
Główne założenia Marksowskiej teorii konfliktu
Główne założenia Marksowskiej teorii konfliktu
można sprowadzić do
można sprowadzić do
dwóch tez:
dwóch tez:
Stosunki ekonomiczne prowadzą do rewolucyjnego konfliktu klasowego
Stosunki ekonomiczne prowadzą do rewolucyjnego konfliktu klasowego
,
,
albowiem ich istota (zawłaszczanie produktu dodatkowego przez klasy
albowiem ich istota (zawłaszczanie produktu dodatkowego przez klasy
uprzywilejowane) prowadzi do polaryzacji klas, a następnie do obalenia
uprzywilejowane) prowadzi do polaryzacji klas, a następnie do obalenia
klasy panującej.
klasy panującej.
Konflikt ma biegunowy charakter
Konflikt ma biegunowy charakter
, klasy wyzyskiwane tworzą rewolucyjną
, klasy wyzyskiwane tworzą rewolucyjną
organizację polityczną, zwalczającą klasy dominujące.
organizację polityczną, zwalczającą klasy dominujące.
Wizja organizacji społecznej, którą można odczytać z dzieł Marksa
Wizja organizacji społecznej, którą można odczytać z dzieł Marksa
jest następująca:
jest następująca:
1.
1.
Stosunki społeczne są pełne sprzecznych interesów.
Stosunki społeczne są pełne sprzecznych interesów.
2.
2.
Fakt ten powoduje, że systemy społeczne wytwarzają konflikt, który
Fakt ten powoduje, że systemy społeczne wytwarzają konflikt, który
przejawia się
przejawia się
w spolaryzowanej przeciwstawności interesów.
w spolaryzowanej przeciwstawności interesów.
3.
3.
Najczęściej do konfliktu dochodzi w związku z rozdziałem dóbr rzadkich
Najczęściej do konfliktu dochodzi w związku z rozdziałem dóbr rzadkich
(środków produkcji) oraz ze stopniem partycypacji w podziale procentu
(środków produkcji) oraz ze stopniem partycypacji w podziale procentu
dodatkowego.
dodatkowego.
4.
4.
Konflikt jest głównym źródłem zmiany w systemie społecznym.
Konflikt jest głównym źródłem zmiany w systemie społecznym.
TEORIE KONFLIKTU K. MARKSA
TEORIE KONFLIKTU K. MARKSA
14
14
Rozważania Simmla miały za cel lepsze rozumienie życia
Rozważania Simmla miały za cel lepsze rozumienie życia
społecznego, ich charakter był czysto akademicki.
społecznego, ich charakter był czysto akademicki.
Simmel, przeciwnie niż Marks, nie uważał, że podstawowym stosunkiem
Simmel, przeciwnie niż Marks, nie uważał, że podstawowym stosunkiem
społecznym jest relacja dominacji i podległości. Uważał, że konflikt wynika nie
społecznym jest relacja dominacji i podległości. Uważał, że konflikt wynika nie
tylko z rozbieżności interesów między grupami ludzkimi, ale także
tylko z rozbieżności interesów między grupami ludzkimi, ale także
uważał,
uważał,
że jednym ze źródeł konfliktu jest „instynkt nienawiści i walki
że jednym ze źródeł konfliktu jest „instynkt nienawiści i walki
tkwiący w człowieku”.
tkwiący w człowieku”.
Analizował zarówno negatywne jak i pozytywne funkcje konfliktu,
Analizował zarówno negatywne jak i pozytywne funkcje konfliktu,
tym ostatnim poświęcając znacznie więcej uwagi.
tym ostatnim poświęcając znacznie więcej uwagi.
Jego wizja organizacji społecznej jest całkowicie inna niż
Jego wizja organizacji społecznej jest całkowicie inna niż
Marksowska:
Marksowska:
1.
1.
Stosunki zachodzące w obrębie systemów można określić jako wzajemnie
Stosunki zachodzące w obrębie systemów można określić jako wzajemnie
przeplatające się procesy asocjacji i dysocjacji (zbliżania się i oddalania).
przeplatające się procesy asocjacji i dysocjacji (zbliżania się i oddalania).
2.
2.
Procesy takie są odbiciem zarówno impulsów instynktownych jednostek
Procesy takie są odbiciem zarówno impulsów instynktownych jednostek
ludzkich, jak
ludzkich, jak
i imperatywów narzuconych przez różne typy stosunków społecznych.
i imperatywów narzuconych przez różne typy stosunków społecznych.
3.
3.
Procesy konfliktu są wobec tego wszechobecną właściwością systemów
Procesy konfliktu są wobec tego wszechobecną właściwością systemów
społecznych, lecz niekoniecznie we wszystkich przypadkach prowadzą do
społecznych, lecz niekoniecznie we wszystkich przypadkach prowadzą do
załamania się systemu lub do zmiany społecznej.
załamania się systemu lub do zmiany społecznej.
4.
4.
Konflikt jest w istocie jednym z głównych procesów działających w
Konflikt jest w istocie jednym z głównych procesów działających w
kierunku utrzymania całości społecznej lub niektórych jej elementów.
kierunku utrzymania całości społecznej lub niektórych jej elementów.
TEORIE KONFLIKTU G. SIMMLA
TEORIE KONFLIKTU G. SIMMLA
15
15
R. Dahrendorf - autor teorii
R. Dahrendorf - autor teorii
konfliktu przemysłowego
konfliktu przemysłowego
, uważa, że
, uważa, że
konflikty we współczesnym społeczeństwie są rezultatem powszechnej zasady
konflikty we współczesnym społeczeństwie są rezultatem powszechnej zasady
organizacyjnej (zasady podporządkowania), Jego zdaniem społeczeństwa składają się z
organizacyjnej (zasady podporządkowania), Jego zdaniem społeczeństwa składają się z
„imperatywnie skoordynowanych związków”
„imperatywnie skoordynowanych związków”
, gdzie spójność organizacji uzyskuje
, gdzie spójność organizacji uzyskuje
się wskutek narzucanego przymusu (najważniejszymi spośród nich są: państwo,
się wskutek narzucanego przymusu (najważniejszymi spośród nich są: państwo,
przedsiębiorstwo, kościół, partia polityczna, związek zawodowy).
przedsiębiorstwo, kościół, partia polityczna, związek zawodowy).
Grupa sprawująca kontrolę i grupa podporządkowana mają rozbieżne
Grupa sprawująca kontrolę i grupa podporządkowana mają rozbieżne
interesy:
interesy:
w interesie tej pierwszej leży utrzymanie panowania, w interesie drugiej -
w interesie tej pierwszej leży utrzymanie panowania, w interesie drugiej -
zmiana struktury władzy.
zmiana struktury władzy.
Jego zdaniem konflikt wtedy spełnia pozytywne funkcje w
Jego zdaniem konflikt wtedy spełnia pozytywne funkcje w
społeczeństwie, gdy przyczynia się do zmiany jego struktury, kiedy metody jego
społeczeństwie, gdy przyczynia się do zmiany jego struktury, kiedy metody jego
prowadzenia są ściśle określone, kiedy istnieją instytucje do jego regulacji.
prowadzenia są ściśle określone, kiedy istnieją instytucje do jego regulacji.
Jednocześnie uważa, że rozwiązanie konfliktu jest niemożliwe.
Jednocześnie uważa, że rozwiązanie konfliktu jest niemożliwe.
W teorii konfliktu R. Dahrendorfa istotną rolę odgrywa pojęcie
W teorii konfliktu R. Dahrendorfa istotną rolę odgrywa pojęcie
„interesu”
„interesu”
.
.
W każdym „związku opartym na panowaniu” istnieją - jego zdaniem dwie grupy ludzi,
W każdym „związku opartym na panowaniu” istnieją - jego zdaniem dwie grupy ludzi,
które mają przeciwstawne interesy.
które mają przeciwstawne interesy.
Pozycje związane ze sprawowaniem władzy są
Pozycje związane ze sprawowaniem władzy są
niejako „zainteresowane” w utrzymaniu tej władzy, a pozycje
niejako „zainteresowane” w utrzymaniu tej władzy, a pozycje
podporządkowane są zainteresowane w zmianie struktury władzy.
podporządkowane są zainteresowane w zmianie struktury władzy.
Interesy związane z rozbieżnymi pozycjami w związkach opartych na
Interesy związane z rozbieżnymi pozycjami w związkach opartych na
panowaniu są przez Dahrendorfa nazwane „interesami ukrytymi”,
panowaniu są przez Dahrendorfa nazwane „interesami ukrytymi”,
w
w
specyficznych warunkach mogą przekształcić się w interesy jawne.
specyficznych warunkach mogą przekształcić się w interesy jawne.
Przekształcanie się interesów z ukrytych w jawne jest związane ze
Przekształcanie się interesów z ukrytych w jawne jest związane ze
zmianą charakteru grup uwikłanych w konflikt. Zbiory podobnych pozycji
zmianą charakteru grup uwikłanych w konflikt. Zbiory podobnych pozycji
wraz z ich ukrytymi interesami są nazywane przez Dahrendorfa „
wraz z ich ukrytymi interesami są nazywane przez Dahrendorfa „
quasi-
quasi-
grupami
grupami
”.
”.
DIALEKTYCZNA TEORIA KONFLIKTU R.
DIALEKTYCZNA TEORIA KONFLIKTU R.
DAHRENDORFA
DAHRENDORFA
16
16
Wprowadza on rozróżnienie na
Wprowadza on rozróżnienie na
konflikty funkcjonalne i dysfunkcjonalne
konflikty funkcjonalne i dysfunkcjonalne
względem struktury społecznej
względem struktury społecznej
.
.
KONFLIKTY FUNKCJONALNE WZGLĘDEM STRUKTURY SPOŁECZNEJ:
KONFLIKTY FUNKCJONALNE WZGLĘDEM STRUKTURY SPOŁECZNEJ:
dotyczą
dotyczą
celów, wartości lub interesów, ale
celów, wartości lub interesów, ale
nie są sprzeczne z podstawowymi
zasadami, na których opierają się stosunki społeczne.
KONFLIKTY DYSFUNKCJONALNE WZGLĘDEM STRUKTURY SPOŁECZNEJ
KONFLIKTY DYSFUNKCJONALNE WZGLĘDEM STRUKTURY SPOŁECZNEJ
: to te
: to te
konflikty, gdzie zwalczające się strony przestają uznawać podstawowe
konflikty, gdzie zwalczające się strony przestają uznawać podstawowe
wartości systemu; są one najgroźniejsze, gdyż mogą doprowadzić do
wartości systemu; są one najgroźniejsze, gdyż mogą doprowadzić do
zniszczenia danej struktury społecznej.
zniszczenia danej struktury społecznej.
Wypowiadał się na temat przebiegu, tzn. przede wszystkim
Wypowiadał się na temat przebiegu, tzn. przede wszystkim
intensywności konfliktów.
intensywności konfliktów.
L. Coser
L. Coser
podkreśla związek między ich
podkreśla związek między ich
gwałtownością a typem struktury społecznej, w której mają miejsce
gwałtownością a typem struktury społecznej, w której mają miejsce
.
.
W każdym społeczeństwie jednostki lub grupy mogą ujawniać swoje
W każdym społeczeństwie jednostki lub grupy mogą ujawniać swoje
sprzeczne dążenia i interesy. Struktury społeczne różnią się jednak od siebie
sprzeczne dążenia i interesy. Struktury społeczne różnią się jednak od siebie
stopniem, w jakim można wyrażać owe sprzeczne roszczenia: jedne wykazują
stopniem, w jakim można wyrażać owe sprzeczne roszczenia: jedne wykazują
większą tolerancję wobec konfliktu, inne go nie tolerują.
większą tolerancję wobec konfliktu, inne go nie tolerują.
Te struktury społeczne, które słabo tolerują konflikt lub nie tolerują go wcale,
Te struktury społeczne, które słabo tolerują konflikt lub nie tolerują go wcale,
dysponują urządzeniami do kanalizowania niezadowolenia, to znaczy do
dysponują urządzeniami do kanalizowania niezadowolenia, to znaczy do
przesuwania wrogości na inne sprawy, nie będące bezpośrednią przyczyną
przesuwania wrogości na inne sprawy, nie będące bezpośrednią przyczyną
frustracji. W związku z tym omawiany autor wprowadza rozróżnienie na
frustracji. W związku z tym omawiany autor wprowadza rozróżnienie na
konflikt realistyczny i nierealistyczny.
konflikt realistyczny i nierealistyczny.
FUNKCJONALNA TEORIA KONFLIKTU L. COSERA
FUNKCJONALNA TEORIA KONFLIKTU L. COSERA
17
17
Przed zmianą ustrojową, która nastąpiła w 1989 roku, w Polsce
Przed zmianą ustrojową, która nastąpiła w 1989 roku, w Polsce
występowały kryzysy i związane z nimi konflikty typowe dla
występowały kryzysy i związane z nimi konflikty typowe dla
społeczeństwa totalitarnego.
społeczeństwa totalitarnego.
W Polsce komunistycznej
W Polsce komunistycznej
, konflikty dzieliły społeczeństwo
, konflikty dzieliły społeczeństwo
wzdłuż jednej, ostrej linii (na tych którzy sprawują władzę i resztę),
wzdłuż jednej, ostrej linii (na tych którzy sprawują władzę i resztę),
były to konflikty charakterystyczne dla tak zwanych sztywnych
były to konflikty charakterystyczne dla tak zwanych sztywnych
struktur społecznych (przez co Coser rozumie taki typ społeczeństwa,
struktur społecznych (przez co Coser rozumie taki typ społeczeństwa,
w którym nie mogą ujawniać się rozbieżne dążenia i interesy różnych
w którym nie mogą ujawniać się rozbieżne dążenia i interesy różnych
grup, a konflikty są tłumione).
grup, a konflikty są tłumione).
Głównym źródłem konfliktów
Głównym źródłem konfliktów
w Polsce Ludowej
w Polsce Ludowej
był monocentryczny
był monocentryczny
ład społeczny z jednym ośrodkiem dyspozycyjnym (gremia
ład społeczny z jednym ośrodkiem dyspozycyjnym (gremia
kierownicze partii komunistycznej), oraz jego monopolem w
kierownicze partii komunistycznej), oraz jego monopolem w
dziedzinie gospodarki, polityki i ideologii.
dziedzinie gospodarki, polityki i ideologii.
Ten typ ustroju charakteryzował się również całkowitym brakiem
Ten typ ustroju charakteryzował się również całkowitym brakiem
demokratycznych instytucji, które umożliwiałyby prezentowanie i
demokratycznych instytucji, które umożliwiałyby prezentowanie i
uzgadnianie interesów różnych grup społecznych.
uzgadnianie interesów różnych grup społecznych.
KONFLIKTY SPOŁECZNE W POLSCE
KONFLIKTY SPOŁECZNE W POLSCE
KONFLIKTY W POLSCE PRZED ZMIANĄ USTROJOWĄ
KONFLIKTY W POLSCE PRZED ZMIANĄ USTROJOWĄ
18
18
Zgodnie z panującą wówczas ideologią marksistowsko-
Zgodnie z panującą wówczas ideologią marksistowsko-
leninowską całe społeczeństwo miało wspólne interesy, a
leninowską całe społeczeństwo miało wspólne interesy, a
ich artykulacją zajmowały się kierownicze ośrodki partii
ich artykulacją zajmowały się kierownicze ośrodki partii
komunistycznej poprzez koncepcje planów społeczno
komunistycznej poprzez koncepcje planów społeczno
gospodarczych.
gospodarczych.
Przejawy niezadowolenia społecznego i towarzyszące im
Przejawy niezadowolenia społecznego i towarzyszące im
konflikty były ostro tłumione.
konflikty były ostro tłumione.
Długotrwałe tłumienie konfliktów doprowadza, zgodnie
Długotrwałe tłumienie konfliktów doprowadza, zgodnie
z teorią Cosera, do gwałtownego wybuchu niezadowolenia,
z teorią Cosera, do gwałtownego wybuchu niezadowolenia,
który grozi podstawom ładu społecznego.
który grozi podstawom ładu społecznego.
Z takimi zjawiskami mieliśmy do czynienia
Z takimi zjawiskami mieliśmy do czynienia
w Polsce w roku
w Polsce w roku
1956 i 1970
1956 i 1970
, ale przede wszystkim
, ale przede wszystkim
w roku 1980.
w roku 1980.
Każdy z trzech wielkich konfliktów w historii Polski Ludowej
Każdy z trzech wielkich konfliktów w historii Polski Ludowej
miał swoją specyfikę (
miał swoją specyfikę (
konflikt z 1956 r., z 1970 r., z
konflikt z 1956 r., z 1970 r., z
1980 r.
1980 r.
).
).
19
19
Do najbardziej konfliktogennych obszarów w
Do najbardziej konfliktogennych obszarów w
procesie transformacji od gospodarki planowej do
procesie transformacji od gospodarki planowej do
rynkowej należą sprawy prywatyzacji,
rynkowej należą sprawy prywatyzacji,
restrukturyzacji gospodarki i związanego z tym
restrukturyzacji gospodarki i związanego z tym
bezrobocia
bezrobocia
.
.
Tradycyjnie konflikty w tym obszarze gospodarki noszą
Tradycyjnie konflikty w tym obszarze gospodarki noszą
nazwę
nazwę
konfliktu przemysłowego.
konfliktu przemysłowego.
Mianem konfliktu przemysłowego
Mianem konfliktu przemysłowego
określa się konflikt
określa się konflikt
między pracodawcami a pracobiorcami w
między pracodawcami a pracobiorcami w
przedsiębiorstwach przemysłowych.
przedsiębiorstwach przemysłowych.
KONFLIKT PRZEMYSŁOWY WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE
KONFLIKT PRZEMYSŁOWY WE WSPÓŁCZESNEJ POLSCE
20
20
Rozwiązywanie wszystkich spornych spraw między
Rozwiązywanie wszystkich spornych spraw między
pracodawcami a pracobiorcami
pracodawcami a pracobiorcami
w drodze szczegółowych procedur i negocjacji nosi nazwę
w drodze szczegółowych procedur i negocjacji nosi nazwę
instytucjonalizacji konfliktu przemysłowego.
instytucjonalizacji konfliktu przemysłowego.
Szczególną rolę
Szczególną rolę
w tym zakresie pełni
w tym zakresie pełni
instytucja zbiorowego przetargu.
instytucja zbiorowego przetargu.
W procesie zbiorowego przetargu, w państwach zachodnich, coraz
W procesie zbiorowego przetargu, w państwach zachodnich, coraz
częściej korzystano z
częściej korzystano z
instytucji mediacji
instytucji mediacji
oraz
oraz
dobrowolnego i
dobrowolnego i
przymusowego arbitrażu.
przymusowego arbitrażu.
Konflikt przemysłowy w Polsce ma nieco inny charakter niż w
Konflikt przemysłowy w Polsce ma nieco inny charakter niż w
gospodarkach rynkowych
gospodarkach rynkowych
. Jedna
. Jedna
z autorek zajmujących się demokracją w przemyśle wyróżnia
z autorek zajmujących się demokracją w przemyśle wyróżnia
cztery okresy w stosunkach przemysłowych w Polsce po II
cztery okresy w stosunkach przemysłowych w Polsce po II
wojnie światowej
wojnie światowej
. Okresy te różnią się charakterem konfliktu
. Okresy te różnią się charakterem konfliktu
przemysłowego i reakcją władzy na konflikt:
przemysłowego i reakcją władzy na konflikt:
21
21
- okres tłumienia przez państwo wszelkich przejawów konfliktu przemysłowego
- okres tłumienia przez państwo wszelkich przejawów konfliktu przemysłowego
(trwający do roku 1956),
(trwający do roku 1956),
- okres poszukiwania przez pracowników instytucji regulacji konfliktu
- okres poszukiwania przez pracowników instytucji regulacji konfliktu
przemysłowego
przemysłowego
(od połowy lat pięćdziesiątych do końca lat siedemdziesiątych),
(od połowy lat pięćdziesiątych do końca lat siedemdziesiątych),
- okres walki pracujących o stworzenie prawno-politycznych instytucji
- okres walki pracujących o stworzenie prawno-politycznych instytucji
pozwalających na regulację konfliktu przemysłowego
pozwalających na regulację konfliktu przemysłowego
(lata osiemdziesiąte),
(lata osiemdziesiąte),
- okres kształtowania nowych stosunków przemysłowych w związku z przejściem do
- okres kształtowania nowych stosunków przemysłowych w związku z przejściem do
gospodarki rynkowej
gospodarki rynkowej
.
.
Istotną cechą konfliktu przemysłowego w Polsce do 1989 r. był fakt, że państwo,
Istotną cechą konfliktu przemysłowego w Polsce do 1989 r. był fakt, że państwo,
jako powszechny pracodawca i właściciel środków produkcji, nie było w tym
jako powszechny pracodawca i właściciel środków produkcji, nie było w tym
konflikcie mediatorem czy arbitrem (jak
konflikcie mediatorem czy arbitrem (jak
w państwach o dojrzałych stosunkach przemysłowych), ale stroną, przeciwnikiem
w państwach o dojrzałych stosunkach przemysłowych), ale stroną, przeciwnikiem
świata pracy.
świata pracy.
Obecnie rozpoczyna się proces kształtowania nowego typu stosunków
Obecnie rozpoczyna się proces kształtowania nowego typu stosunków
przemysłowych, charakterystycznych dla gospodarki rynkowej.
przemysłowych, charakterystycznych dla gospodarki rynkowej.
22
22
Dla charakterystyki konfliktu przemysłowego w Polsce
Dla charakterystyki konfliktu przemysłowego w Polsce
w procesie transformacji ważne są dwie sprawy:
w procesie transformacji ważne są dwie sprawy:
Niejasno wyodrębnione są strony konfliktu
Niejasno wyodrębnione są strony konfliktu
przemysłowego
przemysłowego
. Dotyczy to zarówno stosunków
. Dotyczy to zarówno stosunków
w samych przedsiębiorstwach, jak i roli państwa w tych
w samych przedsiębiorstwach, jak i roli państwa w tych
konfliktach.
konfliktach.
Drugą charakterystyczną cechą konfliktu
Drugą charakterystyczną cechą konfliktu
przemysłowego w Polsce jest zakres problemów
przemysłowego w Polsce jest zakres problemów
objętych tym konfliktem
objętych tym konfliktem
.
.
Tradycyjnie przedmiotem tego typu konfliktu są sprawy
Tradycyjnie przedmiotem tego typu konfliktu są sprawy
ekonomiczne: wydajność, normy, czas pracy, płace,
ekonomiczne: wydajność, normy, czas pracy, płace,
bezrobocie. Te sprawy stanowią przedmiot konfliktu
bezrobocie. Te sprawy stanowią przedmiot konfliktu
przemysłowego w Polsce.
przemysłowego w Polsce.
Dodatkowo, w sytuacji zmiany systemowej, przedmiotem
Dodatkowo, w sytuacji zmiany systemowej, przedmiotem
konfliktu przemysłowego stają się problemy prywatyzacji,
konfliktu przemysłowego stają się problemy prywatyzacji,
restrukturyzacji przemysłu, bezrobocia, a także ekspansja
restrukturyzacji przemysłu, bezrobocia, a także ekspansja
kapitału zagranicznego.
kapitału zagranicznego.
23
23