Układ oddechowy

 

 

Rola układu oddechowego

- wymiana gazowa (tlen, dwutlenek węgla)
- mowa
- zachowanie równowagi kwasowo zasadowej

 

 

Budowa anatomiczna

- krtań
- tchawica
- oskrzela
- płuco
- jamy opłucnej, śródpiersie

 

 

Krtań

 

 

- najbardziej zawiła budowa
  czynność przewodu oddechowego
  funkcja narządu głosowego
- położenie
   przednia okolica szyi
   u góry zawieszona na kości gnykowej
   u dołu przechodzi w tchawicę
   z tyłu część krtaniowa gardła
   z boku pęczki naczyniowo-nerwowe szyi i płaty tarczycy
   z przodu powierzchowne mięśnie szyi ( mostkowo-tarczowy
   i mostkowo- gnykowy)
   

 

 

-  górny brzeg krtani leży na wysokości IV i V kręgu szyjnego
- dolny na wysokości trzonu VII kręgu szyjnego
- szpara głosowa znajduje się na wysokości V kręgu szyjnego

 

 

Szkielet krtani tworzą chrząstki:

- tarczowata - chrząstka szklista
- pierścieniowata - chrząstka szklista
- nagłośniowa - chrząstka sprężysta
- nalewkowate - chrząstka szklista
- rożkowate - chrząstka sprężysta
- klinowate - chrząstka sprężysta

 

 

Chrząstka tarczowata

 - największa
 - dwie symetryczne blaszki czworokątne połączone w linii
   pośrodkowej prawie pod kątem prostym
 - z tyłu odległość ok. 3 cm
 - 4 brzegi
 - w linii połączenia grzebień, wyniosłość krtaniowa
 - róg dolny odchodzący od krawędzi tylnej - dłuższy
 - róg dolny
 - linia skośna na powierzchni zewnętrznej - miejsce przyczepu
   mięśni mostkowo-tarczowego i tarczowo-gnykowego

 

 

Chrząstka nagłośniowa

 - kształt liścia
 - położona w tyle za korzeniem języka
 - ponad wejściem do krtani
 - na powierzchni tylnej posiada liczne dołeczki - gruczoły śluzowe
 - w dół przechodzi w szypułę
 - łączy się z chrząstką tarczową na powierzchni tylnej, 
   poniżej wcięcia
 - dwie powierzchnie: językowa i krtaniową

 

 

Chrząstka nalewkowata

 - nieregularny kształt - podobny do piramidy
 - podstawa, wierzchołek, trzy ściany
 - podstawa łączy się z powierzchnią stawowa chrząstki 
   pierścieniowatej
 - tylna ściana wypełniona przez poprzeczny mięsień nalewkowaty
 - wierzchołek ścięty łączy się z chrząstką rożkowatą
 - na podstawie dwa wyrostki: głosowy - łączy się z nim więzadło
   głosowe, wyrostek mięśniowy - łączy się z nim mięśnie
   pierścienno-nalewkowe 

 

 

Chrząstka rożkowata

- kształt stożka
- bardzo mała
- podstawa spoczywa na wierzchołku chrząstki nalewkowatej
- jej wierzchołek zwrócony do tyłu i przyśrodkowo

 

 

Chrząstka pierścieniowata

- fundament krtani
- od dołu ściśle związana z tchawicą
- od góry nasadzone na nią chrząstki nalewkowate i tarczowata
- kształt sygnetu
- od przodu 5 mm łuk
- z tyłu 20mm blaszka
- od przodu w linii pośrodkowej grzebień
- powierzchnia stawowa tarczowa na powierzchni bocznej
- parzysta powierzchnia stawowa nalewkowa na górnym 
  brzegu blaszki

 

 

Połączenia chrząstek

- krtań zawieszona jest na kości gnykowej
- od górnego brzegu ch. tarczowatej ciągnie się więzadło
  gnykowo-tarczowe środkowe i przyczepia się do górnego
  brzegu kości gnykowej od tyłu (kaletka maziowa)
- od rogu górnego ch. tarczowatej a końcem rogu większego
  kości gnykowej znajduje się więzadło gnykowo-tarczowe
  boczne
- pozostałą przestrzeń między chrząstką tarczowatą a kością
  gnykowa zajmuje szeroka blaszka - błona gnykowo-tarczowa 

 

 

- z tchawicą łączy krtań więzadło pierścienno-tchawicze
  rozciągające się od dolnego brzegu chrząstki pierścieniowatej
  do najwyższego pierścienia tchawicy

 

 

- między podstawą c. nalewkowatej a c. pierścieniowatą znajduje
  się staw pierścienno-nalewkowy
- w torebce stawu w części tylnej znajduje się więzadło
  pierścienno-nalewkowe
- między dolnymi rogami c. tarczowatej a c. pierścieniowatą
  znajduje się parzysty staw pierścienno-tarczowaty
- torebkę tego stawu wzmacnia więzadło tej samej nazwy
- między łukiem c. pierścieniowatej a dolnym brzegiem c. tarczowatej
  znajduje się więzadło pierścienno-tarczowe środkowe

 

 

- wierzchołek c. nalewkowatej z c. rożkową łączy chrząstkozrost
  włónisty

- chrząstkę nagłośniowa łączy  z c. tarczowatą więzadło tarczowo
   nagłośniowe

- pod błoną śluzowa krtani znajduje się błona sprężysta, tworzy
  ona stożek sprężysty, pęczki idące specjalnie do wyrostka 
  głosowego tworzą więzadło głosowe

 

 

Mięśnie krtani

- mięśnie zewnętrzne

- mięśnie wewnętrzne, które dzielą się na:
                - mm. rozszerzające
                - mm. zwieracze krtani 

- wszystkie mięśnie krtani są poprzecznie prążkowane

 

 

•  mięśnie zewnętrzne
    - jedyny mięsień reprezentujący tą grupę to mięsień
      pierścienno - tarczowy (m. cricothyreoideus)
    - jest to najsilniejszy mięsień krtani
    - rozciąga się wachlarzowato od łuku c. pierścieniowatej
      do dolnego brzegu c. tarczowatej
    - wpływa na napięcie fałdów głosowych

 

 

•   mięśnie rozszerzające krtań
    - są reprezentowane tylko przez jeden mięsień:
      pierścienno-nalewkowy tylny (m. cricoarytaenoideus posterior)
    - rozciąga się od tylnej powierzchni blaszki c. pierścieniowatej
      do wyrostka mięśniowego chrząstki nalewkowatej
    - rozszerza szparę głosową

 

 

•  mięśnie zwieracze krtani

   - m. pierścienno-nalewkowy boczny
      biegnie od bocznej części c. pierścieniowatej do wyrostka
      mięśniowego chrząstki nalewkowatej, zwęża szparę głośni

   - m. tarczowo-nalewkowy (m. thyreoarytaenoideus)
     dzieli się na wewnętrzny czyli mięsień głosowy
     oraz zewnętrzny

 

 

•  mięśnie zwieracze krtani c.d.

   - m. tarczowo-nalewkowy (m. thyreoarytaenoideus)
     dzieli się na wewnętrzny czyli mięsień głosowy
     oraz zewnętrzny

 

 

•  mięśnie zwieracze krtani c.d.

   - m. nalewkowy poprzeczny (m. arytaenoideus transversus)
     leży na tylnej wklęsłości chrząstki nalewkowatej (od chrząstki
     pierścieniowatej do rożkowatej), zamyka głośnię

   - m. nalewkowy skośny (obliquus)
      jest najbardziej powierzchownym mięśniem ze wszystkich 
     zwieraczy kratni

 

 

Jama krtani

 - chrząstki ograniczają przestrzeń zwaną jamą krtani
 - wyróżniamy część górną - przedsionek
                                            - jamę krtaniową środkową
                                            - jamę krtaniowa dolną
                                               (granica o fałdy kieszonki krtaniowej)
 -  kształt klepsydry
 -  wejście do krtani: ograniczone przez brzeg górny nagłośni,
     fałdy nalewkowo-nagłośniowe, z tyłu przez 
     fałd międzynalewkowaty

 

 

Tchawica

 

 

• wyróżniamy część szyjną i piersiową
  - odcinek górny cechuje większa ruchomość
- kształt cylindrycznego przewodu długości 11 - 13 cm 
- początek na wysokości VI i VII kręgu szyjnego
- koniec tchawicy tworzy rozwidlenie tchawicy, które leży
  na wysokości IV i V kręgu piersiowego

 

 

•  w części szyjnej przed tchawica leżą:
   - m. mostkowo-gnykowy, mostkowo-tarczowy
   - za nimi przestrzeń przedtchawicza wypełniona tkanką łączną
   - tarczyca - na wysokości od 2 - 4 pierścienia
   - za tchawicą przebiega przełyk

•  w części piersiowej
    - stanowi granicę śródpiersia przedniego i tylnego
    - przed tchawicą nad jej rozwidleniem leży łuk aorty
    - u dzieci grasica

 

 

Budowa tchawicy

- szkielet tworzą chrząstki tchawicze
- obejmują 3/4 obwodu
- liczba chrząstek 15 - 20
- wysokość 3-4mm, grubość 1mm
- pierwszy pierścień jest znacznie wyższy
- zbudowane z chrząstki szklistej pokrytej ochrzęstną
- łączą się ze sobą więzadłami obrączkowatymi
- tam gdzie brak szkieletu chrzęstnego więzadła łączą się
   w ścianę błoniastą
- ściana błoniasta zawiera błonę mięśniową, którą przykrywa
   tkanka łączna

 

 

- wewnętrzną powierzchnię tchawicy wyścieła błona śluzowa
- nabłonek wielowarstwowy migawkowy
- duża liczba gruczołów tchawiczych głównie w obrębie 
   ściany błoniastej 

 

 

Oskrzela

 

 

- tchawica dzieli się na wysokości IV i V kręgu piersiowego
- wyróżniamy dwa oskrzela: prawe i lewe
- oskrzela rozchodzą się pod kątem ok. 90°
- prawe jest krótsze (ok. 3 cm), grubsze,  zawiera od 4-8
  chrząstek, nad nim przechodzi żyła nieparzysta
- lewe jest dłuższe (4-5cm), węższe, zawiera 8-12 chrząstek,
  nad lewym oskrzelem zagina się łuk tętnicy głównej
- pod rozwidleniem tchawicy znajduje się główne skupienie
  węzłów limfatycznych

 

 

Płuca

 

 

- wyróżniamy płuco prawe i lewe
- kształt stożka ściętego
- prawe jest nieco większe niż lewe (masa i objętość)
- w największym stopniu wypełniają klatkę piersiową 

 

 

•  wyróżniamy powierzchnie:
    - przeponową lub podstawy płuca
    - góry koniec płuca - szczyt
    - przyśrodkowa
    - żebrowa
    - śródpiersiowa - część powierzchni przyśrodkowej zwrócona
                                do serca, jest wklęsła tworzy dół sercowy,
                                lepiej zaznaczony na płucu lewym
    - wnęka płuca - na powierzchni śródpiersiowej, powyżej środka 
                              i bliżej brzegu tylnego

 

 

• wyróżniamy trzy brzegi
   - brzeg przedni - w płucu lewym znajduje się na nim 
                               wcięcie sercowe, wyrostek płuca 
                               ograniczający wcięcie od dołu nazywamy
                               języczkiem płuca
   - brzeg dolny - charakter ostry
   - brzeg tylny - zaokrąglony, powierzchnia żebrowa przechodzi
                          w śródpiersiową bez wyraźnej granicy

 

 

•  płuco dzieli się na płaty

• płaty oddzielone są wcięciami międzypłatowymi (szczelinami)

• liczne odmiany podziału na płaty, najczęściej 2 płaty płuca lewego,
  i trzy płaty płuca prawego

 

 

• wnęka płuca
  - głębokie o wyraźnych granicach wcięcie gdzie wchodzą:
    naczynia krwionośne i limfatyczne, oskrzela i nerwy tworząc
    trzon płuca
  - prawe płuco: najwyżej oskrzele, niżej tętnica i niżej żyły płucne

 

 

• wnęka płuca
  - głębokie o wyraźnych granicach wcięcie gdzie wchodzą:
    naczynia krwionośne i limfatyczne, oskrzela i nerwy tworząc
    trzon płuca
  - lewe płuco: najwyżej t. płucna, niżej i nieco do tyłu oskrzele
    i żyły płucne

 

 

• płuco pokryte opłucną
  - składa się z blaszki włóknistej i nabłonka
  - przezroczysta, gładka, zwilżona płynem surowiczym
  - prześwituje przez nią tkanka płucna, podzielona na pólka
    o średnicy ok. 0.5 - 1.2 cm
  - każde pólko odpowiada zrazikowi

 

 

•  rozgałęzienia oskrzeli w płucach
   - oskrzele główne oddaje gałęzie oskrzelowe, dzieli się
     nie dychotomicznie  oddając szereg oskrzeli pierwszorzędowych 
   - najcieńsze oskrzelka ok. 1 mm średnicy zaopatrują zraziki
     i są nazywane oskrzelkami zrazikowymi, które przechodzą
     w oddechowe, a te w przewody pęcherzykowe i pęcherzyki płucne

 

 

•  pęcherzyki płucne
   - blaszka łącznotkankowa
   - pokrywa ją nabłonek wielowarstwowy płaski
   - gęsta sieć naczyń włosowatych z zewnątrz
   - to pozwala na wymianę gazową między krwią a powietrzem

 

 

• budowa segmentowa

 

 

 

 

 

 

 

 

•  jama opłucnej