W-V. (03/04. XI. 2010)

• CYKL II

PODSTAWY REGULACJI 
AUTOMATYCZNEJ 

• W-V: O tym, co w 

motywa-cjach ludzi i 
zwierząt wspólne:
O POPĘDACH 
PIERWOTNYCH

• UWAGA na rozróżnienie ważnych kategorii

 w analizach zachowań zwierząt i ludzi: 

- zachowania 

REAKTYWNE

 – w odpowiedzi na 

stymulacje zewnętrzne lub wewnętrzne

[przykład: „Marsz, marsz Polonia...”] i 

- AKTYWNE

 – celowe, oparte o źródła wewnętrzne

-

CZY to ostatnie DOTYCZY ZWIERZĄT?

- W Cyklu II skupimy uwagę na  najbardziej 

pierwotnych właściwościach 

regulacji 

automatycznej

 – wyznaczających funkcjonowanie

- bezwiedne

- bezmyślne

- bezwolne...

[BEZ uprzedniego pośrednictwa procesów 

refleksyjnych]

CYKL II – (

PIERWOTNA

) 

REGULACJA AUTOMATYCZNA

• UWAGA! Automatyczny system regulacji 

psychicznej rozwija się, stopniowo 
„mądrzeje” (por. Cykl III), korzysta z 
doświadczeń myślącego podmiotu...

• [przykład: „Marsz, marsz...”, 

czy

 

odczytywanie eksponowanych 
podprogowo słów!]

• CO WIĘC CHARAKTERYZUJE REGULACJĘ 

PSYCHICZNĄ NA POCZĄTKU?

Pomocne są porównania ...

• Warto odwołać się do obserwacji funkcjonowania 

– małych dzieci (niemowląt)

   – dorosłych zwierząt

Zrób ćwiczenie

: 

wymień maksymalnie dużo właściwości, które są wspólne dla zwierząt i 

ludzi

???

PYTANIE NA DŁUGIE LATA ROZWAŻAŃ:

co jest specyficzne dla regulacji psychicznej 

człowieka?

Warto zwrócić uwagę na fakt, że 

zwierzęta wiodą żywot samodzielny...

Co wiesz o radościach, smutkach, awersjach czy pragnieniach 

zwierząt?

  

• A teraz - spróbuj wyobrazić sobie, że jesteś tuż 

obok...

   CO CZUJESZ?

Czy pojawił się w Tobie 

strach?

• W naszym zeszłorocznym badaniu studenci ocenili 

strach jako stosunkowo mało negatywną emocję! 

• Jak to możliwe?

• CZY MAMY INSTYNKTY?

• CZY, lub też, w jaki sposób nasze zachowania 

wyznaczone są przez geny, instynkty czy inne 

właściwości wrodzone? 

W-V - POCZĄTKI: organizm 

żyje...

•Czy noworodek wie co lubi a czego nie lubi, 
czego chce a czego nie chce? 

* Co – początkowo 

– ma dla osobnika wartość? 

PYTANIE O POCZĄTKI MOTYWACJI:
    Co wyzwala kierunkową aktywność noworodka?

Stawiając takie pytanie pamiętajmy:
 MECHANIZMY PIERWOTNE FUNKCJONUJĄ
 PRZEZ CAŁE ŻYCIE - nie „wyrastamy z nich”, 
 nie zanikają, współwystępują z innymi mechanizmami, 
 późniejszymi rozwojowo

A to oznacza, że ich waga relatywnie maleje, ale oznacza 
także iż mogą nagle zdominować zachowanie – por. 
zjawisko regresji) .

Listy „motywów 

Listy „motywów 

wrodzonych”

wrodzonych”

McDougalla (1932) “Skłonności”:

Opiekuńcze                      Stadne
Śmiechu                           Wędrówki
Ciekawości                       Twórcze
Zysku

Younga (1936) “Popędy pierwotne”

Ciekawość
Instynkt społeczny

“Ergi” Cattella (1950, 1957)

Stadność                       Partnerstwo
Zabawa                         Śmiech
Ciekawość                     Twórczość
Wojowniczość

Zawierały liczne dyspozycje biologiczne, wyrażające się potrzebami takimi, 
jak: potrzeba

 

oddychania, wydalania, odpowiedniej temperatury, odpoczynku, 
ruchu, 
pokarmu, unikania bólu i in.

Na listach tych umieszczano także dyspozycje biologiczno-
psychologiczne takie, jak potrzeba

 

seksu, macierzyństwa, 

opiekowania się, agresji

Ponadto listy te obejmowały potrzeby psychiczne – jak to pokazują poniższe 
przykłady

.

Poważne wyzwanie: co jest 

wrodzone?

• Dlaczego to ważne? Dlaczego 

spory o wrodzony charakter 
agresywności czy 
homoseksualizmu wywołuje 
gwałtowane spory?

• CZY wrodzone = niezmienne?

HOMEOSTAZA BIOLOGICZNA

 -

   - automatyczna regulacja rozlicznych procesów życiowych 
dla 
     utrzymania RÓWNOWAGI organizmu

* Organizm NIE JEST jednak samowystarczalny

* Ograniczenia samowystarczalności organizmu są 
   podstawowym źródłem ukierunkowania aktywności na 
otoczenie

• Pierwotne potrzeby wymuszają interakcje z otoczeniem. 
    (Wiele więc zawdzięczamy słabościom organizmu!) 

•Najbliższe otoczenie podejmuje (mniej lub bardziej chętnie) 
   kontakty i role opiekuńcze

•Brak pomocy sprzyja wyzwalaniu własnej aktywności 

Psychologowie skupiali uwagę 

głównie na potrzebach:

– pokarmowych
– stymulacji zmysłowej
– seksualnych

– 

orientacji w środowisku

to wrodzona , uniwersalna dla gatunku, predyspozycja 
wyznaczająca wzory zachowań nie podlegające zmianom pod 
wpływem uczenia się (Mc Dougall)

Instynk

Instynk

t

t

Popęd

Popęd

to wrodzona , uniwersalna dla gatunku, predyspozycja 
motywacyjna, realizowana sposobami zmieniającymi się pod 
wpływem uczenia 
(Freud)

* CO jest wrodzone?

* CO jest wrodzone?

WRODZONE MECHANIZMY 

WRODZONE MECHANIZMY 

UKIERUNKOWANIA ZACHOWAŃ

UKIERUNKOWANIA ZACHOWAŃ

POPEDY jako PIERWOTNE 

ŹRODŁA MOTYWACJI i 

EMOCJI

• DEPRYWACJE:

BRAKI, doraźne POTRZEBY organizmu 

• oraz  powstające w ich wyniku NAPIĘCIA 

  są podstawą presji, nacisku:
POPĘDÓW ukierunkowujących 
aktywność 

Popęd to przymus aktywności ukierunkowanej na 
zaspokojenie potrzeby warunkującej równowagę 
ALE  
Przymus może wynikać nie tylko z rzeczywistej 
konieczności, ale i z uzależnienia! 

POPĘDY „PSYCHO-BIOLOGICZNE”

W wyniku doświadczania, obok potrzeb wrodzonych tworzą się 

nowe –  wtórne, wyuczone - potrzeby biologiczne. 

Ich zaspokojenie staje się niezbędne dla utrzymania

biologicznej równowagi. 

Wtórne potrzeby biologiczne są źródłem popędów, które nazwiemy 
popędami

 

PSYCHO - BIOLOGICZNYMI.

CHARAKTER POPĘDÓW 

CHARAKTER POPĘDÓW 

PSYCHO-BIOLOGICZNYCH

PSYCHO-BIOLOGICZNYCH

Dzięki: 
(1) oswojeniu LUB 
(2) przyjemności doświadczanej w kontaktach z nowymi bodźcami 
tworzą się nowe potrzeby. 

Oto przykłady potrzeb biologicznych

/A/ pierwotnych: (1) pokarmu – tj. substancji odżywczych,
                            (2) stymulacji sensorycznej – jakiejkolwiek, 
                            (3) doznań seksualnych – bez względu na specyficzną formę

/B/ wtórnych:      (1) określonego pokarmu – np. mięsa,
                            (2) określonego rodzaju stymulacji – np. głośnej muzyki, 
                            (3) określonych doznań seksualnych (jak w przypadku pedofilii).

AFEKTYWNA geneza popędów psycho-biologicznych: 
to, co na początku  NIEKONIECZNE,  stopniowo staje się 

KONIECZNOŚCIĄ,PRZYMUSEM: UZALEŻNIENIEM

 

CO więc JEST W POPĘDACH 
WRODZONEGO???

CO jest WRODZONEGO w agresji, w popędzie 
macierzyńskim czy w  ciekawości?

Por. definicja popędu wg. Freuda
- wrodzona jest pewna potencja, zdolność 
reagowania w określony
  sposób i rozwoju trwałych dyspozycji
[UWAGA! Zdolność reagowania irytacją, złością 
może prowadzić do fizycznego atakowanie kogoś, 
ale także do „atakowania problemu”, 
przedsiębiorczości!]

cd. PYTANIE o pierwotne 

emocje

•

TEZA

• Pierwotne automatyczne 

wartościowania podlegają innym 

regułom niż wartościowania 

„wyższego rzędu” 

• „Z punktu widzenia czynników 

ewolucyjnych ważne są nie wiedza i 

prawda jako takie, lecz możliwość 

przetrwania gatunku”...

 

(Cacioppo i Gardner, 

2001, s. 25).