background image

Ja – w świecie 

społecznym

Wykład II

background image

   Dlaczego Ja jest ważne?

Jednostka jest obiektem oddziaływań i wpływu społecznego;

Jednostka jest źródłem wpływu, oddziałuje na inne osoby i grupy;

Reprezentacja Ja zajmuje szczególne/dominujące miejsce wśród innych 
obiektów społecznych; 

Percepcja via Ja źródłem specyficznych zniekształceń mających 
konsekwencje społeczne

Zdolność refleksyjnego myślenia, samoświadomość Ja jako podmiotu 
oraz przedmiotu  - generuje wyjątkową dwoistość perspektyw:

-     ja publiczne; ja-prywatne
- tożsamość społeczną ; tożsamość osobistą
- Ja- powinnościowe; ja-idealne ja-realne

Treści Ja uwarunkowane kulturowo: Ja – kolektywne; ja- 
indywidualistyczne  

Ja - jest podstawowym budulcem  świata społecznego

Ja – tematyka prototypowa dla psychologii  

        

background image

Początki  Ja  

- ;

Struktura JA

powstaje ok. 2-3 r. ż.

źródło różnicowania od obiektów świata zewnętrznego

      tworzona z uogólnionych informacji dotyczących: stanów 

wewnętrznych, wyglądu, cech, umiejętności, pragnień, 

postaw, pozycji społecznej (ról)  

autoschematy – dobrze sprecyzowana, wiedza o sobie, 

podstawa poczucia stałości, powstaje w rezultacie 

powtarzalność ocen i kategoryzacji własnych zachowań;

Samoświadomość – świadomość siebie jako odrębnej 

jednostki:

Typy świadomości – prywatna vs publiczna;

Formy – chwilowa stała

 

     Rozwój i właściwości samoświadomości;

różowa kropka na moim nosie – 18m.ż. (

Lewis, Brooks, 1978

Neurologiczne podłoże: rozwój komórek wrzecionowatych- 

przednia kora zakrętu obręczy – płaty czołowe – monitoring 

kontroli i zachowania celowego

aktywizacja prywatnej samoświadomości nasila reakcję 

emocjonalną, klaryfikuje wiedzę (

Gibbons, Carver i in. 1979),

 sprzyja 

zgodności zachowań z własnymi standardami   

aktywizacja publicznej samoświadomości nasila lęk przed 

ocena, nasila zgodność zachowania ze standardami 

społecznymi;   

background image

Początki Ja c.d.  

Samowiedza

Schematy, struktury poznawcze – rozwijane w toku 

doświadczeń z S;

Schemat Ja: odzwierciedla to czego spodziewamy się po 

swoim myśleniu, uczuciach i zachowaniu w danej sytuacji;

 schematy zróżnicowane ze względu na ważność: 

schematyczność vs  aschematyczność 

( Markus, 1977);

 

obraz Ja – zbudowany z wielu schematów 

 

Specyfika  wiedzy o Ja 

efekt odniesienia do Ja - więcej wiemy i pamiętamy o sobie

 

(Rogers, Kuiper in.1977)

efekt cocktail- party – chronicznie podwyższona dostępność 

informacje o Ja są żywsze, pewne i wyraziste - czasy reakcji 

(Markus, 1977)

;

Odnoszenie do Ja zwiększa efektywność zapamiętywania;

Autoschematy modyfikują przetwarzanie informacji o innych 

(

Fong, Markus, 1982)

Autopercepcja – zachowania źródłem wiedzy o Ja 

(Bem,) 

– 

specyfika – siebie spostrzegamy lepiej - 3 pozytywne 

złudzenia: przecenianie własnych pozytywnych cech i 

osiągnięć; sprawowania kontroli; nierealistyczny optymizm – 

adaptacyjność iluzji nt Ja

background image

Specyfika wiedzy o Ja c.d.

Projekcja atrybutywna – przypisywanie innym 
osobom własnych atrybutów

Efekt fałszywej powszechności – nadmierne 
przekonanie że inni mają poglądy i postawy zgodne 
z naszymi

Odsetek rzeczywisty

Odsetek subiektywny

Przeciw aborcji   pośrednie  za aborcją  

12

58

28

54

60

66

background image

Specyfika wiedzy o Ja c.d.

Asymetrii w spostrzeganiu podobieństwa: Ja-Inni 
(Codol): inni są do mnie podobni, ja nie jestem 
podobny do innych

Rysunek do pomiaru dystansów ja-Inni 

Jak daleko TY jesteś od INNYCH? 

264,7

231, 4

Jak daleko INNI są od Ciebie?

261,8

256, 6 Jak daleko INNI są od P? 

Jak 
daleko P 
jest od 
Innych?

background image

Podtrzymywanie obrazu Ja   

Teorie porównań Ja:
porównania Ja z.. Ja teoria samoregulacj

(Carver, Scheir, 1988)

: s. 

umożliwia monitorowanie osiągania celu, pętla sprzężenia 

zwrotnego: test- operate- test – exit- tote

- rzodkiewki czy czekolada?(

Baumeister i in. 1998) – 

wyczerpywanie 

zasobów samoregulacji

  

 

 

 W

Schemat Ja jako 
osoby
ciężko pracującej 

Test

Czy pracuję równie 

ciężko jak inne 

osoby na tym 

kursie?

Ta

k

WYJŚ

CIE

NI

E

WYKONANIE

Spędzać więcej czasu w 

bibliotece

Ogranicz

enia

Samoregula

cja jednego 

aspektu Ja 

utrudnia 

późniejszą 

samoregula

cję innych 

aspektów Ja 

background image

Podtrzymywanie obrazu Ja

 

Porównania Ja.. z Ja c.d. samokontrola- dowolna zmiana 
własnych reakcji paradoksalne efekty kontroli – czyli jak 
trudno nie myśleć o białych niedźwiedziach

…(Wegner, 1994) 

próby 

zahamowania skutkują hiperdostępnością

Mechanizm kontroli 

umysłowej

Automatycz

ne 

monitorowa

nie myśli

Kontrolowana 

interwencja- 

modyfikowani

e: aktywne 

świadome 

zastępowanie

Pojawienie się dodatkowego obciążenia -  tłumienie – bardziej 
dezorganizuje automatyczną kontrolę – nasilając myślenie o 
..białych niedżwiedziach
Wyczerpanie zasobów woli „Ja- ograniczonym zbiornikiem 
woli

”(Baumeister i in)   

background image

Podtrzymywanie obrazu 

Ja 

Porównania Ja z…. Ja – Teoria autokoncentracji 

Uwaga skoncentrowana na aspekcie Ja vs świata 
zewnętrznego

Uwaga skoncentrowana na Ja – stan 
przedmiotowej samoświadomości – 
autokoncentracja

Efekty: wzrost zgodności zachowań ze 
standardami zewnętrznymi w warunkach 
aktywizacji autokoncentracji (korelacja 
towarzyskości przejawianej z deklarowaną jedynie 
w warunkach autokoncentracji) 

background image

Podtrzymywanie obrazu Ja c.d.

Teoria rozbieżności Ja (Higgins)

Trzy typy schematów Ja: 

Ja – realne – odzwierciedla to jacy jesteśmy teraz
Ja - Idealne odzwierciedla jacy chcielibyśmy być
Ja – powinnościowe własności które zgodnie z poczuciem obowiązku 

(powinności) podmiot uznaje, że powinien posiadać

Motywacja do utrzymania zgodności pomiędzy trzema schematami

Rozbieżność źródłem dyskomfortu psychicznego

Rozbieżność Ja realne- ja idealne – emocje depresyjne

Rozbieżność Ja realne – Ja powinnościowe – emocje lekowe 

Rozbieżności – źródłem motywacji do jej redukcji – wprowadzanie 
zmian

Ograniczenia: negatywne emocje utrudniają skuteczną 
samoregulację (osoby zmartwione łatwiej ulegają chwilowym 
impulsom zamiast starać się o osiągnięcie bardziej odległego celu)   

background image

Podtrzymywanie obrazu Ja 

Teoria porównań społecznych porównanie Ja z innymi 

Specyfika: przekonania uczucia mają charakter subiektywny – brak 
wzorca

Porównania w dół i porównania w górę – źródło adekwatnej samooceny  

Samoocena: afektywna reakcja na samego siebie 

Samoocena jako cecha – (skala samooceny Rosenberga) wysoka 
samoocena koreluje (słabo ale systematycznie) lepszym 
samopoczuciem, lepszym zdrowiem, wyższym poziomem osiągnięć

Problem: co jest przyczyną co skutkiem, rozkład samooceny „skośny” 
kwestia wysokości i jasności (wysoka s. koreluje z jasnością: osoby 
wiedzą jakie są podczas gdy niska s. generuje niepewność – stąd 
większa plastyczność osób o niskiej samoocenie)   

wysoka ……………………………………………………………………………….nie-

wysoka

(pozytywne)                                                                                             

(neutralne)

Stałość w czasie: problem wysokiej niestabilnej i stabilnej samooceny ;

Regulacja samooceny – jako stanu – źródło wielu zniekształceń        

background image

Dlaczego chcemy dobrze 

mysleć o sobie?

• Bo to jest przyjemne…?
• motywuje do osiągania celów
• bufor chroniący przed lękiem w tym lekiem przed śmiercią:
- wzmocnienie samooceny osłabia lęk przed śmiercią i innymi 

zagrożeniami;

- myśli o śmierci nasilają akceptację własnego światopoglądu 

i innych jego wyznawców

- myśli o śmierci nasilają odrzucanie alternatywnych 

światopogladuów i ich współwyznawców

Samoocena jako socjometr- wskaźnik bieżącej akceptacji 
jednostki przez otoczenie społeczne;

-

monitoruje otoczenie społeczne ze względu na przejawy 
dezaprobaty;

-

sygnalizuje je poprzez afektywna reakcję;

background image

Model podtrzymywania samooceny 

(Tesser): 

czyli jak reagujemy na cudzy 

sukces?

    Społeczne odbicie                                            Społeczne 

porównania w górę

(pławienie się w cudzej chwale)
(Dumni rodzice laureata olimpiad )        (krytyczni wobec nowego pracownika)
Dziedzina nie związana z podmiotem     Dziedzina związana z podmiotem
Pewność własnych umiejętności              Brak pewności co do własnych 

kompetencji

Strategie utrzymania samooceny przewidywane przez MUS

Zawyżenie zdolności obiektu porównania: „Jest wprawdzie znakomicie 
wykształcony ale nie ma mojego doświadczenia
 

Zmiana obiektu porównania: „W porównaniu z innymi kolegami jestem 
odporny na pokusy finansowego awansu”

Odseparowanie od obiektu odnoszącego sukces: „Mamy odmienną wizje 
spędzania wolnego czasu więcej nie pojadę z nim na wakacje

Dewaluacja wymiaru: „Być może odniósł większy sukces zawodowy ale ja 
mam wspaniałą rodzinę i to jest najważniejsze
”                       

background image

Konsekwencje regulacyjne 

MUS

• W dziedzinie istotnej – cudzy sukces zagraża samoocenie – przeważają 

porównania społeczne nad pławieniem się w cudzej chwale;

• W dziedzinie nieistotnej  - cudzy sukces nie zagraża samoocenie 

przeważa pławienie się w cudzej chwale;

• Zmniejszanie/ zwiększanie  różnicy miedzy osiągnięciami własnymi i 

cudzymi: sukces przyjaciela w ważnej dla Ja dziedzinie b. zagrażający 
niż odległego znajomego (chętniej pomagamy nieznajomemu niż 
przyjacielowi w takiej sytuacji; dzieci oceniały w dziedzinie istotnej 
własne wyniki jako wyższe od przyjaciela – nieistotnej odwrotnie, 
wyniki najmniej lubianych oceniane jako gorsze niezależnie od 
dziedziny )

•   manipulowanie bliskością i dystansem (silne więzi między 

rodzeństwem gdy zaangażowani w różne dziedziny: gdy sukces w 
wykonywaniu zadania ważnego – spadek spostrzeganego 
podobieństwa oraz wzrost dystansu fizycznego

• Manipulowanie ważnością dziedziny: badani lepiej wypadający z 

zadaniu diagnozującym jakąś cechę wyżej ją oceniali niż ci który 
wypadli gorzej 

background image

Podtrzymywanie Ja c.d.

 Teorie porównań grupowych: aspekty Ja na styku relacji z innymi
• Ja – indywidualne – Ja – relacyjne – Ja kolektywne
• Tożsamość osobista – subsystem samowiedzy zawierający 

cechy spostrzegane jako najbardziej specyficzne i odróżniające Ja 
od innych  tożsamość społeczna – część pojmowania siebie  z 

przynależnosci do grupy społecznej wraz z wartością i znaczeniem 
emocjonalnym związanym z ta przynależnością

 (Tajfel, 1979)

• Strategie utrzymywania pozytywnej tożsamości społecznej;
- efekty faworyzacji i dyskryminacji
- W grupach o niskim statusie: opuszczenie grupy; strategia zmiany 

społecznej; strategia społecznej twórczości,  nieporównywalność   

• Teoria autokategoryzacji (Turner) kontinuum 
•    

background image

Motywy związane z Ja 

Autowaloryzacja – dążenie do tego by ja było pozytywne

- rozbieżność w deklarowanym vs rzeczywistym wyborze strategii 

kooperacyjnej bądź rywalizacyjnej w odniesieniu do siebie i innych w 
dylemacie więźnia – przewidywania dla innych (61 vs 64) adekwatne dla 
siebie pochlebne 84 vs 42

- efekt bycia lepszym od przeciętnego
- upozytywnianie obrazu własnej osoby totalitarne ego

Motywy autowaloryzacji realizowane na mocy:

 -    mechanizmów przewidzianych MUS 

-

mechanizmów dysonansu poznawczego (zmodyfikowanego przez Aronsona)

Trudność w uzgodnieniu który z nich ma bardziej regulacyjny charakter 

(zmiana zarówno redukuje dysonans jak i przywraca dobre mniemanie o Ja)

Autoafirmacja  – 

potwierdzenie ogólnej wartości, integralności własnej 

osoby

Dowody eksperymentalne (Steele): akt autoafirmacji uodparnia na 
dysonans ale

Dysonans nasila autoafirmację i efekty MUS (badania nad bliskością)

Porównania społeczne (dysonans) nasilają autoafirmację 

background image

Motywy związane z Ja

Dowody: najsilniejszą autoafirmacje wartości – osoby z warunków 
negatywnych porównań społecznych.

Ekspresja wartości jakościowo różny mechanizm podtrzymania 
samooceny od redukowania dystansu, czy MUS

Autoweryfikacja – dążenie do tego by Ja było 
wewnętrznie zgodne;

-    

informacje niezgodne przetwarzane uważniej, ludzie są skłonni do 

podważania jej diagnostyczności;

-     modyfikująca rola wielkości samooceny: u osób o wysokiej motywy 

autowaloryzacji i autoweryfikacji zgodne, u osób o niskiej - sprzeczne: 

-

autoweryfikacyjne przyjmowanie informacji niepochlebnej bardziej 
refleksyjne, pochlebnej (autowaloryzacja) automatyczne; 

-

akceptacja niepochlebnej, zgodnej z Ja informacji bardziej 
prawdopodobna gdy ma poznawczy charakter gdy emocjonalna – 
motyw autowaloryzacyjny – odrzucenie

-

Osoby o niskiej samoocenie lepiej reagują na informację negatywną 
(autoweryfikacja) ale b. cieszą się z pozytywnej (autowaloryzacja)  

background image

Motywy związane z Ja

 

Samopoznanie - dążenie do tego by wiedza zawarta w Ja była 
prawdziwa:

-  poszukiwanie informacji diagnostycznych gdy istnieje przekonanie o 

możliwości ich rozwijania i kontroli gdy tak nie jest – selektywne 
poszukiwanie informacji pochlebnych nawet gdy są nie diagnostyczne  

Samonaprawa dążenie rzeczywistego poprawienia własnych cech, 
umiejętności, stanu zdrowia czy dobrostanu – źródłem motywu uczucie 
nieadekwatności pojawia się głównie w warunkach autokoncentracji

Autoafirmacja – potwierdzenie ogólnej wartości, integralności własnej 
osoby – akt autoafirmacji uodparnia na dysonans – możliwość ekspresji 
wartości mechanizmem podtrzymywania samooceny jakościowo 
różnym od redukowania dystansu, czy postulowanych przez MUS

Zastępowalność i równoważność różnych mechanizmów 
autowaloryzacji:

       

Ludzie nie maksymalizują ale podtrzymują poczucie własnej 

wartości

background image

Mechanizmy autowaloryzacji - 

podsumowanie

Definiowanie Ja – ważność cechy wyznaczona jej pozytywnością

Tendencyjne przetwarzanie informacji :

- pochlebne sądy o sobie
- Zniekształcenia pamięci i znaczenia danych w kierunku pozytywnym

-

efekt bycia lepszym od przeciętnego

Realizacja zadań i atrybucja osiagniętych wyników:

-    dążenie do sukcesów/ unikanie porażek;

-

Egocentryczny wzorzec atrybucji;

Porównania społeczne – MUS;

- niekorzystne porównania społeczne a pławienie się w cudzej chwale
- modyfikujaca rola bliskości Ja – Inni, ważność dziedziny dla Ja i 

poziomu wyników;

Dysonans poznawczy:

Autoafirmacja

Tożsamość społeczna

Autoprezentacja 

background image

Autoprezentacja: 

żeby inni myśleli o 

nas dobrze

Powszechność przywdziewania masek: celowe działanie 
zmierzające do wywołania u audytorium pożądanego przez 
jednostkę wizerunku własnej osoby.

Realizowane poprzez kontrolowanie informacji o sobie, innych 
ludziach, pogladach, ideach, planach, motywach aktywności …

Forma wpływu społecznego – wywarte wrażenie ma skłonić do 
pożądanego zachowania, zwiększenia kontroli nad zachowaniami 
innych ludzi

Kryterium zachowania autoprezentacyjnego: różnica w zachowaniu 
pomiędzy warunkami prywatnymi i publicznymi

Motywy zachowań autoprezentacyjnych:

-  maksymalizacja bilansu kosztów i zysków w relacjach społecznych

-

podwyższenie/ ochrona poczucia własnej wartości

-

Tworzenie i podtrzymywanie określonej tożsamości 

Konkretne zachowania mogą zaspakajać więcej niż jeden z 
motywów

Wyznaczniki siły motywacji do autoprezentacji   

background image

Wyznaczniki siły motywacji do 

autoprezentacji

Przydatność odpowiedniego wizerunku do osiągnięcia celów społecznych;

-

im więcej motywów zachowanie zaspakaja tym większa motywacja

-

warunki publiczne nasilają motywację

-

Im większa zależność od audytorium tym silniejsza motywacja (więcej 
zachowań autoprezentacyjnych wobec szefów niż przyjaciół)

-

Różnice indywidualne – makiawelisci i pragmatycy

Subiektywna wartość celów społecznych

 - Im większa wartość celów oraz mniejsza ich dostępność tym większa 

motywacja do wywierania wrażenia

-

Charakterystyka odbiorców: np. wobec osób o dużej mocy spolecznej 
wzrasta a.

Rozbieżność miedzy aktualną impresja a pożądaną

-

warunki porażki czy zakłopotania

-

Prewencja – emitowanie sygnałów „dobrej tożsamości” : 1) doświadczenie 
porażki wobec jednej osoby nasila autoprezentacje wobec innej – transfer 
audytorium 2) „prywatna” porażka nasila autoprezentacje

background image

Strategie autoprezentacji

Taksonomia Jonesa i Pittmana: ingracjacja, autopromocja, doskonałość 
moralna, zastaszanie, autoprezentacja bezradnościowa.

Strategie nie muszą być rozdzielne (z wyjątkiem zastraszania i 
ingracjacji)

To samo zachowanie może pełnić różne funkcje (np. strajkujący 
pracownicy

Taksonomia Schutz

Czynniki decydujace o stylu autoprezentacji:

-

samowiedza działa przez (1) prezentację najlepszej części Ja na widok 
publiczny (2) prezentacje tego co prawdziwe (3)zinternalizowane normy 
zakazujace klamstwa

-

Wyobrażenia tożsamosci pożądanej i niepożądanej

-

Wymagania roli społecznej

-

Spostrzegane oczekiwania widowni

-

Aktualne i rzeczywiste oraz przyszłe i potencjalne konsekwencje 
publicznego wizerunku

-

Samoocena: niska – autoprezentacje ochronne, ingracjacje, wysoka – 
ofensywne, autopromocja

Autoprezentacje negatywne

background image

Taksonomia Schutz

                                    

                                    dążenie do sprawienia „dobrego wrażenia”

dążenie do sprawienia „dobrego wrażenia”

Autoprezentacje ofensywne

Autoprezentacje ofensywne

(wybielanie siebie poprzez deprecjonowanie innych

(wybielanie siebie poprzez deprecjonowanie innych

)

)

Porównania w dół, oczernianie rywala, ironizowanie,

Porównania w dół, oczernianie rywala, ironizowanie,

Krytykowanie, atakowanie, narzucanie tematu 

Krytykowanie, atakowanie, narzucanie tematu 

Autoprezentacje asertywne

Autoprezentacje asertywne

(

(

ujawnianie mocnych stron

ujawnianie mocnych stron

)

)

Ingracjacja, autopromocja, doskonałość moralna,

Ingracjacja, autopromocja, doskonałość moralna,

Demonstrowanie dobrej siły, rozdymanie sukcesów, 

Demonstrowanie dobrej siły, rozdymanie sukcesów, 

Unikanie sprawienia „złego 
wrażenia

ryzyko

aktywność

pasywnoś
ćostrożność

Autoprezentacje defensywne

aktywne zwalczanie, przeciwdziałanie „złego 
wrażenia”)
Zaprzeczanie, bagatelizowanie, 
dystansowanie się, usprawiedliwianie czynu, 
pomniejszanie wlasnej odpowiedzialności, 

Autoprezentacje ochronne

Ukrywanie informacji sprawiających 
złe wrażenie
Unikanie bycia w centrum uwagi, 
ograniczanie ujawnienia informacji 
o sobie, skromne opisywanie siebie, 
unikanie interakcji, milczenie,  

background image

Różnice kulturowe w Ja i 

tożsamości

Różnice w obrazie Ja zależne od społeczeństwa w jakim 
osoba się wychowała

Kultury indywidualistyczne i kolektywistyczne: specyfika Ja- 
indywidualnego i kolektywnego:

-Terminologiczna propozycja Triandisa na oznaczenie profilów osobowości 

odpowiadających wymiarom Ind-Kol: idiocentryzm i alocentryzm  

-

odmienność wychowania i socjalizacji

:

społeczeństwa kolektywistyczne 

nacisk na posłuszeństwo i 

szacunek dla rodzin, dopasowanie do obowiązujących norm 

 

bardziej wspólnotowe doświadczanie Ja vs 
indywidualistyczne 

w społeczeństwach zachodu

Badanie:

 

o. b. studenci z Chin i Ameryki Pół. Zadanie: wypisanie 20 

określeń samoopisowych. Wyniki: studenci amerykańscy wypisali 
więcej określeń o charakterze indywidualistycznym (Jestem 
inteligentny
) niż studenci chińscy (Jestem katolikiem ) 

  

 

background image

Wyniki na skalach indywidualizmu i 

kolektywizmu 

background image

Norma stosowania zaimka Ja wymiary 

kulturowe

Wielka litera: I’am vs jestem, ja……….

  „Skoro [ja] już wyczerpałem wszystkie dostępne 
możliwości, pozostaje mi jedynie zwrócić się z prośbą 
do Ciebie/do Pana/ do Was  o zajęcie się tą 
sprawą”

„ As I have exploited all the maens within my reach 
and control, it leaves me to address this request to 
you, hoping that  you  can handle the matter.”

Uprzywilejowana forma gramatyczna 1 os. l.p.  

podwyższony status psychologiczny własnego Ja w 
obrębie kultury anglosaskiej. 

Bogactwo form semantycznych  odzwierciedla 

znaczenie jakie kultura nadaje podmiotowi i wielu 
stanom psychicznym Ja 

(np. niemożliwość pominięcia Ja 

obok czasownika, duża litera, wielość form I, me, self, 
selfesteem, ego 

)    

background image

Różnice kulturowe w Ja i 

tożsamości

Różnice kulturowe a wyznawane wartości

Badanie: paradygmat poprzedzania: 

zaimki typu Ja vs 

my – aktywizacja Ja indywidualistycznego vs 
kolektywistycznego w czytanym opowiadaniu zadanie: 
samoopisowe określenia + kwestionariusz wartości

Wyniki:   

5

5,25

5,5

5,75

6

Poprzedzanie Ja- osobiste

Poprzedzania Ja- kolektywne

Wartości indywidualistyczne

Wartości kolektywistyczne

Po

p

ie

ra

n

ie

 w

a

rt

o

śc

i

background image

Uniwersalność podnoszenia poczucia 

własnej wartości……?

Maslow, Rogers – motywacyjne teorie związane ze 
strukturą Ja

RTO – Reykowski – podstawowe założenie 
utrzymanie/podwyższenie poczucia własnej wartości 
–fundamentalny mechanizm ludzkiej motywacji

Rezultaty międzykulturowych badań Schmitt i Allik:  
53 kraje – skala Rosenberga  potwierdzają 

uniwersalność  i wskazują na różnice 
międzykulturowe:

- kraje Azji Wschodniej i Pln-wsch.  region 

najniższych wartości szczególnie Japończycy: M = 
25,50 
vs Amerykanie M=32, 21 dotyczy to także 
kolektywnego poczucia własnej wartości    

background image

Kulturowa teoria Markus i Kitayamy

Koniec XX w  spektakularne przesunięcie punktu 

„ciężkości” w kierunku Dalekiego Wschodu

Różne sposoby –bycia-ja (self - ways) dla określenia 
ram kulturowych bycia adekwatnym człowiekiem:

- ja-niezależne i ja-współzależne – kulturowe uwarunkowania: filozofia, 

religia, etyka, język, oddziaływania społeczne: Try your best,  She 
is doing her best  vs 
koncentracja Japończyków na niedoskonałości 
 samokrytycyzmie  samodoskonaleniu

- wsparcie społeczne dla samodoskonalenia się

Ja- niezależne Ja-współzależne – linia podziału 
cywilizacji Wschodu i Zachodu: stałość vs zmienność 
sytuacyjna cech  większa vs mniejsza spójność Ja

Fałszywa unikalność vs typowość – badania 
amerykańsko –japońskie

Zjawisko asymetrii egocentrycznej 

w kulturze 

kolektywistycznej i indwi. 

   

    

background image

Porównania Ja-Inny – zjawisko 

asymetrii

• Badania w kulturze indywidualistycznej i kolektywistycznej

3,3

3,8

3,4

3,5 

3,6

3,7 

3,9

Porównania Ja do innych

Porównania inni do ja

Hindusi               Amerykanie          

background image

Zjawisko fałszywej unikalności: 

Amerykanie i Japończycy 

background image

Inne konsekwencje regulacyjne 

kulturowego uwarunkowania Ja

Asymetria reagowania na sukces i porażkę:

sytuacyjne poczucie własnej wartości bardziej wrażliwe u 

Amerykanów na sukces u Japończyków na porażkę

background image

Dwukulturowość

Współczesny problem emigracji  wzrostu mobilności 

geograficznej, lokalnych wojen i kryzysów humanitarnych. 

Sytuacja społeczna imigrantów wymusza posiadanie 
wielorakich tożsamości

Wieloraka tożsamość złożona z elementów kultur 
czerpanych z kultura kraju pochodzenia i kraju gospodarzy

Oznacza to włączanie do koncepcji JA składników 2 kultur 
różnych pod względem wartości, postaw, zwyczajów i 
stylów interakcji

Jednostki które dobrze sobie radzą z obiema kulturami  

dwukulturowe

  Model przełączania się: dobre radzenie sobie z 
wielokulturowością, wykorzystanie wiedzy zgodnie z 
aktualnym kontekstem : 

2-kulturowi amerykanie o chińskich 

korzeniach u których aktywizowano wybrana kulturę zmieniali 
zachowanie spójnie z kontekstem.   

background image

Dwukulturowość c.d.

Kolektywizm 

indywidualiz

m

DWUKULTURO

WOŚĆ

Różnice 

kulturowe

JA

Zalety: lepsze funkcjonowanie w interakcjach , efektywniejsze 
strategie radzenia sobie w trudnych sytuacjach, wyższe poczucie 
własnej wartości, mniej doświadczeń z napięciami etnicznymi, lepsze
 funkcjonowanie poznawcze, zdrowie psychiczne,

Warunek: pozytywne postawy 
wobec 
obu kultur

background image

Bibliografia

• Wojciszke, B.(2002) Człowiek wśród innych ludzi 

roz. 4  136- 164).

• Andrzej Szmajke, (2001).Autoprezentacja – 

niewinny spektakl dla innych i siebie. W; M. Kofta 
i T. Szustrowa (red.), Złudzenia które pozwalają 
żyć. Warszawa: PWN 146 – 172. 


Document Outline